Acción hipoglucemiante de preparados fitoterápicos que contienen especies del género Salvia
Abstract
En este trabajo se investiga la actividad hipoglucemiante presentada por 8 preparados fitoterápicos comercializados en nuestro país, con diversos usos terapéuticos y que contienen especies de género Salvia; también se comprueba la composición cualitativa de los mismos. Se llega a la conclusión de que todos los preparados ensayados, a excepción de 1, presentaban actividad hipoglucemiante, resaltando que 2 de los mas activos no son empleados popularmente como antidiabéticos. En cuanto a la identificación de los componentes de estos preparados se han detectado diferencias cualitativas respecto a la composición dada por los expendedores en 3 de los casos.
Full text
DEPARTAMENTO DE FARMACOGNOSIA y FARMACODlNAMIA
Acc ON HIPOGLUCEMIANTE DE PREPARADOS
FITOTERAPICOS QUE CONTIENEN ESPECIES
DEL GENERO SALVIA
J. Cabo; J. Jiménez; S. Risco; T. Ruiz y A. Za zuela
RESUMEN
En es e abajo se in es iga la ac i idad hipoglucemian e p esen ada po 8 p e
pa ados i o e ápicos come cializados en nues o país, con di e sos usos e apéu
icos y que con ienen especies de géne o Sal ia; ambién se comp ueba la composi
ción cuali a i a de los mismos.
Se llega a la conclusión de que odos los p epa ados ensayados, a excepción
de 1, p esen aban ac i idad hipoglucemian e, esal ando que 2 de los mas ac i os
no son empleados popula men e como an idiabé icos.
En cuan o a la iden i icación de los componen es de es os p epa ados se han
de ec ado di e encias cuali a i as espec o a la composición dada po los expende
do es en 3 de los casos.
SUMMARY
In his wo k he hypoglycemic ac i i y exe ed by 8 phy o he apy p epa a ion
in.ou coun y was in es iga ed, hese p epa a ions ha e di e en he apeu ic
uses and wi h di e en species o Sal ia. Then he quali a i e composi ion o he
se p epa a ion was checked.
The esul s o he s udy we e as he ollowing: All he es ed p epa a ion we e
ound o exe hypoglucemic ac i i y wi h excep ion o one. Two o he mos
ac i e a e no popula y used as an idiabe ic.
Fo he iden i ica ion o he componen s o hese p epa a ion i was de ec ed
ha he e a e quali a i e di e ence wi h espec o he composi ion indica ed by
he selle in h ee o hese p epa a ions.
INTRODUCCION
En es e abajo se es udia la acción hipoglucemian e p esen ada po 8 p epa a
dos i o e ápicos que con ienen especies del géne o Sal ia en su composición.
A s Pha maceu ica. Tomo XXVI. Núm. 4, 1985.
240 ARS PHARMACEUTlCA
Jun o a ello se comp ueba los componen es que indican los expendedo es, en di
chos p epa ados.
La ealización de es e abajo ha sido mo i ada po las siguien es ci cuns an
cias:
-El uso popula de di e sas especies del géne o Sal ia y de p epa ados i o e
ápicos en cuya composición en an dichas especies, con ines hipoglucemian es y
cuya ac i idad se quie e cons a a .
-La p esencia de especies del géne o Sal ia en p epa ados i o e ápicos con
aplicaciones di e en es a la hipoglucemian e, que en caso de mani es a la ci ada
acción podía supone la apa ición de e ec os indeseables.
MATERIAL Y METODOS
Mues as Ensayadas
Las di e sas mues as i o e ápicas ensayadas, indicando la composición acili
ada po los expendedo es, así como su uso popula han sido las siguien es:
-P epa ado i o e ápico 1: Sal ia (50 po cien o), Rome o (25 po cien o),
Mo a (25 po cien o). Usado popula men e como an idiabé ico.
-P epa ado i o e ápico 11: Cen au ea (25 po cien o), Zaha eña (25 po cien
o), Rome o (25 po cien o), Sal ia (25 po cien o). Usado como an idiabé ico.
-P epa ado i o e ápico III: Bayas de eneb o (50 po cien o), Sal ia (50 po
cien o). Usado como an idiabé ico.
-P epa ado i o e ápico IV: Foeniculum ulga e (35 po cien o), Rosma inus
o icinalis (20 po cien o), Ma ica ia chamomilla (10 po cien o), Sal ia o icina
lis (15 po cien o), Men ha pulegium (15 po cien o), Thymus ulga is (15 po
cien o). Usado con a dolo es mens uales.
-P epa ado i o e ápico V: Eucalip us globolus (25 po cien o), Pimpinella
anisum (10 po cien o), Sal ia o icinalis (15 po cien o), Melissa o icinalis (20
po cien o), Thymus ulga is (10 po cien o), Tilia pla yphyllos (20 po cien o).
Usado como an ig iposo.
-P epa ado i o e ápico VI: Composición desconocida. Usado como adelga
zan e.
-P epa ado i o e ápico VII: Zea mays (10 po cien o), Cynodon dac ylon
(10 po cien o), Pa onychia a gen ea (10 po cien o), Melissa o icinalis (10 po
cien o), Be ula e ucosa (lO po cien o), Sal ia o icinalis (50 po cien o). Usa
do "pa a la ci culación".
-P epa ado i o e ápico VIII: Cassia angus i olia (lO po cien o), Juglans
egia (10 po cien o), Melissa o icinalis (10 po cien o), Sal ia o icinalis (40
po cien o), Fucus esiculosus (10 po cien o), Cynodon dac ylon (10 po cien o).
Usado como an i a icoso.
ARS PHARMACEUTICA 241
Tan o la composición como el uso es el es ic amen e indicado po los expen
dedo es, aunque somos conscien es del poco igo cien í ico en algunas exp esio
nes así como en las composiciones po cen uales.
Los p epa ados i o e ápicos 1, n y nI ue on adqui idos a endedo es ambu
lan es. Los es an es lo ue on en he bo is e ía.
De e minación de la Ac i idad Hipoglucemian e
-Animal de expe imen ación. Conejos de 2-2,5 Kg. de peso, en lo es de 5
some idos'a ayuno p e io de 20 ho as.
-Dósis adminis ada. En odos los casos ha sido de 1 g/kg de peso, eligiendo es
a dósis po se la ecomendada pa a la mayo ía de los p epa ados i o e ápicos.
Se ha adminis ado en in usión al 10 po cien o, p epa ada según Fa macopea Es
pañola IX.
-Via de adminis ación. O al median e sonda eso ágica.
-De e minación de glucemia. Po la écnica de Hul man a la o- oluidina (1,2).
-Tomas de sang e. Po punción en la ena ma ginal de la o eja. Es as omas se
han ealizado en in e alos de 30 minu os que an desde el " iempo O" (p e io
a la adminis ación) has a los 240 minu os.
-Calculo de la ac i idad hipoglucemian e. Se de e mina po los descensos de
glucemia en cada uno de los iempos, en elación a la basal y se exp esa en an o
po cien o (i'-).
Iden i icación de los di e en es Componen es en los P epa ados Fi o e ápicos
Pa a la comp obación e iden i icación de los di e en es componen es de es os
p epa ados i o e ápicos, sepa amos los ó ganos o pa es de plan a p esen es en
los mismos y ealizamos un es udio mac o y mic oscópico (cuando ue a necesa
io), pa a elaciona los con la especie bo ánica co espondien e (3, 4, 5,6, 7).
RESULTADOS Y DISCUSION
Ac i idad Hipoglucemian e de los di e en es P epa ados
En los esul ados indicados en la Tabla I obse amos que odos los p epa ados
i o e ápicos, a excepción del P.F. VI, p esen an en mayo o meno medida ac i
idad hipoglucemian e (supe io al 10 po cien o).
Con iene esal a que de los p epa ados i o e ápicos que p esen an mayo ac i
idad, solo el P.F. n se usa popula men e como an idiabé icos, mien as que los
o os dos, P.F. IV y V se usan espec i amen e con a los dolo es mens uales y
como an ig iposo.
° mino 30 mino 60 mino
x :'E 95,5 :,2,6 92,5 :. 3,4 84,3 :. 2,8
P.F. I b 2,6 3,1
x :'E 94,4 :. 3,1 87,8:,4,2 82,8 :. 2,7
P.F. Il 6. 7,0 12,3
x :'E 95,0 :. 1 ,3 90,2 :. 2,4 82,2 :. 1 ,3
P.F. III 6. 5,1 13,5
x : .E 103,0 :. 2,4 96,2 : .3,0 91,2 :. 2 ,4
P.F. IV b 6,6 11,5
x :. E 98,2 : . 2,1 95,6 : .2,2 83,0 :. 1
,9
P.F. V b 2,6 15,5
x:.c. 92,0 : . 1,9 92,0 :. 1 ,9 91,3 : . 2,3
P.F. VI (). ° 0,8
x : . E 95,8 :. 1,8 92,8 : . 2,2 84,6:,3,4
P.F. VII 6.. 3,1 11,7
x : . C. 97,2 : . 3,6 92,8 : . 3,2 87,2 :. 2,0
P.F. VIII C:::. 4,5 10,3
TABLA I
90 mino 120 mino 150 mino
83,5 :. 2,3 85,0 :. 1 ,5 84,3 :. 2,0
11,8 12,6 11,0
82,8 :. 2 ,2 82,0 :. 3,2 79,8:,2,7
12,9 13,1 15,5
81,5 :. 1 ,7 84,8 : .3,4 84,8 : . 2,6
14,2 10,7 10,7
90,0 : . 2,4 87,6: .2,2 94,6 : . 2,8
12,6 14,9 8,2
86,0 : . 3,1 84,2:,2,8 89,0 :. 3,7
12,4 14,3
9,4
91,2 :. 2,8 91 ,2 :. 3,3 95,0 :. 1 ,1
0,9 0,9
3,3
82,0 : .2,2 88,0 : . 1 ,6 92,6 : . 2,2
14,4 8,1 3,8
89,0 : . n,9 89,6 :. 1 ,1 88,4 : . 1 ,1
,9,. 7,8 9,
180 mino
88,0 :,2,9
11,8
81,6 :. 2 ,6
13 ,4
85,2 : . 2 ,O
10,3
90,8 : . 0,7
11,8
86,6 : . 3,9
11,8
87,5 : .3,2
4,9
91,0 : . 3 ,4
5,0
87,8 :. 1 ,2
9,7
'240 mino
88,0 :. 2,9
7,8
81,0 :. 2,4
14,2
87,0 : . 2 ,3
9,5
91,4 : . 1,1
11,3
85,4 :. 3,0
13,0
89,0 :. 1 ,5
3,3
88,6 : . 2,6
7,5
86,6 : .
3,3
1E1,9
N
�
N
�
."
:
�
(")
en
c::
::l
(")
»
ARS PHARMACEUTICA 243
Iden i icación de los componen es de los p epa ados Fi o e ápicos
Los componen es iden i icados po noso os, en cada uno de los p epa ados
i o e ápicos, ienen indicados jun o a la o o co espondien e:
-P.F. 1= Fo og a ía I y 11 -P.F. 11 = Fo og a ía III
-P.F. III =Fo og a ía IV -P.F. IV = Fo og a ía V
-P.F. V = Fo og a ía VI -P.F. VI = Fo og a ía VII
-P.F. VII = Fo og a ía VIII -P.F. VIII = Fo og a ía IX
En la ; abIa 11 hacemos e e encia unicamen e a los p epa ados i o e ápicos
cuya composición e a desconocida y a aquellos en los que hemos encon ado algu
na di e encia en elación a la composición acili ada po el expendedo .
De los esul ados indicados en es a Tabla que emos esal a que independien e
men e del hecho de que en algunos p epa ados i o e ápicos exis e una modi ica
ción en la composición en elación con la indicada po los expendedo es, en el
P epa ados
i o e apicos
P.F-" 1
P.F. IV
P.F. V
P.F. VI
T A B L A 11
Componen es indica-
dos no iden i icados
Hojas y lo es de
mo a
Hojas de poleo
Desconocida
Componen es iden i-
icados no indicados
Mac oscopicamen e
-Hojas y u o de
esno ( o o 1-1)
-Hojas y lo es de
can ueso ( o o 1-3)
Mic oscopicamen e
-Hojas y lo es de
can ueso ( o o II)
Mac oscopicamen e
-F u o de hinojo
( o o VI-3)
Mac oscopicamen e
-Tallos de a ena
( o o VII-3)
-Sumidad de sal ia
( o o VII-2)
-Hojas de men a
( o o VII-3)
-Algas ( o o VII-4)
244 ARS PHARMACEUTlCA
caso de P.F. I hay una sus i ución de las hojas y lo es de mo a po las de can ue
so, es o pensamos que puede se mo i iado· po su "cie o pa ecido". En el P.F.
VI, al no habe sido indicada su composición, señalamos la iden i icada po noso
os.
CONCLUSIONES
-Todos los p epa ados i o e ápicos ensayados, con la excepción del P.F. VI
p esen an ac i idad hipoglucemian e. Los p epa ados que han p esen ado mayo
ac i idad han sido: P.F. 11, P.F. V y P.F. IV, de los cuales solo el p ime o se u ili
za como an idiabé ico.
-Al es ablece la iden idad de las d ogas, que componen los di e sos p epa a
dos i o e ápicos, hemos podido es ablece en es de ellos di e encias con la ó
mula dada po el expendedo : po exceso (hojas y u o de esno y hojas y lo
es de can ueso en el P.F.I. y u o de hinojo en el P.F. V), po de ec o (hojas
y lo es de mo a en el P.F. I y hojas de poleo en el P.F. IV).
3
2
FOTO 1
1.- F axinus sp
2. -Sal ia la and uli olia
3.- La andula s oechas
4.- Rosma inus o icinalis
ARS PHARMACEUTICA
FOTO Il
G anos de polen y pelos ec o es
ami icados ípicos del géne o La andula.
2
245
FOTO III
l.- Sal ia la anduli olia
2.- Cen au ium sp.
3. -Side i is sp.
4.- Rosma inus o icinalis
246
1
2
3
5
ARS PHARMACEUTICA
FOTO IV
l. - J unipe us comunis
2. -Sal ia la and u li o lia
FOTO V
1.- Focniculul11 ulga c
2.- Rosma inus o icinalis
3.- Ma ica ia chal11ol11illa
4.- Sal ia o icinalis
5.- ThYl11us ulga is
1
"
3
OTO VII
1.� A ena ili olia
2. � Sal ia la anduli olia
3.� Mcn ha pipe i a
ARS PHARMACEUTICA
2
4
4.� Fucus csiculosus y Chond us c isplls
247
FOTO VI
1.� Eucalip us globullls
2.� Pimpinclla anisum
3.� Foeniculum ulga e
4. � Sal ia o icinalis
5. � Melissa o icinalis
6.� Tilia pla yphyllos
7.� Thymus ulga is