XV-wieczni królowie Czech w relacjach kronikarzy śląskich klasztorów kanoników regularnych oraz klasztoru kłodzkiego

XV-wieczni k ólowie Czech w elacjach k onika zy śląskich klasz o ów kanoników egula nych o az klasz o u kłodzkiego an oni Ba ciak FIFTEENTH-CENTURY KINGS OF BOHEMIA IN THE REPORTS OF THE CANONS REGULAR CHRONICLERS FROM SILESIAN RELIGIOUS HOUSES AND FROM THE CANONRY OF KŁODZKO The pape analyses some 15 h cen u y ch onicles om canons egula monas e ies in Silesia and Kłodzko, which ela e o he kings o Bohemia o his cen u y. The ch onicle s pe cei e he ule s in he con ex o he e en s in Silesia and Kłodzko and in he con ex o hei links wi h he monas e - ies o he canon egula s. They also ake no e o he o igins o he ule s and hei ela ionship wi h he Roman Ca holic Chu ch and hen wi h he Hussi es. KEYWORDS: ch onicle s; canons egula ; kings o Bohemia; app aisal W XV wieku na Śląsku znaczący udział w działalności dziejopisa skiej miały miej- scowe klasz o y kanoników egula nych. Ważne iwa ościowe zaby ki his o io- g a iczne pows ały wówczas w klasz o ach: we W ocławiu, k ó ego opaci zgłaszali p e ensje do pie wszeńs wa w hono owej kolejności opa ów śląskich klasz o ów1, wŻaganiu, a akże w pozos ającym w bliskich kon ak ach zklasz o ami kanoników egula nych na Śląsku, jak w ogóle z ą ziemią, klasz o ze w Kłodzku, pozos ającym, jak podk eślał o klasz o ny k onika z Michał Czache i z, pod zwie zchnic wem die- cezji p askiej2. Wszys kie zy klasz o y były ze sobą, jak ównież zklasz o ami cze- 1 Wojciech MROZOWICZ, Zdyskusji nad począ kami klasz o ów w ś edniowiecznej his o iog a ii śląskiej, Ac a Uni e si a is W a isla iensis (dalej ylko AUW ), His o ia 153, 2001, s.172n. 2 Zwłaszcza os a nimi czasy dos zec można wzmożone zain e esowanie klasz o ami ka- noników egula nych na Śląsku. W nowszej li e a u ze pojawiły się akże p ace, k ó- e odnoszą się do pows ałych w ych klasz o ach k onik o az ich au o ów; wymienione zos aną u e najważniejsze. Wojciech MROZOWICZ, Kanonicy egula ni św. Augus yna (augus ianie) na Śląsku, Śląski Kwa alnik His o yczny Sobó ka 53, 1998, z. 3, s.401–413; TENŻE, K onika klasz o u kanoników egula nych w Kłodzku. Ze s udiów nad ś edniowiecz- nym dziejopisa s wem klasz o nym, AUW , His o ia 143, 2001; TENŻE, Bogu czy ludziom? Omo ywach wó czości dziejopisa skiej, AUW , His o ia 171, 2005, s.91–101; TENŻE, Ś e- dniowieczne śląskie dziejopisa s wo klasz o ne, in: An oni Ba ciak (ed.), Tysiącle nie dzie- dzic wo kul u owe diecezji w ocławskiej, Ka owice 2000, s.148–159; Leokadia MA- TUSIK, Michał Czache i z zNysy na le kul u y kanoników egula nych XV wieku, AUW , His o ia 14, 1968, s.83–127; TAŻE, Ze s udiów nad ś edniowieczną kul u ą umysłową ka- noników egula nych na Śląsku, Śląski Kwa alnik His o yczny Sobó ka 22, 1967, z. 1–2, s.35–64; I an HLAVÁČEK, Ok onice Michala Czache i ze zNisy aněk e ých možnos ech jejího yuži í, Zp a odaj Mís opisní komise ČSAV 21, 1980, č.1–4, s.313–327; Anna PO- OPEN ACCESS anTOnI BaRcIaK 67 skimi, silnie powiązane, awypędzeni w XV w. zczeskich klasz o ów zakonnicy osie- dlali się w klasz o ach śląskich (głównie we W ocławiu). Pows ające we wspomnianych klasz o ach k oniki (właściwie ges a opa ów), o dzieła kilku zazwyczaj k onika zy, p zełożonych miejscowych klasz o ów, opa- ów, p zeo ów czy p epozy ów. Ich au o ami byli w p zypadku k oniki zŻagania, znanej pod nazwą Ca alogus abba um Sagenensium3 p zeds awiającej dzieje żagań- skiego klasz o u od jego począ ków po począ ek wieku XVII, Ludol zŻagania (żył 1353–1422)4 inas ępnie kon ynuowana była m. in. p zez osobę wyksz ałconą ip ezen- ującą wysoki poziom in elek ualny Pio a Waynknech a (żył na p zełomie XV iXVI wieku). Jego pie wszy au o , znany zwolennik koncylia yzmu, był zdecydowanym zwolennikiem e o my wewnę znej w kościele, odnowy obyczajowości, zwłaszcza zakonników. La a jego ządów w klasz o ze jako opa a (1394–1422) ok eśla się zło ym ok esem w dziejach ego klasz o u. W p zypadku Kłodzka k onikę klasz o ną zapoczą kował Michał Czache i z5 ipi- sał ją do śmie ci, k ó a nas ąpiła w 1489 oku. Nie całkiem pewne jes au o s wo czę- ści d ugiej, p zyjmuje się, że kon ynuował ją dziesią y p epozy Je zy Beye 6. K onikę kanoników zW ocławia7 zapoczą kował Jodok zGłuchołazów8 idop owadził ją do 1429 oku inas ępnie kon ynuował do 1470 oku Benedyk Johnsdo (zma ł w 1503 oku)9. Nie jes wp awdzie znany o yginalny eks zapisu Jodoka. Nie wiemy eż, czy BÓG-LENARTOWICZ, Elemen y piśmiennic wa p agma ycznego w wó czości śląskich ka- noników egula nych wś edniowieczu, in: Jan Gancewski— And zej Wałkówski (edd.), Piśmiennic wo p agma yczne w Polsce do końca XVIIIwieku na le powszechnym, Olsz yn 2006, s.32–42; Ba ba a LESZCZYŃSKA, Koncylia yzm Ludol a zŻagania, S u- dia zdziejów kul u y iideologii o ia owane Ewie Maleczyńskiej w 50 ocznicę p acy dydak ycznej inaukowej, W ocław— Wa szawa— K aków 1968, s.154–163; TAŻE, K y- yka duchowieńs wa w pismach Ludol a zŻagania, Śląski Kwa alnik His o yczny Sobó ka 22, 1967, n 1, s.291–303; TAŻE, W sp awie monog a ii Ludol a zŻagania, AUW , His o ia 8, 1964, s.147–159; Ka a zyna CHMIELEWSKA, Klasz o ijego p oblemy w ś edniowiecz- nych śląskich ikłodzkich k onikach kanoników egula nych, Częs ochowa 2015; Aleksan- d a FILIPEK-MISIAK, Książę, opa , pochówek. Władza książęca awładza opa a w świe le Ca- alogus abba um Saganensium Ludol a zŻagania, in: P zemysław Wiszewski— Joanna Woj kowiak (edd.), Po es as e socie as. Władza w ś edniowiecznej Eu opie, W ocław 2014, s.13–21; Józe MANDZIUK, Dzieje kanoników egula nych św. Augus yna na Śląsku, Saeculum Ch is ianum 14, 2007, n 2, s.55–85. 3 Gus a Adol STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, Sc ip o es e um Silesiaca- um (dalej ylko SRS) I–II, B eslau 1835. 4 OLudol ie po . B.LESZCZYŃSKA, W sp awie monog a ii Ludol a zŻagania. 5 Wojciech MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, W ocław 2003, s. XVI n. 6 Tamże, s. XVIII. 7 Gus a Adol STENZEL (ed.), Ch onica abba um Bea ae Ma iae i ginis in A ena, SRS II, B eslau 1839. 8 L.MATUSIK, Ze s udiów nad ś edniowieczną kul u ą umysłową, s.35n. 9 Roman HECK, Główne linie ozwoju dziejopisa s wa śląskiego, S udia Ź ódłoznawcze 22, 1977, s.61–75, u s.68. OPEN ACCESS 68 HISTORIE — OTÁZKY — PROBLÉMY 2/2019 ijakich zmian dokonał w nim kon ynua o k oniki Benedyk Johnsdo , k ó y był ównież au o em znanej K oniki czeskiej10. Au o zy ych k onik oceniani są jako ze elni, dociekliwi, podchodzący k y ycz- nie do ź ódeł k onika ze. Dzieła e w znacznym s opniu opa e zos ały na au opsji, ale akże na p zekazach ź ódłowych11. Pomocą dla nich były boga e biblio eki ia - chiwa własnych klasz o ów12. Sięgali p zy ym akże do znanych dzieł his o iog a ii, np. d ugi k onika z zŻagania Pio Waynknech m. in. do dzieła Sylwiusza Piccolo- miniego odziejach Czech13, zaś au o bezwzględnie większej części k oniki zKłodzka, pochodzący zNysy, miejscowy p epozy Michał Czache i z, powoływał się na k onikę klasz o ną zŻagania, a akże na Żywo a cybiskupa A nosz a14. K onika ze ci byli p zy ym na ogół dob ze zo ien owani w genealogii odno owywanych władców ik ólów, nie ylko czeskich (np. k onika z żagański zaznaczył, że k ól czeski Władysław II Jagiellończyk był pie wo odnym synem Jagiełły, czy, że d ugą żoną Macieja Ko wina była Ka a zyna, có ka Je zego zPodieb adów)15. Szkiele ch onologiczny ych k onik, k ó e uznać można ogólnie za k oniki klasz- o ne16, wyznaczają ok esy sp awowania unkcji opa a, czy p epozy a w klasz o ze. Pods awę na acji s anowią dzieje klasz o u ak onika ze aczej zadko, poza głównie dziełem pows ałym w klasz o ze w Żaganiu, wychodzili poza ę p oblema ykę. Jodok zGłuchołazów iBenedyk Johnsdo zklasz o u w ocławskiego17 koncen owali się głównie na dziejach swojego klasz o u w kon ekście ozwoju pods aw mają kowych, 10 F anz WACHTER (ed.), Die böhmische Ch onik des Benedic Johnsdo , SRS XII, B eslau 1883. Ok onice ej po . Blanka ZILYNSKÁ, Die Geschich ssch eibung im Ausgang des Mi elal e s als Ausd uck de egionalen Iden i ä . Eine Kon on a ion de Au assungen Benedik Johnsdo s mi den Ansich en seine Zei genossen zum Thema Zugehö igkei Schlesiens zu Böhmischen K o- ne, in: Lenka Bobko á— Jana Fan yso á-Ma ĕjko á (edd.), Te a— Duca us— Ma chio- na us— Regio. Die Bildung und En wicklung de Regionen im Rahmen de K one des König eichs Böhmen (K onlände in de Geschich e des Böhmischen S aa es VI), P aha 2013, s.308–334; po . eż W.MROZOWICZ, Ś edniowieczne śląskie dziejopisa s wo klasz o - ne, s.148n. 11 K.CHMIELEWSKA, Klasz o ijego p oblemy, s.81n. Rze elnego op acowania doczekała się ylko wspomniana już k onika klasz o na zKłodzka— W.MROZOWICZ, K onika klasz o- u kanoników egula nych w Kłodzku. 12 Po . np. Al ed ŚWIERK, Ś edniowieczna biblio eka klasz o u kanoników egula nych Św. Au- gus yna w Żaganiu, W ocław 1965; L.MATUSIK, Ze s udiów nad ś edniowieczną kul u ą umy- słową, s.35–64. 13 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.309. 14 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, s.3 i223. Oź ó- dłach wyko zys anych w K onice po . eż W.MROZOWICZ, K onika klasz o u kanoników egula nych, s.108–119. 15 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Sagnensium, s.380 i352. 16 Na ema k onik klasz o nych po . K.CHMIELEWSKA, Klasz o ijego p oblemy, s.25n. 17 Na ema ych au o ów iich dzieła po . K.CHMIELEWSKA, Klasz o ijego p oblemy, s.35n. Także Leokadia MATUSIK, Kilka uwag w sp awie k oniki kanoników egula nych na Piasku we W ocławiu, in: S udia zdziejów kul u y iideologii o ia owane Ewie Maleczyńskiej, W o- cław 1968, s.180–196, u s.186n. OPEN ACCESS anTOnI BaRcIaK 69 wyją kowo ylko sięgali do sp aw związanych zdziejami Śląska czy Czech. Na dzie- jach wewnę znych klasz o u koncen ował się akże k onika z Michał Czache i z zpozos ającego pod bezpoś ednią władzą k ólów czeskich ipołożonego na szlaku na Śląsk Kłodzka18, s ąd zapewne k onika z en podaje nieco więcej in o macji o ym, co działo się w Czechach czy na Śląsku, głównie jednak na ziemi kłodzkiej. K onika a pos zegana jes , podobnie jak inne omawiane ipows ałe w klasz o ach kanoników egula nych, jako dzieło op agma ycznym cha ak e ze19. Obsze ną na acją his o- yczną odnoszącą się do Śląska iCzech iw ogóle Eu opy Ś odkowej, cha ak e yzuje się na omias Ka alog opa ów żagańskich, w k ó ym wiek XV opisywał zasadniczo d ugi zmiejscowych k onika zy— Pio Waynknech . Omawiane k oniki, choć w óżnym s opniu, są więc akże ź ódłami do dziejów Czech is osunków czesko-śląskich. T udny dla Czech wiek XV, zwłaszcza d uga jego połowa, kiedy o zmieniali się w ym k aju władcy ipanujący, aP aga na pewien czas p zes ała pełnić unkcje oś odka władzy, za ówno poli ycznej, jak ikościelnej, o p zede wszys kim czas husy yzmu, uznawanego w k ęgach ka olickich za he ezję. Nie był o akże ok es, kiedy czescy k ólowie byli w s anie ealizować ideał ś ednio- wiecznego władcy, k óla pokojowego ( ex paci icus), dbającego opoddanych, zabez- pieczającego im pokój ibezpieczeńs wo. Wiek XV, o jednak akże s ulecie zasadniczych p zemian akże na Śląsku, ów- nież ideologicznych, gdzie mieszkańcy budowali pods awy swojej od ębności i oż- samości20. Jeszcze w końcu XIV s ulecia, jak s a ano się o wykazać w li e a u ze, nas ąpiło wy wo zenie się pojęcia geog a icznego Śląska jako jednego e y o ium poli ycznego, jako jedności poli ycznej21. Rozbi y na d obne księs wa iksięs ewka Śląsk zaczął być pos zegany jako jedność poli yczna. XV s ulecie p zyniosło zna- czące p zejawy świadomości egionalnej iod ębności ej ziemi, k ó ą H.Manikowska ok eśliła mianem „świadomości p owincjonalnej”22. W połowie la sześćdziesią ych na Śląsku pojawił się na ok eślenie ej ziemi e min pa ia23. Mieszkańcy zaś Śląska zaczęli być ok eślani e minem Slezi e, k ó zy posługują się językiem śląskim, czemu dał wy az m. in. d ugi k onika z zŻagania24. 18 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, s. XXII. 19 Po . W.MROZOWICZ, K onika klasz o u kanoników egula nych w Kłodzku, s.89–90; W.MRO- ZOWICZ, Ś edniowieczne śląskie dziejopisa s wo klasz o ne, s.144; A.POBÓG-LENARTOWICZ, Elemen y piśmiennic wa p agma ycznego, s.32–42. 20 Op zemianach po . Tomasz JUREK, Die En wicklung eines schlesischen Regionalbewuss seins im Mi elal e , Zei sch i ü Os mi eleu opa Fo schung 47, 1998, s.21–48, zwłaszcza s.35n. 21 Po . p ace: Kazimie z ORZECHOWSKI, Ogólnośląskie zg omadzenia s anowe, Wa szawa— W ocław 1979; O id PUSTEJOVSKY, Schlesiens Übe gang an die böhmische K one. Mach po- li ik Böhmens im Zeichen on He scha und F ieden, Köln 1974. 22 Halina MANIKOWSKA, Świadomość egionalna na Śląsku w późnym ś edniowieczu, in: Bene- dyk Zien a a (ed.), Pańs wo, na ód, s any w świadomości wieków ś ednich, Wa szawa 1990, s.253–267. 23 Tamże, s.258n. 24 Po . G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.231 i352. Po . eż H.MANI- KOWSKA, Świadomość egionalna, s.259n. OPEN ACCESS 70 HISTORIE — OTÁZKY — PROBLÉMY 2/2019 Świadec wem ych p zemian ibudowania owej egionalnej świadomości s ała się his o iog a ia, wp zęgnię a p zy ym w budowanie własnej świadomości his o ycz- nej. Podk eślając więc od ębność Śląska, szukano począ ków miejscowej dynas ii pias owskiej, nie wiązanej zpolską adycją dynas yczną. W XIV wieku na Śląsku żywa była jeszcze świadomość związków zPolską iżywa była polska adycja, choć budowane były już pods awy własnej śląskiej ożsamości, ap owadziło o do z ywa- nie emocjonalnego s osunku zPolską25. Pos ępowała p zy ym in eg acja wewnę zna na Śląsku, k ó y s awał się jednym egionem, zaś dużą olę w ej in eg acji odg ywał kościół ijego ins y ucje26. W analizowanych k onikach olę pa onki Śląska pełniła św. Jadwiga, k ó ą p zekazy ych k onik p óbowały łączyć zmiejscowymi książę ami, dos zegając w niej niemal p o oplas ę miejscowych władców, akże szczególną opie- kunkę ej ziemi27. W XV w. na Śląsku zanikało zain e esowanie Polską ipolskimi sp awami, zanikała świadomość związków ej ziemi ijej książą zPolską. W omawianych k onikach nie- wiele pisze się oPolsce iPolakach izwiązkach Polski ze Śląskiem. Polacy uLudol a zŻagania pos zegani są jako ludność należąca do niższych s e społecznych28. Nie- chęć na Śląsku do Polski iPolaków pogłębiały wojny oczone między Władysławem aKo winem izwiązane znimi niszczące najazdy wojsk polskich na ę ziemię. Zmieniał się w eszcie na Śląsku p zyjazny albo p zynajmniej neu alny na ogół do ąd ob az Czecha. P zyczyną ej zmiany był właśnie głównie husy yzm, k ó ego genezę s a ał się obsze nie p zeds awić d ugi k onika z zŻagania, wypominający Czechom, że byli niegdyś na odem szlache nym, związanym zkościołem29. S a ając się pokazać począ ki husy yzmu w Czechach k onika z en za zucał Czechom chęć ywalizacji in elek ualnej zNiemcami, czemu miało służyć wysłanie na sobó w Kon- s ancji uczonych mężów czeskich Jana Husa iHie onima30. Niechęć do Czechów na Śląsku ulegała pogłębieniu, ap zyczynił się do ego zasadniczo wybó Je zego zPo- dieb adów na k óla Czech iniep zejednane s anowisko W ocławia wobec ego wy- bo u31. Dał emu wy az M.Czache i z, pisząc oczasach k óla Je zego zPodieb adów, że „Slesia esis eba unc Regi Bohemiae”32. 25 Po . T.JUREK, Die En wicklung, s.33–36. 26 Wskazywała na o Blanka ZILYNSKÁ, Role cí ke ních ins i ucí p ocesu in eg ace slezského e- gionu, Śląski Kwa alnik His o yczny Sobó ka 66, 2011, z. 3, s.37–51. 27 Tak d ugi k onika z zŻagania po . G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.366 (ok eślenie „nobilissima s i ps bea e Hedwigis“), s.397; W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonica um egula ium in Glacz, s.222 ( u omodłach dziękczynnych do ej świę- ej po śmie ci Je zego zPodieb adów). Po . eż Halina MANIKOWSKA, Legenda św. Jadwigi— obieg i ans o macja, in: B onisław Ge emek (ed.), Kul u a eli a na akul u a masowa w Pol- sce późnego ś edniowiecza, W ocław 1978. Po . eż T.JUREK, Die En wicklung, s.42–43. 28 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.229. 29 Tamże, s.283–285. 30 Tamże, s.283–285. 31 Po . np. Janusz SMOŁUCHA, Czesi w pismach Pio a Eschenloe a, in: An oni Ba ciak— Woj- ciech Iwańczak (edd.), Piśmiennic wo Czech iPolski w ś edniowieczu iwe wczesnej epo- ce nowoży nej, edd., Ka owice 2006, s.319–328. 32 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, s.117. OPEN ACCESS anTOnI BaRcIaK 71 Śląsk pozos awał częścią ziem Ko ony Czeskiej, ak ólowie czescy pozos awali zwie zchnimi władcami ej ziemi. D ugi k onika z zŻagania znaciskiem p zypo- mniał oinko po acji Śląska do K óles wa Czech, wskazując jednoznacznie na Jana Luksembu skiego, jako inspi a o a ej inko po acji33. Wspominany Benedyk John- sdo dzieje Śląska jednoznacznie ak ował jako dzieje K óles wa Czech. Umocnie- niu ulegała p zy ym ola czeskich władców w oli gwa an ów ładu poli ycznego na Śląsku34. Rósł au o y e k óla czeskiego, zwłaszcza na ych śląskich ziemiach, k ó e zos ały bezpoś ednio wcielone do K óles wa Czeskiego. Wspominani k onika ze nie mieli wą pliwości— k ólowie czescy, o akże k ólowie Śląska. Widzieli w nich za em swoich władców zwie zchnich. Czeskich k ólów nie mogło więc zab aknąć w pows ałych na Śląsku dziełach hi- s o iog a icznych, azwłaszcza w czeskim Kłodzku, awięc akże w k onikach klasz- o ów kanoników egula nych. Wzo em władcy pozos awał cesa z Ka olIV. P zeja- wiło się o zwłaszcza w dziele k onika za zKłodzka, w k ó ym Ka ol IV, o glo iosus p inceps, k ó y m. in. us anowił me opolię p aską35. Opinie ego k onika za o ym władcy nie mogą zaskakiwać, gdyż o w czasach panowania Ka ola IV założony zo- s ał klasz o kanoników egula nych w ym mieście. K ólowie czescy w omawianych k onikach pojawiali się w zasadzie głównie w kon ekście ich związków ze Śląskiem, zich poby ami na ej ziemi, czy eż w konk e nym klasz o ze lub w Kłodzku iodbie- aniem u hołdów lennych, czy w związku zza wie dzaniem lub nadaniem p zywile- jów, jak ównież nałożeniem nowych obciążeń36. Tak jes zwłaszcza w dziele pows a- łym wklasz o ze w ocławskim, gdzie k ólowie czescy pojawiają się niemal wyłącznie wkon ekście ych związków, nie zawsze najlepszych, z ym klasz o em. Wspomniana jes eż am wyp awa opa a Mikołaja do Ołomuńca celem złożenia hołdu Je zemu zPodieb adów, ale połączone o było akże z uzyskaniem po wie dzenia p zez egoż k óla p zywilejów klasz o u37. D ugi k onika z zŻagania odno ował spo kanie k ó- lów Czech iPolski w Głogowie w 1462 ., ok eślone jako „sec e um”, ok ó ym „p o unc apaucis agni um es ”38. Więcej uwagi czeskim k ólom poświęcili jedynie k oni- ka ze zŻagania, pisząc wiele oich poli yce na le sy uacji w Eu opie ionich samych, co ujawniło się w poświęconych im osobnych ozdziałach. 33 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.398. 34 P zypomniał o ym P zemysław WISZEWSKI, Des ukcyjne czy spajające egion? G upy spo- łeczne na ś edniowiecznym Śląsku w kon ekście ak ywności poli ycznej (czwa a ćwie ć XII–XVw.), Śląski Kwa alnik His o yczny Sobó ka 67, 2012, z. 4, s.103–138, zwłaszcza s.124. 35 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganiensium, s.4. 36 Sze eg p zykładów po . np. Władysław Pog obowiec w 1454 oku; G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.332; po . eż s.359 (Alb ech iMaciej) is.384 (Ma- ciej); G.A.STENZEL (ed.), Ch onica abba um Bea ae Ma iae Vi ginis in A ena, s.209, 233, 257–258 i d.; W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, po . np. s.34, 36–37, 41, 49–50, 112 i d. Także p zywileje nadane p zez k óla Władysława Jagiellończyka jeszcze p zed jego ko onacją k ólewską, amże, s.226. 37 G.A.STENZEL (ed.), Ch onica Bea ae Ma iae Vi ginis in A ena, s.243 wyp awa a miała na celu akże uzyskanie zwolnienia zopła na zecz k óla zdób położonych w księs wie świdnickim. 38 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.344. OPEN ACCESS 72 HISTORIE — OTÁZKY — PROBLÉMY 2/2019 Pows aje więc py anie, jak ci czescy władcy byli pos zegani p zez wspomnianych k onika zy? Co wa unkowało o pos zeganie iocenę ych k ólów? Jaki miało wymia w nowej izmienionej sy uacji poli ycznej, co można odnieść do ówczesnej sy uacji zwłaszcza w Czechach o az do unkcjonującego od dawna ideału władcy. Jak w ej sy uacji pos zegani byli zwie zchni władcy Śląska, czescy k ólowie, co onich ijak onich pisali klasz o ni k onika ze? W swoich ocenach iopiniach au o zy Ka alogu opa ów żagańskich wyko zys ali spo- ykane częs o w his o iog a ii p zeciws awianie sobie kolejnych władców na zasadzie kon as ów39. Ludol zŻagania p zeds awianemu powszechnie jako wzó panującego cesa za Ka ola IV, p zeciws awił jego syna WacławaIV. Miał on być p zeciwieńs wem swego ojca, ok eślanego jako „in ic issimus” o az „se enissimus e eligiosissimus im- pe a o Bohemie”40. Wacław IV w ocenie k onika za o ządzący „ypoc i a”41, ok ó ym nic dob ego nie można było powiedzieć, bo był o „Romano um e Bohemo um non am ex, quam ca ni ex”42, ap zy ym miał być powszechnie znienawidzony p zez wszys kich, biednych iboga ych, chłopów imieszczan43, co nie do końca odpowiadało ówczesnej zeczywis ości. W podobny p zeciws awny sposób s a ał się p zeds awić Jan Waynknech Alb ech a iWładysława Pog obowca p zeciws awiając ich Je zemu zPodieb adów. Pozy ywnie Władysława Pog obowca oceniał akże M.Czache i z, po- święcając mu nieco uwagi, ale wynikało o aczej zmłodego wieku władcy44. XV-wieczni k ólowie czescy pos zegani są p zede wszys kim pop zez ich s osu- nek do kościoła o az husy yzmu, ale zab akło u cenionej niegdyś szczególnie oceny ich pobożności. Począ ki husy yzmu Jan Waynknech wiązał zk ólem WacławemIV, synem Ka ola IV, k ó y „apa e na nobili a e nimium degene an e, impe ium e e- gnum Bohemie plus occupan e quam gube nan e, cepi he esis Wickle is a um e Hussi a um in Bohemia e Mo a ia o i e e c esce e”45. K onika z wypomina mu akże p ześladowania księży ikościoła46. Władca en był zdaniem ego k onika za człowie- kiem, k ó y „nec deum ime nec homines”47. Rep esję wobec kle u w ocławskiego, wi- dząc w nich p zejawy p ześladowania kościoła, k onika z po ównywał do ych, k ó e miały miejsce uza ania ch ześcijańs wa48. Wypominał je akże Wacławowi IV pie w- szy k onika z zklasz o u kanoników egula nych we W ocławiu, Jodok zGłuchoła- zów. Na omias d ugi k onika z zŻagania, kolejnym czeskim władcom za zucał zby 39 Po . Czesław DEPTUŁA— Aleksand a WITKOWSKA, Wzo ce ideowe zachowań ludzkich w XII iXIII wieku in: Aleksande Gieysz o (ed.), Polska dzielnicowa izjednoczona, Pań- s wo— społeczeńs wo— kul u a, Wa szawa 1972, s.119–158, s.129n. 40 Tak go ok eśla d ugi k onika z zŻagania po . G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Sa- ganensium, s.283 i213. 41 Tamże, s.215. 42 Tamże, s.213. 43 Tamże, s.214. 44 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii Bea ae Ma iae Vi ginis in Glacz, s.104–105. 45 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.283. 46 Tamże, s.215–216. 47 Tamże, s.216. 48 G.A.STENZEL (ed.), Ch onica abba um Bea ae Ma iae Vi ginis in A ena, s.206. OPEN ACCESS anTOnI BaRcIaK 73 małe zaangażowanie w zmaganiach zhe ezją49. Zasługą nas ępcy Wacława IV, k óla Zygmun a, zdaniem ego k onika za, miało być dop owadzenie do jedności kościoła na sobo ze w Kons ancji iBazylei50, choć wypomniana była mu zgoda na skazanie na śmie ć Jana Husa iHie onima51, awięc poś ednio niedo zymanie wcześniejszych wo- bec nich gwa ancji izobowiązań. Na omias M.Czache i z, o ym czeskim k ólu pisze jedynie w kon ekście jego związków zklasz o em kłodzkim, podk eślając wzięcie pod swoją opiekę o az po wie dzenie p zywilejów klasz o nych, ok eślając p zy ej okazji ego władcę mianem „he es e us e legi imus”, „in ic issimus p inceps”52. Dla k onika zy w ocenie czeskich k ólów miało akże znaczenie popa cie kościoła dla ich kandyda u y do ko ony. Panujący w Czechach zaledwie niepełna dwa la a „ i e udi us e o us i uosus adeoque pius” Alb ech , w elacji k onika za zklasz o u w ocławskiego, wyb any zos ał na k óla Czech p zez „ba ones ch is iani egni Bohe- mie cum consensu P agensis e alia um ci i a um ka holica um egni”53. Popa cie k ęgów ka olickich dla Zygmun a wyeksponował k onika z zŻagania, podk eślając sp zeciw jego wybo owi czeskich husy ów imias a P agi.54 Jednoznacznie ikonsekwen nie nega ywnie p zez k onika zy wspomnianych klasz o ów kanoników egula nych pos zegany ioceniany był na odowy k ól czeski Je zy zPodieb adów, wzbudzający unich zdecydowanie niechęć. Zdaniem d ugiego k onika za zŻagania, k ó y poświęcił w swoim dziele wiele miejsca oko- licznościom dojścia Je zego do władzy w Czechach ijego ządom55, o en czeski władca p zyniósł najwięcej szkód głównie Ślązakom. Ka ie ę ego czeskiego k óla, jeszcze p zed jego ko onacją k ólewską opisał M.Czache i z, uznając w nim he e- yka, k ó y nazywał siebie k ólem Czech, awcześniej jeszcze gube na o em „Re- gni Bohemiae”56, konsekwen nie ok eślając go p zy ym zd obniałą o mą imienia: „Ge sicus” lub „Je sicus”, co miało mieć niewą pliwie odpowiedni wydźwięk57. Ok eśleniem akim, używanym w Czechach, posługiwał się akże, choć już nie- konsekwen nie, k onika z zw ocławskiego klasz o u58. Używał go ównież d ugi k onika z zŻagania poświęcając Je zemu wiele miejsca iod ębne ozdziały, k ó y wjego ocenie o „occupa o egni Bohemie”, „he e icus elapsus e condempna us”59, p omujący he ezję60, ap zy ym wia ołomca nie do zymujący słowa iobie nic, oczym miały dowodzić jego kon ak y zpapies wem61. K onika z en za zucając mu 49 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.284. 50 Tamże, s.279, 307. 51 Tamże, s.279–280 i307–308. 52 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Glacz, s.37. 53 G.A.STENZEL (ed.), Ch onica abba um Bea ae Ma iae Vi ginis in A ena, s.233. 54 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.280. 55 Tamże, s.339–343 56 W.MROZOWICZ (ed.), Ca alogus monas e ii canonico um egula ium in Glacz, s.180. 57 Tamże, s.92, 180, 187. 58 G.A.STENZEL (ed.), Ch onica abba um Bea ae Ma iae Vi ginis in A ena, s.254. 59 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.366, po . eż s.351. 60 Tamże, s.284. 61 Tamże, s.342. OPEN ACCESS 74 HISTORIE — OTÁZKY — PROBLÉMY 2/2019 bezwzględne dążenie do władzy62, obsze nie opisał budzącą sp zeciw jego ko ona- cję63, czy zwy aźną sa ys akcją odwołanie akcep acji kompak ów p askich w 1462 o az ogłoszenie go p zez papieża he e ykiem ipozbawienie go onu64. Zjazd gło- gowski z1462 Je zego zk ólem polskim Kazimie zem, d ugi k onika z zŻagania ak ował, jak już wspomniano, jako spo kanie „sek e ne”, ap zy ym okazję do us aleń co do p zyszłej obsady onu czeskiego.65 P zypominając ak sp zeciwu książą imias śląskich wobec elekcji Je zego, k o- nika ze byli wy azicielami opinii na Śląsku o ym k ólu66. Dopełnia o obsze na e- lacja M.Czache i za opowszechnej adości okazywanej publicznie w ej ziemi po śmie ci k óla Je zego67. Innym wyznacznikiem dla k onika zy w ocenie iopiniach oczeskich k ólach były p owadzone p zez nich na e enie Śląska, czy ziemi kłodzkiej niszczące wojny. P owadzenie akich wojen wypominane jes p zede wszys kim wobec Je zego zPo- dieb adów68. Wyeksponowane zos ało p zy ym na as ające napięcie między W ocła- wiem a ym k ólem ijego wyp awa na W ocław, k ó y konsekwen nie nie chciał uznać władzy ego k óla69, choć uczynili o książę a śląskiej ziemi. Mias o o zaś odg ywało na Śląsku zasadniczą ispecy iczną olę, s anowiąc w is ocie od ębną jednos kę p o- wadzącą własną poli ykę, co z esz ą podnoszone było p zez k onika zy70. W ocław odeg ał ważną olę w in eg acji Śląska iksz ał owaniu się egionalnej świadomości71. Niszczące wojny, m. in. na Gó nym Śląsku, d ęczenie nadmie nymi cięża ami ipoda kami, wypominał eż Jan Waynknech Maciejowi Ko winowi72. M.Czache i z uska żał się na omias na wojny na ziemi kłodzkiej p owadzone między „Slesi as e Bohemos”73. K onika skie opisy wojen koncen owały się na zniszczeniach, zwłasz- cza w dob ach kościoła, głównie klasz o ów, pomijając zupełnie lansowany we wcze- śniejszej his o iog a ii ideał k óla, jako władcy unikającego wojen („ ex paci icus”). Niemal wszys kim ówczesnym k ólom czeskim k onika ze za zucają nadmie ne obciążenia iskalne, zwłaszcza kościoła. Był o kolejny is o ny elemen w ocenach ych 62 Po . choćby elacje o eakcji ego czeskiego władcy na śmie ć Władysława Pog obowca— G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.339. 63 Tamże, s.342. 64 Tamże, s.351–352. 65 Tamże, s.344–345. 66 Podk eśla o zwłaszcza k onika z Jan Waynknech — Tamże, s.340–341. 67 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico m egula ium in Glacz, s.222. 68 Po . m. in. amże, s.180n. 69 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.341. Opó W ocławia wobec Je ze- go zPodieb adów p zeds awił obsze nie Pio Eschenloe — po . Gunhild ROTH (ed.), Ge- schich e de S ad B eslau I–II, New Yo k— München— Be lin 2003, zwłaszcza w omie I. 70 Po . eż Ma in ČAPSKÝ, Z ození země. Komunikující společens í pozdně s ředo ěkého Slezska, P aha 2013, s.83n. 71 Po . Ma in ČAPSKÝ, Komunikační sí ě jako p os ředek ku áření společné iden i y. Příspě ek k o mo ání zemského ědomí pozdněs ředo ěkém Slezsku, Śląski Kwa alnik His o yczny So- bó ka 66, 2011, z. 3, s.53–64, zwłaszcza s.55n. 72 G.A.STENZEL (ed.), Ca alogus abba um Saganensium, s.377, 384, 390. 73 W.MROZOWICZ (ed.), C onica monas e ii canonico um egula ium in Gla z, s.216. OPEN ACCESS