Análise do tratamento do bloque de xogos e deportes da área de Educación Física en Primaria e propostas didácticas innovadoras

Grao en Mestre/a de Educación Primaria Traballo Fin de Grao Análise do tratamento do bloque de xogos e deportes da área de Educación Física en Primaria e propostas didácticas innovadoras Autor: David Radío Rioseco Titor: José Eugenio Rodríguez Fernández Curso académico 2016/17 Facultade de Ciencias da Educación Setembro 2017 Traballo Fin de Grao presentado na Facultade de Formación do Profesorado da Universidade de Santiago de Compostela para a obtención do Grao en Mestre ou Mestra de Educación Primaria Análise do tratamento do bloque de xogos e deportes da área de Educación Física en Educación Primaria e propostas didácticas innovadoras Análisis del tratamiento del bloque de juegos y deportes del área de Educación Física en Educación Primaria y propuestas didácticas innovadoras Analysis of the treatment of the block of games and sports in the area of Physical Education in the Primary Education and innovative didactic proposals Índice Páx. 1. Introdución .........................................................................................................................1 2. Competencias do Grao .......................................................................................................2 3. Marco Teórico ....................................................................................................................3 3.1. O bloque de xogos e deportes no currículo de Primaria ...............................................3 3.2. Aspectos metodolóxicos no ensino da Educación Física en Primaria ..........................4 3.3. Os deportes na Educación Física en Primaria..............................................................6 4. Metodoloxía ........................................................................................................................8 4.1. Deseño ........................................................................................................................8 4.2. Mostra ..........................................................................................................................8 4.3. Instrumento ..................................................................................................................8 4.4. Procedemento..............................................................................................................9 5. Resultados .........................................................................................................................9 5.1. Do alumnado ...............................................................................................................9 5.2. Do profesorado ..........................................................................................................14 6. Discusión ..........................................................................................................................17 7. Proposta didáctica ............................................................................................................21 7.1. Tema .........................................................................................................................21 7.2. Xustificación ...............................................................................................................21 7.3. Recursos....................................................................................................................22 7.3.1. Materiais ..............................................................................................................22 7.3.2. Recursos didácticos ............................................................................................22 7.3.3.Espazos ...............................................................................................................22 7.4. Temporalización .........................................................................................................22 7.5. Competencias Clave ..................................................................................................22 7.6. Obxectivos xerais .......................................................................................................23 7.7. Obxectivos específicos ..............................................................................................23 7.8. Contidos.....................................................................................................................24 7.9. Criterios de avaliación ................................................................................................24 7.10. Estándares de aprendizaxe......................................................................................24 7.11. Pautas metodolóxicas ..............................................................................................25 7.12. Adaptacións .............................................................................................................25 7.13. Avaliación ................................................................................................................26 7.13.1. Técnicas de avaliación ......................................................................................26 7.13.2. Momentos e funcións da avaliación ...................................................................26 7.14. Sesións ....................................................................................................................27 8. Conclusións ......................................................................................................................27 9. Referencias bibliográficas.................................................................................................28 Anexo I: Cuestionario sobre actividades deportivas e coñecemento sobre o deporte para o alumnado .............................................................................................................................34 Anexo II: Cuestionario sobre oferta deportiva, coñecemento e aptitudes do deporte para o profesorado de EF ................................................................................................................37 Índice de táboas Páx. Táboa 1. Frecuencia coa que o alumnado realiza deporte á semana e ao día .....................10 Táboa 2. Razóns polas que o alumnado desexa realizar máis deportes en EF ....................12 Táboa 3. Grao de coñecemento da lista de deportes ...........................................................14 Táboa 4. Razóns polas que o profesorado se sente capacitado ...........................................15 Táboa 5. Opinión dos docentes sobre o material e as instalacións dos centros ...................16 Táboa 6. Deportes que coñecen ou se ven capacitados para ensinar ..................................16 Táboa 7. Xustificación pregunta 9 ........................................................................................17 Índice de figuras Páx. Figura 1. Deportes que o alumnado practica fóra da escola .................................................10 Figura 2. Deportes que o alumnado practica no recreo ........................................................11 Figura 3. Deportes que o alumnado practica na materia de EF ............................................11 Figura 4. Deportes descubertos na materia de EF polo alumnado .......................................12 Figura 5. Deportes que máis interese xeran no alumnado ....................................................13 Figura 6. Deportes suxeridos polo alumnado……… .............................................................14 Figura 7. Actividades deportivas con máis peso na programación…………………………… 14 Figura 8. Motivos para seleccionar un deporte .....................................................................14 Figura 9. Motivos polos que se ofertan os mesmos deportes nos centros ............................15 Agradecementos Antes de comezar co traballo gustaríame agradecer en primeiro lugar, ao meu titor José Eugenio Rodríguez Fernández polo seu traballo e apoio durante todo o proceso de traballo que derivou neste Traballo Fin de Grado, xa que desde un inicio se mostrou interesado coa realización do mesmo e me apoiou en tódolos momentos que o precisei e nas decisións que tiven que tomar ao longo do traballo, animándome a traballar e a facer posible isto. Agradecer tamén aos centros CEIP Plurilingüe Alexandre Rodríguez Cadarso, CEIP Felipe de Castro, CPR Jaime Balmes e Colexio María Assumpta e aos seus mestres e mestras de Educación Física pola súa participación neste estudo, xa que de non ser por eles este traballo non se podería haber levado a cabo. Por último, dicir que este traballo é todo un logro persoalmente e que tamén é de todos aqueles que perderon parte do seu tempo axudándome, motivándome ou facendo máis ameno o proceso de traballo para chegar ata aquí. Moitas gracias a todos. Resumo O presente Traballo Fin de Grao desenvolve un análise do bloque de xogos e deportes do currículo de Educación Física nas aulas de Primaria para coñecer a situación dos deportes alternativos e a súa integración nas ofertas educativas e propostas didácticas dos centros educativos. Pártese dun estudo teórico da situación para chegar a afondar nela cun estudo de investigación levado a cabo nos centros educativos do concello de Noia, mediante enquisas tanto a mestres como ao alumnado. Trala conclusión do estudo, realizarase unha proposta didáctica e innovadora que integre unha serie de deportes alternativos no aula de Educación Física. O estudo xorde coa finalidade de corrixir a situación que se dá actualmente nos centros educativos, nos que os chamados deportes de masas, como o fútbol ou o baloncesto, absorben gran parte do tempo de lecer e das clases de Educación Física, deixando de lado unha gran cantidade de actividades deportivas que poden aportar novas perspectivas e ampliar os coñecementos e as experiencias do alumnado. Palabras chave: Educación Primaria, Educación Física, deporte, innovación, metodoloxía. Resumen El presente Trabajo Fin de Grao desarrolla un análisis del bloque de juegos y deportes del currículo de Educación Física en las aulas de Primaria para conocer la situación de los deportes alternativos y su integración en las ofertas educativas y propuestas didácticas de los centros educativos. Se parte de un estudio teórico de la situación para llegar a profundizar en ella con un estudio de investigación llevado a cabo en los centros educativos del ayuntamiento de Noia, mediante encuestas tanto a maestros como al alumnado. Tras la conclusión del estudio, se realizará una propuesta didáctica e innovadora que integre una serie de deportes alternativos en el aula de Educación Física. El estudio surge con la finalidad de corregir la situación que se da actualmente en los centros educativos, en los que los llamados deportes de masas, como el fútbol o el baloncesto, absorben gran parte del tiempo libre y de las clases de Educación Física, dejando de lado una gran cantidad de actividades deportivas que pueden aportar nuevas perspectivas y ampliar los conocimientos y las experiencias del alumnado. Palabras clave: Educación Primaria, Educación Física, deporte, innovación, metodología. Abstract The present final dissertation develops an analysis of the block of games and sports in the curriculum of Physical Education in the classrooms of Primary Education to get to know the situation of the alternative sports and its integration in educational offerings and didactic proposals for schools. A theoretical study of the situation is the starting point to reach deeper in it with a research study carried out in schools of the municipality of Noia, through surveys of both teachers and students. After the conclusion of the study, a didactic and innovative proposal that integrates a series of alternative sports in the classroom of Physical Education will be performed. The study arises in order to correct the situation which is currently given in schools, in which the so-called mass sports, like football or basketball, absorb much of the free time and physical education classes, setting aside a lot of sporting activities that can bring new perspectives and increase the knowledge and experiences of the students. Key words: Primary Education, Physical Education, sport, innovation, methodology. 7 Estes deportes de masas, máis mediatizados, aprovéitanse disto para gañar cada vez máis espazo dentro das aulas relegando a un segundo nivel á innovación educativa na materia de EF. É, polo tanto, unha necesidade clara poder ver e poñer en práctica outras propostas para abandonar esa rutina didáctica na que nos atopamos (Peire e Estrada, 2015). O deporte actúa como elemento formativo (Corrales, 2010) que é un dos seus valores máis importantes, pero cas propostas deportivas actuais non se aproveita o seu potencial ao máximo. En comparación con estas, aquelas baseadas en deportes alternativos promoven mellor algúns valores educativos como o respecto, a relación cos compañeiros, entre outros (Robles-Rodríguez, Abad-Robles, Fuentes-Guerra e Benito-Peinado, 2017). Entón, é conveniente incluír novos deportes que complementen a oferta habitual e tradicional que se leva acabo nos centros, así como que non requiran espazos nin un material custoso, estes son os deportes alternativos. Podemos atopar múltiples propostas didácticas que traten os deportes na Primaria, a maioría escollen os xa citados deportes de masas por diversas razóns, o fútbol e o baloncesto son un exemplo notable disto. Diversos autores como Campuzano (2009), Rodríguez et al. (2016) e Ruíz (2011) aportan motivos e xustifican a súa elección baseándose en que estes deportes non se deben esquecer por ser os que máis se practican no tempo libre do alumnado e que incluso poden aportar unha motivación extra aos nenos, xa que se acerca aos seus intereses ao ser unha práctica colectiva ca que podemos atoparnos a miúdo. Outros autores como Hellín e González (2013) afirman que o escollen polos valores que pode transmitir o ensino destas disciplinas. Para traballar aspectos importantes no desenvolvemento integral do neno, condición física, valores ou aspectos cognitivos na EF existen alternativas reais, aínda que menos coñecidas tamén poden actuar como máis motivadoras para o alumnado que non concorda con estas propostas baseadas en deportes máis populares, cos que non se senten cómodos algúns alumnos (Arufe, 2016). Por iso é posible traballar nunha realidade diferente con propostas que busquen un aumento da motivación, das situacións educativas nas aulas de EF, así como das posibles intervencións e da participación do alumnado (Dalmau e Peire, 2010). Estes deportes buscan desenvolver unha perspectiva máis centrada na educación sen deixar de lado o aspecto lúdico, buscando a integración duns valores, unha ética do compañeirismo e a igualdade de oportunidades entre o alumnado, intentando afastarse da competitividade na que están envoltos os deportes máis convencionais (Fierro, Haro e García, 2016). 8 4. Metodoloxía 4.1. Deseño A nosa investigación trátase dun estudo de caso que nos axude a contextualizar o noso obxecto de estudo, apreciando unha visión máis real e profunda do fenómeno, así como reflectir a peculiaridade e particularidade dunha realidade concreta (Álvarez e San Fabián, 2012). É de carácter descritivo, é dicir, os datos rexistrados darán lugar a diferentes exposicións dos mesmos, a través das cales poderemos afondar e obter afirmacións que nos leven a explicar e buscar causas do noso fenómeno de estudo (Quecedo e Castaño, 2002). 4.2. Mostra A nosa poboación obxecto de estudo é o alumnado de 5º e 6º curso de Educación Primaria dos centros escolares públicos CEIP Plurilingüe Alexandre Rodríguez Cadarso, CEIP Felipe de Castro, e dos centros privados de carácter concertado CPR Jaime Balmes e Colexio María Assumpta, todos eles localizados no concello de Noia. Tamén son obxecto de estudo os mestres e mestras da materia de EF dos centros anteriores. Contamos con 271 alumnos enquisados divididos en 133 nenas e 138 nenos con idades comprendidas entre os 10 e os 12 anos. O número total de mestres e mestras enquisados é de 5 cunha experiencia laboral de entre 8 e 23 anos, sendo 2 mulleres e 3 homes. 4.3. Instrumento Os instrumentos que empregamos para o estudo son dous cuestionarios, un para o alumnado e outro para o profesorado. O cuestionario do alumnado consta de 18 preguntas (ver Anexo 1) mentres que o do profesorado conta con 16 (ver Anexo 2). O cuestionario do alumnado consta de 18 preguntas estruturadas en cinco partes: • Primeira parte. Cuestións vinculadas a datos persoais do alumando (2 preguntas). • Segunda parte. Cuestións relacionadas cos deportes que realizan fóra da escola (5 preguntas). • Terceira parte. Cuestións sobre deportes realizados na escola, tanto nos recreos como na materia de EF (4 preguntas). • Cuarta parte. Cuestións vinculadas coa percepción do alumnado sobre os deportes practicados na materia de EF e a súa variedade (4 preguntas). • Quinta parte. Cuestións relacionada co grao de interese e coñecemento sobre diferentes deportes ou actividades deportivas (3 preguntas). 9 O cuestionario do profesorado conta con 16 preguntas repartidas en cinco partes: • Primeira parte. Cuestións vinculadas a datos persoais do profesorado (3 preguntas). • Segunda parte. Cuestións relacionadas cos deportes empregados por eles e a opinión sobre esa elección e a dos centros (3 preguntas). • Terceira parte. Cuestións sobre a súa capacitación como docente e a súa formación actual (3 preguntas). • Cuarta parte. Cuestións vinculadas co material deportivo e instalacións do centro (3 preguntas). • Quinta parte. Cuestións relacionadas co coñecemento de distintos deportes, os deportes alternativos e a capacitación para poñelos en práctica (4 preguntas). 4.4. Procedemento En primeiro lugar, fíxose unha revisión bibliográfica para coñecer a información ca que partíamos ou ata onde chegaran estudos anteriores, así poderiamos adaptar os cuestionarios aos nosos intereses. Posteriormente, elaboráronse os cuestionarios, tendo en conta que buscabamos tanto respostas concretas como algunha reflexión ou razoamento por parte de alumnado e profesorado. Estes cuestionarios realizámolos en base ás preguntas que nós mesmos nos fixemos sobre a problemática e as respostas que queríamos obter da nosa mostra. Despois de falar persoalmente coa dirección e docentes de EF dos diferentes centros mostrándolles os cuestionarios e solicitando a súa colaboración no estudo, aplicamos os cuestionarios nos diferentes centros e contaron cunha semana para a súa realización. Levouse a cabo a recollida dos ditos cuestionarios polos centros para comezar coa análise de datos. Os datos obtidos foron informatizados e realizáronse gráficos nos que se expoñen os resultados coa axuda do programa Microsoft Excel. 5. Resultados 5.1. Do alumnado Dun total de 271 alumnos, 237 (87,5%) deles afirmaron que practican algún deporte fóra da escola fronte a 34 (12,5%) que manteñen que fóra da escola non realizan ningunha actividade deportiva. Non hai diferenzas destacables entre os resultados que se dan entre os nenos e as nenas. En referencia a cales son eses deportes que practican (Figura 1) si existen diferenzas entre as nenas e os nenos, xa que mentres que elas practican máis actividades relacionadas co baile (46,6%) , eles tenden máis cara o fútbol (58,7%). 10 Figura 1. Deportes que o alumnado practica fóra da escola En relación aos días da semana que practican deporte e as horas diarias, podemos afirmar segundo a Táboa 1 que soen practicar deporte á orde de 1 ou 2 días á semana, maioritariamente, en sesións de 1 hora ao día. A razón básica pola que o alumnado practica deporte é porque lle gusta (95,4%), segundo indicaron nas enquisas, aínda que, de forma minoritaria, atopamos outros motivos como que o fan para manterse en forma (2,5%), por problemas nas costas (3,4%) e incluso por obrigación (0,8%). Táboa 1. Frecuencia coa que o alumnado realiza deporte á semana e ao día Días Nº de alumnos Tempo Nº de alumnos 1 o 2 70 29,5% 30 min 9 3,8% 3 64 27% 1 h 106 44,7% 4 44 18,6% 2 h 80 33,8% 5 ou máis 59 24,9% 2 h ou máis 42 17,7% Durante os recreos, 188 (69,4%) alumnos e alumnas afirman practicar algún deporte na escola, fronte a 83 (30,6%) que indican que non realizan actividades deportivas neste tempo de lecer. Podemos mencionar que nos recreos son as rapazas as que menos deporte practican, xa que o 20,3% das respostas negativas son femininas, por un 10,3% que se corresponde con nenos. No grupo do alumnado que afirma practicar actividades deportivas durante os recreos, destacan algunhas delas coma o fútbol, o baloncesto ou actividades relacionadas ca danza (ver Figura 2). Neste caso tamén observamos diferenzas entre 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Fútbol Baile Natación Baloncesto Outros Nº de alumnos Deportes practicados Total Nenos Nenas 11 ambos sexos, xa que mentres os rapaces optan máis pola práctica do fútbol (88,2%), as rapazas decántanse polo baile (35,9%). Figura 2. Deportes que o alumnado practica no recreo Se falamos do material deportivo co que conta o centro, 266 alumnos (98,2%) opinan que no seu centro contan con suficiente material para realizar diferentes deportes durante o recreo ou na materia de EF. Na materia de EF os deportes que o alumnado considera que máis practica son, sobre todo, deportes de equipo, salvando a excepción do bádminton que non o é. Destaca tamén que atopamos como os máis practicados 2 deportes convencionais seguidos de 2 deportes menos estendidos no aula de EF (ver Figura 3). Non existen diferenzas significativas entre rapazas e rapaces. Figura 3. Deportes que o alumnado practica na materia de EF 020 40 60 80 100 120 Fútbol Baloncesto Baile Atletismo Outros Nº de alumnos Deportes practicados Total Nenos Nenas 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Baloncesto Fútbol Badminton Floorball Outros Nº de alumnos Deportes practicados 12 Con respecto a se o alumnado descobre deportes na materia de EF que non coñecían anteriormente, mentres 95 (35,1%) afirman que non descobren deportes novos para eles, hai unha maioría de 176 (64,9%) alumnos e alumnas que comentan que si o fan. Os deportes que eles consideran novidosos e, por tanto, descoñecidos nun primeiro momento son, entre outros, o balonkorf, o ultimate frisbee ou o floorball (ver Figura 4). Tampouco atopamos diferenzas destacables entre nenos e nenas. Figura 4. Deportes descubertos na materia de EF polo alumnado A 186 (68,6%) dos 271 alumnos e alumnas enquisados lles gustaría practicar unha maior variedade de deportes en EF, aínda que 85 (31,4%) tamén afirmaron que non lles gustaría isto se non que están conformes cos que xa levan á práctica. No caso do alumnado que respondeu á pregunta de forma afirmativa, podemos atopar diversos motivos polos cales lles gustaría ampliar os seus coñecementos e experiencias deportivas, que aparecen rexistrados na Táboa 2. Táboa 2. Razóns polas que o alumnado desexa realizar máis deportes en EF Razóns Nº de alumnos Para coñecer deportes novos 58 31,2% Porque é divertido 44 23,7% Para probar novos deportes 33 17,7% Porque é repetitivo e aburrido 31 16,7% Para facer máis deporte 13 7% Para ser mellor deportista 5 2,7% Por falta de tempo fóra da escola 2 1% 010 20 30 40 50 Balonkorf Ultimate Frisbee Floorball Acrosport Outros Nº de alumnos Deportes practicados 13 Na seguinte cuestión propuxémoslle ao alumnado que seleccionara todos aqueles deportes que lles gustaría coñecer ou practicar, tendo uns maior acollida que outros. Os deportes que máis lle interesaría coñecer ou aprender a xogar ao alumnado son o parkour, a natación ou os bolos (ver Figura 5). Neste caso podemos apreciar que mentres os alumnos optaron por deportes coma o parkour (38,4%), o boxeo (31,4%) e a esgrima (31%), as alumnas deixáronse levar por deportes como a patinaxe (33,9%), a natación (33,6%) ou o piragüismo (28,4%) entre outros. Figura 5. Deportes que máis interese xeran no alumnado En relación ao coñecemento que o alumnado ten sobre os deportes que se atopaban na lista os resultados foron bastante notables como se mostra na Táboa 3. Na última pregunta do cuestionario a maioría dos alumnos non creron necesario engadir máis deportes de cara á listaxe, 155 (57,2%) alumnos e alumnas avogaron por esta alternativa, mentres que por outro lado si houbo alumnado que presentou alternativas como o paddlesurf, o paintball ou o baile (ver Figura 6). 0 50 100 150 200 Parkour Natación Bolos Esgrima Tenis de Mesa Outros Nº de alumnos Deportes practicados Nenas Nenos Total 14 Táboa 3. Grao de coñecemento da lista de deportes Figura 6. Deportes suxeridos polo alumnado……… 5.2. Do profesorado Os docentes enquisados teñen distintas opinións sobre cales son os deportes ou actividades deportivas que teñen máis peso nas súas programacións, destacan sobre todo os deportes alternativos seguidos dalgún deporte de equipo como o baloncesto ou o floorball (ver Figura 7). Tamén cabe comentar que un dos docentes recoñeceu que non teñen máis peso uns que outros, se non que se programa en función do Deseño Curricular Base. As diferentes razóns ou motivos da elección deses deportes e non doutros ven condicionado polas instalacións e materiais do centro ou polo propio alumnado entre outros (ver Figura 8). Figura 7. Actividades deportivas con máis peso na programación Figura 8. Motivos para seleccionar un deporte Na Figura 9 podemos observar cales creen os docentes enquisados que son as razóns polas que nos centros se ofertan sempre as mesmas actividades deportivas dentro da materia de EF. Concordan en que na maioría dos casos ten que ver con motivos relacionados coa falta de formación ou de actualización por parte dos docentes, por comodidade ou ca falta de material. 0 5 10 15 PaddleSurf Baloncesto Paintball Baile Outros Nº de alumnos Deportes suxeridos Polo alumnado Instalacións e materiais do centro Traballar os contidos do DCB Son os que domino como docente Razóns Nº de alumnos Todos 8 3% Case todos 151 55,7% A metade 60 22,1% Poucos 50 18,5% Ningún 2 0,7% 0 0,5 1 1,5 2 2,5 Deportes alternativosBaloncesto Floorball Outros Elección dos mestres Deportes e actividades deportivas 15 Figura 9. Motivos polos que se ofertan os mesmos deportes nos centros Tódolos docentes se senten capacitados, en maior ou menor medida, para dar a coñecer calquera tipo de deporte ou actividade deportiva aos seus alumnos, estando 3 (60%) deles en acordo ca afirmación e 2 (40%) totalmente de acordo. A explicación que dan sobre o porqué se senten capacitados é diversa como podemos observar na Táboa 4. En relación a isto, os mestres de EF enquisados afirman que están ao día respecto das novas alternativas deportivas que complementan a oferta habitual nos centros, aínda que dos 5 mestres son 4 (80%) quen as poñen en práctica, fronte a 1 (20%) que non as aplica. Táboa 4. Razóns polas que o profesorado se sente capacitado Razóns Nº de mestres Teño formación suficiente 2 40% Podo actualizarme e buscar formación 2 40% Polo menos os aspectos teóricos a un nivel de iniciación 1 20% Como se mostra na Táboa 5 a maioría dos docentes afirman que o material deportivo co que contan é suficiente, mentres que na segunda cuestión existe maior diferencia xa que mentres que uns si valoraron a alternativa de elaborar material deportivo pola súa parte ou por parte dos nenos, outros non chegaron a telo en conta. En relación cas instalacións e espazos do centro podemos observar que os mestres teñen unha boa opinión sobre elas e que son boas. 012345 Falta de formación/actualización e por comodidade Falta de materiais Demanda do alumnado Non sempre son os mesmos Nº de mestres Motivos 16 Táboa 5. Opinión dos docentes sobre o material e as instalacións dos centros Opinión Material deportivo do centro é suficiente Posibilidade de elaboración material Instalacións do centro son boas Totalmente en desacordo 0 0% 0 0% 0 0% En desacordo 1 20% 2 40% 0 0% De acordo 2 40% 2 40% 2 40% Totalmente de acordo 2 40% 1 20% 3 60% Na seguinte pregunta os mestres de EF seleccionaron todos aqueles deportes que coñecesen ou que se viran capacitados para ensinar ao seu alumnado como parte da súa programación, como ben se mostra na Táboa 6 na que aparecen todas as escollas que fixeron os mestres da listaxe proporcionada. Táboa 6. Deportes que coñecen ou se ven capacitados para ensinar 5 escollas 4 escollas 3 escollas 2 escollas 1 escolla 0 escollas Atletismo, Balonmán, Bádminton, Bolos, Natación, Petanca, Ultimate Frisbee Beisball, Floorball, Tenis de mesa Boxeo, Ciclismo, Korfball, Patinaxe, Piragüismo, Remo, Kinball Parkour, Slackline, Goalball, Disc Golf Críquet, Lacrosse, Softball, Esgrima Tripela Na seguinte cuestión os docentes déronnos a súa propia definición de deporte alternativo, que foron as seguintes: • P1Actividades físicas ou deportivas que xorden como alternativa aos deportes tradicionais. • P2O que non é usual por material, lugar ou hábito deportivo. • P3Son aqueles deportes que non están suxeitos ás normas nin aos materiais convencionais e tradicionais. • P4Son deportes pouco coñecidos e polo tanto pouco practicados e que representan unha opción alternativa aos deportes convencionais. • P5Son actividades físicas cun alto compoñente lúdico que se caracterizan por primar a cooperación por riba da competición; son de sinxelo aprendizaxe, nos que o 23 • Sentido de iniciativa e espírito emprendedor (CSIEE). Buscando unha participación activa que fomente actitudes e habilidades emprendedoras nun contexto de xogo democrático e libre. • Aprender a aprender (CAA). Promovendo a adquisición da capacidade para que os alumnos se corrixan a eles mesmos e a outros compañeiros. • Conciencia e expresións culturais (CCEC). Aumentando un pouco a riqueza da unidade, ampliando os coñecementos sobre a procedencia dos diferentes deportes que se levarán a cabo. 7.6. Obxectivos xerais Esta unidade contribúe á adquisición dalgúns dos obxectivos da etapa de Educación Primaria que se reflicten no Decreto 105/2014 (DOG nº 171, do 9 de setembro de 2014): • Coñecer e apreciar os valores e as normas de convivencia, aprender a obrar de acordo con elas, prepararse para o exercicio activo da cidadanía e respectar os dereitos humanos, así como o pluralismo propio dunha sociedade democrática. • Desenvolver hábitos de traballo individual e de equipo, de esforzo e de responsabilidade no estudo, así como actitudes de confianza en si mesmo/a, sentido crítico, iniciativa persoal, curiosidade, interese e creatividade na aprendizaxe, e espírito emprendedor. • Adquirir habilidades para a prevención e para a resolución pacífica de conflitos que lles permitan desenvolverse con autonomía no ámbito familiar e doméstico, así como nos grupos sociais cos que se relacionan. • Valorar a hixiene e a saúde, aceptar o propio corpo e o das demais persoas, respectar as diferenzas e utilizar a EF e o deporte como medios para favorecer o desenvolvemento persoal e social. • Desenvolver as súas capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas súas relacións coas demais persoas, así como unha actitude contraria á violencia, aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas e de discriminación por cuestións de diversidade afectivo-sexual. 7.7. Obxectivos específicos • Coñecer unha alternativa aos deportes de masas e practicalos. • Adquirir dinámicas, habilidades e destrezas motrices básicas para a realización das diferentes actividades deportivas. • Fomentar valores educativos como o traballo en equipo, o respecto ás normas e aos demais ou o compañeirismo. 24 7.8. Contidos Tendo en conta o Decreto 105/2014 (DOG nº 171, do 9 de setembro de 2014) os contidos que traballaremos nesta proposta son: • B6.1. Uso adecuado das estratexias básicas dos xogos relacionadas coa cooperación, a oposición e a cooperación-oposición. • B6.2. Aceptación e respecto cara ás normas, regras e persoas que participan no xogo. Elaboración e cumprimento dun código de xogo limpo. • B6.3. O xogo e o deporte como fenómenos sociais e culturais. Práctica de xogos e actividades deportivas de diferentes modalidades con dificultade crecente. • B6.5. Desenvolvemento das habilidades motrices básicas, xenéricas e específicas e da condición física, participando en xogos predeportivos e en predeportes. Recoñecer e valorar a posibilidade de cambiar as regras de xogo (espazos, materiais, tempos...) para adaptalas ás necesidades do grupo. • B6.6. Uso adecuado das estratexias básicas dos xogos relacionadas coa cooperación, a oposición e a cooperación-oposición. 7.9. Criterios de avaliación Segundo o Decreto 105/2014 (DOG nº 171, do 9 de setembro de 2014), serán tidos en conta os seguintes criterios de avaliación: • B6.1. Resolver retos tácticos elementais propios do xogo e de actividades físicas, con ou sen oposición, aplicando principios e regras para resolver as situacións motrices, actuando de forma individual, coordinada e cooperativa e desempeñando as diferentes funcións implícitas en xogos e actividades. • B6.2. Coñecer, valorar e poñer en práctica a diversidade de actividades físicas, lúdicas, deportivas, en especial as de Galicia. • B6.3. Relacionar os conceptos específicos de EF e os introducidos noutras áreas coa práctica de actividades físico-deportivas. 7.10. Estándares de aprendizaxe En relación ao Decreto 105/2014 (DOG nº 171, do 9 de setembro de 2014), estes serán os estándares de aprendizaxe sobre os que se sostén esta proposta: • EFB6.1.1. Utiliza os recursos adecuados para resolver situacións básicas de táctica individual e colectiva en diferentes situacións motrices. • EFB6.1.2. Realiza combinacións de habilidades motrices básicas axustándose a un obxectivo e a uns parámetros espazo-temporais. 25 • EFB6.2.1. Expón as diferenzas, características e/ou relacións entre xogos populares, deportes colectivos, deportes individuais e actividades natureza. • EFB6.3.1. Identifica a capacidade física básica implicada de forma máis significativa nos exercicios. • EFB6.3.2. Recoñece a importancia do desenvolvemento das capacidades físicas para a mellora das habilidades motrices. • EFB6.3.3. Distingue na práctica de xogos e deportes individuais e colectivos estratexias de cooperación e de oposición. • EFB6.3.4. Describe os exercicios realizados, usando os termos e coñecementos que sobre o aparello locomotor se desenvolven na área de Ciencias da natureza. 7.11. Pautas metodolóxicas En referencia ao Decreto 105/2014 (DOG nº 171, do 9 de setembro de 2014), a nosa unidade didáctica rexerase polas seguintes orientacións metodolóxicas: • As actividades terán un carácter global e lúdico, ata o punto de converter o xogo no contexto ideal para a maioría das aprendizaxes. • As estruturas de aprendizaxe cooperativo posibilitarán a resolución conxunta das tarefas e dos problemas, e potenciarán a inclusión do alumnado. • O profesorado debe implicarse na elaboración e deseño de diferentes tipos de materiais, adaptados aos distintos niveis e aos diferentes estilos e ritmos de aprendizaxe dos alumnos e alumnas, co obxecto de atender á diversidade na aula e personalizar os procesos de construción das aprendizaxes. Débese potenciar o uso dunha variedade de materiais e recursos, considerando especialmente a integración das Tecnoloxías da Información e a Comunicación. • Favoreceranse metodoloxías que teñan a súa base no descubrimento guiado, a resolución de problemas, o traballo por retos ou a cooperación. 7.12. Adaptacións As actividades realizadas durante esta proposta didáctica poderanse adaptar a través de pequenos axustes para o alumnado do 5º curso da Educación Primaria, recomendando a súa introdución de cara ao final do curso cando xa os nenos e nenas teñan asumido o traballo cos deportes adaptados. Tamén é necesario ter presente que podemos ter alumnado con distintas necesidades dentro dun mesmo grupo-clase, polo que esta proposta debe ser flexible con actividades sinxelas que se poidan adaptar en función destas necesidades. Deste xeito os 26 obxectivos marcados poderán lograrse a través de actividades diferentes e alternativas máis acordes ao tipo de alumnado co que contemos na aula. 7.13. Avaliación Na avaliación debemos destacar as diversas técnicas que poremos en práctica ao longo do proceso de aprendizaxe. Tamén é necesario citar os diferentes momentos que se dan nunha avaliación para o desenvolvemento apropiado desta unidade. 7.13.1. Técnicas de avaliación • Observación e rexistro do proceso de asimilación de coñecementos. • Observación do comportamento e actitudes do alumnado ante o descubrimento de diferentes deportes. • Observación do comportamento do alumnado e como se desenvolve no entorno da aula e cos seus compañeiros. • Realización de cuestionarios e listas de control por parte do alumnado que se entregaran ao remate da proposta. 7.13.2. Momentos e funcións da avaliación • Avaliación inicial-diagnóstica. Debemos indagar sobre as experiencias do alumnado para comprobar os seus coñecementos previos, axudándonos a determinar o punto de partida do proceso de ensino-aprendizaxe. • Avaliación continua-formativa. Esta desenvólvese en todas as sesións e ten como fin axudar ao docente a ter unha referencia sobre se o seu alumnado esta conseguindo os obxectivos marcados. Tamén debemos ter en contas as dificultades dos alumnos e alumnas para axustar as diferentes actividades. • Avaliación final-sumativa. Ao finalizar esta unidade didáctica, avaliarase todo o que os alumnos aprenderon baseándonos nos nosos criterios previos. • Avaliación da propia proposta e do docente. A súa fin debemos preocuparnos por saber que pensan os alumnos sobre a unidade e as actividades realizadas, a través de cuestionarios ou listas de control. Grazas a isto, o profesor ou profesora avaliará os pros e os contras da súa proposta e determinará que cousas deberían mellorar, ampliar ou suprimir. Ademais disto, debemos valorar a nosa intervención e 27 metodoloxía, os recursos que utilizamos con esta unidade e se é posible mellorar ou buscar alternativas. • Autoavaliación. O profesor ou profesora realizará unha autoavaliación na que analice a súa acción docente, co fin de mellorar tanto a unidade como o proceso de ensinoaprendizaxe. 7.14. Sesións A proposta desenvolverase en 8 sesións de 50 minutos cada unha. Introduciranse 4 deportes ao longo da proposta, é dicir, cada deporte ocupará dúas sesións. En todas o comezo constara dun quecemento baseado en actividades de mobilidade articular, mentres aproveitamos para ir explicando os contidos que se tratarán na sesión. Cada sesión rematará cunha volta á calma, onde se realizarán estiramentos ao tempo que se reflexionará sobre os contidos da sesión, así como sobre diferentes aspectos positivos ou negativos. • Sesión 1. Introdución aos fundamentos básicos e habilidades do parkour. • Sesión 2. Realización de diferentes actividades ou circuítos para a práctica do parkour. • Sesión 3. Introdución ao ultimate frisbee • Sesión 4. Práctica de partidos de ultimate frisbee. • Sesión 5. Introdución á esgrima así como aos seus fundamentos básicos e habilidades. • Sesión 6. A través de distintas actividades, familiarizarse co deporte da esgrima. • Sesión 7. Introdución ao tenis de mesa, aos seus fundamentos básicos e habilidades. • Sesión 8. Realización de partidos de tenis de mesa. 8. Conclusións Opinamos que a progresiva introdución dos deportes alternativos nas aulas de primaria debe seguir aumentando progresivamente co paso dos anos, de forma que se acabe producindo un equilibrio entre aquelas propostas máis convencionais e habituais e as novidosas e innovadoras, co fin de crear unha EF máis ampla e con múltiples opcións tanto para os docentes como para o alumnado. Este proceso está en marcha, como puidemos ver nos centros cos que traballamos, e debe seguir expandíndose. Os valores que os deportes alternativos transmiten nas aulas de EF van máis alá destas, xa que son valores que unha persoa necesita no seu día a día polo cal son moi beneficiosos. Permitíndonos romper a barreira da diferencia de xénero no deporte porque son homoxéneos e favorecen a coeducación, un aspecto moi importante na educación e a 28 sociedade actual. Valores como a igualdade de oportunidades, a cooperación ou a participación son a carta de presentación para pensar na introdución nas aulas destas actividades deportivas. Estes deportes rompen ca convencionalidade das ofertas deportivas ás que o alumnado está acostumado, abríndolle as portas ao mundo do deporte por moitas máis vías das que dispón actualmente. A motivación do alumnado a través do compoñente lúdico que teñen estas actividades e a participación nelas, axudan a que ditos alumnos e alumnas non teñan unha sensación de estar repetindo ano tras ano o mesmo, o cal é un aspecto moi importante. Por último, debemos mencionar que a formación dos mestres inflúe moito e é necesario incidir nas programacións que se realizan nas facultades de formación de profesorado para que amplíen os coñecementos relacionados co área da EF, xa que ademais de ser un área propia, tamén é moi dada a interdisciplinariedade con outras materias a través do xogo. Tamén fomentar nos mestres en activo unha actitude que os leve a seguir formándose de maneira continúa, manténdose ao día sobre aquelas innovacións e alternativas que poidan levar ás súas aulas. 9. Referencias bibliográficas Abad, M.T., Benito, P.J., Giménez, F.J. e Robles, J. (2013). Fundamentos pedagógicos de la enseñanza comprensiva del deporte: Una revisión de la literatura. Cultura, Ciencia y Deporte, 8 (23), 137-146. Alarcón, F., Cárdenas, D., Miranda, M.T., Ureña, N. e Piñar, M.I. (2010). La metodología de enseñanza en los deportes de equipo. Revista de Investigación en Educación, 7, 91103. Álvarez, C. e San Fabián, J.L. (2012). La elección del estudio de caso en investigación educativa. Gazeta de Antropología, 28 (1), artículo 14. Recuperado de http://hdl.handle.net/10481/20644 [Consultado o 20-VII-2017]. Arufe, V. (7 de maio de 2016). 11 Deportes alternativos para Educación Física [Entrada en blog]. Blog Educación, Innovación y Emprendimiento. Recuperado de https://www.victorarufe.com/2016/05/07/5-deportes-alternativos-para-educaci%C3%B3nf%C3%ADsica/ [Consultado o 20-VII-2017]. Campuzano, S. (2009). Unidad didáctica: Fútbol y fútbol-sala. EFDeportes.com, Revista Digital, 14 (133). Recuperado de http://www.efdeportes.com/efd156/unidad-didactica-defutbol.htm [Consultado o 20-VII-2017]. 29 Castejón, F.J. (2004). La utilización del modelo integrado de enseñanza en la iniciación deportiva: limitaciones desde la atención y la memoria. Revista Complutense de Educación, 15 (1), 203-230. Chacón, R., Arufe, V., Espejo, T., Cachón, J., Zurita, F. e Castro, D. (2017).Práctica físicodeportiva, actividades de ocio y concepción sobre la Educación Física en escolares de A Coruña. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 32, 164167. Corrales, A.R. (2010). El deporte como elemento educativo indispensable en el área de educación física. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 1 (4), 23-36. Dalmau, J.M. e Peire, T. (2010). Curso CPR: De los juegos alternativos a los nuevos deportes. Apuntes de clase. Recuperado de http://multiblog.educacion.navarra.es/jmoreno1/files/2010/06/Apuntes-de-texto-delcurso.pdf [Consultado o 20-VII-2017]. Decreto 105/2014, do 4 de setembro, polo que se establece o currículo da Educación Primaria na Comunidade Autónoma de Galicia. (DOG nº171, de 9 de setembro de 2014). Escalante, Y., Backx, K., Saavedra, J.M., García-Hermoso, A. e Domínguez, A.M. (2011). Relación entre actividad física diaria, actividad física en el patio escolar, edad y sexo en escolares de Educación Primaria. Revista Española de Salud Pública, 85 (5), 481-489. Feu, S. (2008). ¿Son los juegos deportivos alternativos una posibilidad para favorecer la coeducación en las clases de Educación Física?. Campo Abierto, 27 (2), 31-47. Fierro, S., Haro, A. e García, V. (2016). Los deportes alternativos en el ámbito educativo. Emotion. Revista de Educación, Motricidad e Investigación, 6, 40-48. García, L.M. (2001). El enfoque de la enseñanza del modelo horizontal estructural en la iniciación deportiva. RUIdeRA, Repositorio Universitario Institucional de Recursos Abiertos, Docencia e Investigación, 11. Recuperado de https://ruidera.uclm.es/xmlui/bitstream/handle/10578/7375/El_enfoque_de_ense_anza_d el_modelo_horizontal_estr.pdf?sequence=1&isAllowed=y [Consultado o 20-VII-2017]. Granda, J., Montilla, M., Barbero, J.C., Mingorance, A. e Alemany, I. (2010). Frecuencia de práctica y motivos de participación/noparticipación en actividades físicas en función del género de escolares de 10-12 años de Melilla. Revista Internacional de Ciencias del Deporte, 21 (6), 280-296. 30 Hellín, M. e González, M.I. (2013). Unidad didáctica: ‘Iniciación al baloncesto’. EFDeportes.com, Revista Digital, 17 (178). Recuperado de http://www.efdeportes.com/efd178/unidad-didactica-iniciacion-al-baloncesto.htm [Consultado o 20-VII-2017]. Hernández, J.M. (2007). El valor pedagógico de los deportes alternativos. EFDeportes.com, Revista Digital, 12 (114). Recuperado de http://www.efdeportes.com/efd114/el-valorpedagogico-de-los-deportes-alternativos.htm [Consultado o 20-VII-2017]. Hernández, N.F. e Carballo, C.G. (2002-2003). Acerca del concepto de deporte: alcance de su (s) significado (s). Educación Física y Ciencia, 6, 87-102. Hernández, A.J. e Villalba, M.E. (2011). Un nuevo juego para las clases de Educación Física: ‘’El pica-pong’’. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 2 (9), 27-31. Isoma, M., Rial, A. e Vaquero-Cristóbal, R. (2014). Motivaciones para la práctica deportiva en escolares federados y no federados. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 25, 80-84. Lara, A.J. e Cachón, J. (2010). Kinball: Los deportes alternativos en la formación del/la docente de educación física. En ‘CiDd: II Congrés Internacional de Didàctiques 2010’. Girona. Recuperado de http://dugidoc.udg.edu/bitstream/handle/10256/3001/491.pdf?sequence=1 [Consultado o 20-VII2017]. López-Ros, V., Castejón-Oliva, F.C., Bouthier, D. e Llovet-Martí, B. (2015). Modelos para una enseñanza comprensiva del deporte. Espacios comunes para el encuentro (y algún desencuentro). Ágora para la Educación Física y el Deporte, 17 (1), 45-60. Martín, J., Romero-Martín, M.R. e Chivite, M. (2015). La educación física en el sistema educativo español. Revista Española de Educación Física y Deportes, 411, 35-51. Méndez, D., Fernández-Río, J., Méndez, A. e Prieto J.A. (2015a). Análisis de los currículos autonómicos LOMCE de Educación Física en Educación Primaria. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 28, 15-20. Méndez, D., Fernández-Río, J., Méndez, A. e Prieto J.A. (2015b). Estudio sobre las variables que influyen en el desarrollo de los contenidos en educación física en primaria en el Principado de Asturias. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 28, 104-109. 31 Méndez-Giménez, A., Martínez-Maseda, J. e Fernández-Río (2010). Impacto de los materiales autoconstruídos sobre la diversión, aprendizaje, satisfacción, motivación y expectativas del alumnado de Primaria en la enseñanza del paladós. En ‘Congreso de la Asociación Internacional de Escuelas Superiores de Educación Física (AIESEP)’. A Coruña. Recuperado de https://www.researchgate.net/publication/236268049_Impacto_de_los_materiales_autoc onstruidos_sobre_la_diversion_aprendizaje_satisfaccion_motivacion_y_expectativas_de l_alumnado_de_primaria_en_la_ensenanza_del_palados [Consultado o 20-VII-2017]. Méndez-Giménez, A., Martínez, D. e Valverde-Pérez, J.J. (2016). Valoración del alumnado y profesorado del material convencional y auto-construído: estudio longitudinal de diseño cruzado en Educación Deportiva. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 30, 20-25. Montiel, F.J. (2016). Propuesta de unidad formativa. Rugby tag: Integración del rugby en Educación Primaria. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 7 (38), 87-102. Muñoz, D. (2009). Conoce y practica diferentes deportes alternativos en el área de Educación Física. EFDeportes.com, Revista Digital, 14 (136). Recuperado de http://www.efdeportes.com/efd136/deportes-alternativos-en-el-area-de-educacionfisica.htm [Consultado o 20-VII-2017]. Muñoz, J.C. (2014). El currículo del área de educación física de Primaria en la LOMCE. Análisis del Real Decreto 126/2014. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 5 (27), 24-39. Peire, T. e Estrada, J. (2015). Innovación en la educación física y en el deporte escolar: métodos de enseñanza, deportes y materiales alternativos. E-balonmano.com: Revista de Ciencias del Deporte, 11 (Supl.2), 223-224. Pérez, J.J., Botías, J., Meseguer, G., López, C. e García, E. (2013). Desarrollo de las capacidades coordinativas a través del juego: parkour. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 4 (20), 56-66. Quecedo, R. e Castaño, C. (2002). Introducción a la metodología de investigación cualitativa. Revista de Psicodidáctica, 14, 5-40. Requena, O. (2008). Juegos alternativos en Educación Física: Flag football. Revista Digital Innovación y Experiencia Educativa, 4, artículo 33. Recuperado de http://www.csicsif.es/andalucia/modules/mod_ense/revista/pdf/Numero_4/OSCAR_REQUENA_LOPEZ _JUEGOS_ALTERNATIVOS.pdf [Consultado o 20-VII-2017]. 32 Reverter, J., Plaza, D., Jové, M.C. e Hernández, V. (2014). Actividad físico-deportiva extraescolar en alumnos de primaria: el caso de Torrevieja (Alicante). Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 25, 48-52. Robles-Rodríguez, J., Abad-Robles, M.T., Fuentes-Guerra, J.G. e Benito-Peinado, P. (2017). Los deportes adaptados como contribución a la educación en valores y a la mejora de las habilidades motrices: la opinión de los alumnos de Bachillerato. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 31, 140-144. Robles, J., Giménez, F.J. e Abad, M.T. (2010). Motivos que llevan a los profesores de Educación Física a elegir los contenidos deportivos en la E.S.O.. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 18, 5-8. Robles, J., Giménez, F.J., Abad, M.T. e Robles, A. (2015). El desarrollo curricular del deporte según la percepción del profesorado desde una perspectiva cualitativa. Retos, Nuevas tendencias en Educación Física, Deporte y Recreación, 27, 98-104. Rodríguez, P.L., García-Cantó, E., Sánchez, C. e López-Miñarro, P.A. (2014). Percepción de la utilidad de las clases de educación física y su relación con la práctica físico-deportiva en escolares. Cultura y Educación, Culture and Education, 25, 65-76. Rodríguez, J.E., Mato, J.A. e Pereira, M.C. (2016). Análisis de los métodos tradicionales de enseñanza-aprendizaje de los deportes colectivos en Educación Primaria y propuestas didácticas innovadoras. Sportis. Scientific Technical Journal, 2 (2), 303-323. Romero, C. (2007). Delimitación del campo didáctico de la Educación Física y de su actividadad científica. Profesorado. Revista de curriculum y formación del profesorado, 11 (2). Recuperado de http://www.ugr.es/~recfpro/rev112ART1.pdf# [Consultado o 20VII-2017]. Ruiz, L. (2011). Unidad didáctica de fútbol destinada a niños de tercer ciclo de educación primaria. EFDeportes.com, Revista Digital, 16 (156). Recuperado de http://www.efdeportes.com/efd156/unidad-didactica-de-futbol.htm [Consultado o 20-VII2017]. Ruiz-Sanchis, L., Ros, C. e Bastida, A.I. (2014). Elaboración del florete para la esgrima en la Educación Física. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 6 (31), 55-65. Ruiz-Sanchis, L., Ros, C. e Bastida, A.I. (2015). Tratamiento metodológico de la esgrima en las aulas de EF. EmásF. Revista Digital de Educación Física, 6 (35), 141-151. 39 5.1) Considerou a elaboración de materiais deportivos pola súa parte ou pola dos seus alumnos mediante a reciclaxe e a reutilización? 𓎙 Totalmente en desacordo 𓎙 En desacordo 𓎙 De acordo 𓎙 Totalmente de acordo 6) Na súa opinión considera que o centro ten boas instalacións e espazos para a practica da maioría dos deportes? 𓎙 Totalmente en desacordo 𓎙 En desacordo 𓎙 De acordo 𓎙 Totalmente de acordo 7) Da seguinte lista de deportes marque todos aqueles que coñeza ou se vexa capacitado para ensinar (pode seleccionar varios): 𓎙 Atletismo 𓎙 Korfball 𓎙 Petanca 𓎙 Kinball 𓎙 Balonmán 𓎙 Críquet 𓎙 Piragüismo 𓎙 Tchoukball 𓎙 Bádminton 𓎙 Floorball 𓎙 Remo 𓎙 Tripela 𓎙 Béisbol 𓎙 Lacrosse 𓎙 Rugby 𓎙 Slackline 𓎙 Bolos 𓎙 Natación 𓎙 Softball 𓎙 Goalball 𓎙 Boxeo 𓎙 Parkour 𓎙 Tenis de mesa 𓎙 Disc Golf 𓎙 Ciclismo 𓎙 Patinaxe 𓎙 Esgrima 𓎙 Ultimate Frisbee 8) Defina o que considera vostede como deporte alternativo, poña exemplos se o cre necesario. 9) Considérase capaz para realizar unha proposta educativa baseada en deportes alternativos? 𓎙 Totalmente en desacordo 𓎙 En desacordo 𓎙 De acordo 𓎙 Totalmente de acordo 9.1) Explique o porqué da resposta na pregunta 9):