Informe da avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (2014-2017)

2018 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa Unión Europea Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza. Xunta de Galicia INFORME DA AVALIACION FINAL III PLAN DIRECTOR DA COOPERACIÓN GALEGA PARA O DESENVOLVEMENTO (20142017) 2 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Informe elaborado por Xosé Luís Pastoriza Rozas a pedimento da Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE. Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza. Xunta de Galicia Abril 2018 3 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Contido Lista de acrónimos, siglas e abreviaturas................................................................... 4 I. Resumo executivo ................................................................................................. 5 2 infografías ............................................................................................................. 7 20 datos ................................................................................................................... 9 30 indicadores ........................................................................................................ 11 II. Informe da avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) .............................................................................................................................. 20 1. Introdución ......................................................................................................... 20 2. A avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento .................................................................................................. 21 2.1. Antecedentes e obxectivo da avaliación .......................................................................... 21 2.2. Metodoloxía empregada .................................................................................................. 23 2.3. Condicionantes e límites da avaliación ............................................................................ 25 3. Descrición do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento . 26 4. Resultados da avaliación final ............................................................................. 32 4.1. Eficacia e logro de resultados ........................................................................................... 32 4.2. Eficiencia........................................................................................................................... 36 4.3. Coherencia ........................................................................................................................ 42 4.3.1. Corrección alta .......................................................................................................... 43 4.3.1.1. Concentración xeográfica e selectividade da axuda .......................................... 43 4.3.1.2. Especialización sectorial ..................................................................................... 50 4.3.1.3. Previsibilidade orzamentaria .............................................................................. 55 4.3.1.4. Actualización e reforma do marco normativo ................................................... 59 4.3.2. Corrección media ...................................................................................................... 61 4.3.2.1. Fortalecemento da capacidade institucional dos axentes de cooperación ....... 61 4.3.2.2. Nova cultura de xestión e aprendizaxe .............................................................. 61 4.3.2.3. Funcionalidade dos instrumentos de axuda ...................................................... 65 4.3.2.5. Coherencia de políticas ...................................................................................... 72 4.3.2.6. Coordinación e complementariedade entre os actores públicos galegos ......... 74 4.3.3. Corrección baixa ........................................................................................................ 76 4.3.3.1. Esforzo investidor ............................................................................................... 76 4.3.3.2. Fragmentación da axuda .................................................................................... 80 4.4. Complementariedade e harmonización ........................................................................... 82 4.5. Participación, transparencia e satisfacción ...................................................................... 92 4.6. Sustentabilidade ............................................................................................................... 95 5. Conclusións ...................................................................................................... 101 6. Recomendacións .............................................................................................. 103 Anexos ................................................................................................................. 104 Anexo 1. Termos de referencia .............................................................................................. 104 Anexo 2. Presentación do avaliador ...................................................................................... 105 Anexo 3. Matriz de avaliación ............................................................................................... 106 Anexo 4. Matriz de documentación ...................................................................................... 107 Anexo 5. Actores e axentes participantes na avaliación ....................................................... 115 Anexo 6. Metodoloxía ........................................................................................................... 117 Anexo 7. Lista de mapas, figuras, táboas, cadros e gráficos ................................................ 121 4 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Lista de acrónimos, siglas e abreviaturas ACNUR Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados/as ACSUG Axencia para a calidade do Sistema Universitario Galego AECID Axencia Española de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento AH Acción Humanitaria ANFACO Asociación Nacional de Fabricantes de Conservas AOD Axuda Oficial ao Desenvolvemento AXE Administración Xeral do Estado CAD Comité de Axuda ao Desenvolvemento da OCDE CCAA Comunidades Autónomas CETMAR Centro Tecnolóxico do Mar CGONGD Coordinadora Galega de ONG para o Desenvolvemento CINCODE Comisión Interdepartamental de Cooperación para o Desenvolvemento CINTERCODE Comisión Interterritorial de Cooperación para o Desenvolvemento CONGACODE Consello Galego de Cooperación para o Desenvolvemento CPSR Compra pública socialmente responsable CRS Creditor Reporting System do CAD da OCDE CUD Cooperación Universitaria ao Desenvolvemento DOG Diario Oficial de Galicia DXPOLDES Dirección Xeral de Políticas de Desenvolvemento Sostible do MAEC DXRREE e UE Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE EELL Entidades locais EpD Educación para o desenvolvemento FAO Organización das Nacións Unidas para a Agricultura e a Alimentación FEGAMP Federación Galega de Municipios e Provincias Fondo Galego Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade GHD Good Humanitarian Donorship (Boa Doazón Humanitaria) IDI Iniciativa de Desenvolvemento Integral MAEC Ministerio de Asuntos Exteriores e Cooperación MAP Marco de Asociación País OAH Oficina de Acción Humanitaria da AECID ODM Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio ODS Obxectivos de Desenvolvemento Sostible OMUDES Organismos Multilaterais de Desenvolvemento ONGD Organización Non Gobernamental de Desenvolvemento OTC Oficina Técnica de Cooperación da Cooperación Española PACI Plan Anual da Cooperación Internacional PALOP Pais Africano de Lingua Oficial Portuguesa PMA País Menos Adiantado PROFOPAC Programa para a Formación da Pesca Artesanal en Centroamérica RGCUD Rede Galega de Cooperación Universitaria ao Desenvolvemento RMA Renda Media Alta RMB Renda Media Baixa RSE Responsabilidade Social Empresarial SDXCE Subdirección Xeral de Cooperación Exterior SECIPI Secretaría de Estado de Cooperación Internacional e para Iberoamérica SGCID Secretaría General de Cooperación Internacional para el Desarrollo SOGAPS Solidariedade Galega co Pobo Saharauí SUG Sistema Universitario Galego UDC Universidade de A Coruña UE Unión Europea UNRWA Axencia das Nacións Unidas para os Refuxiados de Palestina en Oriente Próximo USC Universidade de Santiago de Compostela UVIGO Universidade de Vigo XG Xunta de Galicia 5 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE I. Resumo executivo 1. Unha Cooperación Galega eficaz no logro dos resultados e indicadores previstos no III Plan Director da Cooperación Galega: 25 dos 30 indicadores foron acadados plena e satisfactoriamente. 2. Unha Cooperación Galega solvente cun total de 18,5 millóns de euros destinados a cooperación ao desenvolvemento, dos cales o 93% (17,2 millóns) foi achegado pola Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza, tendo executado o 99% do orzamento previsto nos correspondentes Plans Anuais e tendo desembolsado o 100% das axudas comprometidas. 3. Unha Cooperación Galega que se sitúa no 7º lugar na cooperación autonómica por volume de AOD desembolsada e na 9ª posición por esforzo investidor, destinando o 0’04% do orzamento xeral consolidado da Xunta de Galicia a cooperación ao desenvolvemento. 4. Unha Cooperación Galega que debe profundar nun maior esforzo investidor a través dun aumento relevante da dotación orzamentaria do programa 331A de cooperación ao desenvolvemento co obxectivo de recuperar o volume de AOD xestionado previamente á crise económica e fiscal. 5. Unha Cooperación Galega aliñada coa axenda global do desenvolvemento, contribuíndo á realización dos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible e á axenda de eficacia da cooperación: a. Unha Cooperación Galega concentrada xeograficamente: 95% dos seus recursos desembolsados no exterior en cooperación investidos nos 10 países prioritarios definidos no III Plan Director. b. Unha Cooperación Galega especializada: 91% dos seus recursos desembolsados no exterior en cooperación investidos nos 7 sectores nos que conta con vantaxes comparativas: agricultura e desenvolvemento rural, pesca e acuicultura, educación, saúde e programas/políticas sobre saúde sexual e reprodutiva, xestión integral e gobernanza de recursos hídricos, habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento. c. Unha Cooperación Galega complementaria: a través da súa actuación coordinada coa Cooperación Española e con outras cooperacións autonómicas no eido da acción humanitaria; e da colaboración institucional nas iniciativas de asociación, avaliación e de transparencia da axuda da Cooperación Española. d. Unha Cooperación Galega innovadora: que renovou o seu marco normativo e organizativo a través da aprobación do Decreto 29/2017 de cooperación para o desenvolvemento; que financiou unha nova convocatoria de investigación para o desenvolvemento e a creación e consolidación da Rede Galega de Cooperación Universitaria ao Desenvolvemento; que apoiou as alianzas multiactor con financiamento externo nos seus sectores de especialización, e que apostou estratexicamente pola educación para o desenvolvemento a través da elaboración participativa da Estratexia galega de educación para o desenvolvemento. 6. Unha Cooperación Galega participativa e transparente que rendeu contas á cidadanía dos seus logros colectivos a través de: a. A reforma legal dos espazos de participación e coordinación definidos na Lei 3/2003, do 19 de xuño, de cooperación para o desenvolvemento pola cal se ten suprimido o CINCODE e CINTERCODE reforzando o papel do CONGACODE e ampliando o número de actores e axentes de cooperación representados. b. A accesibilidade da información na nova web da Cooperación Galega verbo da planificación da Cooperación Galega, dos seus instrumentos de axuda, das 6 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- intervencións financiadas, das avaliacións das súas actuacións e das memorias anuais de xestión. c. Un activo diálogo cos axentes galegos de cooperación, especialmente coas ONGD, que xestionaron o 72% dos recursos desembolsables. d. A promoción da participación dos axentes de cooperación no deseño das convocatorias públicas de axudas, nas avaliacións dos proxectos no exterior e do Plan Director, no deseño da Estratexia galega de educación para o desenvolvemento da Cooperación Galega e nos estudos impulsados pola DXRREE e UE. 7. Unha Cooperación Galega con retos pendentes nos seguintes aspectos: a. A recuperación do consenso social e político sobre a política pública galega de cooperación no marco dunha nova axenda global de desenvolvemento que demanda maiores compromisos dos gobernos sub-estatais para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS) no 2030. b. A suficiencia orzamentaria necesaria para: i. Garantir a previsibilidade instrumental de tal xeito que se dote á DXRREE e UE dos recursos financeiros suficientes para a convocatoria anual do conxunto de instrumentos de axudas previstos no correspondente Plan Director. ii. Reforzar o proceso de aumento do promedio de financiamento por actuación e actividade, apoiando accións de maior impacto a medio prazo quen de xerar cambios positivos sostibles e a longo prazo nas persoas e comunidades coas que traballa e se asocia a Cooperación Galega. c. A renovación das prioridades xeográficas da cooperación exterior no contexto dunha ampliación dos fondos destinados a países menos adiantados e a África Subsahariana, aproveitando o valor estratéxico dos PALOP. d. A construción de resiliencia no conxunto de actividades de cooperación mediante un reforzamento da especialización sectorial no eido do fortalecemento institucional e de organizacións da sociedade civil, e mais no empoderamento das mulleres. e. O reforzamento do modelo de actuación nos países prioritarios ou nas comunidades socias con base en alianzas territoriais multiactor e multinivel nos sectores de especialización da Cooperación Galega. f. A integración dunha visión de coherencia de políticas na administración pública galega en coordinación co conxunto de actores públicos e axentes de cooperación a través dun liderado político activo que promova a transversalización estratéxica da Axenda 2030 e a súa localización no nivel autonómico e local. g. A mellora da coordinación e diálogo coas administracións locais que financian actividades de cooperación internacional e educación para o desenvolvemento. h. A promoción da participación nas actividades da Cooperación Galega do conxunto de axentes de cooperación e a posta en valor das novas oportunidades pola ampliación da composición do CONGACODE. i. A posta en valor dos procesos de xestión do coñecemento e das aprendizaxes institucionais derivadas dos estudos e avaliacións financiadas pola Cooperación Galega. l. A mellora da difusión á cidadanía dos logros colectivos da Cooperación Galega a través dunha política de comunicación máis estratéxica e cunha visión integral. 7 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 2 infografías 8 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 9 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 20 datos De cada 10 euros xestionados como AOD pola Xunta de Galicia: ✓ 9,3€ proveñen da Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza e 0,7€ do resto de departamentos da Xunta de Galicia. De cada 10 euros orzamentados como AOD pola DXRREE e UE: ✓ 9,9€ foron executados. De cada 10 euros xestionados como AOD pola DXRREE e UE: ✓ 8,7€ financiaron as actividades da Cooperación Galega e 1,3€ destináronse a gastos de funcionamento e persoal. De cada 10 euros desembolsados como AOD pola DXRREE e UE: 1 ✓ 7,5€ financiaron proxectos de actuación no exterior de cooperación e acción humanitaria. ✓ 7,7€ canalizáronse a través de convocatorias públicas de axudas. ✓ 7,2€ foron xestionados por ONGD. ✓ 9,3€ concentráronse nos sectores de especialización da Cooperación Galega (agricultura e desenvolvemento rural, pesca e acuicultura, educación, saúde e programas/políticas sobre saúde sexual e reprodutiva, xestión integral e gobernanza de recursos hídricos, habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento, acción humanitaria e educación para o desenvolvemento). ✓ 2,9€ financiaron proxectos en agrupación de axentes. ✓ 1,3€ financiaron proxectos de educación para o desenvolvemento. ✓ 0,6€ financiaron proxectos de consolidación e fortalecemento dos axentes de cooperación. 1 Axuda desembolsada: total do orzamento de cooperación executado excluíndo os gastos de persoal e funcionamento da Subdirección Xeral de Cooperación Exterior dentro da Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE. 16 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Resultados de Xestión Liñas de acción Indicadores Produtos Grao de progreso Galega establecidas. Tomé e Príncipe e para un proxecto plurinacional en Senegal, Costa de Marfil, Ghana, Nixeria e Camerún. Entre 2014 e 2017 a DXRREE e UE financiou un total de 44 proxectos en agrupación a través das convocatorias de axudas aos axentes de cooperación por un importe total de 4.093.146 € que representa o 23% do total das axudas concedidas. I.4.2.2. Como mínimo, un 30 % da axuda total desembolsada a través das convocatorias aos axentes de cooperación da DXRREE e UE financia proxectos en agrupación. 23. Proxectos en agrupación financiados. R.X.5. Os actores e axentes da Cooperación Galega fortalecen a súa capacidade institucional para un maior alcance das súas actuacións. L.A.5.1. Reforzar as capacidades técnicas e de xestión da DXRREE e UE. I.5.1.1. Nº de persoas asistentes ao curso de capacitación en xestión orientada a resultados de desenvolvement o dirixido ao persoal da DXRREE e UE e ao resto de actores e axentes de cooperación realizado. 24. Curso sobre xestión orientada a resultados de desenvolvemento celebrado. Entre 2014 e 2017 non se realizou o curso sobre xestión orientada a resultados de desenvolvemento. Está prevista a súa realización en 2018 a través da Coordinadora Galega de ONGD. Entre 2014 e 2017 DXRREE e UE contratou 24 asistencias técnicas especializadas distribuídas do seguinte xeito: 10 para as avaliacións ex-ante das propostas presentadas ás convocatorias de axudas; 4 para a avaliación ex-post dos proxectos financiados pola Cooperación Galega en República Dominicana, Cabo Verde, Ecuador e Perú; 1 para a elaboración da Estratexia de educación para o desenvolvemento da Cooperación Galega; 1 para a realización dun estudo sobre a percepción do papel da empresa galega en cooperación para o desenvolvemento; 3 para a comunicación externa dos proxectos financiados pola Cooperación Galega en O Salvador e Honduras, Guatemala, e República Dominicana; 2 para a avaliación intermedia e final do III Plan Director; 1 para a facilitación do proceso participativo de elaboración do IV Plan Director da Cooperación Galega, 1 para a implantación da axenda 2030 en Galicia, e 1 para o deseño de programa de formación para as comunidades pesqueiras de O Salvador. I.5.1.2. Nº de asistencias técnicas orientadas ao reforzamento de capacidade da DXRREE e UE en acción humanitaria, avaliación e educación para o desenvolvement o 25. Asistencias técnicas realizadas. L.A.5.2. Apoiar a formación e capacitación especializada dos actores e axentes galegos de cooperación. I.5.2.1. 4 % da axuda total desembolsada centrada na consolidación e fortalecemento de axentes cunha 26. Proxectos de consolidación e fortalecemento de axentes financiados. Entre 2014 e 2017 o 6% da axuda desembolsada pola DXRREE e UE destinouse a actuacións de consolidación e fortalecemento de axentes por un importe total de 945.384 €. 17 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Resultados de Xestión Liñas de acción Indicadores Produtos Grao de progreso atención específica á CGONGD e ao FOGACOSOL. 27. Convenios asinados anualmente coa CGONGD e co FOGACOSOL e convocatorias de fortalecemento e consolidación de ONGD resoltas. Entre 2014 e 2017 asináronse cadanseus convenios anuais coa Coordinadora Galega de ONGD (CGONGD) e co Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade (Fondo Galego) por un importe total de 360.000€ e 160.000€ respectivamente. Entre 2014 e 2017 publicáronse e resolvéronse dúas convocatorias de consolidación e fortalecemento de ONGD por un importe total de 283.751€ que financiaron 13 proxectos de ONGD. Entre 2014 e 2017 concedéronse 27 bolsas de formación de persoas expertas en cooperación para o desenvolvemento: 7 bolsas na sede da DXRREE e UE en Santiago de Compostela, e 20 bolsas no exterior: 18 nas Oficinas Técnicas (OTC) da AECID en Ecuador, Guatemala, Nicaragua, Perú, Mozambique e República Dominicana, e 2 na Oficina Rexional da FAO en Guatemala. Entre 2014 e 2017 asináronse 3 convenios coa agrupación das Universidades de A Coruña, Santiago de Compostela e Vigo para a creación e consolidación da Rede Galega de Cooperación Universitaria para o Desenvolvemento (RGCUD) por un importe total de 301.633 €. No ano 2015 elaborouse un estudo sobre a percepción do papel das empresas galegas no desenvolvemento dos países e comunidades socias da Cooperación Galega no que participaron 60 persoas. En 2016, a Rede Galega de Cooperación Universitaria para o Desenvolvemento (RGCUD) organizou un curso de “construción de alianzas público-privadas” para o desenvolvemento ao que asistiron 19 persoas. I.5.2.2. Nº de bolsas de formación de expertos/as, convenios coas Universidades e convocatorias de fortalecemento e consolidación de ONGD financiadas. 28. Bolsas de formación de expertos/as concedidas. I.5.2.3. Nº de participantes nas actividades de formación do sector empresarial para mellorar a súa Responsabilidad e Social Empresarial en cooperación ao desenvolvement o e na investigación sobre o papel da empresa galega na cooperación para o desenvolvement o. 29. Estudo sobre as achegas das empresas galegas ao desenvolvemento nos países socios realizado. 30. Curso de formación en RSE no eido da cooperación ao desenvolvemento celebrado. L.A.5.3. Fortalecer a capacidade dos axentes galegos de cooperación para diversificar as súas fontes de financiamento. I.5.3.1. Nº de participantes en actividades de formación especializada en captación de fondos privados e públicos cunha atención especial ao financiamento europeo e internacional. 31. Formacións especializadas en captación de fondos realizadas. Entre 2014 e 2017, un total de 193 persoas participaron nas cinco actividades de formación especializada en captación de fondos públicos e privados con especial atención ao financiamento europeo e internacional. A DXRREE e UE financiou a organización destes cursos a través dos convenios asinados CGONGD e coas Universidades Galegas que integran a RGCUD. No 2014, a RGCUD impartiu un curso sobre “Diversificación de Fondos en Cooperación ao Desenvolvemento: Subvencións EUROPEAID” ao que asistiron 56 persoas. A CGONGD impartiu outro sobre “Retos e novas tendencias na captación de fondos para ONGD: desenvolvemento practico de campañas” aos que asistiron 38 persoas. No 2015 a RGCUD impartiu nas tres Universidades integradas cadansúa sesión dos cursos “Formulación de proxectos de Cooperación Universitaria ao Desenvolvemento (CUD) e Educación para o Desenvolvemento: o financiamento da UE” e “Formulación de 18 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Resultados de Xestión Liñas de acción Indicadores Produtos Grao de progreso proxectos CUD e Educación para o Desenvolvemento: o financiamento de Organismos Multilaterais” aos que asistiron 75 persoas. As persoas asistentes formaban parte do persoal docente e investigador e do persoal de administración e servizos das Universidades. De vez, a CGONGD impartiu un curso sobre “Diversificación de fondos para ONGD” ao que asistiron 24 persoas. L.A.5.4. Consolidar o investimento en recursos humanos especializados dos axentes galegos de cooperación. I.5.4.1. Ata o 70 % do custo total do proxecto nas convocatorias e convenios permite financiar gastos en recursos humanos. 32. Bases das convocatorias publicadas. Entre 2014 e 2017 todos os convenios e bases das convocatorias de axudas aos axentes de cooperación permitiron financiar gastos en recursos humanos cun límite máximo do 70% do custo total do proxecto. R.X.6. A cidadanía galega accede a unha información de calidade sobre os logros colectivos da Cooperación Galega na loita contra a pobreza. L.A.6.1. Facilitar o acceso público a toda a información sobre as actividades de cooperación. I.6.1.1. Grao de dispoñibilidade de información actualizada sobre toda as actividades da DXRREE e UE en cooperación na páxina web da Cooperación Galega. 33. Páxina web da Cooperación Galega actualizada. Entre 2014 e 2017 a páxina web da Cooperación Galega actualizouse con toda a información relativa ás accións de cooperación ao desenvolvemento levadas a cabo pola DXRREE e UE: convocatorias e convenios de axudas, avaliacións, visitas institucionais, plans anuais, informes anuais de xestión, etc. En 2017 procedeuse á súa actualización e mellora coa creación dun novo portal máis moderno, intuitivo e accesible que facilita o acceso a toda a información. A nova web aplica melloras notables en termos de accesibilidade, xestión de contidos e visualización en dispositivos móbiles Entre 2014 e 2017 editáronse en papel e divulgáronse en formato dixital e papel o III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) en edición bilingüe e o Informe Anual 2013. Así mesmo, editáronse e divulgáronse en formato dixital os Informes Anuais 2014, 2015 e 2016. Ademais o persoal da Subdirección Xeral de Cooperación Exterior (SDXCE) participou en varias actividades de difusión da Cooperación Galega tanto no ámbito autonómico coma no ámbito estatal. I.6.1.2. Nº de publicacións e actividades de difusión anual dos resultados da Cooperación Galega. 34. Informes anuais da Cooperación Galega difundidos. L.A.6.2. Promover unha cultura de avaliación, investigación e aprendizaxe organizativa no sistema galego de cooperación. I.6.2.1. Unha avaliación intermedia de seguimento e unha avaliación final externas e independentes da execución do III Plan Director da Cooperación Galega realizadas e difundidas. 35. Avaliación intermedia do III Plan Director realizada. Entre abril e xuño de 2016 desenvolveuse a avaliación intermedia externa de seguimento da execución do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento. A avaliación final do III Plan Director realizouse entre finais de 2017 e comezos de 2018. No 2014 e no 2017 convocouse e resolveuse cadansúa convocatoria de investigación sobre cooperación ao desenvolvemento dirixida a investigadores/as e grupos de investigación das Universidades integradas no Sistema 36. Avaliación final do III Plan Director realizada. I.6.2.2. Nº de proxectos financiados a través da convocatoria de investigación 37. Convocatoria de investigación para o desenvolvemento resolta. 19 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Resultados de Xestión Liñas de acción Indicadores Produtos Grao de progreso para o desenvolvement o dirixida aos grupos e centros de investigación das Universidades galegas. Universitario Galego. Financiáronse 10 proxectos por un importe total de 216.762 €. Entre 2014 e 2017 realizouse cadansúa avaliación ex-post externa dos proxectos financiados pola Cooperación Galega en Cabo Verde (2005-2013), República Dominicana (2007-2013), Ecuador (2007-2014), e mais Perú (2009-2016). Os resultados atópanse publicados na web da Cooperación Galega e mais na web da Cooperación Española. O 19 de xaneiro de 2017 celebrouse unha xornada de presentación de resultados da avaliación ex-post dos proxectos financiados en Ecuador. I.6.2.3. Nº de avaliacións das intervencións financiadas nun mínimo de 3 países socios realizadas e difundidas. 38. Avaliacións de proxectos no exterior realizadas. R.X.7. A Cooperación Galega mellora a planificación e xestión das actuacións en educación para o desenvolvemento. L.A.7.1. Definir un marco estratéxico de acción en educación e comunicación para o desenvolvemento. I.7.1.1.Nº de axentes e actores participantes no deseño da estratexia da Cooperación Galega en educación e comunicación para o desenvolvement o. 39. Estratexia de Educación para o Desenvolvemento da Cooperación Galega deseñada de xeito participativo. No 2015 contratouse unha asistencia técnica externa para a elaboración participativa da Estratexia de Educación para o Desenvolvemento da Cooperación Galega. No proceso participaron 36 entidades e 90 persoas. L.A.7.2. Garantir a previsibilidade financeira das actividades de educación para o desenvolvemento. I.7.2.1. Nº de convocatorias de educación para o desenvolvement o publicadas e resoltas. 40. Convocatorias de educación para o desenvolvemento resoltas. Entre 2014 e 2017 publicáronse e resolvéronse catro convocatorias de subvencións para proxectos de educación para o desenvolvemento cun importe total de 1.336.655 € que financiaron 40 proxectos das ONGD. A través dos convenios e convocatorias de proxectos de educación para o desenvolvemento e investigación realizáronse desembolsos a 76 proxectos por un importe de 2.003.896 €, equivalente ao 13% da axuda desembolsada pola DXRREE e UE. 20 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- II. Informe da avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) 1. Introdución Este informe ten por obxectivo presentar os resultados da avaliación final externa e independente do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (2014-2017) realizada a pedimento da Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE (DXRREE e UE) da Xunta de Galicia e dirixida pola Subdirección Xeral de Cooperación Exterior (SDXCE). Esta avaliación abrangue unha análise das accións correspondentes ao cuadrienio 2014-2017 centrando a súa atención especialmente naquelas iniciativas desenvolvidas ao abeiro do III Plan Director por parte da DXRREE e UE. A Lei 3/2003, do 19 de xuño, de cooperación para o desenvolvemento establece un modelo para a planificación e programación da axuda oficial ao desenvolvemento (AOD) galega baseado na elaboración de plans directores estratéxicos de duración cuadrienal que a súa vez se despregan en cadanseus plans anuais. Estes plans directores conteñen os obxectivos e as prioridades xeográficas e sectoriais así como unha previsión dos recursos orzamentarios que orientarán a actuación da Cooperación Galega para o desenvolvemento durante o seu período de vixencia. Como resultado da modernización estratéxica e operativa do sistema galego de cooperación, no 2006 e no 2010 respectivamente, aprobáronse por unanimidade nos tres órganos de coordinación e asesoramento de Galicia en materia de cooperación ao desenvolvemento –Comisión Interdepartamental, Comisión Interterritorial e Consello Galego de Cooperación para o Desenvolvemento-, e mais no Parlamento de Galicia o I Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (2006-2009) e o II Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (2010-2013). A finais de 2013 iniciouse un terceiro ciclo de planificación estratéxica participativa baseada nos correspondentes exercicios externos e independentes de avaliación intermedia (2012) e final (2013) do II Plan Director. Este III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) recibiu o apoio maioritario do Consello Galego de Cooperación para o Desenvolvemento (CONGACODE) reunido o 13 de decembro de 2013, sendo aprobado polo Consello da Xunta de Galicia o 19 de decembro do mesmo ano, e recibindo a aprobación maioritaria do Parlamento de Galicia o 18 de marzo de 2014, mais sen que acadase o apoio unánime do conxunto de axentes de cooperación nin dos partidos políticos con representación parlamentaria. O III Plan Director representou unha renovación do compromiso da Xunta de Galicia coa cooperación ao desenvolvemento como política pública a través da elaboración e aprobación do seu marco estratéxico e operativo cuadrienal e da dotación orzamentaria do programa 331 de cooperación ao desenvolvemento da Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia xestionado a través da DXRREE e UE. A través deste informe de avaliación preséntanse os principais resultados acadados ao abeiro do III Plan Director da Cooperación Galega entre 2014 e 2017 co fin de garantir unha adecuada rendición de contas á cidadanía así como asegurar a transparencia da política pública de solidariedade global da Xunta de Galicia. 21 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 2. A avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento 2.1. Antecedentes e obxectivo da avaliación A Lei 3/2003, do 19 de xuño, de cooperación para o desenvolvemento establece a “eficacia na planificación, execución, seguimento e avaliación das políticas e dos proxectos de cooperación” (art.4.c) como criterio da cooperación para o desenvolvemento da Comunidade Autónoma de Galicia. A avaliación, como “elemento esencial da política de cooperación para o desenvolvemento da Comunidade Autónoma de Galicia”, rexerase polos criterios básicos de eficacia, eficiencia, impacto, pertinencia e viabilidade, adoptándose a metodoloxía da cooperación oficial do Estado español e da Unión Europea (art. 10). Así mesmo, corresponde á Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE (DXRREE e UE) a través da Subdirección Xeral de Cooperación Exteriores (SDXCE) integrada na Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza, como centro directivo competente en materia de cooperación ao desenvolvemento da Xunta de Galicia, “a elaboración e o seguimento do plan director e dos plans anuais de cooperación para o desenvolvemento” (art. 19.1.a). Este seguimento do plan director será presentado ante o Consello Galego de Cooperación para o Desenvolvemento (CONGACODE), que ten atribuído coma función o “coñecer os resultados do documento de seguimento do plan anual e da avaliación da cooperación” (art. 22.3.c). O III Plan Director da Cooperación Galega ao Desenvolvemento (2014-2017) recoñece como un dos seus resultados de xestión (R.X.6.) que “a cidadanía galega accede a unha información de calidade sobre os logros colectivos da cooperación galega na loita contra a pobreza” ao que se pretende contribuír “promovendo unha cultura de avaliación, investigación e aprendizaxe organizativa no sistema galego de cooperación” (L.A.6.2). Ao tempo, o modelo de xestión orientada a resultados de desenvolvemento salienta a necesidade de que a toma de decisións estratéxicas e operativas se realice con base en información de calidade e relevante que achegue datos, feitos e evidencias. Xa que logo, as avaliacións cóidanse necesarias por un dobre motivo: a) Por constituíren un elemento imprescindible para que a política de axuda avance progresivamente cara a unha maior calidade e impacto. b) Por facilitaren a rendición de contas esixible a toda política de cooperación levada a cabo con fondos públicos. Neste senso, consonte ao Plan Anual 2017 da Cooperación Galega para o Desenvolvemento e dando cumprimento ao indicador I.6.2.1 do III Plan Director realizarase unha análise final externa e independente empregando os datos do sistema de seguimento co obxectivo de orientar o novo ciclo de planificación. Os resultados desta avaliación difundiranse publicamente, mandato que desenvolve o presente informe. 22 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- De vez, esta avaliación achega á unidade responsable da xestión do III Plan Director recomendacións e propostas de mellora útiles, realistas e pragmáticas para optimizar a eficacia e eficiencia dos esforzos institucionais, organizativos e operativos de cara ao proceso de renovación do marco estratéxico da Cooperación Galega para o período 2018-2021. Xa que logo, consonte aos Termos de Referencia (Anexo 1), este informe inclúe: a) A avaliación do grao cumprimento dos resultados de xestión, liñas de acción e indicadores establecidos no III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (Conclusións). b) Propostas de mellora para a vindeira planificación estratéxica da Cooperación Galega (Recomendacións). Consonte ás necesidades informativas decidiuse en diálogo coa DXRREE e UE empregar a matriz de preguntas de avaliación definida en 2016 para a realización da avaliación intermedia do III Plan Director baseada nos criterios establecidos polo CAD (Eficacia, Eficiencia, Pertinencia, Sustentabilidade), pola AECID (Coherencia-Complementariedade, Harmonización, Participación, Rendición de contas) e polo marco de avaliación de políticas públicas (Satisfacción, Transparencia). Para a selección dos criterios de avaliación seguíronse as recomendacións realizadas en La cooperación descentralizada al desarrollo: una propuesta metodológica para su análisis y evaluación (Universidad del País Vasco-Hegoa, 2011). Xa que logo, a matriz de avaliación estableceu coma criterios de avaliación os seguintes: a) Eficacia e logro de resultados para comprobar en que medida se acadaron adecuada e suficientemente os resultados de xestión do III Plan Director así como detectar aquelas dificultades e atrancos para a execución das súas liñas de acción e para a consecución dos seus indicadores. b) Eficiencia para determinar o grao de transformación dos recursos e activos nos resultados de xestión e produtos do III Plan Director. c) Coherencia co fin de valorar a adecuación das accións programadas para acadar os resultados de xestión do III Plan Director. d) Complementariedade para fixar as sinerxías das actuacións desenvolvidas ao abeiro do III Plan Director co marco estratéxico e operativo da Cooperación Española e europea e mais coa axenda internacional da eficacia do desenvolvemento. e) Participación para valorar a eficacia e operatividade das canles e espazos de participación establecidos no III Plan Director. f) Transparencia para apreciar a adecuación e suficiencia dos instrumentos, ferramentas e mecanismos de rendición de contas á cidadanía galega sobre a política de cooperación. g) Satisfacción co fin de determinar o grao de satisfacción das expectativas dos axentes e actores da Cooperación Galega respecto do III Plan Director. h) Sustentabilidade para valorar a influenza do III Plan Director sobre a capacidade institucional dos axentes e actores da Cooperación Galega. i) Pertinencia co fin de apreciar a utilidade do sistema de indicadores definido no III Plan Director e para valorar a validez e utilidade dos métodos de colleita e análise de datos establecidos para o seguimento e avaliación do III Plan Director. 23 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE As necesidades informativas plasmáronse a xeito de preguntas na matriz de avaliación do III Plan Director vencellándoas con cadanseu criterio de avaliación e definindo un conxunto preciso de indicadores (Anexo 3). 2.2. Metodoloxía empregada O proceso de avaliación abrangueu catro fases de traballo aliñándose co establecido pola AECID no seu Manual de xestión de avaliacións da cooperación española (AECID, 2007) e mais nos Termos de Referencia: Fase I: Diagnóstico e deseño participativo 1. Análise de avaliabilidade do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento. 2. Constitución da comisión de seguimento da avaliación final. 3. Aprobación do Plan de Traballo e mapa de actores. 4. Aprobación da matriz de avaliación (criterios, preguntas, categorías e instrumentos). 5. Traballo de gabinete e documentación. 6. Deseño dos instrumentos avaliativos. Fase II. Traballo de campo 7. Análise cuantitativa (bases de datos). 8. Traballo de campo cualitativo: cuestionario, entrevistas individuais e grupais, e xuntanzas de contraste. Fase III: Elaboración de informe 9. Informes parciais e achegas. 10. Informe definitivo contendo conclusións e recomendacións. 11. Revisión polos mandatarios da avaliación e os axentes de cooperación. Fase IV: Comunicación pública de resultados. 12. Presentación en xuntanza do CONGACODE e do Consello da Xunta de Galicia. 13. Difusión a través da web da Cooperación Galega e envío a actores da cooperación en Galicia e España, cunha especial atención aos partidos políticos con representación no Parlamento de Galicia. Trala fase de deseño elaborouse unha Guía de Deseño que incluíu: plan de traballo e cronograma xeral da avaliación, o esquema da lóxica do III Plan Director, os indicadores e matriz de planificación, o resultado da análise de avaliabilidade, a matriz de avaliación, o mapa de actores e as ferramentas metodolóxicas que se implementaron na fase de traballo de campo e análise dos datos. 24 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Cadro 1: Opcións metodolóxicas da avaliación Fases Opcións metodolóxicas Análise documental Base de datos Cuestionarios Entrevistas Focusgroup Xuntanzas de contraste Revisión externa I.Diagnóstico e deseño    II. Traballo de Campo      III. Elaboración do informe    IV. Comunicación pública de resultados  Na fase de deseño, asemade, definíronse e seleccionáronse os actores participantes na avaliación nos cales aplicar as diferentes ferramentas de escolma e colleita de datos. Con este fin, elaboráronse dous tipos de recursos: a) Un modelo de cuestionario para unha selección do conxunto dos axentes inscritos no Rexistro Galego de Axentes de Cooperación e outras persoas e entidades informantes de interese. b) Unha guía de traballo de campo. A seguir sintetízase o alcance e número de actores participantes: Cadro 2: Axentes participantes nos diferentes instrumentos Instrumentos Participantes Cuestionario 47 persoas de 40 entidades Entrevistas 24 persoas de 16 entidades Focus-group 42 persoas de 22 entidades Revisión externa 2 persoas Xuntanzas de contraste 4 persoas Xuntamente con estas ferramentas, desenvolveuse ao longo de todo o proceso un amplo e continuo traballo de análise documental sobre a base da matriz de documentación (Anexo 4) relativa ao III Plan Director e que integrou documentación interna e fontes externas. A fase de diagnóstico e deseño abrangueu o mes de novembro e decembro de 2017. O traballo de campo executouse entre xaneiro e febreiro de 2018. Asemade, a elaboración do informe desenvolveuse entre xaneiro e febreiro de 2018 ficando a fase de comunicación pública de resultados para o trimestre de febreiro a abril de 2018. 25 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 2.3. Condicionantes e límites da avaliación O avaliador pon de manifesto as seguintes consideracións co fin de facilitar unha correcta interpretación das conclusións e recomendacións: a) A matriz de avaliabilidade elaborada na fase de diagnose salientaba que o contexto sociopolítico podería motivar un nesgo crítico nas respostas dos actores participantes na avaliación xa que o III Plan Director foi aprobado sen contar co apoio unánime do conxunto de axentes de cooperación. Ao tempo, os Plans Anuais 2014, 2015 e 2016 da Cooperación Galega foron aprobados co voto en contra dos representantes das ONGD e a abstención do Fondo Galego. O Plan Anual 2017 foi aprobado coa abstención dos representantes das ONGD e a abstención do Fondo Galego. Xa que logo, este contexto crítico coa dotación orzamentaria do programa 331A de cooperación ao desenvolvemento dos Orzamentos Xerais da Xunta de Galicia xunto co protagonismo das ONGD na xestión da axuda da Xunta de Galicia teñen demandado ao avaliador unha preocupación pola obtención de respostas obxectivas e coherentes para alén do contexto crítico actual. b) A SDXCE ten realizado un seguimento activo e fiable do marco de resultados e indicadores do III Plan Director tal e como se reflicte nas súas memorias anuais de xestión do cuadrienio 2014-2017. Deste xeito, achegouse unha información suficiente e adecuada para a medición do grao de execución dos indicadores previstos no marco de resultados. c) Como xa acontecera nos anteriores exercicios de avaliación, o avaliador quixo previr unha atención excesiva por parte dos actores participantes na avaliación ao marco instrumental (convocatorias e convenios) do III Plan Director. Emporiso téñense orientado as ferramentas metodolóxicas para incidir na análise e valoración do aspecto político e estratéxico do III Plan Director de tal xeito que se obtivese un equilibrio entre os seus diferentes niveis de actuación. d) Os indicadores do marco de resultados do III Plan Director céntranse nas actuacións e procesos xestionados pola DXRREE e UE. A limitada contía e a baixa previsibilidade das actuacións en cooperación ao desenvolvemento xestionadas por outros departamentos da Xunta de Galicia impediu definir con precisión no Plan Director indicadores que abranguesen estes recursos e produtos. De todos os xeitos, nalgúns casos téñense desagregado os datos de xeito que se realiza unha análise a un triplo nivel nalgúns dos indicadores e produtos. Esta análise tripartita divídese en: a. Datos da Cooperación Galega integrando os desembolsos da totalidade da Xunta de Galicia, é dicir, DXRREE e UE e mais o resto de departamentos. b. Datos da Cooperación Galega centrados nos desembolsos da DXRREE e UE e que inclúen os compromisos de desembolso derivados de convocatorias e convenios de anos anteriores ao 2014 e os compromisos das convocatorias e convenios do cuadrienio 2014-2017. c. Datos da Cooperación Galega centrados en exclusiva nos desembolsos realizados ao abeiro das convocatorias resoltas e convenios formalizados entre 2014 e 2017 pola DXRREE e UE. No caso dos datos relativos ao promedio de financiamento por proxecto a través de convocatorias entre 2014 e 2017, tomáronse en conta os datos de 32 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 4. Resultados da avaliación final A estrutura deste apartado segue os criterios de avaliación establecidos na matriz de avaliación ofrecendo unha resposta ás preguntas de avaliación definidas en diálogo co equipo técnico da Subdirección Xeral de Cooperación Exterior (SDXCE), unidade mandataria da avaliación (Anexo 8.2). 4.1. Eficacia e logro de resultados Este subapartado resposta a dúas preguntas: a) Lográronse adecuada e suficientemente os resultados de xestión do III Plan Director? b) Que dificultades e atrancos impediron a consecución dos resultados de xestión do III Plan Director? O III Plan Director da Cooperación Galega definiu 7 resultados de xestión e 20 liñas de acción coas que asegurar a entrega de 40 produtos. Para poder determinar o alcance no cumprimento dos devanditos resultados de xestión, estableceuse como indicio de éxito o grao de execución dos 30 indicadores e o grao de entrega dos 40 produtos establecidos no marco de resultados do Plan Director ao rematar a vixencia do mesmo en decembro de 2017. En decembro de 2017, 25 dos 30 indicadores foran acadados plena e satisfactoriamente e 5 presentaban unha execución parcial. No mesmo período en relación aos produtos, 36 foron entregados, 3 entregáronse parcialmente mentres que 1 produto non se entregou. Xa que logo, como se analizará posteriormente e atendendo á natureza e valor dos indicadores cunha execución parcial e dos produtos entregados parcialmente, o III Plan Director da Cooperación Galega foi executado de forma rigorosa por parte da DXRREE e UE de tal xeito que se acadaron os resultados de xestión previstos no seu deseño orixinal. Gráfico 1: Grao de execución en porcentaxe dos indicadores do III Plan Director da Cooperación Galega, 2014-2017 Gráfico 2: Grao de execución en porcentaxe dos produtos do III Plan Director da Cooperación Galega, 2014-2017 83% 17% Indicador acadado Indicador parcialmente acadado 90% 7% 3% Produto entregado Produto entregado parcialmente Produto non entregado 33 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Gráfico 3: Grao de execución en porcentaxe dos resultados de xestión do III Plan Director da Cooperación Galega, 2014-2017 Xa que logo, entre 2014 e 2017 a DXRREE e UE acadou un alto grao de éxito no alcance dos 7 resultados de xestión previstos no III Plan Director e, como podemos observar no seguinte gráfico, a ponderación dos indicadores e das valoracións realizada polos axentes galegos de cooperación ten permitido delimitar o grao de alcance dos resultados de xestión. Gráfico 4: Grao de alcance dos resultados de xestión do III Plan Director da Cooperación Galega, 2014-2017 100 100 94 93 100 100 81 0 0 6 7 19 010 20 30 40 50 60 70 80 90 100 RX7 RX6 RX5 RX4 RX3 RX2 RX1 Executado Sen executar 4,1 5,0 5,0 4,7 4,7 5,0 5,0 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 RX1: A Cooperación Galega aliña o seu marco normativo e operativo coa axenda global de desenvolvemento. RX2: A Cooperación Galega concentra a súa axuda no exterior con criterios de eficacia. RX3: A Cooperación Galega especializa a súa axuda nos sectores nos que conta cun valor engadido ou vantaxes comparativas. RX4: Os actores e axentes da Cooperación Galega coordinan e complementan as súas actuacións para contribuír a resultados de desenvolvemento. RX5: Os actores e axentes da Cooperación Galega fortalecen a súa capacidade institucional para un maior alcance das súas actuacións. RX6: A cidadanía galega accede a unha información de calidade sobre os logros colectivos da Cooperación Galega na loita contra a pobreza. RX7: A Cooperación Galega mellora a planificación e xestión das actuacións en Educación para o Desenvolvemento. Grao de alcance dos resultados de xestión 34 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- O promedio global no alcance sitúase nun 4,8 sobre 5, aínda que cómpre analizar polo miúdo aqueles resultados de xestión que se sitúan por debaixo deste promedio e nos que se detectan progresos insuficientes e puntos de fractura: a) Resultado de xestión 1. A Cooperación Galega aliña o seu marco operativo coa axenda global de desenvolvemento. Este alcance (4,1) inferior ao promedio atribúese a tres factores: en primeiro lugar, á decisión de renunciar ao proxecto de elaborar e aprobar en sede parlamentaria unha nova lei galega de cooperación ao desenvolvemento por mor de non se ter dado unha ventá de oportunidade política para o consenso nesta materia. Ademais, entre 2014 e 2017 acometeuse o proceso de transposición normativa da Lei 2/2014, de 25 de marzo, da acción e do servizo exterior do Estado que se traduciu na aprobación de dous decretos da Xunta de Galicia: o Decreto 178/2015, do 26 novembro, polo que se regula a acción exterior da Comunidade Autónoma de Galicia e o Decreto 29/2017 de Cooperación para o Desenvolvemento. En segundo lugar, ao feito de limitar a apertura das convocatorias de axudas ao conxunto dos actores de cooperación recoñecidos pola Lei 3/2003 de cooperación para o desenvolvemento ás bases da convocatoria de microproxectos de cooperación no exterior do ano 2015. Non obstante, abriuse o financiamento de actividades de educación para o desenvolvemento no ámbito da investigación sobre desenvolvemento a persoal investigador e grupos de investigación das Universidades do Sistema Universitario Galego (SUG) a través dunha convocatoria específica de axudas. En terceiro lugar, á falta de avances no seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza por parte da Comisión Extraparlamentaria constituída a tal efecto a iniciativa da Coordinadora Galega de ONGD (CGONGD) en xuño de 2013. O informe anual a elaborar desde a DXRREE e UE debía de ser promovido e demandado pola devandita Comisión Extraparlamentaria, pedimento que non se materializou entre 2014 e 2017. b) Resultado de xestión 4. Os actores e axentes da Cooperación Galega coordinan e complementan as súas actuacións para contribuír a resultados de desenvolvemento: Neste caso, o valor de 4,7 débese a que non se conseguiu acadar o indicador I.4.2.2. que establecía que a través das convocatorias de axudas unha porcentaxe mínima de financiamento do 30% estaría dirixida a proxectos en agrupación de actores. Malia os incentivos previstos nas convocatorias de axudas, financiáronse un total de 44 proxectos en agrupación por un importe total de 4.093.146 € que unicamente representa o 23% do total das axudas concedidas. c) Resultado de xestión 5. Os actores e axentes da Cooperación Galega fortalecen a súa capacidade institucional para un maior alcance das súas actuacións. O valor atribuído de 4,7 débese a que non se ten impartido unha formación dirixida aos axentes e actores de cooperación sobre xestión orientada a resultados de desenvolvemento. Non obstante, a súa organización está prevista para o ano 2018 por parte da Coordinadora Galega de ONGD dentro do convenio anual de fortalecemento subscrito coa Xunta de Galicia. En relación ás dificultades e atrancos que impediron a consecución dos resultados de xestión do III Plan Director, tal e como analizaremos nos seguintes apartados, o principal factor negativo localízase na insuficiente dotación orzamentaria do programa 331A de cooperación para o desenvolvemento executado pola DXRREE e UE. Este baixo esforzo investidor da Xunta de Galicia impediu a recuperación efectiva do orzamento da Cooperación Galega previo á crise económica e fiscal e atrancou o despregamento efectivo do conxunto do músculo instrumental 35 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE da Cooperación Galega previsto no III Plan Director. O lento crecemento do volume de AOD xestionado mingua, de vez, a capacidade da Cooperación Galega para xerar cambios positivos e sostibles nas vidas das persoas, comunidades e países cos que se asocia. De feito, malia os efectos de concentración xeográfica e especialización sectorial favorecidos polo III Plan Director, o volume de axuda desembolsado por país e sector pola Cooperación Galega afecta á calidade da axuda xa que non se impulsa de xeito decidido a corrección da fragmentación e dispersión da axuda que impediu a execución de proxectos cun impacto e alcance superiores aos actuais no eido da cooperación ao desenvolvemento. Aínda que a DXRREE e UE fomentou o financiamento de proxectos integrados en marcos de actuación a medio e longo prazo e aumentou o máximo financiable por proxecto nas convocatorias de axudas a proxectos no exterior e acción humanitaria, cómpre que estas medidas vaian acompañadas dun maior investimento global en AOD pola Xunta de Galicia, estendendo esta demanda ao resto de administracións públicas galegas a nivel local. Outra dificultade para unha Cooperación Galega máis eficaz e estratéxica sitúase na limitada coordinación dos actores públicos galegos, en concreto na inexistencia dunha actuación complementaria entre a Xunta de Galicia e as entidades locais. O Decreto 29/2017 de cooperación ao desenvolvemento establece no seu artigo 17 un mecanismo de información por parte da Xunta de Galicia das actuacións de cooperación ao desenvolvemento das entidades locais en prol da harmonización estratéxica e a división de traballo con base nos principios de coordinación e complementariedade. Non obstante, a existencia deste procedemento debe de ser complementado por un diálogo de políticas que fomente máis activamente a coordinación, a harmonización e a división de traballo no marco dunha visión compartida sobre a achega de Galicia ao desenvolvemento global a través da política pública de cooperación. Neste senso tamén cómpre duplicar os esforzos para integrar unha visión de coherencia de políticas de desenvolvemento aproveitando a proposta de implantación da Axenda 2030 que ten sido encomendada a un equipo da Universidade Complutense de Madrid, liderado polo catedrático José Antonio Alonso. Outro punto de fractura detectouse nas dificultades para xerar unha aprendizaxe organizativa máis activa do conxunto de axentes e actores de cooperación xa que seguen sen facilitarse espazos funcionais estables para o intercambio de coñecementos, boas prácticas e resultados que fomenten a mellora continuada do conxunto do sistema galego de cooperación. De todos os xeitos, as xornadas de presentación de resultados da estratexia galega de educación para o desenvolvemento e a cidadanía global e mais da avaliación ex-post dos proxectos financiados en Ecuador abre unha oportunidade para a formalización estable de espazos de presentación de resultados e aprendizaxe compartida entre os axentes de cooperación. Por outra parte, malia que se promove a transparencia e rendición de contas á cidadanía, as actuacións desenvolvidas amosan unha capacidade limitada para aumentar o coñecemento público dos resultados e logros da Cooperación Galega. Por último, o conxunto de debilidades e atrancos sinalados superaríanse a través dunha maior vontade política do Goberno da Xunta de Galicia que se traducise nunha maior dotación orzamentaria e esforzo investidor, nun reforzamento da capacidade da DXRREE e UE e nun respaldo activo ao seu liderado político e estratéxico da Cooperación Galega para fomentar, en diálogo cos actores e axentes de cooperación, un sistema galego de cooperación cunha maior 36 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- achega de calidade aos resultados de desenvolvemento definidos pola nova axenda global materializada nos ODS. Neste senso tamén resultaría necesario un maior compromiso coa cooperación ao desenvolvemento dos partidos políticos con representación no Parlamento de Galicia de tal xeito que esta política pública aumente a súa visibilidade e relevancia no debate político parlamentario e na fiscalización da acción do goberno da Xunta de Galicia. De vez, este compromiso transversal coa política pública de cooperación debería reflectirse nun aumento das administracións locais que desenvolven actividades de cooperación e/ou educación para o desenvolvemento e a cidadanía global. 4.2. Eficiencia Este subapartado resposta á pregunta: foi eficiente a transformación dos recursos nos resultados de xestión do III Plan Director? Con este fin imos analizar o grao en que os produtos previstos no III Plan Director contribuíron a acadar os resultados de mellora previstos. Na seguinte táboa analízase o estado e grao de entrega do conxunto dos 40 produtos previstos no III Plan Director da Cooperación Galega asociados aos procesos de mellora definidos no seu narrativo. Cadro 4: Procesos de mellora e produtos do III Plan Director da Cooperación Galega, 2014-2017 Procesos Produto Fonte Estado Grao de entrega L.A.1.1. Actualizar o marco normativo da Cooperación Galega 1. Lei galega de cooperación para o desenvolvemento aprobada. Informes anuais da Cooperación Galega/ Normativa autonómica Substituído/ Entregado 50% 2. Normativa de subvencións adaptada á cooperación para desenvolvemento. Informes anuais da Cooperación Galega/ Normativa autonómica Entregado 100% 3. Órganos de coordinación e participación renovados. Informes anuais da Cooperación Galega/ Entregado 100% L.A.1.2. Reforzar a coherencia de políticas en todos os niveis da administración pública galega. 4. Grupo de traballo sobre compra pública responsable en funcionamento. Informes anuais da Cooperación Galega/ Normativa autonómica Substituído/ Entregado 100% 5. Informe de seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza realizado. Informe da Comisión Extraparlamentaria de seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza Non entregado 0% L.A.1.3. Garantir a previsibilidade dos recursos orzamentarios en cooperación ao desenvolvemento. 6. Orzamento do programa 331A de cooperación exterior ao desenvolvemento aprobado Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia Entregado 100% L.A.1.4. Dar continuidade aos procesos de mellora da funcionalidade dos instrumentos de canalización da axuda. 7. Convenios formalizados Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 8. Convocatorias de axudas convocadas e resoltas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 9. Bases revisadas das convocatorias de microproxectos, fortalecemento e consolidación de axentes e educación para o desenvolvemento. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado parcialmente 50% L.A.2.1. Concentrar a axuda en cooperación ao desenvolvemento nos 10 países socios. 10. Convenios e convocatorias executados nos países prioritarios. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 37 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Procesos Produto Fonte Estado Grao de entrega L.A.2.2. Aliñar as actuacións da Cooperación Galega cos Marcos de Asociación País da cooperación española e coas políticas públicas dos países socios. 11. Formularios de presentación de proxectos no exterior con apartado específico. Formularios das convocatorias de proxectos e microproxectos no exterior Entregado 100% 12. Criterios de valoración establecidos nas bases das convocatorias de proxectos no exterior. Bases das convocatorias de proxectos no exterior Entregado 100% L.A.2.3. Asegurar que unha parte da axuda se destina aos Países Menos Adiantados. 13. Proxectos no exterior executados en Países Menos Adiantados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.2.4. Incrementar os fondos dirixidos a actuacións con marcos de planificación plurianuais. 14. Proxectos con marcos de planificación plurianual financiados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.3.1. Fortalecer a especialización sectorial da Cooperación Galega. 15. Proxectos no exterior executados nos sectores de especialización. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 16. Proxectos e intervencións executadas en cada un dos sectores. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.3.2. Realizar unha acción humanitaria integral e de calidade. 17. Convocatorias Aberta e Permanente de Acción Humanitaria resoltas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 18. Proxectos e convenios en acción humanitaria financiados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.4.1. Participar activamente nos espazos e iniciativas de coordinación da cooperación española. 19. Achegas económicas ao Fondo Humanitario Común realizadas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 20. Xuntanzas da Comisión Interterritorial de Cooperación ao Desenvolvemento da Cooperación Española celebradas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 21. Encontros de Comunidades Autónomas e Cooperación celebrados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.4.2. Incentivar a actuación conxunta e complementaria dos actores e axentes galegos de cooperación. 22. Alianzas de traballo establecidas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 23. Proxectos en agrupación financiados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.5.1. Reforzar as capacidades técnicas e de xestión da DXRREE e UE. 24. Curso sobre xestión orientada a resultados de desenvolvemento celebrado. Informes anuais da Cooperación Galega Pendente/ Previsto 2018 0% 25. Asistencias técnicas realizadas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.5.2. Apoiar a formación e capacitación especializada dos actores e axentes galegos de cooperación. 26. Proxectos de consolidación e fortalecemento de axentes financiados. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 27. Convenios asinados anualmente coa CGONGD e co FOGACOSOL e convocatorias de fortalecemento e consolidación de ONGD resoltas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 28. Bolsas de formación de expertos/as concedidas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 29. Estudo sobre as achegas das empresas galegas ao desenvolvemento nos países socios realizado. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 30. Curso de formación en RSE no eido da cooperación ao desenvolvemento celebrado. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado parcialmente 50% L.A.5.3. Fortalecer a capacidade dos axentes galegos de cooperación para diversificar as súas fontes de financiamento. 31. Formacións especializadas en captación de fondos realizadas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 38 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Procesos Produto Fonte Estado Grao de entrega L.A.5.4. Consolidar o investimento en recursos humanos especializados dos axentes galegos de cooperación. 32. Bases das convocatorias publicadas. Bases das convocatorias de axudas Entregado 100% L.A.6.1. Facilitar o acceso público a toda a información sobre as actividades de cooperación. 33. Páxina web da Cooperación Galega actualizada. Páxina web da Cooperación Galega Entregado 100% 34. Informes anuais da Cooperación Galega difundidos. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.6.2. Promover unha cultura de avaliación, investigación e aprendizaxe organizativa no sistema galego de cooperación. 35. Avaliación intermedia do III Plan Director realizada. Plan Anual 2016 Entregado 100% 36. Avaliación final do III Plan Director realizada. Plan Anual 2017 Entregado 100% 37. Convocatoria de investigación para o desenvolvemento resolta. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% 38. Avaliacións de proxectos no exterior realizadas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.7.1. Definir un marco estratéxico de acción en educación e comunicación para o desenvolvemento. 39. Estratexia de Educación para o Desenvolvemento da Cooperación Galega deseñada de xeito participativo. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% L.A.7.2. Garantir a previsibilidade financeira das actividades de educación para o desenvolvemento. 40. Convocatorias de educación para o desenvolvemento resoltas. Informes anuais da Cooperación Galega Entregado 100% En relación ao alcance e entrega dos produtos, durante a execución do Plan Director foron substituídos dous produtos de relevancia para o resultado de xestión 1 asociados respectivamente á actualización normativa da Cooperación Galega (L.A.1.1.) e ao reforzamento da coherencia de políticas en todos os niveis da administración pública galega. No primeiro caso, renunciouse ao proceso de elaboración de unha nova lei galega de cooperación por mor da percepción dos grupos políticos do Parlamento de Galicia da falta de consenso político necesario para abordar o mesmo, sendo substituído pola elaboración do Decreto 29/2017 de cooperación para o desenvolvemento, tal e como se explica no apartado 4.3.2. No segundo caso, non foi precisa a creación dun grupo de traballo sobre a integración da compra pública responsable nas compras e adquisicións da Xunta de Galicia xa que a Lei 14/2013, do 26 de decembro, de racionalización do sector público autonómico (DOG, n. 17, 27 de xaneiro de 2014) traspón á lexislación galega a Directiva 2014/24/UE do Parlamento Europeo e do Consello, do 26 de febreiro de 2014, sobre contratación pública. A Lei 14/2013 no seu art.25 impón aos poderes adxudicadores de todo o sector público autonómico a obriga de realizar contratacións públicas socialmente responsables (CPSR). Xa que logo, o proceso ao que facía referencia o indicador (I.1.2.1.) xa se atopaba concluído ao comezo da vixencia do III Plan Director, tal e como se analiza máis polo miúdo no apartado 4.3.2. Outro tres produtos que ficaron sen entregar plenamente foron o informe de seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza, a revisión das bases das convocatorias de microproxectos, fortalecemento e consolidación de axentes, e educación para o desenvolvemento de tal xeito que se abrisen á presentación de propostas por parte do conxunto de axentes de cooperación que figuran nas correspondentes seccións do Rexistro Galego de 39 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Axentes de Cooperación; e mais a formación en xestión orientada a resultados de desenvolvemento. No caso do primeiro produto, este non se entregou por mor do funcionamento limitado da Comisión Extraparlamentaria de Seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza constituída a tal efecto a iniciativa da Coordinadora Galega de ONGD (CGONGD) en xuño de 2013. O informe anual a elaborar desde a DXRREE e UE debía de ser promovido e demandado pola devandita Comisión Extraparlamentaria, pedimento que non se materializou entre 2014 e 2017. No segundo caso, unicamente se revisaron as bases da convocatoria de microproxectos no exterior do ano 2015 para permitir a presentación de propostas ao conxunto de axentes e abriuse. Non obstante, a nova convocatoria de axudas para proxectos de investigación sobre desenvolvemento dirixidas a investigadores/as e grupos da investigación das universidades do Sistema Universitario Galego representou a apertura da xestión dun ámbito específico da educación para o desenvolvemento a novos actores, para alén das ONGD. No terceiro caso, a celebración do curso de xestión orientada a resultados de desenvolvemento está previsto que se organice en 2018 por parte da CGONGD dentro do seu convenio anual de fortalecemento asinado pola Xunta de Galicia. Para valorar a eficiencia na consecución dos 40 produtos temos que analizar os recursos financeiros investidos en cooperación ao desenvolvemento pola Xunta de Galicia. Ao tempo, temos que indicar que o III Plan Director establecía unha cautela respecto da capacidade de financiamento do conxunto de instrumentos previstos, indicando que unicamente se comprometía a garantir nos seus catros anos de vixencia o financiamento continuado da convocatoria de educación para o desenvolvemento (§ 93). Esta continxencia prevíase por mor de que neste Plan Director se estableceu unha base de orzamento anual sen un mandato específico de crecemento do programa 331A de cooperación exterior ao desenvolvemento na Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia. Non obstante, entre 2014 e 2017 acadouse un leve aumento do 15% do orzamento do devandito programa. Xa que logo, logrouse frear a volatilidade que caracterizou ao período 2010-2013, pero non se avanzou decididamente na recuperación do recorte global do 62% que ten sufrido o programa 331A entre 2010 e 2014 respecto de 2009, cando se acadou o máximo desembolso histórico en AOD da Xunta de Galicia. De feito, a recuperación do volume total de AOD xestionado pola DXREE e UE entre 2010 e 2014 por un valor total de case 29 millóns de euros obrigaría a planificar como mínimo crecementos anuais do 20% do programa 331A entre 2018 e 2021. Entre 2014 e 2017, a Xunta de Galicia investiu en cooperación ao desenvolvemento un total de 18.472.427 €, dos cales un 93% (17.164.163 €) foi xestionado pola DXRREE e UE dentro da Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza, e o restante 7% (1.308.264€) por outros departamentos da Xunta de Galicia. O grao de execución e a solvencia orzamentaria constitúen dous dos elementos fundamentais para valorar a calidade na xestión da AOD por parte das administracións públicas. De feito, a volatilidade orzamentaria en termos de ineficiencias na execución do orzamento previsto e a demora no libramento dos compromisos de desembolso por parte das administracións públicas españolas operaron como dous dos factores que máis teñen afectado á calidade da axuda das cooperación autonómicas e locais ao desenvolvemento entre 2010 e 2016. No caso da Xunta de Galicia, a volatilidade orzamentaria do período 2010-2013 compensouse co rigor na execución e no cumprimento efectivo dos compromisos de 40 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- financiamento. Estas dúas características tamén se identifican no período 2014-2017 en termos dunha execución orzamentaria do 99% e a inexistencia de débedas e compromisos pendentes de desembolso cos actores e axentes da Cooperación Galega. Táboa 1: Distribución do orzamento inicial e executado da DXRREE e UE (Cooperación Exterior), 2014-2017 2 2 O capítulo II non forma parte do programa 331 de cooperación para o desenvolvemento, e a cantidade executada resulta do prorrateo do total de gastos de funcionamento da DXRREE e UE entre todas as súas unidades. CAPÍTULO CONCEPTO 2014 2015 2016 2017 Total 2014-2017 INICIAL € EXECUTADO € INICIAL € EXECUTADO € INICIAL € EXECUTADO € INICIAL € EXECUTADO € INICIAL € EXECUTADO € EXECUCIÓN % Capítulo I Gastos de persoal 407.973 407.973 408.309 408.309 455.944 455.944 477.338 477.338 1.749.564 1.749.564 100 Capítulo II Gastos de funcionamento 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000 400.000 400.000 100 Capítulo IV Transferencia correntes 3.013.568 2.994.469 3.013.568 3.013.567 3.013.568 3.013.568 3.388.568 3.428.859 12.429.272 12.450.463 100 Transferencias Universidades 175.000 171.366 175.000 174.999 - 60.000 115.000 112.030 465.000 518.395 111 Transferencias a institucións sen fins de lucro 525.000 507.025 503.500 503.500 444.595 444.595 463.733 425.000 1.936.828 1.880.120 97 Actuacións de cooperación no exterior 2.014.568 2.100.542 2.014.568 2.014.568 2.247.435 2.187.435 2.507.435 2.543.429 8.784.006 8.845.974 101 Convenio Coordinadora Galega de ONGD 90.000 90.000 90.000 90.000 90.000 90.000 90.000 90.000 360.000 360.000 100 Convenio Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 160.000 160.000 100 Bolsas de formación en cooperación 91.700 58.000 111.900 111.900 113.200 113.200 94.400 90.400 411.200 373.500 91 Seguridade Social Bolsas formación en cooperación 2.300 2.536 3.600 3.600 3.338 3.338 3.000 3.000 12.238 12.474 102 Fondo Humanitario AECID 50.000 - 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000 200.000 150.000 75 Convenio Asociación Solidariedade Galega co Pobo Saharauí (SOGAPS) 25.000 25.000 25.000 25.000 25.000 25.000 25.000 75.000 100.000 150.000 150 Capítulo VI Investimentos reais 60.000 73.813 60.000 96.838 60.000 85.000 60.000 133.970 240.000 389.621 162 Capítulo VII Transferencias de capital 661.838 438.100 661.838 625.000 661.838 636.838 586.838 472.577 2.572.352 2.172.515 84 Actuacións de Cooperación no Exterior 586.838 363.100 586.838 550.000 611.838 586.838 536.838 472.577 2.322.352 1.972.515 85 Convenio Asociación Solidariedade Galega co Pobo Saharauí (SOGAPS) 75.000 75.000 75.000 75.000 50.000 50.000 50.000 - 250.000 200.000 80 Total 4.243.379 4.014.355 4.243.715 4.243.714 4.291.350 4.291.350 4.612.744 4.612.744 17.391.188 17.162.163 99 41 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Entre 2014 e 2017 a execución orzamentaria da DXRREE e UE acadou unha porcentaxe do 99%, desenvolvéndose consonte ao previsto en cadanseu Plan Anual. En 2014 a execución do orzamento acadou unicamente o 94% cunha diferenza negativa de case 230 mil euros, mentres que no resto de anualidades a execución total axustouse ao orzamento inicial previsto no correspondente Plan Anual. Tal e como se analizara polo miúdo na avaliación intermedia, a redución en 230 mil euros en 2014 debeuse principalmente a unha orde de non dispoñibilidade por parte da Consellería de Facenda da Xunta de Galicia que se traduciu nunha redución de 220 mil euros no capítulo VII. Táboa 2: Distribución do orzamento previsto e executado da DXRREE e UE (Cooperación Exterior) sen capítulo II, 2014-2017 Ano Previsto € (sen Capítulo II) Executado € (sen Capítulo II) Diferenza € Execución % 2014 4.143.379 3.914.355 -229.024 94 2015 4.143.715 4.143.714 -1 100 2016 4.191.350 4.191.350 0 100 2017 4.512.744 4.512.744 0 100 Total 16.991.188 16.762.163 -229.025 99 Por outra banda, os gastos de persoal e funcionamento da SDXCE ascenden a preto de 2.150.000 €, un 13% do gasto total entre 2014 e 2017. O restante 87% destinouse ás actividades propias de cooperación ao desenvolvemento por un total de 15 millóns de euros. Táboa 3: Distribución agregada do gasto por tipo de actividade e instrumento da DXRREE e UE (Cooperación Exterior), 2014-2017 3 En canto á distribución por actividades, destinouse un 61% a cooperación ao desenvolvemento cun total de 9,1 millóns de euros, e un 14% a acción humanitaria cun investimento de 2,1 millóns de euros. En total, un 75% da axuda desembolsada investiuse no exterior por un importe de case 11,3 millóns de euros. En canto á actividade de fortalecemento de axentes destinouse un 6% da axuda desembolsable cun total de 945 mil euros, mentres que a actividade de educación para o desenvolvemento e a cidadanía global recibiu 2 millóns de euros, que representa o 13% do total desembolsado. Tanto as actividades de formación, a través das bolsas de formación de persoas expertas, como de fomento da cooperación recibiron preto 3 Non se inclúen os gastos de persoal (Capítulo I) e funcionamento (Capítulo II) da SDXCE por un importe de 2.149.574 €. Actividade 2014-2017 Instrumento Total por actividade € % Total por tipo de actividade € % Cooperación ao desenvolvemento Proxectos ONGD 6.774.594 45 9.153.197 61 Outros axentes 1.524.514 10 Microproxectos ONGD 39.097 0 Convenios 814.993 5 Acción humanitaria Convocatoria aberta e permanente 898.227 6 2.137.263 14 Convenios 1.239.036 8 Fortalecemento de axentes Convocatoria 283.751 2 945.384 6 Convenios 661.633 4 Educación para o desenvolvemento e a cidadanía global Convocatoria ED 1.387.890 9 2.003.896 13 Convocatoria Investigación 216.762 1 Convenios 399.244 3 Formación Convocatoria de bolsas de formación 385.975 3 385.975 3 Outros Asistencias técnicas 392.621 3 392.621 3 Total 15.018.336 100 15.018.336 100 48 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Un dos efectos directos do necesario incremento do esforzo inversor en AOD da Xunta de Galicia sería a dispoñibilidade de maiores fondos no eido da acción humanitaria, de tal xeito que se aumentase a capacidade da DXRREE e UE para financiar proxectos destinados a salvar vidas, aliviar o sufrimento e manter a dignidade humana durante e despois das crises – provocadas por seres humanos ou por desastres naturais–, así como os destinados á prevención e reforzo da capacidade de resposta e a resiliencia para cando se produzan estas situacións, tal e como establece a iniciativa da Boa Doazón Humanitaria (GHD, nas súas siglas en inglés). En relación ao destino rexional da axuda no exterior, o 69% desembolsouse en América Latina e o 22% en África Subsahariana, área xeográfica que medra 8 puntos porcentuais con respecto do anterior Plan Director, cando fora o destino do 14% do total da axuda desembolsada no exterior. Táboa 10: Distribución da AOD da DXRREE e UE no exterior área rexional, 2014-2017 Rexión Total desembolsado € % América Latina 7.826.875 69 África subsahariana 2.535.755 22 Outros 927.830 8 Total 11.290.460 100 En relación á aparente dispersión xeográfica e fragmentación da axuda galega debemos realizar as seguintes precisións. Entre 2014 e 2017, a DXRREE e UE xestionou desembolsos a 155 proxectos ou intervencións, dos cales 89 corresponderon a proxectos de cooperación en 15 países, 39 a proxectos de acción humanitaria e 27 a microintervencións de axuda humanitaria - ao abeiro dos convenios anuais subscritos coa ONGD Farmamundi-, abranguendo un total de 26 países como destino da acción humanitaria. Xa que logo, tal e como se analizará no apartado 4.3.3.2., debemos distinguir unha actuación en cooperación ao desenvolvemento que fomenta a concentración xeográfica nos 10 países prioritarios e unha actuación en acción humanitaria que non resposta a criterios de asignación xeográfica da axuda senón a criterios de necesidades humanitarias con independencia do lugar onde se identifiquen, de aí que se sinalen desembolsos en 26 países, un 60% dos cales se concentran en África Subsahariana e un 36% en PMA. 49 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Táboa 11: Países receptores da AOD da DXRREE e UE por área xeográfica, nivel de ingreso, volume de recursos desembolsados, porcentaxe sobre o total de AOD no exterior, número de proxectos por país e promedio de AOD desembolsada por proxecto e país e área xeográfica, 2014-2017 6 Rexión País Nivel ingreso Total desembolsado € % país/total AOD Nº de proxectos Promedio € Promedio área xeográfica € América Central América Central, N.E. RMB 145.112 1,3 2 72.556 110.942 Guatemala RMB 1.696.349 15,0 14 121.168 Honduras RMB 858.760 7,6 6 143.127 Nicaragua RMB 1.174.669 10,4 12 97.889 O Salvador RMB 1.079.755 9,6 9 119.973 Caribe Cuba RMA 139.740 1,2 2 69.870 58.247 Dominicana, R. RMA 473.039 4,2 7 67.577 Haití PMA 74.587 0,7 2 37.294 América do Sur Bolivia RMB 415.825 3,7 5 83.165 69.198 Colombia RMA 87.721 0,8 2 43.861 Ecuador RMA 282.595 2,5 5 56.519 Perú RMA 1.398.723 12,4 15 93.248 América do Norte México RMA 33.333 0,3 2 16.667 16.667 Norte de África Poboación Saharauí RMB 418.871 3,7 7 59.839 59.839 África Subsahariana Angola RMB 60.000 0,5 1 60.000 55.874 Cabo Verde RMB 174.992 1,5 1 174.992 Camerún RMB 50.000 0,4 1 50.000 Chad PMA 60.000 0,5 3 20.000 Congo, R.D. PMA 58.528 0,5 2 29.264 Etiopía PMA 70.000 0,6 1 70.000 Guinea Bissau PMA 264.963 2,3 4 66.241 Kenya RMB 92.832 0,8 5 18.566 Malí PMA 119.257 1,1 4 29.814 Mozambique PMA 1.098.144 9,7 14 78.439 Níxer PMA 70.000 0,6 1 70.000 Serra Leoa PMA 50.000 0,4 1 50.000 Sudán do Sur PMA 348.238 3,1 5 69.648 Uganda PMA 18.801 0,2 2 9.401 Oriente Medio Líbano RMA 40.052 0,4 1 40.052 26.326 Palestina RMB 200.578 1,8 9 22.286 Siria RMB 114.268 1,0 4 10.000 Xordania RMB 65.933 0,6 2 32.967 Sur de Asia Nepal PMA 36.318 0,3 2 18.159 18.159 Europa Serbia RMA 18.478 0,2 2 9.239 9.239 Total 11.290.460 100 155 72.842 En conclusión, a Cooperación Galega mantivo a súa traxectoria de selectividade e concentración xeográfica nos 10 países prioritarios do III Plan Director. Xa que logo, se ben este conxunto de países prioritarios semella razoable para unha cooperación autonómica de tamaño medio como a galega, os efectos correctores da concentración xeográfica en termos de maior impacto das intervencións deberán ir acompañados tanto dun maior esforzo investidor que se traduza nun crecemento significativo dos recursos destinados á cooperación no exterior e acción humanitaria. Por outra banda, farase preciso revisar os candidatos a países prioritarios definindo en diálogo cos axentes e actores de cooperación aqueles países nos cales teñan previsto unha actuación a medio e longo prazo de tal xeito que se prioricen aqueles nos que, ben exista un ecosistema plural de axentes galegos de cooperación, ben sexan estratéxicos polo valor engadido e experiencia da Cooperación Galega, ben sexan países PALOP que reúnan asemade a condición de PMA. Ao tempo, a Cooperación Galega debería reforzar a axuda destinada a PMA e África Subsahariana tal e como prescribe o sistema europeo de cooperación. Por outra banda, deberíase realizar unha análise polo miúdo das Iniciativas de Desenvolvemento Integral co fin de valorar a súa pertinencia e utilidade como modelo de actuación multiactor e 6 Os países sombreados correspóndense aos 10 países prioritarios da Cooperación Galega. 50 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- multisectorial para unha cooperación autonómica de tamaño medio como a galega, de tal xeito que este marco de intervención poida materializar os círculos virtuosos e vantaxes comparativas da Cooperación Galega. 4.3.1.2. Especialización sectorial O III Plan Director definiu uns criterios esixentes de concentración sectorial da axuda galega. En primeiro lugar, na actividade de cooperación estableceu 7 sectores de especialización nos que a Cooperación Galega conta con vantaxes comparativas e un valor engadido e que concentrarían entre o 80 e 90% da axuda desembolsada no exterior en cooperación: agricultura e desenvolvemento rural, pesca e acuicultura, educación, xestión integral e gobernanza de recursos hídricos, habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento, saúde ou programas/políticas sobre saúde sexual e reprodutiva. Estes 7 sectores xunto cos sectores de acción humanitaria e educación para o desenvolvemento serían o destino preferente de até o 80% da axuda desembolsable. Entre 2014 e 2017 financiáronse 77 intervencións nos 7 sectores de especialización por importe de 8,3 millóns de euros que representan o 91% do total da axuda desembolsada en cooperación ao desenvolvemento no exterior (15.018.335€). Táboa 12: Distribución sectorial da AOD da DXRREE e UE en cooperación exterior por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Código sector Descrición sector Total desembolsado € % sobre AOD en cooperación exterior 110 Educación 2.159.203 24 120 Saúde 512.723 6 130 Programas/políticas sobre poboación e saúde reprodutiva 885.809 10 140 Abastecemento de auga e saneamento 1.536.776 17 16040 Vivendas de baixo custo 395.000 4 311 Agricultura e desenvolvemento rural 1.267.189 14 313 Pesca 1.578.622 17 Total 8.335.322 91 Se a estes 7 sectores de especialización engadimos a acción humanitaria (2,1 millóns de euros) e a educación para o desenvolvemento (2 millóns de euros), o total desembolsado na especialización sectorial da Cooperación Galega acada os 12,5 millóns de euros, o 82% do total da axuda desembolsable. En relación ás prioridades sectoriais, o III Plan Director estableceu un rango na distribución dos recursos para evitar rixideces na selección das actuacións financiadas, xa que a Cooperación Galega se caracteriza por ser unha cooperación xestionada maioritariamente a través de ONGD e de convocatorias públicas de axudas. Estas características provocan que, malia o sistema de incentivos contidos nas bases da convocatorias, a DXRREE e UE non poida asegurar previamente nin a orientación xeográfica nin a orientación sectorial das propostas dos axentes. Neste senso, chama a atención que non se teñan consignado desembolsos no sector de xestión ambiental sostible e hábitat malia a transcendencia e relevancia da loita contra o cambio climático. Como se pode observar na Táboa 15, o 50% da axuda desembolsada concentrouse na cobertura de necesidades sociais básicas e no sector de desenvolvemento económico local, aínda que neste segundo sector a porcentaxe do 18% está afastada do valor mínimo do rango 51 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE previsto. As diferenzas respecto das previsións sectoriais do III Plan Director localízanse no maior investimento realizado en acción humanitaria (+6%), educación para o desenvolvemento (+5%), investimento no ser humano (+4%) e consolidación e fortalecemento de axentes (+2%). Pola contra, o sector de xestión ambiental sostible e hábitat non recibiu ningún desembolso e o sector de desenvolvemento económico local situouse un 7% por embaixo do rango mínimo previsto. Táboa 13: Distribución sectorial da AOD da DXRREE e UE por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 7 Sectores do III Plan Director Total desembolsado € % previsto III Plan Director % sobre a AOD desembolsada Variación respecto rango inferior A Cobertura de necesidades sociais básicas 4.825.503 € 25-30% 32% + 7% B Desenvolvemento económico local 2.647.921 € 25-30% 18% - 7% C Participación social, empoderamento e dereitos das mulleres, desenvolvemento institucional, bo goberno e construción da paz 841.378 € 7-10% 6% - 1% D Acción humanitaria 2.137.263 € 8-10% 14% + 6% E Educación para o desenvolvemento 2.003.896 € 8-10% 13% + 5% F Investimento no ser humano 1.224.369 € 4-5% 8% +4% G Xestión ambiental sostible e hábitat 0 € 3-4% 0% - 3% H Consolidación e fortalecemento de axentes 945.384 € 4-5% 6% +2% I Sectores CAD non adscritos aos sectores anteriores 392.621 € 1% 3% + 2% Total 15.018.335 € 100% De cara ao novo Plan Director deberase ter en consideración que a Axenda 2030 salienta como elemento nuclear a construción de resiliencia de persoas e comunidades, un proceso que se transversaliza para alén da acción humanitaria na que nace e se desenvolve orixinalmente. Neste senso, polas características da Cooperación Galega, deberían de reforzarse os desembolsos e actuacións neste eido, incrementando o rango no sector de “Participación social, empoderamento e dereitos das mulleres, desenvolvemento institucional, bo goberno e construción da paz”. Co fin de visibilizar esta priorización sectorial estratéxica, sería recomendable aumentar os sectores de especialización da Cooperación Galega en cooperación ao desenvolvemento, incorporando un novo sector de especialización no eido do fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres. Se ampliamos a análise ao conxunto da AOD da Xunta de Galicia a distribución sectorial da AOD galega concéntrase nun 50% nas infraestruturas e servizos sociais e mais nos sectores produtivos. Esta concentración diminúe un 8% respecto do II Plan Director. Non obstante, acontece un trasfego destes sectores cara a axuda de emerxencia e a axuda a refuxiados/as no país doador que durante o III Plan Director medra un 7%, pasando do 28% do II Plan Director deica o 35% que se desembolsa entre 2014 e 2017. 7 O cálculo realizase sobre a AOD desembolsada excluíndo os capítulos I, II e VI. 52 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Táboa 14: Distribución sectorial da AOD da Xunta de Galicia por sectores CAD e peso relativo, 2014-2017 (euros) Código sector Descrición sector Total % Total AOD Importe % I. Achegas distribuíbles sectorialmente 9.345.828,33 100 51 100. Infraestruturas e servizos sociais 6.095.929,77 65 33 110. Educación 2.159.202,97 23 12 120. Saúde 512.723,00 5 3 130. Programas/políticas sobre poboación e saúde reprodutiva 885.809,19 9 5 140. Abastecemento de auga e saneamento 1.536.776,21 16 8 150. Goberno e sociedade civil 606.418,40 6 3 160. Outros servizos e infraestruturas sociais 395.000,00 4 2 200. Infraestruturas e servizos económicos - 0 0 300. Sectores produtivos 3.199.959,56 34 17 400. Multisectorial 49.939,00 1 0 II. Achegas non distribuíbles sectorialmente 9.132.335,29 100 49 500. Subministro de bens e axuda xeral a programas 67.942,00 0 0 700. Axuda de emerxencia 2.212.263,36 24 12 910. Custes administrativos doador 2.149.564,00 24 12 920. Apoio a organizacións non gobernamentais 945.384,00 10 5 930. Axuda a refuxiados/as no país doador 974.691,00 11 5 998. Sen especificar/non clasificados 2.782.490,93 30 15 Total AOD bilateral bruta (=I+II) 18.478.163,62 100 100 Consonte aos criterios establecidos polo CAD para medir o grao de cumprimento do Compromiso 20/20 establecido no Cumio mundial sobre desenvolvemento social celebrado en Copenhague no ano 1995, a Cooperación Galega destinou un 37% da súa AOD bruta distribuíble sectorialmente á cobertura de servizos sociais básicos entre 2014 e 2017, superando amplamente o 20% que definía o devandito compromiso. Táboa 15: Distribución da AOD bruta distribuíble sectorialmente da DXRREE e UE cara á cobertura de servizos sociais básicos por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Código sector Descrición sector Total desembolsado € % I. Achegas distribuíbles sectorialmente 9.345.828 100 112 Educación básica 547.128 6 122 Saúde básica 452.764 5 130 Programas/políticas sobre poboación e saúde reprodutiva 885.809 9 14030 Abastecemento de auga potable e saneamento básico – sistemas menores 1.536.776 16 16050 Axuda multisectorial para servizos sociais básicos - 0 Total 3.422.477 37 Por último, despois da execución de tres Plans Directores da Cooperación Galega, os datos existentes permiten analizar que sectores teñen sido os destinatarios preferentes das intervencións en cada un dos países prioritarios. Tanto o II coma o III Plan Director salientaban a necesaria concentración xeográfica e especialización sectorial da Cooperación Galega. Non obstante, non se realizou ningunha indicación de priorización sectorial en función dos países prioritarios. Esta circunstancia explica a mestura dun fenómeno de concentración xeográfica acompañado dunha paralela dispersión sectorial en cada un dos países. Esta indeterminación explicaría, logo, a fragmentación sectorial por país prioritario da Cooperación Galega que, unido ao baixo esforzo investidor, mingua os efectos positivos dunha maior selectividade xeográfica e sectorial. Na seguinte táboa figuran os desembolsos por sector de actividade en cada un dos países prioritarios da Cooperación Galega entre 2010 e 2017. 53 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Táboa 16: Distribución sectorial por volume e porcentaxe da axuda desembolsada en cooperación ao desenvolvemento nos países prioritarios da Cooperación Galega, 2010-2017 País prioritario Sectores Volume AOD desembolsada 2010-2017 € % sobre total AOD desembolsada no país 2010-2017 Bolivia Agricultura e desenvolvemento rural 952.061 44 Educación 481.639 22 Saúde 210.419 10 Soberanía alimentaria 183.172 8 Abastecemento de auga e saneamento 175.000 8 Fortalecemento da sociedade civil 175.000 8 Subtotal 2.177.291 100 Cabo Verde Educación universitaria 346.692 80 Abastecemento de auga e saneamento 48.708 11 Desenvolvemento territorial 40.000 9 Subtotal 435.400 100 Dominicana, República Habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento 1.358.817 60 Saúde 439.760 19 Educación 311.228 14 Fortalecemento da sociedade civil 168.510 7 Subtotal 2.278.315 100 Ecuador Agricultura e desenvolvemento rural 1.057.582 57 Educación 606.203 33 Fortalecemento da sociedade civil 175.000 10 Subtotal 1.838.785 100 Guatemala Habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento 1.515.034 29 Educación 1.216.776 23 Saúde sexual e reprodutiva 866.177 16 Saúde 721.118 14 Agricultura e desenvolvemento rural 468.729 9 Fortalecemento da sociedade civil 462.290 9 Subtotal 5.250.124 100 Guinea-Bissau Agricultura e desenvolvemento rural 712.744 61 Saúde sexual e reprodutiva 396.451 34 Abastecemento de auga e saneamento 60.000 5 Subtotal 1.169.165 100 Haití Saúde sexual e reprodutiva 173.310 44 Saúde 87.500 22 Agricultura e desenvolvemento rural 69.323 17 Fortalecemento da sociedade civil 67.079 17 Subtotal 397.212 100 Honduras Abastecemento de auga e saneamento 988.324 49 Agricultura e desenvolvemento rural 960.127 47 Educación 84.374 4 Subtotal 2.032.825 100 Mozambique Xestión integral e gobernanza de recursos hídricos/ abastecemento de auga e saneamento 870.952 67 Educación 163.992 12 Saúde sexual e reprodutiva 129.893 10 Fortalecemento institucional e da sociedade civil 76.273 6 Pesca e acuicultura 63.060 5 Subtotal 1.304.170 100 Nicaragua Educación 1.055.411 41 Agricultura e desenvolvemento rural 371.851 14 Pesca e acuicultura 355.460 14 Saúde 228.306 9 Saúde sexual e reprodutiva 224.200 9 Fortalecemento da sociedade civil 219.340 8 Protección do medio ambiente 116.092 5 Subtotal 2.570.660 100 O Salvador Pesca e acuicultura 1.477.932 71 Educación 276.894 13 Agricultura e desenvolvemento rural 171.615 8 Saúde sexual e reprodutiva 65.392 3 Outros 96.634 5 Subtotal 2.088.467 100 Perú Agricultura e desenvolvemento rural 1.029.702 27 Pesca e acuicultura 912.678 24 Educación 861.730 22 Abastecemento de auga e saneamento 348.939 9 Empresa e industria 310.827 8 Servizos sociais 195.884 5 Fortalecemento da sociedade civil 180.975 5 Subtotal 3.840.735 100 54 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Neste panorama da orientación sectorial da Cooperación Galega entre 2010 e 2017 teñen un protagonismo especial os instrumentos de concentración xeográfica e sectorial, como foron as Iniciativas de Desenvolvemento Integral (IDI) e a convocatoria de axudas a programas de ONGD nos anos 2008 e 2009. No caso de Guatemala e República Dominicana, as IDI son as principais responsables da distribución sectorial da Cooperación Galega en ambos os dous países. En relación aos programas, a súa execución explica o predominio de determinados sectores en países como Bolivia (agricultura e desenvolvemento rural), Guinea-Bissau (agricultura e desenvolvemento rural, e saúde sexual e reprodutiva), Honduras (abastecemento de auga e saneamento) e Nicaragua (educación). Xa que logo, de cara ao novo ciclo de planificación os axentes e actores da Cooperación Galega deberían de abordar un diálogo sobre as preferencias sectoriais en cada un dos países prioritarios. Ademais, sería desexable que se analice coa DXRREE e UE e resto de actores públicos os mellores instrumentos para favorecer a concentración xeográfica e a especialización sectorial consonte ás necesidades diferenciadas e ás demandas dos socios de desenvolvemento en cada país. Neste senso, sería preciso analizar colectivamente os impactos e resultados das IDI e programas de cooperación para valorar a súa idoneidade a medio prazo como modelos para a intervención da Cooperación Galega no seu conxunto no marco dos ODS. Na seguinte táboa, con base na información dispoñible, suxírense provisionalmente aqueles sectores preferentes para cada país vinculados ós ODS correspondentes en función da traxectoria da Cooperación Galega e dos axentes galegos de cooperación e do marco de traballo colectivo definido pola Axenda 2030 das Nacións Unidas e os ODS. Táboa 17: Sectores preferentes nos países prioritarios da Cooperación Galega e vinculación cos ODS, 2018-2021 País Sector preferente Obxectivo de Desenvolvemento Sostible Bolivia 1. Agricultura e desenvolvemento rural 2. Soberanía alimentaria 3. Educación 4. Saúde 5. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 2 − ODS 4 − ODS 3 − ODS 16, ODS 5 Cabo Verde 1. Educación universitaria 2. Pesca e acuicultura 3. Fortalecemento institucional − ODS 4 − ODS 14 − ODS 16 Dominicana, República 1. Habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento 2. Saúde 3. Educación 4. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 6, ODS 11 − ODS 3 − ODS 4 − ODS 16, ODS 5 Ecuador 1. Agricultura e desenvolvemento rural 2. Educación 3. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 4 − ODS 16, ODS 5 Guatemala 1. Habitabilidade básica e abastecemento de auga e saneamento 2. Educación 3. Agricultura e desenvolvemento rural 4. Saúde sexual e reprodutiva 5. Saúde 6. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 6, ODS 11 − ODS 4 − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 3, ODS 5 − ODS 3 − ODS 16, ODS 5 Honduras 1. Abastecemento de auga e saneamento 2. Agricultura e desenvolvemento rural 3. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 6 − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 16, ODS 5 Mozambique 1. Xestión integral e gobernanza de recursos hídricos/ abastecemento de auga e saneamento 2. Saúde sexual e reprodutiva 3. Pesca e acuicultura − ODS 6 − ODS 3, ODS 5 − ODS 14 − ODS 16, ODS 5 55 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 4. Fortalecemento institucional, da sociedade civil e empoderamento das mulleres Nicaragua 1. Educación 2. Agricultura e desenvolvemento rural 3. Pesca e acuicultura 4. Saúde 5. Saúde sexual e reprodutiva 6. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 4 − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 14 − ODS 3 − ODS 5, ODS 3 − ODS 16, ODS 5 O Salvador 1. Pesca e acuicultura 2. Educación 3. Agricultura e desenvolvemento rural 4. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 14 − ODS 4 − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 16, ODS 5 Perú 1. Agricultura e desenvolvemento rural 2. Pesca e acuicultura 3. Educación 4. Fortalecemento da sociedade civil e empoderamento das mulleres − ODS 2, ODS 8, ODS 11, ODS 15 − ODS 14 − ODS 4 − ODS 16, ODS 5 En conclusión, a Cooperación Galega mantivo a súa tendencia positiva cara á especialización sectorial da súa axuda, cunha atención significativa á cobertura de necesidades sociais básicas e ao desenvolvemento económico local. De todos os xeitos, tense realizado un investimento significativo en cobertura de necesidades sociais básicas, acción humanitaria, educación para o desenvolvemento e investimento no ser humano que se desviaron dos rangos suxeridos polo III Plan Director. De cara ao vindeiro ciclo de planificación debería de profundarse na especialización sectorial da Cooperación Galega, mais ampliando os sectores de especialización en cooperación exterior ao eido da construción de resiliencia por parte da sociedade civil dos países socios a través de actuacións en fortalecemento institucional e das súas organizacións da sociedade civil e de empoderamento das mulleres. Ao tempo, será necesario debater verbo dos sectores preferentes en cada un dos países prioritarios en función da capacidade dos axentes galegos de cooperación e das demandas e necesidades dos socios de desenvolvemento. Xuntamente con este debate verbo da orientación sectorial será necesario seguir a analizar que instrumentos e modelos de intervención colectiva favorecen os procesos de concentración xeográfica e especialización sectorial para o reforzamento da singularidade e vantaxes comparativas da Cooperación Galega. 4.3.1.3. Previsibilidade orzamentaria A serie histórica da AOD da Xunta de Galicia caracterízase por unha tendencia oscilante e variable dos seus recursos orzamentarios, na que podemos identificar tres etapas entre 2002 e 2017. 1. Entre 2002 e 2009 a Cooperación Galega practicamente triplicou a súa AOD, pasando de 4,2 millóns de euros a 12,3 millóns en 2009, ano do maior investimento histórico en cooperación ao desenvolvemento pola Xunta de Galicia. De todos os xeitos, esta cifra unicamente representaba o 0,1% do orzamento total consolidado da Xunta de Galicia. 2. Entre 2010 e 2013 a Cooperación Galega decreceu nunha porcentaxe semellante ao crecemento experimentado no ciclo expansivo anterior, cunha redución do 62% do investimento en cooperación respecto do teito histórico de 2009, e situándose o desembolso de 2013 (4,6 millóns de euros) en niveis de AOD semellantes ós do ano 2002. Durante a vixencia do II Plan Director, as medidas de loita contra o déficit público e de consolidación fiscal tiveron un efecto negativo sobre a previsibilidade da AOD da Xunta de Galicia, ocasionando un agravamento da volatilidade tanto do orzamento do programa 56 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 331A de cooperación exterior ao desenvolvemento executado pola DXRREE e UE coma do compromiso do resto de departamentos da Xunta de Galicia coa cooperación exterior ao desenvolvemento. 3. Entre 2014 e 2017 freouse a tendencia descendente do orzamento do programa 331A de cooperación exterior ao desenvolvemento, estabilizando a súa dotación inicial en 4,1 millóns de euros. Este cuadrienio pechouse cun crecemento total do 15% nos recursos executados, que se materializaron na execución en 2017 de 4,6 millóns de euros, cunha dispoñibilidade de 600.000 € máis en 2017 con respecto de 2014. Non obstante, os datos de execución en 2017 sitúan ao conxunto da Xunta de Galicia en cifras semellantes ás do ano 2003, cando se aprobara a Lei 3/2003 de cooperación para o desenvolvemento. Tanto o primeiro coma o segundo Plan Director da Cooperación Galega baseáronse nunha hipótese expansiva dos seus recursos financeiros a través de dúas estratexias: no primeiro caso fixando un horizonte de esforzo investidor e, no segundo, definindo un rango de volume de fondos. O I Plan Director (2006-2009) abeirou un crecemento relevante da AOD pero esta ficou afastada do obxectivo de acadar o 0,4% do orzamento total consolidado da Xunta de Galicia ao remate do plan en 2009. O II Plan Director (2010-2013) definía un mínimo e máximo de fondos nun rango de entre 17,5 e 23,2 millóns de euros. Como indicamos, a crise de ingresos da Facenda pública profundou a fenda de financiamento entre o indicador de volume de AOD previsto no Plan Director e os desembolsos efectivos que pasaron de 10,7 millóns de euros en 2010 a 4,6 millóns en 2013. Xa que logo, tanto o primeiro coma o segundo Plan Director da Cooperación Galega caracterizáronse por un feble esforzo a nivel político de cara ao aseguramento dun orzamento previsible e suficiente que garantise no maior grao posible o cumprimento das previsións de financiamento establecidas en ambos os dous Plans Directores. Gráfico 6: Evolución da AOD desembolsada da Xunta de Galicia, 2002-2017 (euros) Con carácter prudencial e co fin de refrear a volatilidade do orzamento, o III Plan Director definiu un volume mínimo anual de fondos para o financiamento do programa operativo 331A de cooperación ao desenvolvemento da Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia. Este volume de fondos do programa ficou fixado inicialmente en 4.143.379 € no Plan Anual 2014 da Cooperación Galega con cantidades previstas semellantes en 2015 e 2016 e cunha variación positiva en 2017, cando medrou até os 4.512.744 €. De todos os xeitos, cómpre lembrar que en 2014 se sufriu unha volatilidade de 229.024€ na execución 4.228.084 5.034.284 5.460.588 6.198.079 7.022.500 10.703.097 9.873.744 12.289.957 10.748.153 7.008.233 6.537.978 4.612.510 4.293.686 4.610.655 4.607.057 4.961.029 2.000.000 4.000.000 6.000.000 8.000.000 10.000.000 12.000.000 14.000.000 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Evolución AOD Xunta de Galicia 57 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE orzamentaria, dos cales 220.00€ correspondían a un axuste imposto pola Consellería de Facenda no capítulo VII do orzamento da DXRREE e UE, tal e como se analizou no apartado 4.2. Táboa 18: Evolución en volume de fondos desembolsados e variación anual en volume e porcentaxe da AOD da Xunta de Galicia, 2009-2017 (euros) Ano Total desembolsado € Evolución respecto do ano anterior € Evolución respecto do ano anterior % 2009 12.289.957 +2.416.213 +24 % 2010 10.748.153 -1.541.804 -13 % 2011 7.008.233 -3.739.920 -35 % 2012 6.537.978 -470.255 -7 % 2013 4.649.064 -1.888.914 -29 % 2014 4.293.686 -355.378 -8 % 2015 4.610.655 +316.969 +7 % 2016 4.607.057 -3.598 0 % 2017 4.961.029 + 353.972 +8 % Xa que logo, a previsión dun mínimo de financiamento ten permitido reducir a gravosa volatilidade da AOD da Xunta de Galicia que caracterizou ao anterior Plan Director. Nese senso, o aseguramento dun orzamento mínimo anual no seu marco de resultados constituíu unha estratexia acertada para garantir a viabilidade operativa, a eficacia e o valor estratéxico da axuda da Cooperación Galega. Agora ben, entre 2014 e 2017 o promedio de financiamento da Cooperación Galega situouse nos 4,6 millóns de euros, unha cantidade insuficiente para dotar o conxunto de instrumentos (convocatorias e convenios) previstos no III Plan Director. Malia a positiva corrección da volatilidade e a maior previsibilidade e estabilidade da dotación orzamentaria, esta seguiu por debaixo das necesidades de recursos financeiros precisos para unha cooperación de maior calidade e impacto a través das convocatorias e convenios. No caso das convocatorias, as limitacións orzamentarias impediron a dotación anual da convocatoria de microproxectos de cooperación (2016, 2017), acción humanitaria (2016), consolidación e fortalecemento de ONGD (2016, 2017) e investigación sobre desenvolvemento (2015, 2016). Esta falta de previsibilidade instrumental inflúe gravemente na capacidade operativa da Cooperación Galega por canto máis do 79% dos seus recursos son canalizados a través de convocatorias públicas e un 72% a través das ONGD. Xa que logo, as ONGD e os seus socios de desenvolvemento vén afectada a súa capacidade institucional e a súa programación que precisa dun marco estable a medio prazo de suficiencia orzamentaria e de previsibilidade instrumental e operativa por parte da Xunta de Galicia. Táboa 19: Evolución cuadrienal en volume de fondos da AOD da Xunta de Galicia, 2002-2017 (euros) Cuadrienio AOD executada € Diferenza € 2002-2005 21.320.502 - 2006-2009 39.889.228 + 18.568.726 2010-2013 28.943.428 - 10.945.800 2014-2017 18.472.427 - 10.471.001 Neste liña de análise da suficiencia orzamentaria necesaria para a Cooperación Galega, podemos obter as seguintes conclusións se analizamos o volume total de AOD xestionado pola Xunta de Galicia cuadrienalmente desde 2002: 64 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Por tanto, malia a amplitude do traballo en avaliación realizado, non existen evidencias suficientes para afirmar que se teña configurado unha cultura de avaliación e aprendizaxe organizativa máis sólida e estable que teña retroalimentado en profundidade os coñecementos, prácticas e o intercambio de experiencias e aprendizaxes entre os axentes de cooperación con base nas devanditas avaliacións. Neste senso, a Cooperación Galega debería apostar por un reforzamento das prácticas de comunicación e difusión pública de resultados, polo establecemento de mecanismos e espazos para a institucionalización dos procesos colectivos de aprendizaxe derivados da prácticas avaliadoras, polo aumento do investimento en avaliación apostando pola calidade das mesmas e aliñando, como xa está a facer arestora, a súa práctica avaliadora coa Política de Avaliación da Cooperación Española reflectida nos Planos Bianuais de Avaliación da Cooperación Española, onde figura a previsión da actividade de avaliación da DXRREE e UE. Por outra banda, existe consenso entre os axentes de cooperación en sinalar as dificultades para xerar espazos e tempos para a reflexión colectiva que faciliten os intercambios de experiencias e as aprendizaxes organizativas con base nos exercicios de avaliación. Nesta liña, a xornada de difusión e posta en común dos resultados da avaliación expost dos proxectos de cooperación financiados pola Cooperación Galega en Ecuador celebrada o 19 de xaneiro de 2017, foi valorada de xeito positivo e abre unha oportunidade para consolidar espazos anuais ou bienais de presentación dos logros e resultados dos axentes galegos de cooperación. Ao tempo, detéctase unha asimetría entre as entidades que presentan unha traxectoria organizativa consolidada en avaliación e as organizacións que as contemplan como exercicios de fiscalización externa. Esta asimetría tamén se reflicte entre a experiencia e tradición más consolidada de avaliación no eido da cooperación para o desenvolvemento e o carácter máis novidoso da avaliación en educación para o desenvolvemento. Neste senso cómpre avanzar no fortalecemento da capacidade institucional para a aprendizaxe organizativa e a xestión do coñecemento de tal xeito que se reforce transversalmente a cultura de avaliación en todos os niveis dos axentes galegos de cooperación. Finalmente, cóidase necesario profundar nos procesos de contraste e transferencia dos resultados das investigacións e estudos financiados pola DXRREE e UE co fin de revitalizar o espazo público da cooperación ao desenvolvemento. O horizonte dos estudos que se realicen deben centrarse na ampliación dos marcos do debate e dos axentes involucrados no mesmo, de tal xeito que se promova unha visión crítica e construtiva que facilite a xeración de novas oportunidades de construción colectiva de coñecemento ao servizo dunha mellora das prácticas nas actividades da cooperación ao desenvolvemento (cooperación, acción humanitaria, educación para o desenvolvemento, consolidación e fortalecemento de axentes). Ao tempo, estes estudos deben facilitar un marco de diálogo e debate de políticas entre os diferentes axentes de cooperación, poñendo de manifesto a pluralidade de sensibilidades, experiencias e intereses do sector galego de cooperación en todos os seus niveis e ámbitos de actuación. Un exemplo e boa práctica deste traballo colectivo na configuración dunha visión estratéxica compartida na Cooperación Galega atopámolo no proceso participativo que deitou como resultado a Estratexia galega de educación para o desenvolvemento e a cidadanía global 65 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE (2017-2021). Neste proceso participaron nos seus diferentes espazos e instrumentos un total de 90 persoas e máis de 36 entidades. O ramo deste amplo e plural proceso de planificación estratéxico púxose nun encontro público de devolución dos resultados da estratexia que se celebrou o 22 de decembro de 2016. A través dun diálogo inclusivo madurouse unha proposta de acción colectiva que se plasma nun marco de resultados artellado en cinco eixos e oito liñas de acción que se materializan en 34 accións estratéxicas. Algunhas das propostas contidas na Estratexia galega de EpD xa se teñen reflectido nos instrumentos de EpD da Cooperación Galega pero está pendente de se definir un cronograma detallado para o despregamento efectivo da Estratexia tendo en conta os limitados recursos e activos dos que dispón a DXRREE e UE para un liderado eficaz deste novo marco estratéxico. Neste senso, a actual capacidade técnica e de recursos humanos da DXRREE e UE suxire que existirán dificultades para executar un marco estratéxico en EpD ambicioso, esixente a nivel técnico e de financiamento, e complexo pola pluralidade e diversidade de actuacións prescritas. Esta limitación particular encana coa análise máis global da capacidade técnica da DXRREE e UE e do sistema galego de cooperación que se desenvolve no apartado 4.6. deste informe. Por tanto, será preciso definir un plan anual de actuación en EpD ao abeiro da Estratexia a través da priorización das actuacións que teñan efectos multiplicadores no sistema galego de cooperación e noutros axentes e actores relevantes. Xa que logo, a dispoñibilidade para o debate, a participación e a xeración de propostas de valor por parte dos axentes galegos de cooperación durante a execución do III Plan Director ten influído positivamente na xeración dunha cultura de aprendizaxe e xestión do coñecemento con base nos estudos e propostas estratéxicas desenvolvidas. Neste senso coidamos acontece unha asimetría que resulta preciso minguar entre as debilidades identificadas no eido da avaliación e as fortalezas e compromisos detectados na emerxencia en man común de saberes para a Cooperación Galega no seu conxunto. Por este motivo, o vindeiro ciclo de planificación debe profundar na xeración de espazos e tempos para a construción colectiva dos coñecementos e aprendizaxes que redunden positivamente no fortalecemento da capacidade dos axentes e actores galegos de cooperación. 4.3.2.3. Funcionalidade dos instrumentos de axuda Os instrumentos de canalización da axuda -fundamentalmente, convocatorias e conveniosrepresentan a materialización dos compromisos estratéxicos da Cooperación Galega. O III Plan Director fixaba un rango do 70-75% desembolsada aos axentes de cooperación vía convocatoria, e un 25-30% a través de convenios. Estes rangos orientativos superáronse no caso das convocatorias xa que o 79% da axuda distribuíble a través de convocatorias e convenios canalizouse a través de convocatorias públicas de axudas en concorrencia competitiva para os axentes de cooperación. En concreto, a axuda desembolsable da DXRREE e UE a través de convocatorias e convenios distribuíuse nun 79% a través de convocatorias (11.510.810 €) e un 21% a través de convenios (3.114.906 €). 66 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Táboa 21: Instrumentos de canalización da AOD da DXRREE e coa UE, 2014-2017 Tipo de instrumento Actividade Total desembolsado € Total € % Convocatorias Proxectos ONGD 6.774.594 Outros Axentes 1.524.514 Microproxectos 39.097 Acción humanitaria 898.227 Educación para o desenvolvemento 1.387.890 Bolsas de formación 385.975 Fortalecemento 283.751 Investigación 216.762 Subtotal convocatorias 11.510.810 79 Convenios Cooperación ao desenvolvemento 814.993 Acción humanitaria 1.239.036 Educación para o desenvolvemento 399.244 Fortalecemento 661.633 Subtotal convenios 3.114.906 21 Total 14.625.715 14.625.715 100 Entre 2014 e 2017 publicáronse e resolvéronse un total de 21 convocatorias de axudas que financiaron un total de 159 proxectos dos axentes de cooperación e 27 bolsas de formación de persoas expertas. O número de proxectos financiados representa o 40% das 400 solicitudes presentadas. En total, concedéronse 12,8 millóns de euros, un 95% dos 13,5 millóns previstos inicialmente nas convocatorias. A maior diferenza acontece no caso da convocatoria de microproxectos, onde en 2014 unicamente se concedeu o 19% do previsto, porcentaxe que en 2015 medrou deica o 30%. De todos os xeitos, as bases das convocatorias permiten a trasfega entre créditos orzamentarios de xeito que as cantidades non concedidas desta e outras convocatorias dotaron outras convocatorias de axudas. Por outra banda, das 241 solicitudes denegadas, 80 delas foran aprobadas na valoración externa ex-ante que a DXRREE e UE encomenda a unha asistencia técnica independente, mais ao esgotarse o crédito orzamentario correspondente ficaron sen financiamento. Esta circunstancia afecta ao 39% dos proxectos presentados á convocatoria de investigación, ao 25% dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos no exterior por ONGD, ao 15% dos proxectos presentados a consolidación e fortalecemento de ONGD, ao 14% dos proxectos das convocatorias de proxectos no exterior por outros axentes e de actividades de educación para o desenvolvemento, e ao 12% dos proxectos da nova convocatoria de acción humanitaria en concorrencia competitiva. Táboa 22: Proxectos aprobados sen financiar por esgotamento do crédito orzamentario, 2014-2017 Convocatoria 2014 2015 2016 2017 Total Proxectos ONGD 10 10 11 9 40 Proxectos outros axentes 0 4 1 2 7 Acción Humanitaria - - - 1 1 Fortalecemento 0 4 - - 4 Educación para o desenvolvemento 0 2 10 2 14 Investigación 10 - - 4 14 Total 20 20 22 18 80 Este elevado número de proxectos aprobados mais que non acceden ao financiamento da DXRREE e UE pon de manifesto dúas cuestións: 1. A calidade dos proxectos presentados polos axentes de cooperación, tal e como acredita a valoración ex-ante externa e independente, que por mor das limitacións orzamentarias non poden acceder a financiamento público. 67 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 2. O elevado coste de oportunidade que representa para os axentes de cooperación a concorrencia ás convocatorias públicas de axudas nun contexto de baixo esforzo investidor en cooperación ao desenvolvemento por parte das administracións públicas, xa que as oportunidades de acadar financiamento minguan cando os créditos orzamentarios son limitados ou presentan rixideces e dificultades para a súa distribución, como acontece no caso da división en capítulo IV e VII dos proxectos de cooperación no exterior. Xa que logo, a resolución deste fenómeno demanda un aumento do orzamento dispoñible distribuíble a través de convocatorias públicas de axudas en concorrencia competitiva. Ao tempo, debería de estudarse en diálogo cos axentes de cooperación a procura dun sistema alternativo e en fases que simplifique a presentación de propostas polos axentes de cooperación. Nunha primeira fase abriríase a presentación de notas de concepto coa definición pola DXRREE e UE dos contidos mínimos que deben conter. Unha vez valoradas de forma externa e independente as notas de concepto, seleccionaríanse aquelas que pasarían á fase de proposta de axuda pública, demandándose dos axentes un desenvolvemento ampliado da proposta. O principal beneficio deste sistema radicaría nunha redución dos elevados costes de formulación en que incorren os axentes de cooperación e mais nunha axilización dos trámites de presentación e resolución das convocatorias de axudas, xa que a fase de presentación, valoración e selección das notas de concepto podería desenvolverse no derradeiro trimestre do ano previo ó da convocatoria e resolución. Táboa 23: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2014 2014 Instrumento Convocatoria Resolución Orzamento previsto € Orzamento concedido € % concedido/ previsto Proxectos presentados Proxectos financiados % presentados/ financiados Proxectos ONGD ORDE do 22 de maio de 2014 (DOG, 102, 30 de maio de 2014) 6 de agosto de 2014 1.300.000,00 1.297.202,00 100% 37 18 49% Proxectos outros axentes ORDE do 22 de maio de 2014 (DOG, 102, 30 de maio de 2014) 6 de agosto de 2014 300.000,00 347.393,00 116% 12 6 50% Microproxectos ONGD ORDE do 22 de maio de 2014 (DOG, 102, 30 de maio de 2014) 6 de agosto de 2014 80.000,00 15.249,00 19% 4 1 25% CAP axuda humanitaria Orde do 22 de abril de 2014 (DOG, 82, 30 de abril de 2014) 13 e 26 de maio de 2014 300.000,00 300.000 100% 5 5 100% Educación para o desenvolvemento ORDE do 15 de maio de 2014 (DOG, 97, 22 de maio de 2014) 23 de xullo de 2014 312.500,00 290.014,00 93% 26 10 38% Fortalecemento de ONGD ORDE do 15 de maio de 2014 (DOG, 97, 22 de maio de 2014) 24 de xullo de 2014 160.000,00 176.276,00 110% 15 8 53% Investigación ORDE do 2 de xullo de 2014 (DOG 129 9 de xullo de 2014) Outubro de 2014 152.000,00 144.732,07 95% 23 5 22% 2.604.500,00 2.570.866,07 99% 122 53 43% 68 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Táboa 24: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2015 2015 Instrumento Convocatoria Resolución Orzamento previsto € Orzamento concedido € % concedido/ previsto Proxectos presentados Proxectos financiados % presentados/ financiados Proxectos ONGD ORDE do 22 de decembro de 2014 (DOG 249 do 30 de decembro do 2014) 14 de abril de 2015 2.870.000,00 2.835.576,40 99% 43 18 42% Proxectos outros axentes ORDE do 22 de decembro de 2014 (DOG 249 do 30 de decembro do 2014) 14 de abril de 2015 700.000,00 650.175,65 93% 16 4 25% Microproxectos axentes ORDE do 22 de decembro de 2014 (DOG 249 do 30 de decembro do 2014) 14 de abril de 2015 80.000,00 23.667,36 30% 6 1 17% CAP axuda humanitaria Orde do 23 de marzo de 2015 (DOG 64 do 7 de abril de 2015) 12 de maio de 2015 300.000,00 298.226,93 99% 6 5 83% Educación para o desenvolvemento ORDE do 6 de marzo de 2015 (DOG 50 13 de marzo de 2015) 31 de xullo de 2015 325.000,00 321.651,00 99% 23 10 43% Fortalecemento de ONGD ORDE do 6 de marzo de 2015 (DOG 50 13 de marzo de 2015) 31 de xullo de 2015 125.000,00 107.475,00 86% 12 5 42% Investigación Non se convoca 4.400.000 4.236.772 96% 106 43 41% Táboa 25: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2016 2016 Instrumento Convocatoria Resolución Orzamento previsto € Orzamento concedido € % concedido/ previsto Proxectos presentados Proxectos financiados % presentados/ financiados Proxectos ONGD Orde do 15 de decembro de 2015 (DOG 248 do 30 de decembro de 2015) 2 de maio de 2016 2.007.510,00 1.589.220,00 79% 36 11 31% Proxectos outros axentes Orde do 15 de decembro de 2015 (DOG 248 do 30 de decembro de 2015) 2 de maio de 2016 375.000,00 374.888,00 100% 13 4 31% Microproxectos axentes Non se convoca CAP axuda humanitaria Non se convoca Educación para o desenvolvemento Orde do 26 de abril de 2016 (DOG 92 16 de maio de 2016) 3 de agosto de 2016 325.000,00 325.000,00 100% 27 9 33% Fortalecemento de ONGD Non se convoca Investigación Non se convoca 2.707.510 2.289.108 85% 76 24 32% 69 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Táboa 26: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2017 2017 Instrumento Convocatoria Resolución Orzamento previsto € Orzamento concedido € % concedido/ previsto Proxectos presentados Proxectos financiados % presentados/ financiados Proxectos ONGD Orde do 26 de abril de 2017 (DOG 87 8 de maio de 2017) 1 de setembro de 2017 2.637.500,00 2.541.490,00 96% 42 15 36% Proxectos outros axentes Orde do 26 de abril de 2017 (DOG 87 8 de maio de 2017) 1 de setembro de 2017 375.000,00 380.142,00 101% 9 3 33% Microproxectos axentes Non se convoca Axuda humanitaria Orde do 15 de maio de 2017 (DOG 101 31 de maio de 2017) 3 de agosto de 2017 300.000,00 300.000,00 100% 8 5 63% Educación para o desenvolvemento Orde do 23 de marzo de 2017 (DOG 69 7 de abril de 2017) 26 de xuño de 2017 400.000,00 400.000,00 100% 24 11 46% Fortalecemento de ONGD Non se convoca Investigación Orde do 14 de xuño de 2017 (DOG 123 29 de xuño de 2017) 30 de outubro de 2017 150.000,00 144.406 96% 13 5 38% 3.862.500 3.766.038 98% 96 39 41% O marco instrumental da Cooperación Galega entre 2014 e 2017 caracterizouse por: 1. A aparición dunha nova convocatoria pública de axudas a proxectos de investigación en cooperación para o desenvolvemento dirixida especificamente a investigadores/as e grupos de investigación pertencentes ás Universidades do Sistema Universitario Galego. A convocatoria de axudas publicouse en 2014 e 2017 mobilizando 36 propostas das que se financiaron 10. Pola natureza universitaria das investigacións financiadas, a avaliación exante dos proxectos foi externalizada á Axencia para a Calidade do Sistema Universitario de Galicia (ACSUG). 2. A limitada previsibilidade do marco instrumental. Aínda que o III Plan Director unicamente se comprometía a financiar anualmente a convocatoria de educación para o desenvolvemento, a mellora dos ingresos fiscais públicos asociados á recuperación económica xunto co refreamento da volatilidade orzamentaria do programa 331A permitiu a convocatoria anual das principais axudas da Cooperación Galega: proxectos no exterior de ONGD e outros axentes, e educación para o desenvolvemento. No caso da convocatoria aberta e permanente de acción humanitaria, convocáronse tres das catro anualidades posibles. Por último, as convocatorias de microproxectos no exterior, fortalecemento e consolidación de ONGD e investigación unicamente se convocaron en dúas das catro anualidades posibles. 3. A implementación da presentación telemática das propostas na sede virtual da Xunta de Galicia desde 2016. 4. A variabilidade nos prazos de publicación das convocatorias e a súa resolución en cada anualidade. Tal e como poñen de manifesto os axentes de cooperación e a propia unidade xestora, o desexable sería poder publicar as convocatorias no primeiro trimestre do ano para permitir a comunicación da resolución antes de rematar o primeiro semestre do ano. Non obstante, esta inestabilidade ten a súa causa tanto nos dous ciclos electorais estatais 70 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- deste último cuadrienio que afectaron á aprobación dos orzamentos do Estado como nas esixencias previas de fiscalización e tramitación administrativa da Consellería de Facenda da Xunta de Galicia que condicionan o calendario de axudas da Cooperación Galega. De todos os xeitos, a DXRREE e UE ten realizado un esforzo por acurtar os procesos de valoración das propostas e resolución que se sitúan de promedio entre os dous e tres meses desde o peche do prazo de recepción de proxectos. En relación á promoción da participación do conxunto de axentes de cooperación, o III Plan Director contemplaba a posibilidade de permitir a presentación de propostas individuais ou agrupadas ás convocatorias de microproxectos, consolidación e fortalecemento e educación para o desenvolvemento lideradas polo conxunto de axentes de cooperación definidos na Lei 3/2003 de cooperación para o desenvolvemento e rexistrados na sección correspondente do Rexistro Galego de Axentes de Cooperación. En 2015 modificáronse as bases da convocatoria de microproxectos de cooperación ao desenvolvemento no exterior permitindo a presentación de proxectos por parte dos axentes rexistrados na sección E (Outros axentes) do Rexistro Galego. Non obstante, a polémica xerada arredor desta medida durante a tramitación do Plan Director e o seu rexeitamento por parte das ONGD motivou que non se avanzase na execución da mesma no resto de convocatorias suxeridas no Plan Director. De feito, tanto o baixo consenso respecto da súa necesidade como a actual configuración do sistema galego de cooperación motivarían que esta previsión non tivese continuidade no vindeiro Plan Director. Por outra banda, durante a vixencia do III Plan Director púxose en marcha unha nova convocatoria de investigación sobre desenvolvemento dirixida a persoal investigador e grupos de investigación das Universidades públicas do SUG. Esta convocatoria materializa a apertura a un novo axente como son as universidades do financiamento a través de convocatorias a actividades de EpD na dimensión de investigación. De cara ao vindeiro Plan Director, farase necesario revisar os instrumentos de financiamento dispoñibles a través de convocatorias co fin de adecualos á realidade actual do sector, ás demandas dos axentes de cooperación e á necesidade de continuar a promover actuacións con maior impacto na xeración de cambios positivos sostibles e a longo prazo. Neste senso, será preciso abordar unha revisión en profundidade da convocatoria de consolidación e fortalecemento de ONGD e de microproxectos de axentes que unicamente foron convocadas e resoltas en 2014 e 2015. No primeiro caso, para adecuar a convocatoria ás actuais necesidades de fortalecemento institucional das ONGD e, no segundo caso, para valorar a súa utilidade e pertinencia. En relación aos aspectos formais das convocatorias, débese seguir fomentando a realización de alegacións e achegas dos axentes de cooperación previamente á aprobación e publicación das convocatorias, de tal xeito que, dentro das marxes de modificación permitidas pola lexislación administrativa e de subvencións, se adecúen as súas bases ás demandas do sector. Ao tempo, os formularios deben respostar ás necesidades informativas que a unidade xestora e os responsables das avaliacións ex-ante dos proxectos precisan para valorar a calidade das propostas, harmonizándose na medida do posible cos modelos empregados por outras administracións públicas. 71 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE En canto ás condicións de financiamento, os axentes demandan a supresión da división financeira en capítulos (IV e VII) da convocatoria de proxectos no exterior polas rixideces que provoca tanto na valoración das propostas por parte da DXRREE e UE como durante a execución do proxecto. Ao tempo, tamén se demanda a eliminación da obriga de ligar a execución das anualidades dos proxectos á do ano fiscal. En ambos os dous casos trátase de favorecer unha maior flexibilidade na execución dos proxectos en prol dunha maior eficacia e impacto dos mesmos. Centrando a análise nos convenios, entre 2014 e 2017 a DXRREE e UE canalizou 3,1 millóns de euros a través de convenios de cofinanciamento, un 21% do total desembolsable a través de convocatorias e convenios. O III Plan Director limita o emprego dos convenios para o financiamento daquelas actividades que non poden ser financiadas a través das convocatorias públicas de axudas e establece que, como regra xeral, este instrumento se empregará nos seguintes casos: a) Cando a urxencia e excepcionalidade das circunstancias non permitan empregar os procedementos regulados mediante convocatoria ordinaria. b) Cando se definan accións cun alcance temporal medio e longo que requiran un marco de actuación previamente establecido. c) Sempre que se acorden accións conxuntas con entidades que, pola súa natureza, non se poden acoller ás vías normalizadas de acceso a recursos públicos mediante convocatorias. d) Cando se trate da promoción de proxectos ou programas de carácter rexional baseados na cooperación Sur‐Sur e en promover a xeración de coñecemento a través do intercambio de experiencias nas prioridades sectoriais, como o caso do PROFOPAC. A DXRREE e UE respectou estes criterios no eido da acción humanitaria e empregou os convenios para o financiamento de actuacións de Farmamundi, UNRWA, UNICEF, ACNUR e Solidariedade Galega co Pobo Saharauí (SOGAPS). Os convenios asinados coas organizacións vencelladas ao sistema das Nacións Unidas (UNRWA, UNICEF e ACNUR) representa a vía de materialización da cooperación multilateral da DXREE e UE. Ao tempo, tamén asinou un convenio con Médicos do Mundo para dar reposta á emerxencia do Ébola en Serra Leoa e coa Fundación Araguaney para o financiamento do envío de material humanitario e de emerxencia a Palestina. Por último, financiou a través de convenio a participación da Xunta de Galicia no Fondo Humanitario Común promovido pola AECID e onde tamén participaron as comunidades autónomas de A Rioxa, Castela-A Mancha, Estremadura, Illas Baleares, Madrid, e a Rexión de Murcia. No eido da cooperación ao desenvolvemento, a DXRREE e UE asinou cinco novos convenios con CETMAR para actuacións no eido da pesca e acuicultura en Mozambique e Nicaragua. Ademais, en 2015 tamén asinou un convenio coa Fundación Humanitaria dos Rotarios Españois para o financiamento parcial dun proxecto no sector de abastecemento de auga en Perú, por mor de tratarse dunha actuación nun país e sector prioritarios para a Cooperación Galega e que contaba cunha elevada achega económica da entidade promotora. 72 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- No eido do fortalecemento, asinouse cadanseu convenio anual coa CGONGD e coas tres universidades galegas para a creación e consolidación da Rede Galega de Cooperación Universitaria para o Desenvolvemento (RGCUD). En tanto, no eido da educación para o desenvolvemento mantivéronse os convenios anuais de sensibilización co Fondo Galego que incluíron a conmemoración en 2015 do X aniversario do programa “Vacacións con Traballo” dirixido a persoal funcionario e laboral das entidades locais galegas e o XX aniversario da constitución do Fondo Galego en 2017. Tamén se renovaron anualmente os convenios coa agrupación de ONGD que executa desde 2013 o proxecto “Cooperación Galega: o mundo que queremos” dentro do Plan Proxecta de innovación educativa da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria. Por último, financiouse a campaña de sensibilización “Santiago sen Fronteiras” promovida por Médicos sen Fronteiras. Xa que logo, o emprego dos convenios no eido da educación para o desenvolvemento axustouse aos criterios definidos no Plan Director. En conclusión, no período 2014-2017 lográronse convocar en grande medida o conxunto de instrumentos previstos no III Plan Director malia as limitacións orzamentarias. De feito, un horizonte de crecemento orzamentario permitiría dotar de financiamento a aqueles proxectos que, tendo aprobado a valoración ex-ante, ficaron denegados por esgotamento do crédito orzamentario correspondente. De todos os xeitos, resulta necesario seguir a analizar a utilidade e pertinencia dalgunha das convocatorias (microproxectos e fortalecemento e consolidación de ONGD) para axustalas ás demandas e necesidades do sector. Ao tempo, deberíase de promover un diálogo cos axentes de cooperación do fin de harmonizar os requisitos formais das convocatorias e axustar as condicións de financiamento para unha xestión máis flexible das actuacións dentro do marco normativo de subvencións vixente. Así mesmo, resultaría oportuno dialogar verbo dun sistema máis flexible, áxil e simple de presentación das propostas dos axentes ao financiamento público baseado en notas conceptuais. Por último, a cooperación directa promovida pola DXREE e UE a través dos convenios resultou coherente cos criterios e obxectivos do III Plan Director fortalecendo a especialización sectorial e a concentración xeográfica e permitindo unha xestión máis flexible e estratéxica da acción humanitaria. 4.3.2.5. Coherencia de políticas O III Plan Director afirmaba que a integración activa da coherencia de políticas na Cooperación Galega debía avanzar alén da creación de sinerxías e complementariedades entre políticas para garantir, na maior medida do posible, que o conxunto de políticas distintas á de cooperación ao desenvolvemento estean guiadas polo obxectivo superior da loita contra a pobreza multidimensional e as desigualdades e a defensa dos dereitos humanos. Por este motivo, a Cooperación Galega recoñecía o marco de coherencia de políticas reflectido no Pacto Galego contra a Pobreza, asinado por todos os partidos políticos con representación no Parlamento de Galicia. Neste Pacto sinálanse sete liñas de acción neste eido: comercio xusto e consumo responsable; fomento da economía social; finanzas éticas; inmigración; cambio climático; equidade de xénero; e educación para o desenvolvemento. Co fin de promover a coherencia de políticas o III Plan Director prevía catro actuacións: a) Crear un grupo de Traballo interdepartamental na Xunta de Galicia para estudar a incorporación nos pregos de cláusulas da administración autonómica dos criterios de 73 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE comercio xusto e compra pública responsable no conxunto das súas compras e adquisicións en diálogo cos axentes e actores galegos de cooperación. b) Realizar formacións en Responsabilidade Social Empresarial e investimento positivo no eido da cooperación ao desenvolvemento. c) Encargar un estudo sobre as achegas das empresas galegas ao desenvolvemento nos países do Sur e difundir os Principios Reitores de Nacións Unidas sobre Empresas e Dereitos Humanos. d) Realizar, a pedimento da Comisión Extraparlamentaria de Seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza, o correspondente informe de seguimento no que se analizaría o grao de alcance dos indicadores asociados ás liñas de acción en coherencia de políticas que establece o devandito pacto en relación á Xunta de Galicia. No primeiro caso, a aprobación da Lei 14/2013, do 26 de decembro, de racionalización do sector público autonómico (DOG, n. 17, 27 de xaneiro de 2014) traspuxo á lexislación galega a Directiva 2014/24/UE do Parlamento Europeo e do Consello, do 26 de febreiro de 2014, sobre contratación pública. A Lei 14/2013 no seu art. 25 impón aos poderes adxudicadores de todo o sector público autonómico a obriga de realizar contratacións públicas socialmente responsables. Con este fin, a contratación pública terá en conta criterios relativos a traballo digno e cumprimento de dereitos sociais e laborais, igualdade de xénero, inclusión social, dereitos das persoas con discapacidade, accesibilidade universal e crecemento sostible (como etiquetas de comercio xusto e outras etiquetas de tipo social). A asesoría xurídica xeral da Vicepresidencia e Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza da Xunta de Galicia elaborou unha “Guía para unha contratación pública socialmente responsable no sector autonómico galego”. Xa que logo, non foi preciso crear o grupo de traballo interdepartamental porque o proceso ao que facía referencia o indicador xa se atopaba concluído a finais de 2014. En relación ás formacións en Responsabilidade Social Empresarial e investimento positivo no eido da cooperación ao desenvolvemento unicamente se organizou pola RGCUD en 2016 un curso de “Construción de alianzas público-privadas para o desenvolvemento” ao que asistiron 19 persoas. Por outra banda, encargouse a realización dun estudo sobre a percepción do papel da empresa galega en cooperación para o desenvolvemento no que participaron 60 persoas. Esta investigación xerou unha certa polémica no sector xa que non existe consenso sobre o recoñecemento da empresa privada como axente de cooperación. Malia o seu recoñecemento como actor na Lei 3/2003 de cooperación para o desenvolvemento, as ONGD desconfían da súa lexitimidade e capacidade para interactuar no seo do sistema galego de cooperación, para alén de que poidan desenvolver un labor de financiamento da actividades das entidades non lucrativas. De todos os xeitos, cómpre seguir facilitando espazos de reflexión e debate sobre o papel que a Axenda 2030 outorga á iniciativa empresarial privada de tal xeito que se poidan xerar oportunidades de colaboración mutua para alén do mero financiamento das actuacións das ONGD. En canto ao Informe de seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza, este non foi solicitado pola Comisión Extraparlamentaria de Seguimento do Pacto Galego contra a Pobreza á DXRREE e UE entre 2014 e 2017. A CGONGD elaborara en 2014 un borrador do devandito informe mais non foi sometido a debate e aprobación da devandita Comisión. A falta de 80 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- o Pacto Galego contra a Pobrezademandaría un investimento anual de 77,2 millóns de euros, mentres que situarse no promedio autonómico de esforzo investidor precisaría dun total de 8,8 millóns. Por tanto, en 2017 a Xunta de Galicia debería de ter multiplicado por 15 a súa AOD para conquistar o 0,7%. Agora ben, a xestión de cantidades superiores ao 0,2% demandaría a reactivación do proxecto de creación dunha estrutura de xestión en forma de axencia de cooperación xa que ese volume de AOD excedería das capacidades técnicas e de xestión coas que conta actualmente a DXRREE e UE. Por este motivo, para avanzar na recuperación do esforzo investidor da Cooperación Galega resulta necesario redobrar os esforzos dirixidos a activar os mecanismos e instrumentos de incidencia política, comunicación pública e rendición de contas para unha difusión activa á cidadanía, sociedade civil e responsables políticos tanto dos resultados alcanzados como dos círculos virtuosos da Cooperación Galega na loita contra a pobreza, de tal xeito que se renove e reactive o compromiso do conxunto da administración pública galega coas políticas de solidariedade global a través dun orzamento consistente e coherente co seu marco estratéxico. En conclusión, a previsibilidade da axuda da Cooperación Galega mellorou por canto se corrixiu a inestabilidade financeira e a volatilidade orzamentaria do programa 331A de cooperación para o desenvolvemento. De todos os xeitos, o baixo esforzo investidor (0,04%) limitou as posibilidades de despregue do conxunto de medidas de mellora previstas no III Plan Director e do conxunto dos seus instrumentos. Esta circunstancia ten afectado á previsibilidade instrumental da Cooperación Galega e ten empeorado o seu desempeño na redución da fragmentación da axuda, como xa indicamos. Por tanto, no vindeiro ciclo de planificación deberá de acometerse un crecemento progresivo do programa 331A co fin de achegar a Cooperación Galega ao promedio autonómico no horizonte da recuperación dos volumes de AOD xestionados previamente á crise. 4.3.3.2. Fragmentación da axuda O III Plan Director deu continuidade no seu marco estratéxico ás medidas favorecedoras da redución da fragmentación da axuda galega, especialmente a través da xeración de incentivos para o financiamento de propostas integradas en marcos de planificación plurianual, en coherencia co obxectivo de xerar cambios sostibles e a longo prazo na vida das persoas e comunidades coas que se asocia a Cooperación Galega. Entre 2014 e 2017, a porcentaxe de axuda desembolsada pola DXRREE e UE para proxectos no exterior en cooperación ao desenvolvemento dirixida a actuacións integradas en proxectos ou estratexias dos axentes con marcos de planificación a medio prazo ou que desen continuidade a intervencións previas elevouse ao 51% do total desembolsado por un importe de 4,7 millóns de euros. Non obstante, en relación ao promedio de desembolso por proxecto a través das convocatorias de axudas detéctase un preocupante descenso do promedio en cooperación exterior, compensado polos significativos incrementos en acción humanitaria e educación para o desenvolvemento. En relación ás convocatorias resoltas entre 2014 e 2017, na convocatoria de proxectos no exterior para outros axentes o descenso do promedio de desembolso por proxecto con respecto do anterior plan director acada o 38%, mentres que os proxectos no exterior de ONGD minguan o 24% e os microproxectos un 13%. Por contra, os proxectos de acción humanitaria e 81 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE educación para o desenvolvemento aumentan o seu financiamento un 27% con respecto do promedio do anterior Plan Director. Táboa 33: Promedio de desembolso anual por convocatorias da DXRREE e UE, 2006-2017 Convocatoria Promedio total 2006-2009 € Promedio convocatorias 2010-2013 € Promedio convocatorias 2014-2017 € % variación convocatorias 2010-2013/2014-2017 Proxectos ONGD 127.090 175.869 133.282 - 24 Outros Axentes 77.657 165.514 103.094 - 38 Microproxectos 21.838 22.350 19.458 - 13 Educación para o desenvolvemento 15.136 26.394 33.417 + 27 Fortalecemento 18.693 21.206 21.827 + 3 Acción Humanitaria - 47.196 59.882 + 27 Investigación - - 28.914 No caso dos proxectos no exterior a razón deste descenso débese a que a convocatoria 2014 de axudas unicamente permitía a presentación de proxectos anuais cun límite máximo de financiamento de 70.000 € para os proxectos individuais e de 100.000 € para os proxectos en agrupación, de tal xeito que estas limitacións obrigaron aos axentes a presentar propostas cun menor financiamento da Xunta de Galicia. De todos os xeitos, se realizamos o cálculo do promedio de financiamento tomando en conta a resolución das convocatorias de proxectos no exterior dos anos 2015, 2016 e 2017 nos que se permite outra volta a presentación de propostas anuais e bianuais, os datos confirman un descenso do promedio de financiamento durante a vixencia do III Plan Director. No caso dos proxectos de ONGD o promedio de desembolso situouse nos 158.325 €, un 10% inferior ao promedio do período 2010-2013, e nos proxectos de outros axentes, o promedio fica nos 127.746 €, un 23% inferior no mesmo período. En relación á acción humanitaria, resulta positivo o incremento da dotación media dos proxectos financiados con cargo á convocatoria aberta e permanente. Non obstante, a proliferación de intervencións en acción humanitaria vén provocado en grande medida por un instrumento concreto, o convenio anual da Xunta de Galicia con Farmamundi para actuacións humanitarias e de emerxencia. Entre 2014 e 2017, este convenio estivo dotado con case 300 mil euros, abranguendo un total de 27 intervencións en 16 países cun promedio por intervención de 11.109 €. O efecto fragmentador que provoca a natureza das intervencións financiadas a través deste convenio, confírmase polo feito de que o promedio por intervención das restantes 39 actuacións en acción humanitaria ascende a 47.111 € por proxecto. De todos os xeitos, malia o efecto corrector que ten a consideración illada do convenio con Farmamundi e a concentración da axuda en cooperación nos países prioritarios, o cuadrienio 2014-017 caracterizouse pola dispersión das actuacións nun total de 33 países e a fragmentación da axuda en intervencións cun baixo financiamento por parte da Xunta de Galicia debido ao baixo orzamento dispoñible e á vontade de favorecer unha distribución dos recursos entre un número amplo de axentes de cooperación. Neste último caso, as convocatorias de 2016 e 2017 de proxectos no exterior contiñan unha limitación para evitar o acaparamento de fondos por un número limitado de ONGD. Con este fin, as bases indicaban que o importe máximo da subvención concedida a cada ONGD non podería ser superior ao 10% do total da dotación da convocatoria para este tipo de axente. Non obstante, e malia detectarse unha corrección da fragmentación da axuda en cooperación este progreso cóidase insuficiente para un maior impacto dos proxectos financiados. Xa que logo, no vindeiro ciclo de planificación a DXRREE e UE debe fomentar un 82 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- incremento do promedio de desembolso nos proxectos de acción humanitaria e de cooperación no exterior co fin de dar continuidade aos procesos de redución da fragmentación da axuda necesarios para unha axuda de calidade e con maior impacto. Nese senso, o aumento das contías máximas subvencionables para os proxectos plurianuais no exterior semella unha medida correcta nesta dirección. Agora ben, este proceso fica vinculado necesariamente a un incremento do esforzo investidor da Xunta de Galicia en AOD de tal xeito que se poida dotar ás convocatorias de axudas dunha contía orzamentaria que permita incrementar o financiamento por proxecto nunha cantidade superior aos límites establecidos nas actuais bases de convocatorias de proxectos no exterior (175.000 € proxectos individuais e 225.000 € proxectos en agrupación). Como conclusión deste apartado, podemos afirmar que a xestión orientada a resultados que artellou a lóxica estratéxica do III Plan Director ten reforzado con carácter xeral os efectos correctores que a aplicación dos criterios de eficacia da axuda tivo sobre as debilidades e retos da Cooperación Galega. No vindeiro ciclo de planificación estratéxica deberase prestar especial atención ao reforzamento da concentración xeográfica e da especialización sectorial e á redución da fragmentación da axuda a través de instrumentos de financiamento flexibles, renovados e simplificados; á mellora da coordinación cos actores locais; á promoción da participación do conxunto de axentes de cooperación para un aproveitamento pleno das súas potenciais complementariedades no marco dunha activa cultura de xestión do coñecemento e das aprendizaxes colectivas; ao incremento do esforzo investidor e á promoción activa da coherencia de políticas na administración pública galega como xeito de potenciar o compromiso global da Xunta de Galicia cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible e a Axenda 2030. 4.4. Complementariedade e harmonización Este subapartado aborda unha tripla cuestión: a) Foi promovida adecuadamente a complementariedade e coherencia do III Plan Director co contexto da cooperación española e europea e mais coa axenda internacional de desenvolvemento? b) Foi promovida a actuación complementaria entre os axentes e actores galegos de cooperación? c) Foi adecuado e suficiente o liderado e dirección da Xunta de Galicia na harmonización interna e externa da Cooperación Galega? Para respostar á primeira pregunta seguiremos as diferentes direccións dos procesos de coordinación horizontal e vertical da DXRREE e UE. 83 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Figura 3: Procesos de coordinación horizontal e vertical da Dirección Xeral de Relacións Exteriores O III Plan Director establecía unha liña de acción específica (L.A.4.1) relativa á participación activa da Cooperación Galega nos espazos e iniciativas de coordinación da Cooperación Española, dentro do marco de actuación definido pola Axenda de Portugalete aprobada no V Encontro de Comunidades Autónomas e Cooperación ao Desenvolvemento celebrado en marzo de 2012. Esta axenda establece todo un conxunto de posibilidades de coordinación entre as Comunidades Autónomas e destas coa Administración Xeral do Estado. A colaboración da Xunta de Galicia con estas iniciativas realízase ao abeiro do convenio marco de colaboración asinado coa Secretaría Xeral de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento (SGCID) do Ministerio de Asuntos Exteriores e Cooperación (MAEC) en outubro de 2013. Entre 2014 e 2017 a DXRREE e UE ten profundado no seu compromiso coa complementariedade e coordinación coa cooperación da Unión Europea, coa Cooperación Española e co resto de Comunidades Autónomas tendo participado nas seguintes actividades e procesos relativos á coordinación horizontal externa e vertical ascendente: a) A elaboración a pedimento do Comité das Rexións da UE do ditame “Proposta dun Novo Consenso Europeo sobre Desenvolvemento: «O noso mundo, a nosa dignidade, o noso futuro», aprobado en 2017 e do que foi relator o Director Xeral de Relacións Exteriores e coa UE. b) A asistencia do Director Xeral de Relacións Exteriores e coa UE á xuntanza anual da Comisión Interterritorial de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento celebradas en Trujillo (Cáceres) en novembro de 2014, e en Madrid o 9 de outubro de 2015 e o 6 de xuño de 2016. c) A asistencia e participación nos catro Encontros de Comunidades Autónomas e Cooperación para o Desenvolvemento celebrados entre 2014 e 2017. O VII Encontro celebrouse en Toledo en maio de 2014 e o VIII Encontro en Madrid en marzo de 2015. Dirección Xeral de RREE e UE Cooperación española e europea Comunidades Autónomas Administración Local Xunta de Galicia 84 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Como resultado do Encontro de Toledo realizouse unha declaración institucional conxunta na que se afirmaba a vontade de aumentar a súa AOD a medida que mellora e se consolida a recuperación económica, de establecer unha programación conxunta da acción humanitaria da Cooperación Española coas Comunidades Autónomas que favoreza a concentración das axudas e garanta a eficacia dos fondos, e de impulsar a Educación para o Desenvolvemento como campo propio de actuación da cooperación autonómica. Así mesmo, recolleuse a creación de dous grupos de traballo, un sobre harmonización e simplificación normativa, e outro sobre Educación para o Desenvolvemento nos que participa a DXRREE e UE. A organización do IX Encontro de Comunidades Autónomas e Cooperación foi responsabilidade da DXRREE e UE e celebrouse entre o 14 e o 15 de xullo de 2016 en Santiago de Compostela. Finalmente, o X Encontro celebrouse en Sevilla entre o 6 e o 7 de abril de 2017. l) A participación no proceso de elaboración do IV Plan Director da Cooperación Española mediante a realización a comezos de 2018 de achegas ao borrador remitido desde a DGPOLDES e a asistencia das xuntanzas da Comisión Interterritorial de Cooperación al Desarrollo para o debate do devandito borrador. d) Participación na consulta sobre a posición española ante os ODS a través da asistencia a unha xornada celebrada en Madrid o 16 de setembro de 2013 para definir este posicionamento e mais da realización de achegas aos documentos finais ao longo de 2014. e) Colaboración co proceso de realización da DAC Peer Review Spain 2016 con achegas de información sobre a coordinación entre administracións, a visita de dous membros do CAD da OCDE a Galicia os días 30 e 31 de marzo de 2015 e a participación da Subdirectora Xeral de Cooperación Exterior como representante das Comunidades Autónomas nunha reunión de avaliación en Madrid o 30 de xuño de 2015. f) A sinatura dun convenio de colaboración coa AECID para a programación conxunta de actuacións en materia de acción humanitaria, cunha achega de 150.000€ para tres anos por parte da Xunta de Galicia. Neste convenio participaron as Comunidades Autónomas de A Rioxa, CastelaA Mancha, Comunidade Valenciana, Illas Baleares, Madrid e Estremadura. Ademais, Galicia ostentou a presidencia da súa Comisión de Coordinación ao longo de 2016 motivo polo cal o Director Xeral de Relacións Exteriores e coa UE asistiu ao I Cumio Humanitario Mundial celebrado en Istambul en maio dese ano. g) No eido humanitario tamén colaborou activamente coa Oficina de Acción Humanitaria (OAH) da AECID, participando na súa xuntanza de planificación anual de 2015 e achegando información e coordinando a súa actuación en situacións de emerxencia, como o terremoto de Nepal e a crise das persoas refuxiadas polo conflito de Siria. h) Achegas aos procesos de elaboración dos MAP de Ecuador, O Salvador, Perú, Malí e Mozambique. i) A contribución da Xunta de Galicia á transparencia global da Cooperación Española mediante a achega de información rigorosa e en tempo da axuda galega aos informes de seguimento do PACI a través do sistema de xestión da información info@od da SGCID do MAEC. l) A colaboración coa política de avaliación da Cooperación Española mediante as achegas ao documento marco da devandita política e aos plans bienais de avaliación da 85 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Cooperación Española 2013-2014, 2015-2016 e 2017-2019. Ao tempo formou parte da Comisión de Seguimento da avaliación da Estratexia de Educación para o Desenvolvemento da Cooperación Española, contribuíndo activamente a través de entrevista-cuestionario e a selección de actuacións como estudos de caso. m) As achegas de información ao II informe periódico sobre o Protocolo Facultativo da Convención sobre os Dereitos do Neno. Non obstante, respecto das previsións do III Plan Director, non se ten avanzado na proposta de realización de avaliacións interpares na Cooperación Autonómica nin no estudo de posibilidades para a posta en marcha de novas modalidades de xestión da axuda, como a cooperación delegada. Como xa indicamos anteriormente, a coordinación horizontal interna entre os diferentes departamentos da Xunta de Galicia ten mantido os progresos realizados durante o anterior ciclo de planificación e deuse continuidade ao proceso de xeración de alianzas de traballo no exterior con financiamento europeo nas que a DXRREE e UE participa como aliado, superando o seu rol de mero financiador. Non obstante, segue pendente de se definir un procedemento para a recepción e valoración de propostas para o financiamento externo que os actores e axentes galegos de cooperación fagan chegar á DXRREE e UE. Ao tempo, a DXRREE e UE debe comunicar aos axentes galegos de cooperación a súa dispoñibilidade para participar nestas alianzas de traballo que se desenvolvan nos países prioritarios da Cooperación Galega e nos seus sectores de especialización. Por último, en relación á xeración de complementariedades cos actores locais de desenvolvemento xa salientamos no apartado 4.3.2.6 que non se teñen desenvolvido todas as súas potencialidades con excepción do financiamento do traballo de sensibilización do Fondo Galego nos concellos galegos. Como xa analizamos, a entrada en vigor da Lei 27/2013, do 27 de decembro, de racionalización e sustentabilidade da Administración local introduce a obrigatoriedade de que, as actuacións de cooperación para o desenvolvemento das administracións locais conten cun informe favorable previo da administración autonómica. O artigo 17 do Decreto 29/2017 regula este procedemento no marco dos principios de coordinación e complementariedade entre administracións. Por este motivo, este novo procedemento administrativo, xunto co baixo número de entidades locais galegas cun compromiso político e orzamentario real coa cooperación ao desenvolvemento, debería crear un entorno favorable para o deseño de novos espazos de coordinación máis operativos que o extinto CINTERCODE e para o ensaio de novas dinámicas de traballo conxunto que poñan en valor a experiencia e capacidades destas entidades. Ao tempo, estes avances permitirían tanto complementar as súas capacidades técnicas como fortalecer a apropiación colectiva do marco estratéxico da Cooperación Galega polo conxunto de administracións públicas galegas. Se nos centramos na xeración de incentivos para a actuación coordinada e complementaria entre os axentes galegos de cooperación, entre 2014 e 2017 financiáronse 51 proxectos en agrupación de entidades, ben da mesma natureza, ben mixtas, que representan un 22% do total de proxectos financiados. En concreto, 4,6 millóns de euros foron comprometidos aos consorcios entre entidades, un 29% do total distribuído pola DXRREE e UE a través das convocatorias e convenios dirixidos aos axentes de cooperación. 86 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Táboa 34: Agrupacións de entidades por convocatoria, proxectos, volume e porcentaxe, 2014-2017 Convocatoria Proxectos agrupados Total proxectos financiados % proxectos agrupados/total Importe € Total proxectos financiados % importe sobre total convocatoria % importe sobre total proxectos agrupados Proxectos ONGD 17 62 27% 2.841.058 8.263.488 34% 69% Proxectos outros axentes 3 17 18% 385.008 1.752.599 22% 9% Microproxectos 0 2 0% - 39.097 0% 0% Acción Humanitaria 0 15 0% - 898.227 0% 0% Educación para o desenvolvemento 19 40 48% 717.340 1.336.655 54% 18% Fortalecemento 0 13 0% - 283.751 0% 0% Investigación 5 10 50% 149.740 288.792 52% 4% Total 44 159 20% 4.093.146 12.862.609 23% 100% Táboa 35: Agrupacións de entidades por convenio, proxectos, volume e porcentaxe, 2014-2017 Convenio Proxectos agrupados Total proxectos financiados % proxectos agrupados/total Importe € Total proxectos financiados % importe sobre total convenio % importe sobre total proxectos agrupados Cooperación 0 6 0% - 656.993 0% 0% Acción Humanitaria 0 51 0% - 1.239.036 0% 0% Educación para o desenvolvemento 4 9 44% 235.444 439.244 54% 44% Fortalecemento 3 7 43% 301.633 661.633 46% 56% Total 7 73 22% 537.077 2.996.905 25% 100% Táboa 36: Agrupacións de entidades por anualidade, número de proxectos, convocatoria e país,, 2014-2017 Agrupacións Proxectos 2014 2015 2016 2017 2018 Total Instrumento Actividade País Agrupacións entre ONGD Educación Sen Fronteiras agrupada con Axuda en Acción, Entreculturas, Intered e Taller de Solidariedade 1 13.600,00 20.400,00 - - - 34.000,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Axuda en Acción agrupada con Entreculturas, EDUCO e Taller de Solidariedade 3 - 14.012,00 36.618,00 40.800,00 26.100,00 117.530,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Asemblea de Cooperación pola Paz agrupada con AGARESO 4 16.000,00 40.000,00 42.000,00 45.000,00 27.000,00 170.000,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Fundación Taller de Solidaridad agrupada con Entreculturas 3 99.896,00 - 59.978,80 139.896,60 74.892,60 374.664,00 Convocatoria Proxectos ONGD Perú Asemblea de Cooperación por Paz agrupada con AGARESO 5 100.000,00 112.500,00 192.500,00 281.521,60 242.282,40 928.804,00 Convocatoria Proxectos ONGD 4 O Salvador 1 República Dominicana Fundación Balms para la Infancia agrupada con Taller de Solidariedade 1 75.729,00 - - - - 75.729,00 Convocatoria Proxectos ONGD Perú Arquitectos sen Fronteiras agrupada con PROYDE 1 - 111.700,00 111.700,00 - - 223.400,00 Convocatoria Proxectos ONGD Guatemala Solidariedade Internacional de Galicia con AGARESO e Mundo Cooperante 1 20.000,00 30.000,00 - - 50.000,00 Convenio Educación para o Desenvolvemento España Solidariedade Internacional de Galicia con AGARESO e EDUCO 3 - 30.961,00 84.482,96 70.000,00 40.000,00 225.443,96 Convenio Educación para o Desenvolvemento España Solidariedade Internacional de Galicia con Sólida 1 - - 65.376,80 98.065,20 163.442,00 Convocatoria Proxectos ONGD Nicaragua Proyde con Arquitectura sen Fronteiras 2 - - 40.400,00 150.596,00 134.994,00 325.990,00 Convocatoria Proxectos ONGD Guatemala Agrupacións ONGD e Universidades Solidariedade Internacional de Galicia agrupada coa Universidade da Coruña 4 11.988,40 33.697,00 41.539,20 44.917,40 26.949,00 159.091,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Arquitectos sen Fronteiras agrupada coa Universidade da Coruña 2 11.994,40 17.991,60 17.944,00 26.916,00 - 74.846,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Enxeñería sen Fronteiras Galicia agrupada coa Universidade da Coruña (CARTOLAB) 1 - 16.000,00 24.000,00 - - 40.000,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Enxeñería sen Fronteiras Galicia agrupada coa Universidade da Coruña(CEXEF) 1 - - 17.998,40 26.997,60 - 44.996,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Amigos da Terra Galicia - Xuventude agrupada con Oxfam Intermón e Universidade de Vigo 1 - 7.948,00 11.922,00 - - 19.870,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Universidade de Coruña agrupada con Ecos do Sur 1 15.000,00 15.000,00 - - - 30.000,00 Convocatoria Investigación España Universidade de Coruña agrupada con Sólida 1 15.000,00 15.000,00 30.000,00 Convocatoria Investigación España/Nicaragua 87 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Universidade de Santiago de Compostela agrupada con Intered 2 15.000,00 15.000,00 14.869,88 14.869,88 - 59.739,76 Convocatoria Investigación España/R. Dominicana Enxeñería sen Fronteiras Galicia agrupada coa Universidade da Coruña (CARTOLAB) 4 99.095,00 112.483,00 192.470,20 209.980,80 135.000,00 749.029,00 Convocatoria Proxectos ONGD Honduras Intered con USC 1 - - 10.993,60 16.490,40 - 27.484,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España Panxea con USC 1 - - 11.809,20 17.713,80 - 29.523,00 Convocatoria Educación para o Desenvolvemento España USC con Solidariedade Internacional de Galicia 1 - - - 14.869,88 14.869,88 29.739,76 Convocatoria Investigación España Agrupación entre Universidades Universidade de Santiago de Compostela agrupada coa Universidade da Coruña (CARTOLAB) 1 99.379,00 - - - - 99.379,00 Convocatoria Outros axentes Ecuador Universidade de A Coruña agrupada con Universidade de Santiago de Compostela e Universidade de Vigo (RGCUD) 3 99.000,00 102.633,00 60.000,00 40.000,00 - 301.633,00 Convenio Fortalecemento España Agrupación entre empresas e ONGD ANFACO agrupada con Amigos ESCAES Perú 2 75.671,00 104.979,00 104.979,00 - 285.629,00 Convocatoria Outros axentes Perú Total 51 752.353 785.305 1.141.582 1.253.635 737.088 4.669.962 A figura 4 pon de manifesto o alcance e intensidade das alianzas e redes de traballo entre axentes de cooperación que se desenvolveron entre 2014 e 2017 a través das convocatorias de axudas e os convenios de cofinanciamento da DXRREE e UE. 88 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Figura 4: Mapeo de relacións entre as entidades agrupadas, 2014-2017 89 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Da súa análise podemos concluír que se mantiveron os progresos na promoción da agrupación entre axentes de cooperación a través dos incentivos establecidos nas convocatorias e da apertura dos convenios a proxectos en agrupación. Estes consorcios de entidades amosan as seguintes características: a) Concentración das agrupacións nas ONGD: das 51 agrupacións, as ONGD participaron en 49, liderando 39, das cales 20 foron en agrupación coas Universidades. b) Aumento da agrupación entre ONGD e Universidades: en 20 das agrupacións participaron ONGD e Universidades. c) Consolidación das relacións entre axentes de cooperación: no cuadrienio 2014-2017 tense dado continuidade á consolidación das relacións entre as ONGD que integran a Campaña Mundial pola Educación (Axuda en Acción, Entreculturas, EDUCOEducación Sen Fronteiras 8 , Taller de Solidariedade e InteRed) e entre as ONGD que executan o convenio do Plan Proxecta (Solidariedade Internacional de Galicia, EDUCO e AGARESO). Ao tempo, detéctase un profundamento na relación estratéxica que une a Enxeñería sen Fronteiras coa Universidade da Coruña, a Asemblea de Cooperación pola Paz con AGARESO, a Taller de Solidariedade con Entreculturas, a Arquitectos sen Fronteiras con Proyde e a Solidariedade Internacional de Galicia coa Universidade da Coruña. Por último, a creación da RGCUD ten consolidado unha alianza estable entre as Universidades de A Coruña, Santiago de Compostela e Vigo. d) Establecemento de agrupacións en actividades de cooperación e educación para o desenvolvemento: tanto Asemblea de Cooperación e AGARESO, como Entreculturas e Taller de Solidariedade teñen colaborado en proxectos de cooperación e mais en proxectos de educación para o desenvolvemento. e) A baixa diversidade nas relacións de agrupación: apenas aconteceu unha agrupación entre unha ONGD e outros axentes, a de ANFACO con Amigos Escaes-Perú. f) A xeración de alianzas bidireccionais: como ten sido o caso de InteRed coa Universidade de Santiago de Compostela, que alternan liderados en educación para o desenvolvemento e en investigación sobre desenvolvemento. g) O reforzamento das ONGD líderes: cinco das principais ONGD canalizadoras de fondos da Xunta de Galicia (Arquitectos sen Fronteiras, Asemblea de Cooperación pola Paz, Entreculturas, Enxeñería sen Fronteiras e Solidariedade Internacional de Galicia) foron as máis activas no seu traballo en agrupación, destacando Solidariedade Internacional de Galicia que presenta unha colaboración plural e diversificada con ONGD e Universidades de tal xeito que o 84% dos seus fondos proveñen de proxectos agrupados, cantidade que se eleva ao 93% no caso de Asemblea de Cooperación pola Paz grazas á súa sólida alianza con AGARESO. 8 No 2014 completouse o proceso de fusión institucional de Educación Sen Fronteiras e Intervida. A organización resultante adoptou a marca EDUCO para referirse á Fundación Educación e Cooperación. 96 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Neste cuadrienio destaca o maior protagonismo relativo das Universidades e das organizacións internacionais. As universidades medran un 1,6% respecto do período 2010-2013 e as organizacións internacionais (UNRWA, UNICEF, ACNUR) un 500% debido aos convenios subscritos no eido da acción humanitaria e mais aos proxectos financiados a UNICEF a través das convocatorias de axudas. Táboa 38: Axentes canalizadores da AOD desembolsada da DXRREE e UE, 2014-2017 Axente de cooperación AOD xestionada € % sobre total ONGD 10.022.741 70 Universidades 967.877 7 CETMAR 667.993 5 Organizacións internacionais 689.098 5 Outros actores 712.220 5 Empresas 499.811 4 Coordinadora Galega de ONGD 360.000 3 Fondo Galego 160.000 1 AECID 150.000 1 Total 14.229.740 100 Entre 2014 e 2017, un total de 56 axentes recibiron algún tipo de financiamento da DXRREE e UE. De xeito significativo, as vinte primeiras entidades en capacidade de xestión concentran o 76% do total desembolsado. Se analizamos as 10 primeiras entidades neste ránking, as 7 ONGD, UNICEF, CETMAR e ICARTO son quen de xestionar o 53% do total da axuda desembolsada pola DXRREE e UE. Con respecto de 2010-2013, estas 7 ONGD xa figuraban daquela entre as 11 principais entidades canalizadoras ao igual que o CETMAR. Ao tempo cómpre salientar o salto de capacidade na xeración de propostas de actuación e de xestión de UNICEF e ICARTO, que pasan a ocupar un lugar destacado no sistema galego de cooperación neste período. Táboa 39: Clasificación das entidades canalizadoras da AOD da DXRREE e UE por volume e porcentaxe, 2014-2017 9 Entidade Total € % 1. Asemblea de Cooperación pola Paz 1.181.369 8,30 2. Enxeñería sen Fronteiras 1.005.716 7,06 3. Farmacéuticos Mundi 904.029 6,35 4. Arquitectura sen Fronteiras 813.406 5,71 5. Entreculturas 799.329 5,61 6. Solidariedade Internacional de Galicia 707.548 4,97 7. CETMAR 677.993 4,76 8. Médicos do Mundo 578.826 4,06 9. UNICEF 509.123 3,58 10. ICARTO-Innovación, cooperación, cartografía y territorio 397.318 2,79 11. Universidade de Santiago de Compostela 392.567 2,76 12. Taller de Solidariedade 390.720 2,74 13. Fundación Fabre 361.912 2,54 14. Coordinadora Galega de ONGD 360.000 2,53 15. SOGAPS-Solidariedade Galega co Pobo Saharauí 350.000 2,46 16. Universidades de A Coruña, Santiago de Compostela e Vigo (RGCUD) 301.633 2,12 17. Fundación Mujeres 289.591 2,03 18. ANFACO 285.629 2,01 19. AIDA, Ayuda, Intercambio y Desarrollo 285.052 2,00 20. Amigos da Terra Galicia 282.530 1,98 21. EDUCO 233.456 1,64 22. Mans Unidas 216.589 1,52 9 Para o cálculo dos desembolsos tense adoptado o criterio de atribuír á entidade que lidera un consorcio o total do financiamento recibido. Nestas cantidades unicamente se inclúen os desembolsos efectivamente recibidos polas entidades nos anos 2014-2017. 97 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 23. Axuda en Acción 209.169 1,47 24. PROYDE 190.996 1,34 25. InteRed 185.373 1,30 26. Universidade de Vigo 174.992 1,23 27. Oxfam Intermón 160.754 1,13 28. Fondo Galego 160.000 1,12 29. AECID 150.000 1,05 30. Fundación Balms para a Infancia 142.705 1,00 31. Plan Internacional 140.000 0,98 32. Amarante para o Ecodesenvolvemento 101.662 0,71 33. UNRWA 99.975 0,70 34. FUDEN-Fundación para el Desarrollo de la Enfermería99.947 0,70 35. Universidade de A Coruña 99.685 0,70 36. Fundación Humanitaria de los Rotarios Españoles 99.000 0,70 37. AGARESO 97.298 0,68 38. ACNUR 80.000 0,56 39. Fundación Galicia Innova 76.220 0,54 40. Cruz Vermella 70.000 0,49 41. Humanismo e Democracia 69.500 0,49 42. Fundación Cume para o Desenvolvemento dos Pobos 67.942 0,48 43. Terra de Homes 67.079 0,47 44. Fundación SEMG Solidaria 59.959 0,42 45. MUSOL-Municipalistas pola Solidariedade 59.333 0,42 46. Implicadas no desenvolvemento 54.972 0,39 47. Augas de Galicia 38.000 0,27 48. Panxea 29.523 0,21 49. Rural Consulting 26.273 0,18 50. Amigos de Inharrime 23.667 0,17 51. A Cova da Terra 20.880 0,15 52. Ecos do Sur 17.879 0,13 53. Miradas al Mundo 15.429 0,11 54. Asociación Mundo Cooperante 14.389 0,10 55. Fundación Araguaney 10.000 0,07 56. Médicos Sen Fronteiras 3.800 0,03 Total 14.240.740 100,00 En relación á convocatoria de consolidación e fortalecemento de ONGD, esta unicamente foi convocada e resolta en 2014 e 2015, de tal xeito que os resultados desta análise coinciden cos xa feitos na avaliación intermedia. A través desta convocatoria a DXRREE e UE financiou 13 proxectos cun total de 283.751€ cun promedio de 21.827€ por proxecto. Tres entidades recibiron financiamento para dous proxectos: Arquitectos sen Fronteiras, Fundación Entreculturas e Médicos do Mundo. Táboa 40: ONGD receptoras de fondos da convocatoria de consolidación e fortalecemento de ONGD, 2014-2015 (euros) ONGD 2014 Cantidade concedida € 2015 Cantidade concedida € Total € Fundación Entreculturas 25.000 25.000 50.000 Médicos do Mundo 19.284 24.649 43.933 Arquitectura sen Fronteiras 14.760 23.105 37.865 Solidariedade Internacional de Galicia 22.784 - 22.784 Enxeñería sen Fronteiras Galicia 25.000 - 25.000 Asemblea de Cooperación pola Paz 25.000 - 25.000 Implicad@s no desenvolvemento - 24.997 24.997 AGARESO 24.025 0 24.025 AMARANTE Setem para o ecodesenvolvemento 20.423 - 20.423 Fundación Taller de Solidariedade - 9.724 9.724 Total 176.276 107.475 283.751 Como podemos observar, existe unha natureza mixta nas ONGD beneficiarias desta convocatoria como as ONGD medianas-grandes con delegación ou sede en Galicia (Asemblea de Cooperación pola Paz, Entreculturas e Médicos do Mundo) e mediana-pequenas como 98 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Arquitectura sen Fronteiras e Taller de Solidariedade. Non obstante, os máis dos recursos da convocatoria téñense destinado a ONGD pequenas con sede central en Galicia (AGARESO, Amarante-Setem, Implicadas no Desenvolvemento e Solidariedade Internacional de Galicia). Nesta mesma categoría entrarían as entidades que forman parte de federacións a nivel estatal como Enxeñería sen Fronteiras ou Arquitectura sen Fronteiras. Non obstante, semella necesario realizar un exercicio de revisión dos seus resultados en diálogo cos axentes de cooperación do fin de precisar a súa utilidade e pertinencia para o fortalecemento das ONGD. De feito, o financiamento de actividades de formación a través das convocatorias anuais de educación para o desenvolvemento desde 2016 ten aberto unha alternativa para a concentración de recursos neste sector de especialización da Cooperación Galega. Con carácter xeral, os axentes de cooperación coidan que o III Plan Director ten influído na súa capacidade institucional en relación á especialización sectorial e xeográfica, á actividade avaliadora, á rendición de contas, á formación e capacitación dos recursos humanos e á participación nos espazos da Cooperación Galega. En cambio, non perciben unha influenza significativa na abordaxe de novos países e sectores de actuación, na xestión do voluntariado e no aumento da base social. En relación aos convenios de fortalecemento, asinouse cadanseu convenio anual co CGONGD por un importe total de 360.000€. Os convenios anuais asinados co Fondo Galego presentan unha natureza mixta, mais orientado á sensibilización, recibindo un financiamento total de 160.000€. Ambos os dous convenios foron recoñecidos polos axentes de cooperación como de utilidade para o seu traballo conxunto e para o fortalecemento do tecido social de apoio á cooperación ao desenvolvemento. Como novidade, as tres universidades galegas recibiron un total de 301.633€ para a creación e consolidación da RGCUD, que desenvolveu un amplo conxunto de accións formativas e de sensibilización fomentando a coordinación entre as tres universidades e fortalecendo a capacidade das mesmas para realizar unha achega activa ao sistema galego de cooperación. Para os axentes de cooperación, as bolsas de formación de persoas expertas en cooperación gozan dunha valoración satisfactoria xa que permitiron contar con recursos humanos especializados susceptibles de seren contratados polos axentes de cooperación en Galicia ou en terreo; facilitaron a adquisición de experiencia en terreo e no seguimento de proxectos polas persoas beneficiarias e fomentaron a adquisición de coñecementos sobre a xestión da cooperación ao desenvolvemento. De todos os xeitos, detectáronse dificultades na capacidade de absorción polo mercado galego de traballo en cooperación ao desenvolvemento destas persoas expertas por mor da inelasticidade na demanda desta man de obra cualificada por parte dos axentes e actores de cooperación. Xa que logo, sería necesario programar un marco de desenvolvemento da carreira profesional no eido da cooperación ao desenvolvemento en Galicia, que dando comezo na formación especializada a nivel universitario, se complemente coas bolsas de formación da DXREE e UE e cun mercado de traballo dinámico que aumente as posibilidades de inserción laboral. A posibilidade de financiar a contratación de persoal cun límite máximo do 70% do custo total do proxecto, ten proporcionado aos axentes de cooperación dous tipos de beneficios: 99 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE a) De natureza técnica: ao facilitar a mellora da xestión técnica dos proxectos pola contratación de persoal especializado e ao permitir o deseño de intervencións baseadas en accións intensivas en recursos humanos. b) De natureza laboral: ao garantir unha maior estabilidade laboral do persoal asignado aos proxectos, cuestión que facilita o seguimento, avaliación e rendición de contas á cidadanía e financiadores. Por último, en relación á capacidade da DXRREE e UE, esta mantén os mesmos recursos humanos que en 2012, coa dispoñibilidade de 7 persoas funcionarias e unha asistencia técnica no eido da acción humanitaria e cooperación ao desenvolvemento. Non obstante, e como xa indicamos, a DXREE e UE non conta con persoal especializado en EpD o que pode limitar a execución global da Estratexia galega de EpD. Anualmente, estes recursos son complementados coas persoas beneficiarias das bolsas de formación de expertos/as en cooperación para o desenvolvemento. Entre 2014 e 2017 concedéronse un total de 27 bolsas de formación cos seguintes destinos: 7 bolsas na sede da DXRREE e UE en Santiago de Compostela, e 20 bolsas no exterior: 18 nas Oficinas Técnicas (OTC) da AECID en Ecuador, Guatemala, Nicaragua, Perú, Mozambique e República Dominicana, e 2 na Oficina Rexional da FAO en Guatemala. Ao tempo, esta capacidade complementouse coa contratación de 24 asistencias técnicas no eido da avaliación ex-ante das convocatorias de axudas e ex-post das intervencións financiadas en Cabo Verde, República Dominicana, Ecuador e Perú, da cobertura informativa das actuacións da Cooperación Galega en Honduras e O Salvador, da realización de estudos e da planificación estratéxica en educación para o desenvolvemento, da avaliación intermedia e final do III Plan Director, e mais da estratexia de implementación da Axenda 2030 e os ODS na Xunta de Galicia. Cadro 44 Contratos de menor servizo da DXRREE e UE, 2014-2017 Adxudicatario Descrición AGARESO Servizo correspondente á elaboración de reportaxes gráficos sobre proxectos financiados polo cooperación galega en Honduras e O Salvador. 2015 Servizo correspondente á elaboración de reportaxes gráficos sobre proxectos financiados polo cooperación galega en República Dominicana. 2016 Servizo correspondente á elaboración de reportaxes gráficos sobre proxectos financiados polo cooperación galega en Guatemala. 2017 Axencia para a Calidade do Sistema Universitario de Galicia (ACSUG). Servizo correspondente á avaliación previa á concesión de subvencións para a realización proxectos de investigación e para a creación de grupos de en materia de cooperación para o desenvolvemento. 2014. Servizo correspondente á avaliación previa á concesión de subvencións para a realización proxectos de investigación e para a creación de grupos de en materia de cooperación para o desenvolvemento. 2017. AYD Social, S.L. Servizo correspondente á avaliación de proxectos financiados polo cooperación galega na República Dominicana. 2014 Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos no exterior de ONGD e dos outros axentes de cooperación 2017. Centro Tecnolóxico do Mar (CETMAR) Servizo correspondente ao deseño de programa de formación para a mellora das capacidades das comunidades pesqueiras no Salvador. 2017. Cestola na Cachola SCG Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos de Educación para o Desenvolvemento. 2017. 100 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Devalar, S.L. Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos e microproxectos no exterior de ONGD e dos outros axentes de cooperación 2014. Servizo correspondente á Avaliación ex post Proxectos financiados no Ecuador. 2016. Servizo correspondente á Avaliación ex post Proxectos financiados no Perú. 2017. ICSEM, S.L. Servizo correspondente á avaliación de proxectos financiados polo cooperación galega en Cabo Verde. 2015 Servizo correspondente ao estudo sobre as achegas das empresas galegas ao desenvolvemento nos países do Sur. 2015 Tempo de Loaira, S.C.G. Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos de Educación para o Desenvolvemento e Fortalecemento de ONGD 2014. Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos no exterior dos axentes de cooperación 2015 Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos de Educación para o Desenvolvemento e Fortalecemento de ONGD 2015. Servizo de elaboración da Estratexia de EPD da cooperación galega. 2015-2016. Lucia López Salorio Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos no exterior de ONGD e dos outros axentes de cooperación 2016. Sonia Fernandez Vazquez Servizo correspondente á avaliación ex ante dos proxectos presentados á convocatoria de proxectos de Educación para o Desenvolvemento. 2016. Universidade Complutense de Madrid Servizo correspondente á proposta para a implantación da Axenda 2030 en Galicia. 2017. Xosé Luís Pastoriza Rozas Servizo correspondente á avaliación intermedia do III Plan Director da Cooperación Galega. 2016. Servizo correspondente á avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega. 2017. Servizo correspondente á facilitación do proceso estratéxico do IV Plan Director da Cooperación Galega. 2017. En conclusión, no vindeiro ciclo de planificación estratéxica a DXRREE e UE debe dar continuidade ás medidas relativas ao fortalecemento da capacidade institucional da súa unidade de xestión e mais dos axentes galegos de cooperación mais revisando a súa pertinencia e alcance e potenciando novas liñas de acción. Ao tempo, debe revisar os instrumentos de financiamento da consolidación e fortalecemento de axentes, tanto polas limitacións da convocatoria dirixida a ONGD, como pola ausencia dun plan integral de fortalecemento dirixido aos axentes galegos de cooperación. Finalmente, débese manter a aposta polo investimento en recursos humanos nas convocatorias e convenios polos beneficios para o reforzamento da capacidade institucional dos axentes de cooperación. 101 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 5. Conclusións 1. O III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) contou cun deseño coherente e adecuado á dimensión institucional e financeira da Cooperación Galega permitindo a asignación eficiente dos limitados recursos orzamentarios dispoñibles. 2. O III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017) foi executado de forma eficiente e eficaz pola Xunta de Galicia a través da Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE acadándose a execución satisfactoria de 25 dos 30 indicadores definidos no seu marco de resultados. 3. A Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE exerceu un papel activo na xestión e dinamización da Cooperación Galega integrando no seu marco operativo e instrumental os principios e criterios para unha cooperación eficaz e de calidade. 4. Entre 2014 e 2017 a Xunta de Galicia renovou o marco normativo da Cooperación Galega a través da aprobación do Decreto 29/2017 de cooperación para o desenvolvemento e abordou a súa reorganización institucional reforzando o papel do CONGACODE e ampliando a súa composición. 5. A Cooperación Galega caracterizouse pola súa solvencia financeira e por un alto grao de execución orzamentaria que acada un promedio do 99% entre 2014 e 2017. 6. A Cooperación Galega consolida o seu posicionamento na cooperación descentralizada autonómica tanto en relación ao volume de fondos desembolsados como ao esforzo investidor en AOD. 7. A Cooperación Galega integrou de xeito coherente os principios de asociación, apropiación e aliñamento coas políticas públicas dos países socios definidos pola axenda de eficacia do desenvolvemento. 8. A Cooperación Galega promoveu o fortalecemento da capacidade dos axentes galegos de cooperación a través do financiamento dun amplo abano de accións formativas e de capacitación. 9. Entre 2014 e 2017 avanzouse nos procesos destinados a promover a coherencia de políticas co resto de departamentos da Xunta de Galicia, mais sen aínda transversalizar a mesma no conxunto de políticas públicas e departamentos da administración autonómica. 10. A Cooperación Galega impulsou o desenvolvemento dunha cultura de xestión do coñecemento e da avaliación mais con limitacións na xeración de tempos e espazos de calidade para o intercambio e xeración en man común de aprendizaxes organizativos e técnicos. 11. Entre 2014 e 2017 a Cooperación Galega deu continuidade aos procesos e accións de transparencia e rendición de contas ao conxunto dos actores e axentes de cooperación e mais á cidadanía pero con pouco percorrido na visibilización dos logros colectivos na promoción do desenvolvemento. 102 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 12. O lento crecemento da dotación orzamentaria do programa 331A de cooperación exterior para o desenvolvemento da Xunta de Galicia limitou a previsibilidade instrumental a medio prazo da súa axuda. 13. A Cooperación Galega concentrou a súa axuda en cooperación nos 10 países prioritarios definidos no III Plan Director e nos países de ingreso medio, aumentando a axuda investida en Países Menos Adiantados e en África Subsahariana. 14. A Cooperación Galega reforzou os procesos de especialización sectorial nos sectores estratéxicos nos que conta con vantaxes comparativas. 15. A dotación orzamentaria do III Plan Director non favoreceu avances definitivos na corrección da fragmentación da axuda detectándose, de vez, unha dispersión sectorial dentro dalgúns dos países prioritarios da Cooperación Galega. 16. O III Plan Director contou con incentivos suficientes para a xeración de complementariedades e a actuación concertada dos axentes galegos de cooperación, entre os que destacan as ONGD e as Universidades como principais promotores de alianzas de traballo en cooperación e educación para o desenvolvemento. 17. As ONGD constitúen o principal aliado para a xestión da axuda galega, reforzándose o papel das Universidades como axentes de cooperación. 18. Creouse unha nova convocatoria de investigación sobre desenvolvemento destinada ás Universidades do Sistema Universitario Galego, mais seguen sen superarse os problemas de pertinencia e coherencia nas convocatorias de axudas a microproxectos no exterior e de consolidación e fortalecemento de ONGD. 19. Os axentes de cooperación seguen a demandar melloras nos formularios das convocatorias de axudas e unha normalización das súas bases co fin de asegurar a estabilidade dos criterios relativos a gastos financiables e aos procedementos de xustificación, especialmente de natureza económica. 20. As convocatorias de axudas e convenios seguen a facilitar o fortalecemento da capacidade técnica das entidades beneficiarias ao permitiren un alto investimento en recursos humanos e ao xestionarse maioritariamente a AOD da DXRREE e UE a través de convocatorias públicas de axudas. 103 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 6. Recomendacións 1. Promover un proceso transparente, participativo e inclusivo de cara á aprobación consensuada do IV Plan Director da Cooperación Galega (2018-2021). 2. Reforzar o consenso político e social verbo da política pública galega de cooperación e promover activamente a coherencia de políticas en coordinación co conxunto de axentes de cooperación no marco da Axenda 2030 e dos ODS. 3. Incrementar significativamente a dotación orzamentaria do programa 331A de cooperación para o desenvolvemento até achegarse ao promedio da cooperación autonómica recuperando o volume de AOD xestionada antes da crise. 4. Revisar as prioridades xeográficas da Cooperación Galega reforzando o investimento exterior en PMA e en África Subsahariana e avanzando na definición das preferencias sectoriais e xeográficas en cada un dos países prioritarios. 5. Consolidar a especialización sectorial da Cooperación Galega mais cunha atención específica á construción transversal de resiliencia a través do fortalecemento institucional e das organizacións da sociedade civil e do empoderamento das mulleres. 6. Reducir a fragmentación da axuda a través do incremento do promedio de financiamento por actuación, especialmente, no eido da cooperación ao desenvolvemento. 7. Fortalecer a coordinación e diálogo da Xunta de Galicia cos actores locais de desenvolvemento en Galicia promovendo as complementariedades e a harmonización estratéxica e operativa. 8. Mellorar o fortalecemento de capacidade do sistema galego de cooperación revisando o sistema e os instrumentos de financiamento dispoñibles, definindo un marco compartido de necesidades e competencias cos axentes de cooperación, e impulsando os procesos activos de retroalimentación baseados nos coñecementos e aprendizaxes institucionais xerados polos estudos e avaliacións financiadas pola Cooperación Galega. 9. Integrar activamente o novo marco estratéxico en educación para o desenvolvemento, focalizando os recursos naquelas liñas de acción cun maior valor engadido en termos de solidariedade e transformación social. 10. Mellorar a difusión pública á cidadanía dos logros colectivos a través dunha política de comunicación máis estratéxica e cunha visión integral que facilite a transparencia e mellore a visibilidade dos logros colectivos na loita contra a pobreza global 104 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Anexos Anexo 1. Termos de referencia Termos de referencia que rexerán a contratación por contrato menor dun servizo para a avaliación final externa e independente do III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento Entidade adxudicataria: Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Procedemento de contratación: Contrato menor de servizos (artigo 138.3 Real Decreto Lexislativo 3/2011, de 14 de novembro, polo que se aproba o texto refundido da Lei de Contratos do Sector Público) Antecedentes: O III Plan Director da Cooperación Galega, aprobado no Parlamento de Galicia o 18 de marzo de 2014, é o instrumento de planificación da política galega de cooperación para o desenvolvemento para os anos 2014 a 2017. O III Plan Director recoñece como un dos seus resultados de xestión (R.X.6.) que “a cidadanía galega accede a unha información de calidade sobre os logros colectivos da cooperación galega na loita contra a pobreza” ao que se pretende contribuír “promovendo unha cultura de avaliación, investigación e aprendizaxe organizativa no sistema galego de cooperación” (L.A.6.2). Neste senso, consonte ao Plan Anual 2016 da Cooperación Galega para o Desenvolvemento e dando cumprimento ao indicador I.6.2.1 do III Plan Director realizarase unha análise final externa e independente do bienio 2014-2015 empregando os datos do sistema de seguimento. Os resultados desta avaliación difundiranse publicamente. Obxecto da contratación: O obxecto do presente contrato é a avaliación externa e independente da execución do III Plan director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento, que deberá ser un proceso participativo no que deben involucrarse aos distintos axentes galegos de cooperación recollidos na Lei 3/2003. A avaliación incluirá: I. A avaliación do grao cumprimento dos resultados de xestión, liñas de acción e indicadores establecidos no III Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (Conclusións). II. Propostas de mellora para a elaboración do IV Plan Director da Cooperación Galega (2017-2021) (Recomendacións). Prazo de execución: O prazo de execución do contrato é dun máximo de 6 meses desde a adxudicación. Contido das ofertas e prazo de presentación: As ofertas deberan ter o seguinte contido: 1/Oferta económica 2/Metodoloxía de avaliación proposta 3/Relación do equipo de traballo que vai realizar a avaliación e os seus curriculum vitae 4/Prazo para a entrega do traballo Orzamento máximo da licitación: Non se admitirán ofertas de contía superior a 8.000 euros, IVE excluído. Dirección e inspección dos traballos: A Subdirección Xeral de Cooperación Exterior designará un funcionario do departamento como coordinador dos traballos. Pagamento do servizo: O servizo será aboado tras a realización do mesmo, previa presentación da factura e recepción de conformidade. 105 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Anexo 2. Presentación do avaliador Para a realización desta avaliación final contouse cun avaliador externo e independente especializado en cooperación ao desenvolvemento, análise de políticas públicas de cooperación, educación para o desenvolvemento, desenvolvemento local e xestión de ONGD. Consonte aos Termos de Referencia seleccionouse un avaliador cualificado con coñecemento acreditado do obxecto de avaliación. José Luís Pastoriza Rozas (Vigo, 1977). Licenciado en Filosofía e Máster en Desenvolvemento Local pola Universidade de Santiago de Compostela. MSc NGOs and Development pola London School of Economics & Political Science. Traballou como técnico de proxectos na Coordinadora Galega de ONGD e como técnico de educación para o desenvolvemento na Fundación Entreculturas. A pedimento da DXRREE e UE foi o responsable da coordinación da avaliación intermedia do II Plan Director da Cooperación Galega para o Desenvolvemento (2010-2013), canda a Laura Doval Lodeiro, e responsable da súa avaliación final e da dinamización do proceso de planificación estratéxica que deu lugar ao III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017). Así mesmo, facilitou o proceso de planificación estratéxica da Oficina de Cooperación e Voluntariado da Universidade da Coruña (2013-2016). Entre as súas publicacións no eido da cooperación destacan Eficacia da axuda e sociedade civil (CGONGD, 2011), dous estudos sectoriais sobre a Axuda Oficial ao Desenvolvemento en Galicia -AOD en educación en Galicia. Un análisis de la cooperación gallega 2006-2010 (CME, 2012); La educación cambia la vida. La ayuda al desarrollo en educación de la Xunta de Galicia 2010-2013 (CME, 2014)- así como unha investigación sobre a cooperación ao desenvolvemento en educación en Andalucía (División del trabajo y coordinación en la cooperación andaluza. La educación en el período 2006-2010). Entre os seus artigos ten publicado xunto con Carlos Teijo na Revista Tiempo de Paz (“Crisis en la cooperación descentralizada española: ¿oportunidad o negra sombra?”, n. 105, 2012), e na Revista Galego de Ensino (“Contra a indiferenza: teoría e praxe da educación para o desenvolvemento en Galicia”, n. 58, 2014). Por outra banda, colaborou coa Coordinadora Galega de ONGD a través da realización de documentos de traballo (Unha cooperación cativa para os máis pobres. Análise do proxecto de Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade autónoma de Galicia para o ano 2012; Bandeiras, pastillas e océanos azuis. A Cooperación Galega de cara ás eleccións ao Parlamento de Galicia de outubro de 2012; Unha cooperación ao desenvolvemento de cero absoluto (-273,15º). Análise do proxecto de Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade autónoma de Galicia para o ano 2013). Por último, editou as actas das I Xornadas Galegas de Educación para o Desenvolvemento (outubro 2012) publicadas baixo o título Educar para a cidadanía global: experiencias, ferramentas e discursos para o cambio social (Fundación Isla Couto, 2014). É socio da Rede Española de Estudios de Desenvolvemento (REEDES). 112 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- - COORDINADORA DE ONGD DE EUSKADI (2012), Análisis de la Cooperación Pública Vasca 2008-2010. Una mirada a la cooperación descentralizada. - EGUIZÁBAL, I., (2010), La cooperación descentralizada en un contexto de crisis. Un enfoque desde las ONGD, Alboan. - EVALUANDO, (2015), Informe final de la evaluación intermedia del III Plan Director de la Cooperación Valenciana (2014-2017). - FEMP (2011), Manual de gestión de la cooperación para el desarrollo de los gobiernos locales, Madrid: Federación Española de Municipios y Provincias. - FOGACOSOL (2009), Informe zero sobre a cooperación municipalista en Galicia, Baiona: Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade. - FOGACOSOL (2012), 15 anos de andaina, a rede solidaria do municipalismo galego, Santiago de Compostela: Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade. - GENERALITAT VALENCIANA (2016), Una Comunitat comprometida con la Cooperación y la Agenda 2030 para el Desarrollo Sostenible, Valencia: Dirección General de Cooperación y Solidaridad. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2005), II Plan Director de la Cooperación Española 2005-2008, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2009a), III Plan Director de la Cooperación Española 2009-2012, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2009b), 2009-2012 Plan Director de la Cooperación Española. Documento marco de resultados, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2010a), Metodología para el establecimiento de Marcos de Asociación País. Mayo 2010. Para uso de los países que inicien este ejercicio en 2010, Madrid: DGPOLDE-Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2010b), Cooperación Municipal Directa a través del Instrumento del Hermanamiento, Madrid: DGPOLDE-Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2011a), Seguimiento del PACI 2010, MadridSecretaría de Estado de Cooperación Internacional. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2011b), Evaluación de la implementación de la Declaración de París por la Cooperación Española, Madrid: DGPOLDE-Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2013), IV Plan Director de la Cooperación Española 2013-2016, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2015a), Compromiso universal por un desarrollo humano y sostenible: posición española para la agenda post2015, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2015b), Reflexiones sobre la política española de cooperación internacional para el desarrollo ante los retos del nuevo escenario global. Un compromiso renovado para una agenda Transformadora de desarrollo humano sostenible, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GOBIERNO DE ESPAÑA (2015c), Examen intermedio del IV Plan Director de la Cooperación Española 2013-2016, Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores y Cooperación. - GÓMEZ GIL, C., (2008), Una visión panorámica de la cooperación descentralizada de las entidades locales, Cuadernos Bakeaz nº 89, Bilbao: Bakeaz. - GÓMEZ GIL, C., (2012), “Cambios e mutacións na axuda ao desenvolvemento xerados pola hiper-crise global” en Tempo Exterior. Revista de análise e estudos internacionais, Segunda etapa, volume XI (II), nº 24, xaneiroxuño 2012. - GONZÁLEZ MARTÍN, M., (2008), ¿Qué dice la agenda de la eficacia de la ayuda a la cooperación descentralizada? Algunas reflexiones desde una ONGD de “provincias”, FRIDE, Comentario, julio de 2008. - GONZÁLEZ PALAU, D., (2010), Os irmandamentos en Galicia: Globalización, redes e goberno local, Baiona: IGADI. - GUZMÁN, M.T., (2011), La cooperación descentralizada que proponemos las ONGD, Alboan. - HOMBRADOS MARTOS, A. (2008), Coordinación entre el Gobierno central y las comunidades autónomas: asignatura pendiente de la cooperación española, Documento de trabajo 20/2008, Madrid: Fundación Alternativas. - HOMBRADOS MARTOS, A y HERNÁNDEZ FERREIRO, C (2010), Coordinación de la cooperación española al desarrollo entre el Gobierno central y las comunidades autónomas en la nueva legislatura: nuevas oportunidades y viejos retos, Documento de trabajo 53/2010, Madrid: Fundación Alternativas. - IBORRA, J., y SANTANDER, G. (2012), La cooperación para el desarrollo en la Comunidad Valenciana, Madrid: Editorial 2015 y más. - IESI (2010), Os retos da Cooperación Galega, Cadernos do IESI, ano 1, nº1, xaneiro-xuño 2010, Santiago de Compostela: Instituto de Estudos Sociais e Internacionais. - IGADI (2012), A acción exterior de Galicia durante o primeiro mandato de Alberto Núñez Feijóo, IGADI Paper 94. - IGADI (2014a), Os Obxectivos do Milenio (II): a axenda post-2015, IGADI Paper 132. - IGADI (2014b), Os Obxectivos do Milenio 2015: un compromiso con claroscuros. - ILLÁN SAILER, C., (2008), ‘La cooperación para el desarrollo autonómica y local: balance y tendencias’ en Revista española de desarrollo y cooperación, nº. 21, págs. 27-44. 113 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE - LAGARES, N., (coord.) (2011) Cooperación para el desarrollo de la Administración General del Estado y Cooperación Oficial Descentralizada Autonómica: transparencia para la coordinación, Serie Avances de Investigación nº 59, Madrid: Fundación CarolinaCeAlci. - LARRÚ, J.M., (2011a), Más ¿es mejor? Reflexiones en torno a la calidad de la ayuda al desarrollo español, Documento de Trabajo del CECOD 12, Madrid: Centro de Estudios de Cooperación al Desarrollo. - LARRÚ, J.M., (2011b), Informe II: La AOD española: diagnóstico sobre su calidad y cantidad. Hacia un libro blanco de la política española de desarrollo, Madrid: CIECODE. - MARTÍNEZ, I., (2007), La Cooperación de las ONGD Españolas en Perú: Hacia una Acción más Estratégica, PP 01/07, Madrid: ICEI. - MARTÍNEZ, I., (2011), Por una cooperación descentralizada de calidad: reflexiones para avanzar hacia una mayor eficacia, Valencia: Universitat Jaume I. - MARTINEZ, I., (2016), La cooperación vasca en el nuevo contexto internacional del desarrollo: análisis y propuestas en relación al marco de instrumentos, los agentes y los espacios de participación y diálogo, Agencia Vasca de Cooperación para el Desarrollo - Universidad del País Vasco. - MARTÍNEZ, I., e SANAHUJA, J.A. (2009), La agenda internacional de eficacia de la ayuda y la cooperación descentralizada en España, Documento de trabajo nº 38, Madrid: Fundación Carolina-CeALCI. - MARTÍNEZ, I. e SANAHUJA, J.A. (2010), La cooperación descentralizada en España y el reto de la eficacia de la ayuda, ICEI Paper 18, Madrid: Instituto Complutense de Estudios Internacionales. - MARTÍNEZ, I. e SANAHUJA, J.A., (coords.) (2012), Eficacia de la ayuda y división del trabajo: Retos para la cooperación descentralizada española, Madrid: CEIPAZ-Fundación Cultura de Paz. - MARTÍNEZ, I., MEDINA, J., e SANTANDER, G. (2012), La cooperación madrileña. Crisis de una política necesaria, Madrid: Editorial 2015 y más. - MARTÍNEZ-OSÉS, P., e MARTÍNEZ, I., (2012), “Os límites estruturais da cooperación española: expansión, disociación e caída” ” en Tempo Exterior. Revista de análise e estudos internacionais, Segunda etapa, volume XI (II), nº 24, xaneiro-xuño 2012. - MARTÍNEZ, I. e MARTÍNEZ-OSÉS, P., (2012), “Ruptura del consenso y desmantelamiento: un análisis de la cooperación española”, en Hacia 2015: visiones del desarrollo en disputa. XI informe anual de la Plataforma 2015 y más, Madrid: Plataforma 2015 y más, pp. 67-86. - MARTÍNEZ RIVAS, E., (2009), “Na difícil procura dun sistema galego de cooperación ao desenvolvemento” en Tempo exterior nº 19, Vol. X (I), 2009. - MARTÍNEZ RIVAS, E., (2014), “Á terceira non vai a vencida: a propósito do III Plan Director da cooperación Galega ao Desenvolvemento 2014-2017”, en We in the World. Informe anual sobre a acción exterior de Galicia, Baiona: IGADI, pp. 26-28. - MILLÁN, N.,et al. (2012), La coherencia de política para el desarrollo en España. Mecanismos, actores y procesos, Madrid: Editorial 2015 y más. - MUSOL (2011), Análisis, tendencias y orientaciones de la cooperación municipalista en los países de nueva actuación de la cooperación española, Valencia: Municipalistas por la Solidaridad y el Fortalecimiento Institucional. - OCDE (2004), Spain. Peer Review, Paris: OCDE. - OCDE (2005), Aid Extended by Local and State Governments, Pre-print of the DAC Journal, - OCDE (2007), Spain. Peer Review 2007, Paris: OCDE. - OCDE (2012), Spain. Peer Review 2011, Paris: OCDE. - OCDE (2016), Spain. Peer Review 2016, Paris: OCDE. - OLIVIÉ, I., (coord.) (2011), Nunca desaproveches una buena crisis: hacia una política pública española de desarrollo internacional, Informes Elcano nº 13, Madrid: Real Instituto Elcano. - OXFAM-INTERMON (2013), La realidad de la ayuda 2012, Barcelona: Oxfam-Intermón. - OXFAM-INTERMON (2015), 20 años de la Realidad de la Ayuda: La cooperación toma la palabra, Barcelona: Oxfam-Intermón. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2010a), Unha cooperación pobre para os máis pobres. Análise do Proxecto de Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia para o ano 2011, Santiago de Compostela: Coordinadora Galega de ONGD. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2010b), “La agenda de la eficacia de la ayuda: el análisis crítico de las organizaciones de la sociedad civil” en CGONGD, Eficacia de la ayuda y sociedad civil. Declaración de París sobre Eficacia de la Ayuda. Agenda de Acción de Accra, Santiago de Compostela: Coordinadora Galega de ONGD, pp. 9-38. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2011a), “Dereitos humanos e cooperación ao desenvolvemento: perspectivas para a análise crítica do rol das ONGD no eido da incidencia” en BAAMONDE FERREIRO, X. (dir.), Dereitos humanos e países empobrecidos: contradicións nas políticas de cooperación ao desenvolvemento, A Coruña: Universidade de A Coruña, pp. 17-43. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2011b), “El humanismo como utopía real: la educación de ciudadanos y ciudadanas globales” en AGÍS VILLAVERDE, M., DOSIL MACEIRA, A., y OREJA AGUIRRE, M., (Eds.), Las raíces del humanismo europeo y el Camino de Santiago. Actas de los X Encuentros Internacionales de Filosofía en el Camino de Santiago. Santiago de Compostela: Universidade, pp. 446-467. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2012a), AOD en educación en Galicia: la cooperación gallega en el período 2006-2010, Santiago de Compostela: Campaña Mundial pola Educación. 114 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2012b), Bandeiras, pastillas e océanos azuis. A Cooperación Galega de cara ás eleccións ao Parlamento de Galicia de outubro de 2012, Santiago de Compostela: Coordinadora Galega de ONGD. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2012c), “As ONGD e o sistema galego de cooperación: repensarse desde a experiencia da crise” en 43ºN8W.Revista de la Asociación de Becarios de la Fundación Barrié. Núm. 15. Junio 2011-Junio 2012. Pág. 75-79. - PASTORIZA ROZAS, J.L. (2013a) Unha cooperación ao desenvolvemento de cero absoluto (-273,15º). Análise do Proxecto de Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia para o ano 2013, Santiago de Compostela: Coordinadora Galega de ONGD. - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2013b), “Contra a indeferenza: teoría e praxe da educación para o desenvolvemento en Galicia”, Revista Galego do Ensino (aceptado). - PASTORIZA ROZAS, J.L., (ed), (2013c), Educar para a cidadanía global. Experiencias, ferramentas e discursos para o cambio social, Vigo: Editorial Galaxia-Fundación Isla Couto (en prensa). - PASTORIZA ROZAS, J.L., (2014), La educación cambia la vida. La ayuda al desarrollo en educación de la Xunta de Galicia (2010-2013), Santiago de Compostela: Campaña Mundial pola Educación-Galicia. - PASTORIZA ROZAS, J.L. e GARCÍA VARELA, L., (2009), A Cooperación Galega no lusco e fusco da crise. Análise do Proxecto de Lei de Orzamentos Xerais da Comunidade Autónoma de Galicia para o ano 2010, Santiago de Compostela: Coordinadora Galega de ONGD. - PASTORIZA ROZAS, J.L. y TEIJO GARCÍA, C., (2012), “Crisis en la cooperación descentralizada española: ¿oportunidad o negra sombra?” en Tiempo de Paz, nº 105, verano 2012. - PASTORIZA ROZAS, J.L. et al. (2012), División del trabajo y complementariedad en la cooperación andaluza al desarrollo: la educación en el periodo 2006-2010, Sevilla: Entreculturas e Fundación ETEA. - PÉREZ, A., (2011), Crisis y debate en la cooperación descentralizada, ARI 98/2011, Madrid: Real Instituto Elcano. - PÉREZ ARANDA, L, (2015), 2016-2020. El regreso de España a la comunidad de donantes, Barcelona: OxfamIntermón. - RÍOS, X., y TEIJO, C., (eds.), (2009), Galicia solidaria. O sistema galego de cooperación ao desenvolvemento, Vigo: Xerais. - RUIZ SEISDEDOS, S., (2008), La teoría y praxis de la cooperación descentralizada. Análisis de tres estudios de casos, Barcelona: Observatorio de la Cooperación Descentralizada Unión Europea-América Latina. - SANZ CORELLA, B., (2008) Guía para la acción exterior de los gobiernos locales y la cooperación descentralizada América LatinaUnión Europea. Volumen 2. Elementos para la construcción de una política pública local de cooperación descentralizada. Diputación de Barcelona: Barcelona. - SCHULZ, N-S., (2007a), Hacia una apuesta efectiva por la división del trabajo: la cooperación española en su contexto europeo, Memorado OPEX 52, Madrid: Fundación Alternativas. - SCHULZ, N-S., (2007b), La división del trabajo entre los donantes europeos: ¿Reparto del pastel o compromiso con la eficacia?, Desarrollo “En Contexto” 09, Madrid: FRIDE. - SCHULZ, N-S., (2010a), “Pastel para todos, del Norte al Sur”, en CONGDE, Sumamos, restamos, multiplicamos. Reflexiones sobre la División del Trabajo en Cooperación para el Desarrollo, Madrid: CONGDE, pp. 19-50. - SCHULZ, N-S., (2010b), Las políticas de desarrollo españolas: Obstáculos para el progreso, Policy Brief nº 29, enero 2010, Madrid: FRIDE. - TEIJO GARCÍA, C., (2009), ‘Caracteres generales y tendencias básicas del sistema internacional de ayuda al desarrollo’ en RODRÍGUEZ MANZANO, I. e TEIJO GARCÍA, C., Ayuda al desarrollo: piezas para un puzzle, Madrid: Libros de la Catarata, pp. 57-81. - TORRES BOUZA, X.M., e MARTIN ROCHA, F., (2009), ‘A cooperación internacional do bipartito (PSdG-PSOE e BNG): Crónica dun desencanto’ en Tempo exterior nº 19, Vol. X (I), 2009, pp. 113-137. - UNCETA, K., (Dir.) (2011), La cooperación al desarrollo descentralizada: una propuesta metodológica para su análisis y evaluación, Bilbao: Universidad del País Vasco-Hegoa. - UNIÓN EUROPEA (2005), The European Consensus on Development, Brussels. - UNIÓN EUROPEA (2007), EU Code of Conduct on Division of Labour in Development Policy, Brussels. - UNIÓN EUROPEA (2007a) Commission Staff Working Paper: Proposal for a EU Code of Conduct on Division of Labour in Development Policy, (11.08.2011). - VV.AA (2006) Riesgos y oportunidades de la cooperación descentralizada. Superar las inercias y construir espacios nuevos, PTM-Mundubat: Bilbao. - ZAPATA GARESCHE, E.D., (2007), Manual práctico para internacionalizar la ciudad. Guía para la acción exterior de los gobiernos locales y la cooperación descentralizada Unión Europea-América Latina Volumen 1, Barcelona: Diputación de Barcelona. Webgrafía - cooperaciongalega.org: páxina web da SDXCE. - galiciasolidaria.org: páxina web da CGONGD. - fondogalego.org: páxina web do Fondo Galego de Cooperación e Solidariedade. - igadi.org: páxina web do IGADI. - cooperacionespanola.org: páxina web da Cooperación Española. 115 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Anexo 5. Actores e axentes participantes na avaliación ONGD 1. AGARESO, Asociación Galega de Reporteir*s Solidari*s 2. Amigos da Terra-Xuventude Galicia 3. Amigos de Inharrime - España 4. Amigos Escaes-Perú 5. Arquitectura sen Fronteiras. 6. Asemblea de Cooperación pola Paz 7. Axuda en Acción 8. Causas Comúns 9. Coordinadora Galega de ONGD 10. EDUCO 11. Egueire ONG 12. Entreculturas 13. Enxeñería sen Fronteiras 14. Escuela Shantidi 15. FARMAMUNDI 16. FISC, Fundación Internacional de Solidaridad Compañía de María 17. Fundación Balms para la Infancia 18. Fundacion de Religiosos para la Salud 19. Fundación Fabre 20. Fundación Humanitaria de los Rotarios Españoles 21. Fundación Meridional 22. Fundación Vicente Ferrer 23. Humanismo + Democracia 24. InteRed 25. Jóvenes y Desarrollo 26. Madreselva ONGD 27. Manos Unidas 28. Médicos do Mundo 29. Miradas al Mundo 30. Oxfam Intermón 31. Panxea. Asociación para o comercio xusto 32. Proclade 33. PROYDE 34. SOLIDA, Asociación de Cooperación ó Desenvolvemento 35. Solidariedade Internacional de Galicia 36. Taller de Solidariedade 37. UNICEF Comité Galicia XUNTA DE GALICIA 1. Augas de Galicia 2. Centro Tecnolóxico do Mar-Fundación CETMAR 3. Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE OUTROS AXENTES SOCIAIS 1. AFALU. Asociación de Familias de Enfermos de Alzheimer de Lugo 2. Asociación Becarios Barrié. Club Desenvolvemento e Cooperación 3. Asociación Chelonia 4. Acción Solidaria de Galicia, ASDEGAL. 5. Cruz Vermella 6. EAPN 7. Federación ASDE-Scouts de Galicia - Exploradores de Galicia 116 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 8. Fundación Barrié 9. Fundación Galicia Innova 10. Fundación Loyola 11. Fundación Mujeres UNIVERSIDADES E CENTROS PÚBLICOS DE INVESTIGACIÓN 1. Consello Galego de Universidades 2. CSIC Instituto de Investigacións Mariñas de Vigo 3. Instituto Oceanográfico Español. Vigo 4. Instituto Oceanográfico Español. A Coruña 5. Universidade de A Coruña 6. Universidade de A Coruña. Cátedra INDITEX-RSC. 7. Universidade de A Coruña. Oficina de Cooperación e Voluntariado 8. Universidade de A Coruña. Oficina de Transferencia de Resultados de Investigación 9. Universidade de Santiago de Compostela. Área de Valorización, Transferencia e Emprendemento 10. Universidade de Santiago de Compostela. Campus Terra 11. Universidade de Santiago de Compostela. Campus Vida 12. Universidade de Santiago de Compostela. Servizo de Participación e Integración Universitaria 13. Universidade de Vigo. Campus do Mar INSTITUTOS DE INVESTIGACIÓN E REDES DE INVESTIGACIÓN 1. Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI) 2. Red Española de Estudios de Desarrollo (REEDES) EMPRESAS E ORGANIZACIÓNS EMPRESARIAIS 1. Análisis y Desarrollo Social Consultores S.L. 2. ANFACO-CECOPESCA 3. Cestola na Cachola 4. Confederación de Empresarios de Galicia 5. Devalar. Consultoría Europea 6. Federación Autonómica de Centros de Ensino Privado-CECE Galicia 7. iCarto 8. Instituto para el Crecimiento Sostenible de la Empresa (ICSEM) 9. Tempo de Loaira 10. Ultreia ENTIDADES LOCAIS 1. Concello de Santiago de Compostela 2. Deputación de A Coruña 3. FEGAMP, Federación Galega de Municipios e Provincias 4. Fondo Galego ADMINISTRACIÓN XERAL DO ESTADO 1. Dirección General de Políticas de Desarrollo Sostenible/ Secretaría de Estado de Cooperación Internacional y para Iberoamérica y el Caribe/ Ministerio de Asuntos Exteriores e Cooperación SINDICATO 1. CIG, Confederación Intersindical Galega PERSOAS EXPERTAS 1. Ignacio Martínez Martínez, investigador asociado da Universidade do País Vasco 2. Xosé María Torres Bouza, expresidente da Coordinadora Galega de ONGD 3. Emilio Martínez Rivas, expresidente da Coordinadora Galega de ONGD 117 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Anexo 6. Metodoloxía Para este exercicio de avaliación final o avaliador empregou tres fontes distintas de información para a análise cuantitativa: a procedente do Sistema de Información da Axuda Oficial ao Desenvolvemento (info@OD) da Secretaría General de Cooperación Internacional para el Desarrollo (SGCID) do MAEC; os datos da DXRREE e UE que se empregan como base dos informes anuais de xestión, e mais o buscador de proxectos da propia DXRREE e UE. Así mesmo, levouse a cabo unha investigación cualitativa baseada nun cuestionario dirixido a coñecer a percepción dos diferentes axentes galegos de cooperación. A efectos de facilitar unha homologación e normalización dos datos que, de vez, establezan un marco coherente para os estudos comparativos entre a cooperación autonómica, os datos recollidos para a análise cuantitativa deste informe de avaliación téñense tomado das listaxes de achegas bilaterais da AOD española realizados pola SGCID. Estas listaxes son de consulta pública en info@OD. En concreto téñense revisado as listaxes correspondentes aos anos comprendidos entre 2014 e 2016. Non obstante, realizouse unha comparanza destes datos cos achegados pola propia DXRREE e UE, non detectándose ningún tipo de contradición nin erro de información. Para os datos relativos a 2017, téñense empregado os datos da DXRREE e UE que servirán de base do seu Informe Anual 2017 que posteriormente se reportan á SGCID. Adicionalmente, téñense empregado os datos orzamentarios das Comunidades Autónomas publicados polo Ministerio de Facenda e Administracións Públicas. Malia que a literatura académica e as investigacións verbo da cooperación autonómica acostuman salientar as debilidades das fontes de información pola súa escasa solvencia e rigor, cómpre subliñar no caso da Cooperación Galega que a DXRREE e UE ten dedicado desde 2010 abundantes esforzos e recursos institucionais á normalización dos procesos de recollida de información e depuración dos datos previamente ao seu envío á SGCID para a súa integración nos informes de seguimento do PACI. Neste senso, a DXRREE e UE ten realizado unha achega activa á transparencia da axuda, contribuíndo á mellora do posicionamento global da Cooperación Española no seo da International Aid Transparency Initiative (IATI) nos últimos anos, e que supuxo unha mellora de 17 postos entre 2013 e 2014 na clasificación de IATI, pasando a ser clasificada de “razoable” a calidade e transparencia da información da AOD española. Asegurado o rigor e solvencia dos datos ofrecidos pola DXRREE e UE, procedeuse a harmonizar os mesmos de tal xeito que coincidisen os criterios de clasificación dos proxectos do avaliador cos da Xunta de Galicia, especialmente en relación aos códigos CRS. Neste senso, tense garantido que os datos cuantitativos que ofrecen os informes anuais no período 2014-2017 coincidan cos datos empregados para esta avaliación final. Deste xeito tense eliminado a posibilidade de xerar contradicións entre as fontes de información sinaladas. Esta depuración dos datos a través do diálogo entre o avaliador e os mandatarios da avaliación ten permitido garantir, xa que logo, a coherencia grazas ao minucioso traballo previo do equipo técnico da DXRREE e UE en aras da normalización metodolóxica, requisito imprescindible para a xeración de confianza verbo da veracidade e rigor dos datos dispoñibles. Por último indicar que todas as figuras, táboas, cadros, gráficos e mapas son resultado da elaboración propia por parte do avaliador en base aos datos achegados pola DXRREE e UE. 118 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- 6.1. Obxecto da investigación cuantitativa e fontes de datos O obxecto desta avaliación final ten sido a análise da Cooperación Galega entre 2014 e 2017 tomando como referencia a execución do III Plan Director da Cooperación Galega (20142017), plan estratéxico da cooperación ao desenvolvemento da Xunta de Galicia que constitúe a nosa unidade de análise. A orixe dos datos empregados na análise cuantitativa veñen sendo as listaxes de achegas bilaterais da AOD española elaborados anualmente pola SGCID. Para o ano 2017 baseámonos nos datos achegados pola DXRREE e UE. Nestas listas rexístranse cada ano as intervencións financiadas polas diferentes unidades administrativas públicas española no marco da AOD e constitúen a fonte sobre a cal se elaboran os informes de seguimento da AOD española. Neles, cada proxecto ou acción atópase clasificado consonte ao sistema de códigos CRS (Creditor Reporting System) establecido polo CAD da OCDE. Cada código determínase en función da área ou sector específico da estrutura social ou económica do país beneficiario que se pretenda potenciar coa intervención. Por outra banda, estas listas teñen sido revisadas á luz dos datos achegados pola DXRREE e UE realizando aquelas modificacións que garantisen unha maior coherencia entre ambas as dúas fontes de datos, e harmonizando as diverxencias a través do diálogo do avaliador coa comisión de seguimento da avaliación. Para análise da axuda bilateral da Xunta de Galicia téñense tomado os datos das listaxes de achegas en formato de folla de cálculo para elaborar unha base de datos coas achegas comprendidas entre os anos 2010 e 2017. Nesta base de datos tan só se tiveron en conta os campos cunha información suficiente para realizar unha análise rigorosa da Cooperación Galega. Os campos da base de datos empregados na análise cuantitativa son os seguintes: Identificación do campo Observacións 1. Departamento da Xunta de Galicia Consellería da Xunta de Galicia e/ou departamento 2. Título Denominación do proxecto ou intervención 3. Descrición Breve descrición do proxecto 4. Sector CAD Código de tres díxitos que identifica ao sector do país beneficiario que se pretende potenciar coa intervención 5. Sector CRS Código de cinco díxitos co que se identifica cada área específica dentro do sector correspondente 6. Sector III Plan Director Sector do III Plan Director ao que asigna esta intervención 7. País socio País ao que se dirixe a axuda. 8. Área xeográfica Área xeográfica ou rexión á que pertence o país receptor da axuda 9. Nivel de renda do país socio Segundo as directrices do CAD distínguese entre: países menos adiantados (PMA), países de renda baixa (PRB), países de renda media-baixa (PRMB) e países de renda media-alta (PRMA). Tamén figura a denominación nivel non especificado(NE). 10. Ano de concesión Ano en que foi realizada a concesión da axuda para a execución ou ano de desembolso. 11. Duración Duración da intervención 12. Total orzamento Custo total do proxecto 13. Total subvención Cantidade comprometida pola Xunta de Galicia 14. Desembolso Diferéncianse os desembolsos anuais integrando as anualidades de 2012, 2013, 2014, 2015 e 2016. 15. Instrumento Instrumento de canalización da axuda: convocatoria ou convenio 16. Convocatoria Convocatoria de axuda ou convenio a abeiro do cal se financia a intervención: convocatoria (proxectos no exterior ONGD, proxectos no exterior outros axentes, microproxectos, convocatoria aberta e permanente de acción humanitaria, educación para o desenvolvemento, fortalecemento e consolidación de ONGD, bolsas de formación de expertos, investigación ), convenios (acción humanitaria,, cooperación, educación para o desenvolvemento, fortalecemento), capítulo VI, capítulo I e capítulo II 17. Identificación da entidade Nome da entidade que canaliza os fondos 18. Tipo de entidade Clasificación da entidade canalizadora: AECID, ONGD, empresa, organización multilateral, ONGD, CGONGD, Fondo Galego, outros axentes, universidades e Xunta de Galicia. 19. Agrupación Proxecto presentado ou non en agrupación de entidades 20. Entidades agrupadas Entidades agrupadas nun consorcio 21. Tipo de axente agrupado Clasificación da entidade agrupada: ONGD, Universidade, outros axentes, empresas. 119 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE 6.2. Obxecto da investigación cualitativa e metodoloxía O deseño desta investigación cualitativa incluíu a realización dunha enquisa de percepción enviada aos axentes galegos de cooperación así como a persoas vencelladas ao sistema galego de cooperación. Poboación e mostra: En relación ao cuestionario, enviáronse os cuestionarios online aos axentes de cooperación inscritos no Rexistro Galego de Axentes de Cooperación. Neste senso, os actores participantes clasificáronse en actores públicos de cooperación, ONGD, Universidades, empresas e organizacións empresariais, outros axentes e axencias multilaterais. Ao remate do prazo de cumprimentación do cuestionario, obtivéronse 47 respostas. As respostas obtidas por natureza dos axentes foron: 30 de ONGD, 4 de outros axentes, 8 de universidades, 3 de empresas, 1 de OMUDES, e 1 de actores públicos de cooperación. Instrumentos de obtención de información: Como ferramenta de recollida de información tense empregado un modelo de enquisa online que ten sido enviada mediante correo electrónico. O cuestionario incluíu 15 preguntas agrupadas nas seguintes categorías: 1. Datos da persoa que resposta ao cuestionario. 2. Satisfacción coa Cooperación Galega. 3. Dificultades e atrancos da Cooperación Galega. 4. Actuación xeográfica e sectorial dos axentes e actores da Cooperación Galega. 5. Rendición de contas e transparencia da Cooperación Galega. 6. Xestión do coñecemento e avaliación da Cooperación Galega. 7. Posibles melloras da Cooperación Galega no período 2018-2021. Proceso e resultado da investigación: O proceso de recollida da información contou cunha ampla colaboración dos axentes galegos de cooperación, permitindo a colleita dun número significativo de achegas. 6.3. Bases de datos consultadas Os datos da AOD de España tomáronse do Sistema de Información da Axuda Oficial ao Desenvolvemento (info@OD) da Secretaría General de Cooperación Internacional para el Desarrollo (SGCID) do MAEC. O conxunto de intervencións financiadas pola SDXCE poden consultarse no buscador de proxectos da Cooperación Galega no seguinte enderezo: http://www.cooperaciongalega.org/proyectos.php?idSeccion=74 120 Avaliación final do III Plan Director da Cooperación Galega (2014-2017)- Os datos orzamentarios das Comunidades Autónomas téñense tomado da información publicada polo Ministerio de Facenda e Administracións Públicas. Estes datos están dispoñibles no seguinte enderezo: http://www.minhap.gob.es/es-ES/CDI/Paginas/Presupuesto/Presupuesto.aspx 6.4. Distribución sectorial da AOD da Xunta de Galicia Nesta avaliación final ofrécese unha panorámica da distribución sectorial da AOD galega consonte aos códigos CRS do CAD. Ao tempo, realizouse un labor de asignación dos devanditos CRS a cada un dos sectores prioritarios definidos no III Plan Director da Cooperación Galega. Aos efectos do cálculo da distribución sectorial, o avaliador de acordo coa DXRREE e UE realizou a seguinte distribución do conxunto de sectores prioritarios financiados entre 2014 e 2017 asignándolles os seguintes CRS: Código sector Descrición sector Cobertura de necesidades sociais básicas 111 Educación, nivel non especificado 112 Educación básica 121 Saúde xeral 122 Saúde básica 130 Programas/políticas sobre poboación e saúde reprodutiva 140 Abastecemento de auga e saneamento 16010 Servizos sociais 16040 Vivendas de baixo custo 311 Agricultura/Soberanía alimentaria 520 Axuda alimentaria para o desenvolvemento/Axuda á seguridade alimentaria Desenvolvemento económico local 311 Agricultura 313 Pesca 332 Turismo 430 Outros multisectorial Participación social, empoderamento e dereitos das mulleres, desenvolvemento institucional, bo goberno e construción da paz 122 Saúde básica 151 Goberno e sociedade civil 311 Agricultura Acción humanitaria 720 Axuda de emerxencia 730 Axuda á reconstrución e rehabilitación 740 Prevención de desastres 93010 Axuda a refuxiados no país doador Educación para o desenvolvemento 99820 Sensibilización sobre problemas relacionados co desenvolvemento Investimento no ser humano 11330 Formación profesional 11420 Educación universitaria 99810 Bolsa formación persoas expertas Xestión ambiental sustentable e hábitat 312 Silvicultura 410 Protección xeral do medio ambiente Consolidación e fortalecemento de axentes 92010 Apoio a ONG nacionais Sectores CAD non adscritos aos sectores anteriores 99810 Accións non identificadas 121 Dirección Xeral de Relacións Exteriores e coa UE Anexo 7. Lista de mapas, figuras, táboas, cadros e gráficos Mapas Mapa 1: Países prioritarios do III Plan Director da Cooperación Galega 2014-2017 Mapa 2: Países receptores da AOD da Xunta de Galicia por número de intervencións financiadas, 2014-2017 Mapa 3: Principais áreas xeográficas receptoras de AOD da Xunta de Galicia, 2014-2017 Figuras Figura 1: Esquema da planificación estratéxica do III Plan Director da Cooperación Galega Figura 2: Lóxica de intervención do III Plan Director da Cooperación Galega Figura 3: Procesos de coordinación horizontal e vertical da Dirección Xeral de Relacións Exteriores Figura 4: Mapeo de relacións entre as entidades agrupadas, 2014-2017 Táboas Táboa 1: Distribución do orzamento inicial e executado da DXRREE e UE (Cooperación Exterior), 2014-2017 Táboa 2: Distribución do orzamento previsto e executado da DXRREE e UE (Cooperación Exterior) sen capítulo II, 2014-2017 Táboa 3: Distribución agregada do gasto por tipo de actividade e instrumento da DXRREE e UE (Cooperación Exterior), 2014-20177 Táboa 4: Ránking de países receptores da AOD da DXRREE e UE en cooperación no exterior por nivel de renda, número de proxectos, volume de recursos desembolsados e porcentaxe sobre o total de AOD en cooperación, 2014-2017 Táboa 5: Comparativa dos países e colectivos prioritarios do III e II Plan Director da Cooperación Galega receptores de fondos da DXRREE e UE por volume de recursos desembolsados e porcentaxe sobre o total de AOD en cooperación. Táboa 6: Comparativa dos países PALOP do III e II Plan Director da Cooperación Galega receptores da fondos da DXRREE e UE por volume de recursos desembolsados e porcentaxe sobre o total de AOD no exterior. Táboa 7: Comparativa de países prioritarios da Cooperación Galega e prioridades xeográficas e marco de programación da Cooperación Española, 2018-2021 Táboa 8: Distribución da AOD da DXRREE e UE en cooperación exterior por nivel de ingreso por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 9: Ránking de países receptores da AOD da DXRREE e UE en acción humanitaria por nivel de renda, número de proxectos, volume de recursos desembolsados e porcentaxe sobre o total de AOD en acción humanitaria, 2014-2017 Táboa 10: Distribución da AOD da DXRREE e UE no exterior área rexional, 2014-2017 Táboa 11 Países receptores da AOD da DXRREE e UE por área xeográfica, nivel de renda, volume de recursos desembolsados, porcentaxe sobre o total de AOD no exterior, número de proxectos por país e promedio de AOD desembolsada por proxecto e país e área xeográfica, 2014-2017 Táboa 12: Distribución sectorial da AOD da DXRREE e UE en cooperación exterior por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 13: Distribución sectorial da AOD da DXRREE e UE por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 14: Distribución sectorial da AOD da Xunta de Galicia por sectores CAD e peso relativo, 2014-2017 (euros) Táboa 15: Distribución da AOD bruta distribuíble sectorialmente da DXRREE e UE cara á cobertura de servizos sociais básicos por volume de fondos e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 16: Distribución sectorial por volume e porcentaxe da axuda desembolsada en cooperación ao desenvolvemento nos países prioritarios da Cooperación Galega, 2010-2017 Táboa 17: Sectores preferentes nos países prioritarios da Cooperación Galega e vinculación cos ODS, 2018-2021 Táboa 18: Evolución en volume de fondos desembolsados e variación anual en volume e porcentaxe da AOD da Xunta de Galicia, 2009-2017 (euros) Táboa 19: Evolución cuadrienal en volume de fondos da AOD da Xunta de Galicia, 2002-2017 (euros) Táboa 20: Hipóteses de crecemento anual do programa 331A de cooperación exterior ao desenvolvemento dos orzamentos xerais da Xunta de Galicia, 2018-2021 (euros) Táboa 21: Instrumentos de canalización da AOD da DXRREE e coa UE, 2014-2017 Táboa 22: Proxectos aprobados sen financiar por esgotamento do crédito orzamentario, 2014-2017 Táboa 23: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2014 Táboa 24: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2015 Táboa 25: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2016 Táboa 26: Convocatorias públicas de axudas da DXRREE e UE, 2017 Táboa 27: Axuda desembolsada por outros departamentos da Xunta de Galicia, 2014-2017 Táboa 28: Esforzo investidor en AOD da Xunta de Galicia, 2013-2017 Táboa 29: Ránking das Comunidades Autónomas por esforzo investidor, 2014-2016 Táboa 30: Participación da AOD das Comunidades Autónomas e da Xunta de Galicia na AOD desembolsada neta española, 2010-2016 Táboa 31: AOD das Comunidades Autónomas por volume desembolsado, variación anual e posición relativa anual, 2014-2016 Táboa 32: Cálculo da porcentaxe de AOD da Xunta de Galicia respecto do orzamento total consolidado en 2017 Táboa 33: Promedio de desembolso anual por convocatorias da DXRREE e UE, 2006-2017 Táboa 34: Agrupacións de entidades por convocatoria, proxectos, volume e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 35: Agrupacións de entidades por convenio, proxectos, volume e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 36: Agrupacións de entidades por anualidade, número de proxectos, convocatoria e país,, 2014-2017 Táboa 37: Vía de canalización da AOD desembolsada da DXRREE e UE, 2014-2017 Táboa 38: Axentes canalizadores da AOD desembolsada da DXRREE e UE, 2014-2017 Táboa 39: Clasificación das entidades canalizadoras da AOD da DXRREE e UE por volume e porcentaxe, 2014-2017 Táboa 40: ONGD receptoras de fondos da convocatoria de consolidación e fortalecemento de ONGD, 2014-2015 (euros)