scieee Open visual document viewer

Práctica extraescolar del baloncesto y calidad de movimiento en chicas adolescentes

Vernetta Santana, Mercedes,De Orbe Moreno, María,Salas Morillas, Alicia

Abstract

Objetivo: Valorar la calidad de movimiento aplicando el Functional Movement Screen (FMS) en chicas adolescentes de 12 a 13 años practicantes o no de baloncesto como actividad deportiva extraescolar. Método: Estudio descriptivo, comparativo y transversal donde participaron 47 chicas (24 practicantes de baloncesto y 23 no practicantes). Se utilizó la batería FMS, formada por siete pruebas: sentadilla profunda, paso de valla, estocada en línea, movilidad de hombro, elevación activa de la pierna recta, estabilidad del tronco en flexiones, estabilidad rotatoria del tronco. Resultados: el estadístico R de Spearman mostró una relación estadísticamente significativa de signo positivo entre la puntuación global del FMS y la práctica de AF extraescolar (p= ,023). Las chicas practicantes de baloncesto tienen mejor calidad de movimiento que las no practicantes, con diferencias estadísticamente significativas, puntuando mejor en todas las pruebas. Conclusión: se constata una relación entre la práctica del baloncesto y una mayor puntuación del FMS.

Full text

75 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 pp75-93 PRÁCTICA EXTRAESCOLAR DEL BALONCESTO Y CALIDAD DE MOVIMIENTO EN CHICAS ADOLESCENTES BASKETBALL EXTRACURRICULAR ACTIVITY AND QUALITY OF MOVEMENT IN TEENAGER GIRLS Recibido el 17 de mayo de 2020 / Acep ado el 29 de junio de 2020 / DOI: 10.24310/ icca d.2020. 9i2.9080 Co espondencia: Ma ía de O be Mo eno. momo eno@co eo.ug .es Ve ne a, M1ACFG; De O be, M2BCD; Salas, A3B 1Uni e sidad de G anada, España. e ne a@ug .es. 2Doc o anda Uni e sidad de G anada, España. momo eno@co eo.ug .es 3Doc o anda Uni e sidad de Vigo, España. [email p o ec ed] Responsabilidades ADiseño de la in es igación. BRecolec o de da os. CRedac o del abajo. DT a amien o es adís ico.EApoyo económico. FIdea o iginal y coo dinado de oda la in es igación. GRe isión c í ica y ap obación de la e sión inal del documen o. RESUMEN Obje i o: Valo a la calidad de mo imien o aplicando el Func ional Mo emen Sc een (FMS) en chicas adolescen es de 12 a 13 años p ac ican es o no de balonces o como ac i idad depo i a ex aescola . Mé odo: Es udio desc ip i o, compa a i o y ans e sal donde pa icipa on 47 chicas (24 p ac ican es de balonces o y 23 no p ac ican es). Se u ilizó la ba e ía FMS, o mada po sie e p uebas: sen adilla p o unda, paso de alla, es ocada en línea, mo ilidad de homb o, ele ación ac i a de la pie na ec a, es abilidad del onco en lexiones, es abilidad o a o ia del onco. Resul ados: el es adís ico R de Spea man mos ó una elación es adís icamen e signi ica i a de signo posi i o en e la pun uación global del FMS y la p ác ica de AF ex aescola (p= ,023). Las chicas p ac ican es de balonces o ienen mejo calidad de mo imien o que las no p ac ican es, con di e encias es adís icamen e signi ica i as, pun uando mejo en odas las p uebas. Conclusión: se cons a a una elación en e la p ác ica del balonces o y una mayo pun uación del FMS. 76 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 PALABRAS CLAVE: mo imien o uncional, compe encia mo iz, FMS, balonces o, adolescen es. ABSTRACT Objec i e: To assess he mo emen quali y by applying he Func ional Mo emen Sc een (FMS) in gi ls eenage s aged 12-13 depending on whe he hey p ac ice baske ball as an ex acu icula ac i i y o no . Me hod: Desc ip i e, compa a i e and c oss-sec ional s udy in which 47 gi ls (24 baske ball p ac i ione s and 23 non-p ac i ione s) ook pa . I was used he FMS es , which is composed by se en mo emen pa e ns es s: o e head squa , hu dle s ep, in-line lunge, shoulde mobili y, ac i e s aigh leg aise, unk s abili y push up and o a y s abili y. Resul s: The Spea man R s a is ic showed a s a ically signi ican posi i e ela ionship be ween he global FMS sco e and he ex acu icula PA (p =.023). Those gi ls who p ac iced baske ball had be e mo emen quali y le el han non-p ac i ione s, wi h s a is ically signi ican di e ences, sco ing highe in all he es s. Conclusion: The e is a ela ionship be ween he baske ball´s p ac ice and a highe FMS sco e. KEY WORDS: unc ional mo emen , mo o skill, FMS, baske ball, adolescen s INTRODUCCIÓN La Educación Física (EF) iene un papel impo an e den o de la Educación Secunda ia Obliga o ia (ESO). En e sus múl iples obje i os es á el de gene a adhe encia a la p ác ica de ac i idad ísica (AF) en niños y adolescen es, de mane a que es a quede in eg ada en el día a día de la pe sona con o me a c eciendo. Los mo i os en e o os, se basan en la a ibución a la AF de una se ie de en ajas o bene icios pa a el indi iduo que la ealiza, en los di e en es ámbi os de la conduc a humana, cogni i o, a ec i o, social y mo iz. No obs an e, pa a ob ene dichos bene icios y gene a adhe encia es necesa io dispone de un mínimo de habilidades mo ices que nos pe mi an alcanza cie o ni el de éxi o en la ealización de la ac i idad, pa a que es a nos gene e la mo i ación in ínseca su icien e pa a segui p ac icándola. 77 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 Po an o, los es udian es deben con a con unos ni eles básicos de capacidades ísicas condicionales y coo dina i as pa a a on a con ga an ía el ap endizaje de las a eas p opues as con éxi o1,2. En de ini i a, como indica Ruiz-Pé ez3, es os eque imien os mo ices son necesa ios pa a a on a las a eas mo o as que p opone el p o eso de EF, ya que, indi ec amen e, su al a puede p o oca una desmo i ación po su posible incompe encia e incluso el no gus o po la AF. De es a o ma, la igu a del p o eso de EF adquie e una especial ele ancia, ya que debe se capaz de e ec ua una p og esión lógica y cohe en e de los con enidos en unción de las ca ac e ís icas y peculia idades del alumnado, adap ando a ellos en odo momen o las a eas p opues as. Pa a ello, es undamen al, an es de cualquie p opues a o plan eamien o de un p og ama de in e ención, analiza p e iamen e el con ex o donde se a a desa olla , así como e alua de o ma inicial, la compe encia mo iz y la calidad de mo imien o de sus alumnos3. E idencias cien í icas a i man la elación posi i a en e el desempeño mo o en pa ones de mo imien os básicos con el ni el de AF y la pa icipación en ac i idades ísicas o ganizadas4,5. En base a dichas e idencias es de supone que aquellos alumnos que pa icipen en AF ex aescola es end án más desa ollados los pa ones de mo imien o undamen ales en compa ación con aquellos que no p ac ican ninguna. El balonces o es uno de los depo es ac ualmen e más p ac icados en España en la edad escola , o e ándose como ac i idad ex aescola en la mayo ía de los colegios y di e en es ayun amien os, clubs y escuelas depo i as. Su g an demanda, se debe sin duda a los éxi os depo i os de la selección española de balonces o, así como, a di e en es jugado es como los he manos Gasol, Ricky Rubio…e c., que se han con e ido en ídolos en muchos es udian es. Se a a de un depo e colec i o muy dinámico conocido po sus mo imien os explosi os. Mo imien os b uscos, ápidos y ca e as co as, cambios de di ección, pa adas epen inas y sal os o man pa e de cada pa ido de balonces o6. Es o equie e no sólo de un buen ni el condición ísica gene al, sino ambién de una calidad de mo imien o adecuada pa a pode ealiza con mayo éxi o dichos mo imien os especí icos del depo e, e i ando posibles lesiones. Po an o, es impo an e que los jugado es posean al o ni el de endimien o mo o gene al y especí ico7. En los p og amas de EF, pa a alo a el ni el de los alumnos, gene almen e se aplican es desa ollados pa a e alua aspec os cuan i a i os de la condición ísica: ue za, lexibilidad y esis encia ca dio ascula 8,9. Sin emba go, los ac o es cuali a i os del mo imien o 78 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 son ambién de e minan es del componen e mo o , ya que an o el equilib io como las capacidades coo dina i as es án elacionadas con el esquema co po al y el con ol pos u al10, siendo capacidades undamen ales que inciden en una mejo a de la condición ísica saludable a medio y la go plazo11. Po an o, se deben complemen a dichas e aluaciones cuan i a i as con es cuali a i os que esul en álidos y iables pa a medi la calidad de mo imien o global y que alo en pa ones de mo imien os undamen ales2. El Func ional Mo emen Sc een (FMS) es una ba e ía o mada po sie e a eas de pa ones especí icos de mo imien o elacionados con la mo ilidad, es abilidad y equilib io que pueden de ec a la exis encia o no de posibles desequilib ios bila e ales de cada segmen o co po al in oluc ado12,13. Es a ba e ía según e idencias cien í icas es una de las más comple as pa a e alua la calidad de mo imien o global 14,15. Además, los esul ados del me análisis de Bonazza e al.16 indican que su iabilidad es excelen e. No obs an e, en el ámbi o escola su uso es á poco ex endido2,14,17,18, siendo más habi ual su aplicación en pe sonas adul as19,20. De ahí, que el obje i o de es e abajo ue alo a la calidad de mo imien os en adolescen es de 12 y 13 años en unción de si p ac ican o no balonces o como ac i idad depo i a ex aescola . MATERIAL Y MÉTODOS Pa icipan es Pa a el es udio se cogió una mues a po con eniencia de 47 chicas es udian es del p ime ciclo de la ESO de la p o incia de G anada, 24 (edad=12,3±,47 años) p ac icaban balonces o como AF ex aescola y 23 (edad=12,7±,44 años) no ealizaban ninguna AF ex aescola . Pa a selecciona la mues a los c i e ios de inclusión ue on: chicas sin ninguna discapacidad ísica o psíquica que pudie a in lui en los esul ados de las p uebas del es FMS y que no u iesen p oblemas isuales o es ibula es que a ec a an al equilib io. Asimismo, se echaza on aquellas chicas que el cu so an e io hubiesen enido algún ipo de lesión muscula . Diseño e ins umen os de medida Se ealizó un es udio desc ip i o, p ospec i o y de co e ans e sal. Pa a analiza la a iable calidad de mo imien o se empleó la ba e ía FMS c eada po G ay Cook y Lee Bu on en 1998, que iene es obje i os: e alua pa ones básicos de mo imien o, de ec a asime ías y alo a el 79 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 con ol mo o 21. El FMS es á compues o po las siguien es sie e p uebas: sen adilla p o unda, paso de alla, es ocada en línea, mo ilidad de homb o, ele ación ac i a de la pie na ec a, es abilidad del onco en lexiones y es abilidad o a o ia del onco (Figu a 1). Los ma e iales u ilizados ue on: una cin a mé ica, un ablón de made a de 2x6cm, dos picas de 0,61m, una pica de 1,22m y dos cáma as de al a de inición con ecnología de g abación 4K. Figu a 1. Rep esen ación g á ica de las p uebas que componen la ba e ía. 80 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 P ocedimien o P ime amen e, se ob u o, la au o ización del cen o educa i o de las escola es y del club al que pe enecían las jugado as de balonces o, así como la i ma de consen imien o in o mado en unción de la legislación igen e (Ley 41/2002 de 14 de no iemb e) cumpliendo con los p incipios é icos exp esados en la Decla ación de Helsinki. Se solici ó la ap obación po pa e del Comi é de É ica de la Uni e sidad de G anada, ob eniendo la esolución a o able núme o 1.011. P e iamen e a la oma de da os se lle ó a cabo un en enamien o de obse ación de la ba e ía FMS du an e dos semanas con es sesiones de una ho a cada una de ellas. Dicho en enamien o se aplicó a dos obse ado es con mues as a iadas eniendo en cuen a los c i e ios de Ande son e al.17. Al inaliza el en enamien o se comp obó la conco dancia en e ambos obse ado es median e la ó mula p opues a po Angue a22: (núme o meno /núme o mayo ) x100. Ambos obse ado es alcanza on en odas las p uebas el mínimo g ado de con iabilidad eque ido (80%) pa a pode pa icipa en una in es igación23. An es de la alo ación, se dio in o mación de cada una de las p uebas acompañada de un ídeo modelo con la ejecución co ec a de cada una de ellas. Seguidamen e, se ealizó un calen amien o básico di igido de cinco minu os (ca e a con inua, odillas al pecho, alones al glú eo, pasos la e ales y eje cicios de mo ilidad dinámica, en e o os). A con inuación, se e alua on las di e en es p uebas indi idualmen e, siguiendo el o den y acili ándoles las ins ucciones e bales p opues as po Cook24, pe mi iendo es in en os. En odas las p uebas sal o la 1 y la 6 la e aluación se ealizó po el lado co po al de echo e izquie do. En cada pa icipan e se g aba on odas las ejecuciones desde los planos on al y sagi al, pa a la pos e io e aluación de los dos e aluado es. La con iabilidad in e -obse ado es ue de 95% en la e aluación global de la ba e ía FMS. En la alo ación global del es se pueden consegui un máximo de 21 pun os, siendo has a 3 pun os los que se pueden alcanza en cada una de las p uebas. Los pun os se consiguen en unción de cómo se ealiza cada eje cicio, de mane a que, si una pe sona es capaz de ealiza el mo imien o cumpliendo odos los c i e ios es ablecidos y sin necesidad de aplica una compensación, se le o o gan los 3 pun os. Si se ealiza el eje cicio sin aplica compensaciones, pe o no se cumplen odos los c i e ios se ob ienen 2 pun os y si se ealiza el mo imien o, sin cumpli los c i e ios y equi iendo de una ayuda 81 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 o de hace alguna compensación, se o o ga 1 pun o. Finalmen e, se ob ienen 0 pun os si no se puede comple a el eje cicio o si se sien e dolo al ealiza lo12. Cuando una pe sona alcanza la máxima pun uación en el es , se concluye que iene muy desa ollados y pe eccionados los pa ones de mo imien o, sin limi aciones en los mo imien os básicos. En caso de que és a es é en e los 15 y 20 pun os, se en iende que iene que mejo a algunas debilidades encon adas, pe o en gene al se encuen a en un ni el acep able de pa ones de mo imien o. Po úl imo, si la pun uación es de 14 o in e io , se encon a ía en una si uación de ala ma o iesgo de lesión25. Aquellas p uebas donde los mo imien os son unila e ales se ealizan an o al lado de echo como izquie do, alo ando cada una de ellas de o ma independien e y quedándonos con la pun uación más baja pa a el cálculo de la pun uación global del es . Si en la ejecución de un mo imien o se sien e dolo au omá icamen e se ob iene un ce o en dicha p ueba, independien emen e de la pun uación que se ob u iese12. Análisis es adís ico Pa a ealiza el análisis es adís ico se empleó el p og ama SPSS en su e sión 22.0 (SPSS Inc., Chicago IL, USA). Los da os desc ip i os en cada una de las p uebas de la ba e ía, se mues an con la media y des iación ípica. Asimismo, se calcula on la ecuencia y los alo es po cen uales de odas las p uebas, di e enciando el lado co po al en aquellas que se hacían po ambos lados. Se comp obó la no malidad de la dis ibución a a és del es adís ico Shapi o-Wilk. Como las pun uaciones ob enidas en las dis in as p uebas en unción de la a iable p ác ica de AF ex aescola no seguían una dis ibución no mal en ningún caso, se op ó po ealiza un análisis no pa amé ico. Al a a se de mues as independien es y a iable no no mal se empleó la p ueba U de Mann Whi ney. Finalmen e, se hizo el análisis co elacional a a és del es adís ico R de Spea man. RESULTADOS La Tabla 1 p esen a la es adís ica desc ip i a (media y des iación ípica) de las pun uaciones ob enidas en las p uebas de FMS, di ididas en los dos g upos y en el o al de la mues a. Los esul ados e elan que, en cada una de las sie e p uebas las chicas que p ac ican AF ex aescola ob ienen mayo es pun uaciones. 82 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 P ueba del es ms P ac ican es de ac i idad ex aescola (balonces o) n=24 No p ac ican es de ac i idad ex aescola n= 23 To al n=47 Sen adilla p o unda 2,25 ± ,442 1,74 ± ,619 2,00 ± ,590 Paso de alla (de echa) 2,96 ± ,204 2,30 ± ,559 2,64 ± ,529 Paso de alla (izquie da) 2,92 ± ,282 1,83 ± ,491 2,38 ±,677 Es ocada en línea (de echa) 2,08 ± ,504 1,83 ± ,576 1,96 ± ,550 Es ocada en línea (izquie da) 1,71 ± ,464 1,43 ± ,590 1,57 ± ,542 Mo ilidad de homb o (de echa) 2,83 ± ,381 2,17 ± ,778 2,51 ± ,688 Mo ilidad de homb o (izquie da) 2,50 ± ,511 1,91 ± ,668 2,21 ± ,657 Ele ación ac i a de la pie na ec a (de echa) 2,33 ± ,565 2,04 ± ,825 2,19 ± ,711 Ele ación ac i a de la pie na ec a (izquie da) 2,00 ± ,590 1,57 ± ,507 1,79 ± ,587 Es abilidad del onco en lexiones 1,96 ± ,751 1,52 ± ,790 1,74 ± ,793 Es abilidad o a o ia del onco (de echa) 2,88 ± ,338 2,00 ± ,603 2,45 ± ,653 Es abilidad o a o ia del onco (izquie da) 2,63 ± ,495 1,74 ± ,541 2,19 ± ,680 Pun uación o al en la ba e ía FMS 15,88 ± 1,70 14,13 ± 2,65 15,02 ± 2,37 En la Tabla 2 se obse a la ecuencia y el po cen aje ob enida en las di e en es p uebas del es . En el caso de las chicas p ac ican es de balonces o, se des aca que en odas las p uebas al menos una de ellas alcanza la máxima pun uación de 3, sal o en la es ocada en línea. Además, aunque en a ias p uebas algunas de las chicas pun úan 1 (siemp e la mino ía de ellas), en ningún caso la pun uación es de ce o. Po o o lado, en las chicas que no p ac ican AF ex aescola , la única p ueba en la que ninguna alcanza la máxima pun uación es en la de ele ación ac i a de la pie na ec a po el lado co po al izquie do. Tabla 1. Pun uaciones ob enidas en las di e en es p uebas de la ba e ía FMS en unción de la p ác ica o no de ac i idad ísica ex aescola . 83 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 Tabla 2. F ecuencia y po cen aje de cada pun uación en las di e en es p uebas de la ba e ía FMS ob enido po la mues a. Sen adilla p o unda - 0(0) 18(75,0) 6(25,0) - 8(34,8) 13(56,5) 2(8,7) - 8(17,0) 31(66,0) 8(17,0) Paso de alla (dcha) - 0(0) 1(4,2) 23(95,8) - 1(4,3) 14(60,9) 8(34,8) - 1(2,1) 15(31,9) 31(66,0) Paso de alla (izq) - 0(0) 2(8,3) 22(91,7) - 5(21,7) 17(73,9) 1(4,3) - 5(10,6) 19(40,4) 23(48,9) Es ocada en línea (dcha) - 2(8,3) 18(75,0) 4(16,7) - 6(26,1) 15(65,2) 2(8,7) - 8(17,0) 33(70,2) 6(12,8) Es ocada en línea (izq) - 7(29,2) 17(70,8) 0(0) - 14(60,9) 8(34,8) 1(4,3) - 21(44,7) 25(53,2) 1(2,1) Mo ilidad de homb o (dcha) - 0(0) 4(16,7) 20(83,3) - 5(21,7) 9(39,1) 9(39,1) - 5(10,6) 13(27,7) 29(61,7) Mo ilidad de homb o (izq) - 0(0) 12(50,0) 12(50,0) - 6(26,1) 13(56,5) 4(17,3) - 6(12,8) 25(53,2) 16(34,0) Ele ación ac i a de la pie na ec a (dcha) - 1(4,2) 14(58,3) 9(37,5) - 7(30,4) 8(34,8) 8(34,8) - 8(17,0) 22(46,8) 17(36,2) Ele ación ac i a de la pie na ec a (izq) - 4(16,7) 16(66,7) 4(16,7) - 10(43,5) 13(56,5) 0(0) - 14(29,8) 29(61,7) 4(8,5) Es abilidad del onco en lexiones - 7(29,2) 11(45,8) 6(25,0) 1(4,3) 12(52,2) 7(30,4) 3(13,0) 1(2,1) 19(40,4) 18(38,3) 9(19,1) Es abilidad o a o ia del onco (dcha) - 0(0) 3(12,5) 21(87,5) - 4(17,4) 15(65,2) 4(17,4) - 4(8,5) 18(38,3) 25(53,2) Es abilidad o a o ia del onco (izq) - 0(0) 9(37,5) 15(62,5) - 7(30,4) 15(65,2) 1(4,3) - 7(14,9) 24(51,1) 16(34,0) PRUEBA 0 1 2 3 0 1 2 3 0 1 2 3 NO PRACTICANTES DE AF (n=23) TOTAL (n=47) PRACTICANTES AF -BALONCESTO- (n=24) 90 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS 1. Ga cía Can ó, E. Ni eles de ac i idad ísica habi ual en escola es de 10 a 12 años de la Región de Mu cia [Doc o al disse a ion]. Uni e sidad de Mu cia; 2010. 2. Ga cía-Jaén, M. G., Pé ez, S. S., Co ell-To mo, J. M., Vale o, A. F., & An a, R. C. E aluación de los pa ones de mo imien o undamen ales en niños: compa ación de géne o en escola es de Educación P ima ia. Re os: nue as endencias en educación ísica, depo e y ec eación. 2018; (34): 282-286. 3. Ruiz Pé ez, L. M. Ap ende a se incompe en e en educación ísica: un en oque psicosocial. Apun s. Educación ísica y Depo i a. 2000; (60):20- 25. 4. Hol elde , B., & Scho , N. Rela ionship o undamen al mo emen skills and physical ac i i y in child en and adolescen s: A sys ema ic e iew. Spo Exe c Pe o m Psycho 2014; 15(4):382-391. h ps://doi.o g/10.1016/j. psychspo .2014.03.005. 5. W o niak, B. H., Eps ein, L. H., Do n, J. M., Jones, K. E., & Kondilis, V. A. The ela ionship be ween mo o p o iciency and physical ac i i y in child en. Clin Exp Pedia . 2006; 118(6):e1758-e1765. h ps://doi.o g/10.1542/peds.2006-0742. 6. Na azaki, K., Be g, K., S e giou, N., & Chen, B. Physiological demands o compe i i e baske ball. Scand J Med Sci Spo s. 2009; 19(3):425-432. h ps:// doi.o g/10.1111/j.1600-0838.2008.00789.x. 7. Fo an, B. High-pe o mance spo s condi ioning. Human Kine ics. 2001. 8. Valdes, P., & Yanci, J. Análisis de la condición ísica, ipo de ac i idad ísica ealizada y endimien o académico en es udian es de educación secunda ia. Re os. Nue as endencias en educación ísica, depo e y ec eación. 2016; (30):64-69. 9. Gioscia, G., Be e e ide, S., Be múdez, G., & Quaglia a, D. Valo ación de la condición ísica en es udian es de Secunda ia de Mon e ideo y Á ea Me opoli ana, U uguay. Re is a Uni e si a ia de la Educación Física y el Depo e. 2017; (10):8-15. h ps://doi.o g/10.28997/ ue d. 0i10.107. 10. Pue o, J. R. G., de la Rosa, C. J. B., Mon ane , B. H. V., & de la Rosa, F. J. B. Valo ación de la ap i ud ísica en escola es. A chi os de medicina del depo e. Re is a de la Fede ación Española de Medicina del Depo e y de la Con ede ación Ibe oame icana de Medicina del Depo e. 2002. (90), 273-282. 11. Ca uzzo, M. T., dos San os Hen ique, R., Ré, A. H. N., de Oli ei a, I. S., Melo, B. M., de Sousa Mou a, M., ... & S odden, D. Mo o compe ence and heal h ela ed physical i ness in you h: A sys ema ic e iew. Jou nal o science and medicine in spo . 2016; 19(2), 123-129. h ps://doi.o g/10.1016/j.jsams.2014.12.004. 12. Cook, G., Bu on, L., & Hoogenboom, B. P e-pa icipa ion sc eening: he use o undamen al mo emen s as an assessmen o unc ion - pa 1. N Am J Spo s Phys The . 2006a; 1(2):62. 13. Cook, G., Bu on, L., & Hoogenboom, B. P e-pa icipa ion sc eening: he use o undamen al mo emen s as an assessmen o unc ion - pa 2. N Am J Spo s Phys The . 2006b; 1(3):132–9. 91 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 14. Ab aham, A., Sannasi, R., & Nai , R. No ma i e alues o he unc ional mo emen sc een m in adolescen school aged child en. In J Spo s Phys The . 2015; 10(1):29. 15. Ba dene , S. M., Micca, J. J., DeNoyelles, J. T., Mille , S. D., Jenk, D. T., & B ooks, G. S. Func ional Mo emen Sc een no ma i e alues and alidi y in high school a hle es: can he FMS™ be used as a p edic o o inju y? In J Spo s Phys The . 2015; 10(3):303. 16. Bonazza, N. A., Smuin, D., Onks, C. A., Sil is, M. L., & Dhawan, A. Reliabili y, alidi y, and inju y p edic i e alue o he unc ional mo emen sc een: a sys ema ic e iew and me a-analysis. T ansl J Am Coll Spo s Med. 2017; 45(3):725-732. h ps://doi.o g/10.1177/0363546516641937. 17. Ande son, B. E., Neumann, M. L., & Bli en, K. C. H. Func ional mo emen sc een di e ences be ween male and emale seconda y school a hle es. J S eng h Cond Res. 2015; 29(4):1098-1106. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0000000000000733. 18. Ve ne a-San ana, M., de O be-Mo eno, M., Pelaez-Ba ios, E.M., & Lopez- Bedoya, J. Mo emen quali y e alua ion h ough he unc ional mo emen sc een in 12- and 13-yea -old seconda y-school adolescen s. JHSE. 2019; In p ess. doi:h ps://doi.o g/10.14198/jhse.2020.154.18 . 19. Díaz, J., Salaza , W., & Mo e a-Cas o, M. Diseño y alidación de un ins umen o pa a la e aluación de pa ones básicos de mo imien o. Mo icidad Eu J Spo Sci. 2013; 31(0):87-97. 20. Hammes, D., Aus de Fün en, K., Bizzini, M., & Meye , T. Inju y p edic ion in e e an oo ball playe s using he Func ional Mo emen Sc een™. Eu J Spo Sci .2016; 34(14):1371-1379. h ps://doi.o g/10.1080/02640414.2016.1152390 21. Do el, B. S., Long, T., Sha e , S., & Mye , G. D. E alua ion o he Func ional Mo emen Sc een as an Inju y P edic ion Tool Among Ac i e Adul Popula ions. Spo s Heal h. 2015; 7(6):53-59. h ps://doi.o g/10.1177/1941738115607445. 22. Angue a, T. (1990). Me odología obse acional. En J. A nau, M. T. Angue a y J. Gómez (Eds.), Me odología de la in es igación en Ciencias del Compo amien o (pp.125-236). Mu cia: Sec e a iado de Publicaciones Uni e sidad de Mu cia. 23. Medina, J. & Delgado, M. Me odología de en enamien o de obse ado es pa a in es igaciones sob e E. F. y depo e en las que se u ilice como mé odo la obse ación. Mo icidad. 1999; 5:69-86. 24. Cook, G. Mo emen : Func ional mo emen sys ems: Sc eening, assessmen , co ec i e s a egies. Book Baby. 2010. 25. T oule, S., & Casamichana, D. Applica ion o unc ional es o he de ec ion o asymme ies in socce playe s. Jou nal o Spo and Heal h Resea ch. 2016; 8(1):53–64. 26. A a, I., Vicen e-Rod iguez, G., Pe ez-Gomez, J., Jimenez-Rami ez, J., Se ano- Sanchez, J., Do ado, C., e al. In luence o ex acu icula spo ac i i ies on body composi ion and physical i ness in boys: a 3-yea longi udinal s udy. In J Obes Nu Sci. 2006; 30(7):1062-1071. h ps://doi.o g/10.1038/sj.ijo.0803303. 27. Bas ik, C., Kalka an, A., Yamane , F., Sahin, S., & Gullu, A. In es iga ion o Basic Mo o Skills Acco ding o TGMD-2 Tes on Male A hle es o 10 Ages G oup 92 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 Who Pa icipa ed o Compe i ions in Di e en Spo s B anches. P ocedia Soc Beha Sci. 2012; 46:4741-4745. h ps://doi.o g/10.1016/j.sbsp o.2012.06.328. 28. Ne is, K. C. F., Tkac, C. M., & B aga, R. K. A in luência das di e en es p á icas espo i as no desen ol imen o mo o em c ianças. Ac a b asilei a do mo imen o humano-Re is a de Educação Física. 2012; 2(1):58-64. 29. Kelly, L., O’Conno , S., Ha ison, A. J., & NíChéilleachai , N. J. Does undamen al mo emen skill p o iciency a y by sex, class g oup o weigh s a us? E idence om an I ish p ima y school se ing. J Spo Sci. 2018; 1-9. h ps://doi.o g/10.10 80/02640414.2018.1543833. 30. P ei e , C. E., Sacko, R. S., O aglia, A., Monsma, E. V., Bea ie, P. F., Goins, J., e al. Func ional Mo emen Sc een es in you h spo pa icipan s: e alua ing he p o iciency ba ie o inju y. In J Spo s Phys The . 2019; 14(3):436. h ps:// doi.o g/10.26603/ijsp 20190436. 31. Lloyd, R. S., C onin, J. B., Faigenbaum, A. D., Ha , G. G., Howa d, R., K aeme , W. J., e al. Na ional S eng h and Condi ioning Associa ion posi ion s a emen on long- e m a hle ic de elopmen . J S eng h Cond Res. 2016; 30(6):1491-1509. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0000000000001387. 32. Bullock, G. S., B ook eson, N., Knab, A. M., & Bu le , R. J. Examining undamen al mo emen compe ency and closed-chain uppe -ex emi y dynamic balance in swimme s. J S eng h Cond Res. 2017; 31(6):1544-1551. h ps://doi. o g/10.1519/JSC.0000000000001627. 33. K ysak, S., Ha nish, C. R., Plisky, P. J., Knab, A. M., & Bullock, G. S. Fundamen al mo emen and dynamic balance dispa i ies among a ying skill le els in gol e s. In J Spo s Phys The . 2019; 14(4):537. h ps://doi.o g/10.26603/ijsp 20190537 34. Po as, M. D., Pa kin, G., Robe s, J., & Ba e ham, A. M. Ma u a ional e ec on Func ional Mo emen Sc een™ sco e in adolescen socce playe s. J Sci Med Spo . 2016; 19(10):854-858. h ps://doi.o g/10.1016/j.jsams.2015.12.001. 35. Lisman, P., Hildeb and, E., Nadelen, M., & Leppe , K. Associa ion o Func ional Mo emen Sc een and Y-Balance Tes Sco es Wi h Inju y in High School A hle es. J S eng h Cond Res. 2019. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0000000000003082. 36. Ripka, W. L., Masca enhas, L. P. G., H eczuck, D. V., Da Luz, T. G. R., & A onso, C. A. Es udo compa a i o da pe o mance mo o a en e c ianças p a ican es e não-p a ican es de mini oleibol. Fi Pe J. 2009; 8(6):412-416. h ps://doi. o g/10.3900/ pj.8.6.412.e. 37. Cook, G. Baseline spo s- i ness es ing. Champaign, IL: Human Kine ics Inc, 2001; 19-47. 38. Okada, T., Huxel, K. C., & Nesse , T. W. Rela ionship be ween co e s abili y, unc ional mo emen , and pe o mance. J S eng h Cond Res. 2011; 25(1):252- 261. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0b013e3181b22b3e. 39. Benjanu a a, N., Lay, B. S., Alde son, J. A., & Blanksby, B. A. Compa ison o g ound eac ion o ce asymme y in one-and wo-legged coun e mo emen jumps. J S eng h Cond Res. 2013; 27(10):2700-2707. h ps://doi.o g/10.1519/ JSC.0b013e318280d28e. 93 NIVELES DE ACTIVIDAD FÍSICA Y CALIDAD DE LA DIETA EN ESCOLARES DE EDUCACIÓN PRIMARIA 2020;9(2):75-93 40. Fousekis, K., Tsepis, E., & Vagenas, G. Lowe limb s eng h in p o essional socce playe s: p o ile, asymme y, and aining age. J Spo s Sci Med. 2010; 9(3):364. 41. Bü gi, F., Meye , U., G anache , U., Schindle , C., Ma ques-Vidal, P., K iemle , S., e al. Rela ionship o physical ac i i y wi h mo o skills, ae obic i ness and body a in p eschool child en: a c oss-sec ional and longi udinal s udy (Ballabeina). In J Obes. 2011; 35(7):937e944. h p://dx.doi.o g/10.1038/ijo.2011.54. 42. Jaakkola, T., & Washing on, T. The ela ionship be ween undamen al mo emen skills and sel - epo ed physical ac i i y du ing Finnish junio high school. Phys Educ Spo Pedagogy. 2013; 18(5):492e505. h p://dx.doi.o g/10.1 080/17408989.2012.690386. 43. K aus, K., Doysche , R., & Schü , E. Me hodological I em Analysis o he Func ional Mo emen Sc een. Ge man Jou nal o Spo s Medicine. 2015; 66(10). h ps://doi.o g/10.5960/dzsm.2015.199. 44. Ubago-Jiménez, J., Chacón-Cube os, R., Pue as-Mole o, P., & Ramí ez- G anizo, I. In luencia de la die a y hábi os ísico-saludables en escola es. Re is a Ibe oame icana de Ciencias de la Ac i idad Física y el Depo e. 2020; 9(1):106- 113. h ps://doi.o g/10.24310/ icca d.2020. 9i1.8306.