Iulii Caesaris Scaligeri Exotericarum exercitationum liber XV, de subtilitate, ad Hieronymum Cardanum...
Abstract
Error de pag., repetidas p. 871-880
Full text
A
-
1--sg.2..,
•
..
..
•
: '
•
.
r
..
- r
.,.
.,.
,
'
f--:
.,.\
/ \
}4
t.
; l
• .
.:
¡,.,
,,,,,,,,._
::.,,.,
..
. :
\.
;
..
...,
_
......_
......
-
___
'
-
• \ -
---
•
- •
, •
'
•
,
•
,,
..
\
1
•
,
A I
( (
' •
E X o
.:
S C A L I G E " R I
,
TERICARVM
, 1
s·
·
t,
•
E
X-
• •
.
.......
- . .
• • • ,
•
•
.
..
• •
erc1tat1onum
,
A
• ,
.
¡.
;.
Y
fn
fine
duofont I N n I e E
s:
prior
l,reuiufculus
,con,¿_
_
¡jnens
ftn t
enthU
nobiliore-s:
alter
opulentijfi-_
mm
·
,peneomni11
,ompletlens . ·
1 , (
I
'
\
I
•
..
•
•
-
ti
~ , .
...
t N /
t \
f •
•
Ás
a~
hoii¿tp~"'v
o~To11
f2)(ttr11..nGtJiJj
p
4~
• - - ·
• ' f ,
,,
' ' , , p;, ,
A
v~o<pov~
vE011
ovm 11Ve,.tm~v
µ>1s-op
E
vu~,
•
rw
.~
I e \
rt#
I
N
WJ
u'A.o~oµC4Jv
,~pcv
~7i1eJl
1<!tµo»TTM'/
1 ,
.,
. .
:Iuf~io~
KfU(J'Í(tjv
>1
fltJ«
7/:UÍ~é?_9l
ee:~,
,
I
1-1%1
, , - /
.,.
Zt:e,070K.~
'<P'tc»
º"
~¡,ñpr.e1
Vdµ.t:L<rn'f)lfl~, 4
.,
~
KcÚ~~
't
_¿'(5X,~a.vJ~
r'
~J\IO'J
dj~pof<b~lw;
'
, , '
'-
#'14
,
"'
,,
..
C>u,,o)
~estVl}1) '}'httcpupn,
«X.'TIVO>
«t'd'nV:
,
4
...
/ 1
•
-
..
' . ,
/.
,,,..
•
.
, ; í
,
-:,..
,
1
- .1
-,,..
--
•
.
-
•
•
I
,
- · ,
•
..
1
.,
'
-
( •
· 1
J
•
•
, I
• •
#
•
•
..
.,
I
•
. I
,.
--
,
1
'
- •
•
I
-
' •
l!
• /
,
.,.
•
/
,..
I
1
I -
..
•
•
,
•
•
-
T i $ S I M O D. I o · s E-
J?
H O S C L I G E R O , S V M,.
mi
víri lulii
ca:faris
F.1íohannes Crato a - ·
Crafftheím
Archiatrus
c~fa-
{
.. reus
S.
D-.
· -
I n E s
··
I ~ o s E
P H
É,
quo
fludio:,
e5
cupiditate Germanl
-.-.~
ho'mines
fariptoium patris tui
i(irí.
fam . mi,
i'ncenji]int.
Cum
enim
Ex:.
ercitationum illitu vere
fo/Jtilium
ñu/la
V6naLta
exemp/11
reperiantur, mu/ti
doEli
vi:.
J·i
au'to'ris
Andre~
VV~chelo
fucrunt , vttjpú
faU
feM defcriberet,cS in publicum
denuo
emitteret.
E-
_go
Vero
, cUm illius !nftituf
um
ngn
modo
vehemen•
· iermih'ipróba~i
'ei
oj/Cndijfem, verum etiamji
cttté::..
. -
f M patrú t'ui lucubratíones
qutt
foper_/itnt,
habere
.
pojfet,
Vt
quanti
qUdnti
er:u
Jibi
conúiliaret, .
& cum
ftudiojis communiparet, hortarer:
Vt
viaminuefli:..
. gtlndi parentü
tui [cripta oftenderem, multis ver6is
'me
orauit.
Sane
aliam
ea
,
quar,;
ipfe
ingrejfos
fom,
Cu~
l~cobus
MonaUi1!5
ciüis meiu,pietatú
c5
fu-
.
i-i.s
ftudiojij]i.mus,,meM
literdS
tibi
redderet,
neqr,te
iílí
aemonftrare)
neque
p~rfequi
p A
ojf
um.
!taque te
<i---
• · · mi
Sc
a
liger
etiam
at9J
etiam
pe1,.
omni
·um
dó,.
llorrir,;
•vota,
per
manes tui
prtt-ft
a'ntijfimi parentii,
deniqu c per quicquid
poffe.m,
oro,ne
eos
libros
patPU,
f
uos
in tua poteflate
h,
i
bes,
diútit-u
contineM,
fod
fa---
¡iefiti"'
cS
doélrina!
illim · cupidú,
impertitM.
'l'x:.,hil,
-
" 1
•
..
.
..
J
-
'
I
•
\
,
I
)
)
•
-
1
{
f
I
t
,
!PISTOLA.
neque
Aá
nominU
tui clarijfimi commendationenJ,
nec¡ue
ad Reipubl.
liter.aritt,
cuim
te
amantijfimum
ejfe
,re declaratum
es
perJPeflum
eft,
vtilitat
em
com-
memorabilim , facere
poter~·s.
Vcre enim jic
jf
atu-
-
Hnt,quicunque
reéle
iudicant,
es
magnarum rerum
.l
, vfo
pr,1,diti
fant, nihiAngenio patrts tui
noftro
fe-
culo
prttftantius extitijfa, neminemad fommam
do-
tlrintt excellentiam
propius
accejf
tjfo.
Huius iudi-
I
\
cii t¡úaji
tefte.1ts.~'í!'I/J;..1f!.OS
es
inf
egerrimoJ
pref_er'•
.
re
hoc
in
loco
pOJfem:
niji
httc
ad te fcriberein,nec vl-
lum doélfin~ atque ingenii laude clarum, alite~
¡ fentire mihi
peijülflderem.
Memini qttendam
t{e
,
nefcio
quihus notationihus
es
animadtterjionibus
'
loqui:profer¿¡t
Jane
eas
in
lucem,
e5
qu~
v:liorum
-,,
fofententia
expeélet.
'lJúratil!ud
,cg.5oNJv'fi~pnµ.a.,
· quodM. (icero
~tico
tradit: Ne.minem vnquam
I ,
nec¡ue
poetam,neque
oratorem
fui.ffe,
q.ui
qu _ enquam .
\
melior:em
quam
fo
arbitraretur:
fS
de
Philofophis _ ,
e5
Medicis
hoc
tempore
vcre vforpatur. Sed
mal--
· :
ti
~tilii
iflud;
quem
Cícero
duriffimum
Poetam
appcllat,
ten~nt:Suam
quifque
JPonfarn
mihi mea,.,,: _
. , foum quifque ,
amorem
mihimeum. Stipfom
enim
· · -
n"Jfe
dijficill i mum
effe,
[emper
eft
, habitum: &
cpt...
, ,
.
J\cw,Ía..v
communé
vit1:um,
non
tam
aliis,
quam
qu~
--
1
'eo
lahorant
>nocens.
f!.!!js,
obfecro,
rationcm Me:.
1 ;
thOdi,
fine
qua nihil
difcimus,
vel fcimus,
1'!_1aiori
·
perJPicuitate
quam pater
tuies
oflendit?
{erfe i ,
~1!-
,
tuerent,ur
ijl-i,
qui
nefcio
quas
Methodos
es
- ·
;¿;:.
.
ncs
crepant,
illius
faripta,
minus
e5
ipji
hallucina--
,
I , - rentur,
es
alios
fallerent
.Q!!f
s
de
cauflis
Latintt !in
...
gutt
enuclcatius
diJPutauit?
~m
vero
fapienter
•
l I
•
•
P
laut1tm
Romana:
/in
gu~
qua
ji
leg
cm
quandam
ji
4-
·
•
fHtt,
•
,.
,
I
• J
..
'
'
J
j
J
r
.,¡
j
J
, _
,
-
•
,
/ .
-
;_
,
•
r
I
1
:S
3
f
•
' J
1
_,
.
-
...
•
.,
'
•
•
•
o
l)
" /
•
I -
-
,
•
! P I T O C A • . •
tuit,
es
non
modo
Latine, verum etiam
pure
locutHI#
neque .
def11ijfe
illi
aHt
vfom
pro
duce,aut
ratione',pr11
foaforecenfit.ltaquecum
ti/Ji
¡,ntrÍttN
Plauti editio
..
nem inmanibuseffe intelligam:
teque
ineapaterni
ingenii
exprejfam
ejfigiem,
7ft qui
da
fcripjit,
oftedere
ve/le,
in
maiore modum a te
peto,
vt
P lautum
tuum
proferM,
e5
de
lingua Latina (
id
quod in
lTattrone,
· ·
Verrio Placeo,
e5
Sexto
Pompeio
magna
cum
. .
laude prttjlitifti )bene mereri
pergas.
Veretu
cen-
ÍM
jerpaucos
aliquid
bene
fcire.
Nam
Ji
qut'd
fciunt,
ne
que
or
atiune
perJPicu_a,atque
dijerta
explicare
pof
font,idipfomquodfciunt,fecundum Periclú
apud
Thucydidem
fe11tentid-
nefcir-e
videntur. Sed
opinio-
ne
decipiuntur
homt'nu.
e5
ad veterem
propemodum
harbariem
no.ftranegligentia
relabimur.H~c vero \
id.urJµtvd:>eJJMvof
rdf.
{HmAri.ftote/ú
ingenio
ji
quú.
ver e certauit,
f.5
Jaudem
tulit
,a
patre
tuo
hoc
faélum. -
Eum
igitur apicemPhilofophittattigit,ad
qu~m
afPi-.
·
rare
magü, qnam
peruenire
mediocribm
~ngeniú
conceditur.
Vtinam
vero,iterum vtinamNobiles il-
/im
arque
Fiimiliares
Exercitationes
pub/ice
exta-
rent:
nullum mihi dubium
e}fet,quin
in
P.hilofophi~
f5 Sapientitthumantt intima
penetr11,/ia
multos de-
d,,cerent. Haberemm enim
1:n
Ariftot11lemeahauá
dubie
commenta,:ia,
qu~
e.5
fommi
Philofophi
fon-
fam exprimerent,
e5
· totim
naturtt,
veram
ejfigiem
reprtf,fentarent.
e.5'/ICale
Jit
il!U,qui
h~c
bona
bonü
in- . .
uident. A te autipeto,
vt
commitarios in
libros
Ari-
flotelü
de
hifloria e.Animalium
diuulges,
e5
RobCr-
tum
(onft antinum
virum
do{lijfimum ferio horteris
(id quod
e5
nunc
pub/ice
multorum precibui addu- .
ll1u J
aciu
)
11tCaj}igationM
in
libros
Theophrafti ,
\
.~
3
•
.
. ,
•
...
,
•
\
-
•
'
E P I _ S
TO
l
A.
•
; .
!,e
.
pldtarum
hiftoria,
e:lf:pr.imendd,,!
potiUJ,
qud-
dilh.
-
,:
•
,,
I tius fapprimenclu putet
.Forjitan
ex
iü
difce"nt,ji
qué.
1
,.Uium
fcriptore',
Theophraflum ditJini fui
pr,tcep.to-
'
rú
veftigia facutum,Methodo
in
fc¡ribendo
:
vf
um/eJ:
•
cum
caujfa
nome'
lcgel,cum
ex
propojitis
hypothejibu,
,
}
'
es
principiú
ipjis.
demonftrAtÍOnf4
conftituere
vide~
,..
/Junt
iniufliffeme d~~J'~v
cenferi.
{erte
ji
primá
fal~
• '
• /
' •
tem;p_agellam
cOment1triorum
in.
Ji,bros,
-
de
caufjis
pfá-,
- . \ t ,
J.
· ' 'tE
6m
' d
tarum intuerent~r, i
,~
m.,M9u,._1,At
:
q.u.am
uo •
-
/ •
-
/um'in{_l,Arijloteles.
e$
Galemu
(
fic
. ,
n.
eos.pa~-er,tutu,
, .
1 l
veriffime .
~ppellat)
profa.entur,
in
o
culos
incu:rreret,
•
- Merito
q'uidem
inter.dum.
Th(ophraflm
caftigatur,,
'I:
I
quod
nO
pauca
4b
illo
. vide4tur
COflCerut:eta,multa
re"'!
• ,
••
•
petita,
p_luri1iJ-a
inCulcata,
nec
pauciora
prtlpoftera.,
¡
Sed__hoé
eJ}
ordine',
non
Metbodúreprchen!,Cr~:
nelh,
'
,
..4
I
f"'
,¡uod
I v L o S e A L l (; E R o fommo
11i_ro./icet,a"?
, . ' '
, l · tius jibi
licere
- fútare
debe~.
T uj,
vero
pa;:entj1
lihroJ
• '
..._
i
viginti
dere
htr~aria
CU'l'JIJ
p.ill~ú,qu4m videre ge,
. ) ftio ! Obfaruauit
enim
haud
dukie~
non
mo4o
in
Ion:
1 giffimú
peregrinationibus,
verum etiam,
vt
'lJiofco, ,
'
rides
nojler
,inter ,
me.dia
arma
plu.rima,.q.utf,
eqJ
lati't, _ ,
1.
-
, qui
vno
loctJ
'(f,f atem
q.uaftagun.t
.De
me
nihil
prtt,c/a-
,.
,,
rurA
eS
eximiú
quod_
ad
{bo(9.vJJt,Úü
attinet,
die
.
ere
pofi
•
• ,
_ 1 •
fom:alios
f}:;o"-1>i&.,f
malo.Mihifatiseft
n;ecejforia
nof
, · '
•
fa:
€5
jim,p
liciu1J?
medica1f)en
t<Jr'!'f.P
nOfacult
ates
pri"t
•
' , ,
-
mas
t _
t11ntum
.,
v.erú
ji
q u
ea
propri¡;µ,
f.$
_ experientia
es
~ (
•
r.ationefeparationú
purioris,
partú
ab.
impurio,ri,
($
. .
'
·
qu.:t.JiJPiri,tU4
naturalis,q.ui
h11mid,o
aquefJ,
velo/ea.~
a '
\ · ,
¡,ino
fo
ini!,det,
vt
ita
4ic~n:,eu~ct¿l-tion~
cognofcere,
eJ_
I
vt
ad tueílam
val-etudine
vfai jint,
operam
d'arc.
F¿4
boc
fc
i o
alios
aliter exiflimare.
Verúego
neque
fon
..
l t
- ~1'tia
1aaerit,,i~i
tá1u_a71J
ígnea_
vi
¡_r,.Jitt1J,m¿.
1
..
_ ·
111:'
(ff ~ -
-
.....
l -
,
( • .
.,,
,
• '
...
\
',
: / / .
- • '
- -
}
- '
\ '
\
'-
•
••
,.
- •
•
-
I
•
-
•
•
•
l
'
EPISTOLA
.
.
,,u,
tuta
exiftiw.,at,l'!JH{t(!
minU!
indoé!orum
11oe11lk
1ui,
v~
Hebrttm quidamcifet,noilametiá artem
jih~
Jifcenda,ji
noftrú medicametü vtedu.m Jit
p11tAt,mo-
. ueor.J¿uodfi vetere' Mcdicinamhomoomniií
bona-
,
rumartiú imperitw, malar#
vero
periti.JJi.mH.f,nof-
fit, núquam
de
Oleo
garyophyllorum,ftomacht1lime-..
Jicamento
iniiciendo
tantum
prttfcripjijfet.
q1:1antií
integr~
libr4
g
aryophylloYum
refPondere
videtPlr.Sed
hunc vere
<PIW~ovfnzttamus.
Do[l()I
autem Medico,
· illud
moneo,quod
Promet
h,m,cum
ctEÍo
ignem
detu-
.
lijfot,
eúque Satrrm
oféular.i
vell~t, adnionuit, 1:t
n~
mentum illú,
ac
potim ex
malo
in imperitia
foceejfo
mens
do/ore
afficiatur,caueant.
Anni
font
dece
cum ,
¡mperatoriam Maieflate' .Auguftá
Vtndelicorüfo:.
.
'JHHtm,
difPutatioui
MedicorU
de
reEta
c0pojitiori,
Ther.i_ac~,
quJf-
tu,z.C
Pharmac.._optzü
in manibm erat,
inter-ejf
em
cum93
illos
de
drachmü
O/eorum
defliJ..
l11toru
loco
B4!fami
e5
aliorú medz . f amentoru
loql#
11udire',
me,
ne
ex
temperata
medicina,
iñteperatÍ:la
1
AtlJg
calidam efficerent
vt
de
guttis cogitarct,
monert
·
memini.
Vt
vero
dejlillata
ati
extr/,léla
ea
111e4ica-i
mita quib.permifcitur,calidiora efficiunt,fic
(5
ipfa
11
11eris
artificibus
e5
qttibus
iux~pno-1~
(
t¡Htl!,
nimium
magno
boftrtJ?,
artit,
vt
lcutjfime
dic~,inc0mDdfJ
negli"!!
gitur )nota
eff
,c0temperari
ptJ/[Ut.N0faueo
,homi-
' nibm f eruerjiffimis prtt/ligiatqrib~s
e5
men.4aci6.r,u
. Paraceljiftis, qui
,r1,etamorphofeis
au~i
iaé!_itanfvt
•
hominesauro
e111ungant.Nonenim
fant kiqf,!i
dt
.
ui-
· nam
arte
medz · ca norint.
ut1dam
medicamenta
ab
·
•
illor,umDeoTheophrafto
rf
·
'fa
at93
vtilia
tr11dita,n';
diffiteor.
Se
tJq
uam
per~erfa
(5
c~trupte 4iuulgat4
ijf a f n t , h i
optime
a
gnofi:
11
nt,1ui veteru,n
mr1nufari
.
. . , . 4 4 .
-
•
....
/
/,
-
,
.,J
. \
,
•
-
.
,.
Page 13 could not be converted
This page was skipped, but the rest of the document is available.
520 Server Error: <none> for url: https://convert.identific.com:2053/api/convert
• ·
t
-
..
(I
,
-
•
, .
1
rl
•
f
' /
("
' .
t,
I
,
•
{-
, -
, ,
1
r \ •
•
EPISTOLA
.
'--
·
totflcu/11
Medie)
ijl-U
carere
pot11erint?
Refle f tme.
.An
vero
terr11
qt101Jg
nó gignit plurima,
quit,
foa cru-
áitaie
,ne9,¡
dijpliceát
netJgfomper
offindtint? lila ipfo
tamencoclione,feparatione,
e5
ca/ore
ignú mitigata
falubriora f5 humanú vfibm
cónuenienti_ora
reá-
JN~tur. vero
tAm
imp~itm
~er'!m
efl-imator,
quituta
pe-l'tculojis,
f5pura,mpuriortbUJ
non
pr4fe-
rendaputet?Certealia Galenifommi Medicieftfe: .
· tentia.Verum
de
hú
fortaffe,JJater
tum
in
obfer.uatif>-
nibm
f.!
Caftig11tionibm
librorum
de
Varietate
m11-
gni
nominú e! ingenii Card1tni,aliquid
doflos
eY'utii
et: quod
non
minm,
qu'á
ea
qutt in fobtilibm E~erci-
tationi"l,m
legimm,illos deleilabit.
Ego
t¡Hidem
mi-
rijicum foat,titatú guftum
iú
i.neffe
ve!
ex
jingul4ri
· ftudio clarijsimi
e5
pr
ttJ1
antijimi
Colleg
4 mei,D .I
v-
L I 1
ALEX4NDRIN
1,-animadu .
ertére
potui.
Nam
ú,cumante1tnnosnouem in caftrú
C~fareü
e.ffemm
leélione
Exercitationum patrú tui inter armorumeJ
t,:tuum ftridorem áeleflabatur, & deinceps, qu9tie(-
c1e
n/Jg
in fuburbana palatia C~farem foqucremur ,li-,
brum fequm ftrebat,
c5
noElurna
attJg
diurna(juafi
manu verfabat.Medica
qutf.dd-
in difceptationev'er-
« fari,
e5
dijput111tione
quaji limari
pojfe
intelligtJ.
Ve- ·
rum
meum
iudr:cium
hoc
i1i
loco
interpone1"e
non ' de-
J;eo.
Iltud
pBti
9
opto,
vt
qutt in
fUK.faÑ
TE;elw
pt1ter
tum
commentatui
eft
,in
lucem prode4nt ,
q~o
mit·iftca1
quorundam
de
deflrinú dotlrinas,
quib.,Ht,
aUditore,
toto
propemodum
tfll1.no
in
eas
duhitationes adducunt
vt
incert1ores
q11am
accefferuut, difcedant,illuftrent,
f!normam
quandam ac iudicizformulam,
qu11
veri
Medici
de
Temper aturú
corporú
j/at.nere
poflint,
iú
'J.HÍ
nimium ad
pau~a
_refPi
cientrts
¡rompte
iuái-,ant
3
•
..
-
1
..
,
•
I
1
\
'
1 •
t
(
...
,,
-
_
......
,,
,
-
,
,,..
-
I
J
,.
,
. •
E p I s T o
LA.
.....
.
..
tradat.
Fort11./fe
non
minu,
Jkftdicin11,,1Jlltl,n
d/;fo/11,
'{ionú
é5
perfaélionil
philofaphicil.
dulcijfimam
JPe&i-
,m
aJPicie1nur,f$
tibi
de
ftUdio
bene
merendi, VerM
magna19,¡gr4titUag~mu.
· • Nul/ú
quidemdet11aop.-
tim1t
volunt11te
cuiquam ditbium
ejfe
potefl.,qui
te tA-
li
p11tre
natum fcit ,Cuim maximarum
'l!itutuf!J
aa
.,,
.
in primú
pietati.s,
v-eritatü
et
cádorM
e*irnii,
_
animif.b
. ·
ad
omnes
for-tuntt
impe.tm
ma¡,tf
i,exce!Ji
aique
jirmi,
- ·
,ic publici co~modi ftudiojij]imi,et in vniuerfa
vita.
-
(5
in
poematU
qu~
extd.t, qua(ijimulaf
hra,t¡
utt
dul-
ci
modo
leg
etem
11,Jficiunt,
videre
e_/t.
De
tui.s
ver:fi,bu,.
,
nihil
me
dictre
oportet,
ne
quod a
morib,
m~
f$
z·n-
.
jl-ituto alienum
eft
,in
os
laudare videar.,Jllud
ago,
vt
>
..
te ad editiouemforiptorum
pt!ftrú
iui,
e5
plurimo, .
quos
veritatU ftudium
de!eééat,ad
leElionem
faripto'"'.
.,,/
fnm vere
incomparabiliu11ft,e.5
qu11,,
vt
pate'i'
i:um
d/1
Vergili, ait, Monftrum font
vitW
ca~Cns,,
e,?<,citem,
fJJuinenim ipfein hacoccupata vita pcrpa~fª
q_u~
po¡1
erit,atem
iuuet
fcri~pr,e
pojfom,
vt
aliorum.
in,du-
jl_riam
e-xAcl!,am_
qua fommorum
virorU
[cripta
pro--
ferantur-,
vicf
cotú fungor . . !foc _
an~t1
- T
H;
E o n.
_ - z v 1
~GE
Ro
4u~orfui, & etiam nunc
fom~
vt
Hip-
pocrat(»-f,
Medicift~
parent~,
Methodi,
cuius
illr;
'prttclarm
artifex
eft
.,clar:,itate-illujlret:(5
fapif!ntijf~
- .
,,
ina11J
illam
f!;pztxu>-o~a,v
co/1,atio,ne
fantrnt .
ia
_ rumHip-
pocraticarú,
fj
verborum diluci4a interpretaiione,
-
._,.
Bv"f:p!anet:
1-fenric~m
Stephanii:quotieJ
eifaribo_,ad~
_
hartor,
v t in diuini
'f
latonU
OperU
editione,
lttudis~
_
quám
in
<jrttci.s
literú fom~'á
confec1',tUJ.
eft,
e3
Ty~
·
pographiCte
diligfti(I,
atffg
in,4u.flri~
q~i1.ji
mo,numen-:?
full!-ftatttdt
.~
GvrtIELMVM
veroXYLÁN~RVM
-er~rr
nqn
dejinot¡,¡t
ingenii
fai
perjjJi~fl.ciiat~O
Ma,"t"
- . 7 , • <
••
tk~m4ti~
I
\ \ •
-..
I ,
\ - (
'
I
..,.
)
,
-
,
•
•
1
-
J·
..
,
...
,.
-
e
•
...
1
4
'
l
'
¡
.
•
,
'
-
.,,
.
-
r
t
..
- .
,
'
, ,
-
- "
1
t
I '
-
,
'
' '
•
..
.
_,
-
- t
,
-
.
'
)
I ,
•
.
.,
r
l I
,.
..,.
-
,
•
-
....
!
P.
1 S · T O L , A .
..
"'
il;cmaticafumartium fcientia injigni,
at9,¡
vtrit!YI,
lingu~ peritia ita Ariftote.lif
41JJ
editioni perpurg~ •
{5
fardes
quas
nefcio
quomodo
imperitia
quorúdam..
accepit
,f
luat,
e5
iuuenili11
~ngenia
pr~c/ara
i/Ja
qui-
áem,
ab
errore
in
quo
eos
ver.fari
videmus, dum
ift.os.
fequuntHr-,qui
ex_
Ariftote/U infeélatione Jaudi
qu-
· ~nt,deducat.
Hof
~~ffm
ftud i um 7/t tibi
quof¡
pr11
~ári
mitJime
dubtto
: it4
tf
>~e
illsed
eueniat,
q1104
ill
7)ialogU
paternU,de
bij.Jor'iar1J1(J,
(omm~iarih~Fer-
rerius
reJPond«,
cui minutius
ftndiofas_
vehementcr.
egsexpeélarediceret,Nihilaliud,in1uiis,e¡uamex- -
-
peélailt
,.f
auere
volfl.
Non
eft
qttod
rCprihifio~es
me-
_
tHtM,curn
in vul(ifls potef/ate
effe.
1
vt
immit1,iti~'lll
ill-
dicior~rn
expeEl
ationem
ex
hauri,at,patri
tuo
.
per
. e- ,
tfijfimU fui/fe
fcias.~e51:lOfl
quid mu/ti ,fed
q11id
oni
iudicent,JPeéf~t1;d1J,mintelligas.Jf!ibit¡l:'O.'bh~
fcrh
(,.enti
vei'f
,u
patris
tui in
f!}entem
Vf
nit:
- , · A t melius fuerat
non
fcriber~,
µ~mquc
tacerc .
Tutum
femper · erir. .
$edjiredigndfacereepiflolamwelimi
np11
pojs~ma~
/iam, quam a te dif1ata~ mittere : Si
q.u4
in ~ullúu
repre:henjiorzem
ca4ant
nihil
áiuulga'Ye
• .(l,fihi v,ra.
bocfati.r
ejJ,
'JX!mi·nem
mf
voll!:ijfo
lt!,dere
;ej
nuOQ
__
. fllto,foo
vero
71itio
lttdi,Ji
t¡"!_Ü
forte
offendetnr
,iú
q"i
f!lt
reéfe
nor~nt,p~fo.ajif[iinií._Benevale.
n,,._
IJII
e-4uftrite,i?J,~Nntf
4nnoA
Sal1.1!~
•
foro
par(u , e 1
4!
ci,
.
.,.
~
;~v
1 ~
.,
/
..
J
' ,
,
--
- \
I
,
,
..
-
' (
•
I
. '
\
•
'
....
•
1
\
'
Séaliger
éancliclo
Leet;ori.
N v s
M1111mOntim,
\?ir
& generÍI nobilitate,
eJ-
l111gg4rNm, NAtNY4,,
Dei
cognÍtlone
i//,¿ftri4, cum
ti-
,
!JrMm
meum
De
fabtilit¿1¡te
Lutetiam
peiferendum
tM-
r"fEt:
aliquot poftdies faripjit
admede
C11rdani
mar-
te. De1nde pet1it,
"1t
fo
facertm
eertiorem:
(¡,ira
ex
editione
ÚJc11
extepijfom.,
tJN4'
dige/Ja
effent
Ad
metU d,ftept'4ttones ~
z:oftrem~ quiJjil,1 ~t/Jtnt
nNmerorum
not4
,
'fu"'
m11rg1ni-
l,IN a[cript& ejfent.
R.._uod
ad
Card11ni
,nteritum
pertineret:
,-e¡;ondi,
eum
m11turum ilti i.pftv1ro
nunqMam
{atü
lauda--
to
foi/fo
..
: 'f
"i¡,pe
CIIÍ
nihil ftre faperejfit
4d
perft!lam
tr'N-
J1tio#em : nobÍI, toti'b Reipubl.littrAri•
1,Ce.rbijfimNm,qui
. 'JUotidi4nÚ eÍI#, tú~nuétis
t"'Ü1MáitÍÚ'm11gn;;ftHdlú
noftril.
,_
ílcre/Jlonemfore
(perA611mm.
Me pr&ter
&&teros
pri"1atum
.
,Jfl:
non
fól1lm
teJle ~erum etiam
Att1tor1
meorum ftudiorií.
->
.
Q.:!_0
dad
editjóT'!em
11ttineret ,mi~i
pr4,ter
\q
n11m
not
111m
tjfo
· ·
nu/J4m.
Non
enim
,n
h.1foe
terrM
pe,ferr.ntur ~el libri, ~el
J,bro,-um
fam~
de Ph,lologi" :
feá
c1rcumfor1'-"1-IHr
pottl/4
mercatur1, commentArÍ1,
11ut
forenfium
t,óellorsm
f4c&Í
.
·.
- i
f ienJ. Vbi primf' m editi foiJ!ent 1i6ri
C11rdani
De (ul, _
11litA•
te,
quam
r1ce~tijfllnos mijfos
1td
me
ejfe
Lt1-gduno
4
Pijéi!14
·:
·
Lucen
ji
tr11¡,e~it11.
ITI
iú
me
tumprici¡,item
adeO
exercu,Jfo~
p1111cijfimú
d1el,m, '1t,
qu111n-tftlm
~xt tti
nunt,
px¡,lie<:1r1m,
,...
,
...
(
,
f2.!!_11,re
ordine eodem,
'f
l#J
/
cr#Pit
,lle ,me etiam
fapi:
in'qitum ' , "
e trl4llÚ¡,otiNI 'llfd,m obfequutum. Numerorum
vero
no- , \
t
M,
q1116
m;
C,
!,ter" effet
,1d1Hnil
11
, partim e
11pit
diibrsrÍf ·
· Ár1//otelú,
qui
in
contextu fcribuntur, dejignare:
fJ4rtiT»
portiuncul.u comment11risrum
AuenriH,
quibta
11Je
Phi:.
-
..
'
lofophi locAminutiorts
in
partes
focu1t:
quO
commodiH#
h&•
rerent {ententii4 expli _ cat,o~es.
ld
quoda Philopono
q11oqu~
.
.,
(5
Alex.-11dro f.eOum
~1dem1M.
Vbi
.-
Vl!rO
_
ltter11
IP,11
n~/J~
efl:
fimplic1b1M
illu
numerú
faEliuncul"'
íll&
capit~
Ariflo-
,
telicorMm ind1'cantur.A11enroü
¿1utem
difpojit,on ·
es
facqt111 "
•
J fam:proptere4
quOd
¡,ril»U L j (ei µter is l~t111t
1e1_
in
1/1,,u
Vli-
·
ri verba 1ur11re coallm
fom
ttpr4,ceptor1bm
171:t1s,B1'cc~ftr-
re11,
Petra J'ompon11tio,Zim11rr.i, T,l,erjo,Nipho:qui,
'(lf
in- · · 'S\
genuC
f11te.11r,f
tJ¡,im
Arijiotelem
ad
Auenrois,
q#d
hunc
11á
:
,1/um reftrebát. H~e
;n
re
ne quid tlb, wegotiú facefferet,hdtc , .
/.
tldM aumontiú
fori¡,Ji:cH1,qut:1nt#m
non ptznituerit
te
. . '
· ,
m111rNm
lNcNbr11t11n11m,
impr•fenti11
debes.
·
- . ~
IVLII
,
...
•
\
'
\
'
,,
..
...
. ,
,
•
•
I
lo
cu
qt
1
ar
.
ftt
'
ftr
cr
:
tif
...
, '
et
;
ne
b
ci
q1
6f
tu
•
in
tá
de
íl:i
'
tu
11(
1ft
tu
la l
-
iaJ
•
•
'
•
'
_)
.
•
,
l
J
• •
'
...
• • . , .
'
• r
,,
" \.¡
•
•
- -
...
-
d
...
\
I
•
•
\
.
..
,
•
,
•
1
1
IV
L I I
..
e
./Es
.
AR
Is
se
A-
•
L I
GERI
'
IN
LIBR
V M
DE
Subtilitate,ad Hitronymum
(ar•
dhnum. ,
\
'
PRJEFATIO
O
MINI
s tuifpleodor, arque magnítt:í•
do,
Hieronyme Cardane,vel ignaviffi-
mum
quemq;
poterat
accendere
ad
ob-
treélationem:
nifi
no
bis
omnibus
com-
pertum
eífet:
te
tuam
gloriam
non
cu~
,~
.
-....
pubüca vtilitate folum,
fed
cum fingu-
Io:um
q uoq; laude coniu~
tla~
eífe
volu~ífe'.
Qu
. o
circ:a
li-
cutt nobis procul
ab
omn1
ftud10
concent1on1s
ouo
fru1,at•
que tranquillitate Jicei-aria: noftrofq; animos canquam
in
{ arce quadam vericatis collocatos continere, quam
tu
po•
· fte rita ti magnis operib
us
ex~dificaífes. N eq; eni m leél:iÍ- ·
ftmz
deeran e · obfervationes infinitce pene !ed-ionis: &
ad-
crat iogenii vio-orinfignis adomniumfcientiarum
miau•
tiffimaqurequ;momencaconfequenda. Acerrimum
ver
. o
iu~iciu,:n, quod eg~ animam Sapienti~
v~c~re.
confue~i,
et1am fupererat. Dil1genter
ergo
legent1
m1h1
d1fceptat10
..
nes
cuas,
in quibus de
medicort1~
controverfiis cognofcc
bas, venicbat in mentem,
non
folL1m
debere nos h.rc
tibi,
qu~
apud veteres autores defi<.ierarentur:verutn e~iam
elC-
bptandu~
porro nobis
e_ífe,
tum vt 1nulro plura fcriberes,
tum
vt
qure
fcripfiífes,in manus noftras pervenirent.
in
re
qua11ta
animi noftri cupiditate fuerant inflammatit'
táñta
benigrti~a.te pr?feq~uta Po~tuna
~I.Ut~
~:1
n~mque
de fubt1l1tate
fúbt1l1ffim1s
vel 1nvent1s,
vel
1ud1c11s
d1fpura-
I
íti :
vt
nil1il
in
vni
verfa
natura prctterea requiri poíle vidta
...
.
tu.~.
Nam
qui
lib~r
d~
Muntlo Philonis circumfertur,
pa-
,
tr11s
h~ret
narrat1on1bus:
parum
admodum
verfa:ti
1 r
ia
,
noftratiPhíloíophia.
M.
Tullii
CommentariusDe
vniver-
1ftate
mutilus eft
iniu1
·
ia
temporum.
Apuleii
íimilis
cona.
tus, autoris infcitia, aut incuria depravatus fuit. Solus
11Ie
'
!abo~, qui Arift
•.
nomini ~crribuit11r eiusmodi compendii
-
iafcr1pt1one>
fuft1neb~
v111vcrf~
naturz dignitattm,
qua:
• \
-
-
\
I
-
•
\
I
'
I
,
J
,
.
. , •
•
1
(
.,.,.---....,1
•
I
....
•
,
,_...
. i '
r
/ ,
--
--
..
. ~
~..,,
p ·
i:
: T
l't
JE
A I
o.
- , .
human! poterat inteil~él:ione capi. At
enimuero
cum
Phi~
lofophu, ille fumma fafiigia delibaífet: eius éxemplo tli .
non
t,m
imitationcm
inftituiífe,quam perinde
atque
pro-
.
pofitis glori~ pnemiis cum ipfius di!ígentia
ac
magnicu-
dineJ cerrare
vifus
e~
Hos
equidem libros ingentis laboris;
varia: doétnn~,fummi ingenii pleniffimos cum aniil.lad-
uertiffe · m,
in
eam adduétus
fu1n
opiniont:m: vt mihi
ian1.
-
pauciílimarum rérum cognitionem fupereífe
fpCrarem~
Tandem
~
ve.r't)e
·
u·m
aaétus
l9cum
vbi
dicis:
aliquerii
~!i~
quando
exori\;U'túil),
qui
ina'te.ria1n
ipfam hanc
fúflúS
ti:á-
étet, tibique fore grafiffimum,
íd
íi
vllo vnquam teihporC :
cOn
ti
giífeJ ' :
fane
vero
q'úi
an · tea
tot
fcien tiaru m cum uluirl;
quo
c~teroS mottale.s ahteis, in té a<!mirarer: hanc tuárit '
reqnani~i'tat<!Ol t
quá.
teipfu'm fupera,bas,adaffeétú
que1n-
, pia)n diuinu1n refereban1.Felíciffimi fuerat horninis, attí-
.
gi
ífe
ffietanl vltimám iu~iciorum noftrotum:
ac
tibi ipfi
· tanto_ Philofor,~o ~er~olo~allteponeí:e con~tüs _ aliorúi.nj
nonn1ft
cert~fútt
d1u1n1rac1s.
Hu~c
egóarburor
eífi!
ha:.
bituniilló.m\
que"m
Sapientia!
nóftrx
aux
Atiftórfles ex-
tra
fupraquc;
ot?nium am~itum viti:utum~in HeroicíS
:iní.:.
iní's ftatuebar:
~re
dum h:rc Uupidrts,
arqué
alia rua
cir::.
cu1ilfpicio:dulcedin
' e
qüa
• d · am,nefcio
a'n
ckceptuS
c · erte
ca~
.
/
prus
furo
iIIlitándi t:Ui:queinad
eíufc
' emo •
di
faftigium>n · on:.
nifi mult . á . rum artiu1n,ac max:imarum virtutum
artre
·
gref:.
Éo~ · e • eueéfüm
effe
iudicabam.Igitur auí ' dius
horum
libro:t.
· · :
jum
l~élioht repetita,nihil in rebu · s _ man _ cum,nihil
in
ora.:.
•
:·.
- tio •
ne
fuperflullm Occútrebat. Arbitra
bar
támen breuica;.
·,
te1n
iUam,
qt1a
in
\/troque Arift0telem i:eprá!fentas, nó
tar:rl.
e ·
ge~~
réefidi~
_ Pr?pt~r [e;. qu~m
pa~e~e
cupiditatem
ali~~
aux¡ln
p'etepd1
ad 1ncelleéboriem.
M1h1
veró pr~ter
c~te-:-
rOs,qui alltchátínelioi:em
a!t-até.m.irite
- r armá & te.mere,& .
,,-
fr:.1ítr':!
, & rpifere prodi '
giffen1:
nunc
ferX
ei:úditiórliS, rudi~
tnentiutl, nóuitafem meam . rrepidátiorie quadam minuS ,
liber
,
li
, ,
íed.
hOn impuden ti, &
ftli
-
Confcia
profiterer; V t
é~
nün
1Uxq;
rna
xirne
pra:clara, - ita Oi1igentiffimaegere
dií:
\ ~ui ~
cíone
V i
r:
lll_hr
..
f áulatiin
_ergo
cufu
_meipfum_
mtilt!s
. !c -:arum d 1 n 1
r.
ulraubus nbtuhflem: ( arridebat entro
ad1-
tu:
t ~i:u~ v a
:::
iet a c
e,
qui
féfe
facilen1 dar é no _ bis per
in
iría vi
ü.:b:.1:
1;:)Ca.
ir
~t
irtlc, a
indui,.vtrde
pedemreferre _ non
l~ce
_.:;
.....
h
,.
..
• I
Ity,
-
'• '
-
1
,
-
./
\
'
'
(
•
,
,
'
ret
- inc
ter
,eil
J
vfc
•
va.1
..
da ~
ad
ip1
ca
cr.;
fer
ve
]
CCJ
ter
di,
CO J
op
ha;
•
l ~
,
:
li
•
,-
.
1-
, s ;
1-
t11
n~
l
i~
\
..
a-
'11
re •
' ,
'
n;
rd '
(l-
- . •
~1-
,fi
•
ll¡
...
a-
-
.
.
f:
..,
-
•
t m
1 • I'
Lll$
'
te-
,
,&
·,
di-
tus
\
e-
lit
:.
lt
is
di-
..
l
Vl
ce.::.
' -
-
./
\
'
'
:
tt¡
.
I
'
P
il4PATió
.
ret.Crcuit
·
ibitam~n
fimul
animus ·
cum
periculís: fubiirq ; '
- , indefeffumopera
mulra,atque
laboriofa . .
Inquam
minus
tempeftiua ' imprudentia
impt1lftim
f~pefui confcia imbe-
.cillitas reuocauit: Sapientiz ftudium pe(pulit
vt
ad calcem _
vfq; dcduccrcm obftinatc.
~d
ftudiú in partes _ quidem
varias
fzpenumerofcindcbatur adeo, vt iarri & pudere~
au-
..
daci.e, &
ta:dcrct
laború, &
p~nitcrct
progreffionis .
~-
ad
me
coufirmau.it
humanitatis
tu~
r • ecordatio:vnde me
i-
ipfum adigerem
adhocgenusExercitationum,
in
quocir-
-
ca
res
alias
&plurimás,& maximas, diu multumq; verfat u s -
eram.
Vtquzadacuendos
ani~oSaoftrosVeÍ vltro
omi-
fcras,vcl confulioirinouaras,
viciffim
tibi proponeremus, _
vcltanquamfupplemcritatecenfeeda, velquafi publico
in
_
ccrtaminc
perpeodenda.
Non
enim
contradicendi,
aut
có-
tenqchdi ambicione motus,
fed
commuoi omnibus
fitt-
--
·
diofis,iure excitatus, ea pretuli coram
te
maximo omaium
confenfu literarum diétatore iud i canda:
9u~
nolln i
fi
tlJá ,
opera
nobis
eífe plana poífcnt.
~amobrem
qui videas
~,,
quafi
fefe
dedere in clientelam tuam: fpero haud-com-
...
mir~s,
vt vel animi noftri candorem negligas, vcl
c'ontemnas
nquitarem
.Sed
iam
nos ex- -
. .
..
ercer e
inc1p
1amus~
'
I
..
•
•
•
•
•
/
•
...
\
/ -
,/
•
.
,
I
'
,
..
1
I
,
)
-,
.,._,.
•
. ,
• • ,
•
.r
• • e
....
\
\
;
'
1
.......
. -
• •
'
I
\
/
'
•
'"""
I
\ \
~~
f N ( f
t'
'
tl
~~"-CU-O"~ ~ -
'}'?l."'o:rn'°
'ffl~ E ».r1.a'1, 1
E
M~•
'
KeÚ
et
p'
(c)_udl;úi"
P'
eJ
#,M
;ll1.:
tW"TDw:1
'ffl.
. , " \ t ' , , . , . ' '
l
«~o~
o-o
<p
o,
o
,c_t;tAr.u
o~,
01)
cp~
·
'!X~
o
1'
º ')9> -n,
1
•
r
e;tµ,
/.,Ut.
'1txÍ>"
'IE
Oi)
cp
J",
cpJ
,'r;o
v:x.J~
..
\ , e /
.,
~
</
,
,~
.~
I
T (W'TCt,
'd'T!t1~
Ofil
V d,7/'Wl'T
0711
•
'/Jct<Tl
'T'd7Dl~
et
\ t \ I
p
117&>
p,
'7fOJ11711~,
7ft:U
'm
cnJ~O~
}:,ut.)\(U'O~
•
. .
#
7
'V
( \ N ) f . f
i,1~
)PWJ
o ~1(9!.ACU'
O~
_ Ael¡Ml)Y
cJIF:1µ4,
71l
7f
rJ)/ T
'
,...
\
,...,
, , 1
Mt{aruV,
1(91
ft~06'JP
?r~'Ri
mm,.,<,i
J'po~v.
'
I •
•
. ,
. ,
I
'
•
)
,
I
I
,,
,
•
,
t
(
'
) .
•
•
•
•
\
\
I
\
• f
•
•
411
• •
(\
\ ,
t "
1 I •
t
'
•
1
\
\
--..
1 V ' L
II
\,
'
....
\
I
. ,· . .
..
\
...
. . . ,
• • r
- ' • I
.
..
\ . -
,.
,
:
\ - ,
' • •
,
•
,
J
\
\
)
f
,
s
• •
"
o
1
pe
dí
flL
•
oc
•
tl<
•
10
.
Pl
1
qt
Ca:!
til
di,
-
• f
•
•
411
• •
•
(\
'
f \
t "
1 f '
'
•
,lI
/
,
J .
\
'
)
t
• I
.
S C AL i G E R I E X O T E R I- 1'
. .
C
1RVM
EXERCITATIONVM
. - .
..
. .
LIBER
DE
SVBTILITA.TE,
AD
Hieronymum
{'ardai1um;
--..
-
·-
. . . -
...
'
E X E R C I T A T I O P R I M
A~
•
I J
I
-
i.
J2.!!;'d
ft
fobtilita1:.
,
\
• - . . . .
...
:..
m . L I B
R.
I tituloñobisincipiendumeft.:
,
(
· - \ rem,
e1us
1n1t1um
reéte
duc1s
a defin1t10-
"----
ne,
qua111
fic
ftatuis : SuBtilitas eft
ra-
cío,
quafenfil>ilia afenfibus, Íntelligibi-
"'
lia ah intelleétu difficile apprehéduntur.
Oporcet igitur pri
us
vocis
i
pftus
vfum
cognofcere:él quo
f::e-
.
penume
r o prouehi1nurinrei
perceptionem:
9uemad1110 .. ,
dú
I)l
ac
o i
11
Cracylo,mulcis in locis Arift. oftendit.A
fi.1is
te-
nu
i
o1
i o t
1s
origine1n
t1·axi.lfc
videtur:
qu~
in tela
bene
texta
óculoruill
aciern
pene fa!Iunt. V nde íignificationis propor-
tio
ad
a1ia
qttoque fumpta fuit.
!taque
tum
orationi,
tum
ingenio
M.
Tullius
attribuitfubtilitatem.
In oratione
du-
plc~
eft. Vna,limatio, autexea tenuitasdicendiquxdam>
·,
qux
careat
(uc~o;
vtin
~y~á.
Hxc
eft contraria Philofophi-
c~
d~figoat1on1.
Eten1m
1n
fecundo
de
Generatione , fub- 1
t!J~
1d
eft , quodreplet :
qux
[acultashumidi propria
eífe
d1c1cur
.
At
L y
fi~
oratio, exuéta,
exilis,
ftrigofa,
ficca
a
Ci-::
. a
-
.,
•
-
•
'
-
,
1 \
' '
\
\
-
•
'
I
'
'
\
,
-
\
,
.
I
\
/
\
\
(
•
,
•
.,
'
--
'
IVt.
C.
SCALÍG.
DE
SVBÍIL:
écrone exiftimata eft. Altera fubtilitas orationis
cft;argu~
tia:
q
u~
vis
exiftit difputationi~: quoties ea dicimus,
~it~
:tion
omnibus
apparent. Qgocirca eadem quoque acura
vo-
tata
funt. Ql!anquamno11 propter
hocfolum
; fed
etiam
_ quia permouent,eft
eis
acuminis appellatio impartita.
Ha=c
fubcil1tas ab ea, qure in
ingeni<?
fitaeft, proficifcitur: cuius
faculratem 3.cutam & agnofcimus,& app~llamus: J propter-
ea
q11od
in
ter
cau!fatn
penetrat,
& efFeltt1m.
Atque
ea
fa-
be
poreftas longe maximi videtur
effe
momenti,
própter
, ,
illorum
affioitacem, arque coniunétionem.
Tantaenim
eft,
Vt
Philofophus in priffiop'dfteriorum; Principia fra
..
tueritéade
· monftrationis, &
cat1!fas
quas ínter, &
conclu.
_ fionem
n?hil
penitus intercederet. lccirco in artibus ea-
.
dem
quoque racione depre11enditur
fi1bti!itas
· .
~ippe
non
1 nift ah
ingen_io
folefti _ pr_oducunt~r opera ~ubtili~,
:ficuti
co~tra,heóet1s vulgarés f~nt effeét1ones:
qu
·
od
hebetado
ftt-
acumini
cont1·ar1a.
His ita confi:itutis,
in
Natura
nulla
- videturelfe fubtilit;ts. Vna e(!itn ' eft
Natura,
non
multa:
, velut hominum
i_ngenia.
~ln illa
vis
ipfa
Dei
e_ft:
qua:
n _ on
, <
plus
_ óper~
pofu1t
Jn
hac
vn1uerfi
coagmentat1one,
q,u~nf
in abieétil-Timiligni confeé1ione. Nequefu~trlioreín
fefe
profeífa
eft:
vbi t1fecit, vti
[qo
beneficio la pis H~réüieus
, /
haberet
cauffas ínfeipfis cohiben tes efficientiam
at"tral"'cio•
nis:
qt1am
curh
materiz
prim~
formam
indidiiae ·
ris,
~b
afcenfiotieril. J n illius igitur op,:ris ·
cu1n
fi t ~qualitás fub-
tilitatis ttri burione metitaeft _ eas
afeipfa
irnhecillicashu-
rnana. Propterea ehiin quod vniuerfan1 ínotus ~ ratioriem .
tl u cimus
in
tribus tantu~~furfum,deorfum,circum:
adro,ú-
tabilis
iccirco ferri , acceífus
ad
Herculeutri lapidem
vifns
eft.
A~
- contra,fubtilius cóntemplanti admi1·ahili6r videri ,
debeat terrre
defcerifio
totius
ad
panél:um - illud,
quod
in
- vniue~fi medio fola iínagiri~tjoni _ s
vi
comprehendi - p.oteftº ,
, Et
qu~rjttlus:
quam
oh
cauífatn
~es
ad
__
rem
app
·
ellatfefe~
"
id
eft ferruni ad Magrietem: q~a~e
ter1·a
ad id,
C)Uod
nífiil
~ft moueatur: non qu~rim
us,
:
si
igicur in re non
fic
fuhrrti-
,f
' tas 1
non
erit rafrointelligibilitatis inipfo obieél:o: qtiem• '
fldtnodurit confiitttaim e~':t !º defi~itione. <
Narp
quia
ap
..
pellas racionem?
An
_ n
t.JJ
~veu?
~aud
opinor.
Non
enim
fubtilitas
forma
eft
1
fed
accidens.
Ratio
autem
in
re,
eft
>tJ
..
..
- .
--
- - - -- -
-·
..
- -
-·
- - - - - - . ..:
___
. _ _ _ ..__
..
- - - -
,
....
t - •
' ' .
• -
\
/'
,
......
..__
;
t
- a
V
e
íi
• •
Cl
r~
d:
9.
1
d;
Q
Yt
f~
b 1
he
..
m
ne
íit
pr
na
po
en
en
re
pu
lal:
vi
ú
•
IU
S
•
rot
nu
.
ob
, , id
•
•
tlO
•
t1Si
.
•
..
"
..,
argu.s
,~it~
. .
cavo-
•
=ttam
.H~c
•
cu1:us
jpter-
eafa-
opter
•
erum
afta _ -
nclu.
lS
ea-
enon
ficuti
tudo
nulla
ulta:
~non
1
uanf
'
t
fefe
1Ieus
fcio•
:,
~b
fub-
~hu-
nem .
lmi-
I
vifns
t d -
1 : .
er1
\
· a in
1
tefto
'
fefe~
1ífiil
rrti-
em•
--
1
.ap
..
•
ri1m
Ad•
V~
,
AD
CÁilbANVM;
:EXERCÍT.
t.
.
,..
J
~®',autC)JnAÉXª",
autTD
TÍ
!,j
J,cu.
Eftotarné in
refubtilic:o
ras,eaque duplex.
Q.l;!ippe
~utin iis, q~z natura
coi:i~an~:
aut in iis,
quz
ab arte confictuntur.
H1fc~
tuz
defi~1t16n1~
visfanecompetat:
Ctñ
verba .
1:onf<:qu~~tur.
Aten1m~ero
cum &
in
naturx poteftate &
1~
a1:t1fi~1s
1nt~l!ellu
ñt
e_t1am
fubtilitas: contraria
tua:
defcr1pt1on1
defin1t!o
excog1tan-
cia
eri~.Ita
vero
fane,ft
diuiúo
i11a
pra!celferic,
qu~ \ 1
erbi
tol-
lat
am
biguu~n
fignificatum ~ . Differt
en~m
fubtil~tas,
qua:
efiin
re,
ifubcilitare
qureeft
1n
autore
re1.,
non
.fub1eétofo
-
Jum,fed
etiam
íicut
effeél:us:&cauífa.
H~cénim illius effi-
éiens eft,&
princípiu1n.
Q!!are illa
difficile_
c~gn?fcicu~:h~á
facilecoonofcit. Vtriufque vero naturat1b1
Fu1texphcan.;.
da:
quia ~tranque trallas in
hifce
commencar _
iis.
~in
illa
quoque prior haud
vno
modo cognofcí poteft. Nam qure-
dam fubtiliras eft ob cautiarum ignorationem _ : vt quare
G.:lli obtutum exhorrefcat
Leo
:
fuis
ftriáorem Elephas;
t
aiunt?
In q
uibufdam
cauífa
q
uidem
nó
laret
nos,fed cauf- ,
fzcohxfiocurn
effc¡:llu.
Veluti cummotuliquefcitplul:l!.;.
bum:
l1quefaétionis
cauíTam,
hlotum
eífe,manife.ftum
eft.
hon eniih li q
uefci
t
nifi
moueatur.
An
vero
íi
tea
cauífa
im-
inediat:i: hoc eft,
an
protinus pet
fe
cohrereai:
cum effellú,
nondum co1npcrtum habeníus. Iccirco porro quxri _ mus:
íitne attritio aeris,
quz
illo in ·
mo~u
fit:
an
n~
ea
quide~
proxirna,
fed
attCnuatio: qua transferatür
aeriS
naturaacl .
naturai:n ignis.
In
al!is
difficulcas
ea
,ob inxqualem
pro.:.
porcionem,
qu.e
exiíl:it intercognitíí,& cognofcent~rn. Et-
enlm intcrprxfhgiatoris
n1anus
quo4
eft,
vide~.
Mutái:i.tt
enimfpecies velpropter celerír até , velpropteraliud.
Q_:ga.;.
reve r omutetur, lat~t
me.
Q!!od fi inHomeriiliade,t~ni.
pufilla. quamrefert Plinius,
p.erij>
_ icieqda cuiufpiam
fenfuS
labcrabac:neutiquam in
re
fuit
di.fficultas
illa.Fuilfe ó.a;nq;
yifibiié,.e~
opificis.
vifione
fiiteri cogim ur. Qgocirc~
eri~
hri.;.
·
1us,aut
11l1us
ocuh defell:us,cauífa.
In
~otu
quOq;
ext1m~
iorx
horologii,autannuli attritione,cú decipitur
vifus
: ib l
n ulla eft ad íenfum fubcilitas,
fed
duvt,r,,ue-n;,o,,:
qure
quani
ob
cauífama nobis , dici nequeat improportionalitasl nod
~ideo. lon enim
in
foro
verfarn
ur, aut in Romano
comí.;.
t~o: f~din co~mu~i thCatroSapientum,fub oculis _
veritá..:.
~1s;
cw~~
fupeU~~~em,
atq;
apparátwil, non
tam
nitidwn,
• -
••
-
·-
..
-
,,
..
#
a
2'
\ - - \ "\-
-
\
•
I
•
,
\
\
'
,
\
..
e/
r
-
,
,
.,,.
r
• -
,
-4-
IVL.
C.
SCALIGER.
DE
SVBTIL:
'
,¡
. quam opulentum
eífe
decet. P _ atetautem
quoddicebamuS'
i
..
apertius in fempiternis rebus: quarum ad
incelleél:io11em
1
• menti~ncfir~
direéta
acies iamimbecillaeft,quamadS , .. e
.
4
~r
lemintue11dt1m
Nylt'icoracis
oculus. 01nnia
qu
a m e
\ ]
,,_
potueris vna comprehenderé defi.n1tione, vírí
doél:i
vide-
l rint.Non enim proximu1n cuiq; gerius affignare h.:et. Al- J
teritis autem f ubtilitatiS, q
ux
in intelleél:u
eft,hu11c
ad
roo-
dumforcaífe
natt;trá
definiam~ : Vi s intelleétus,
qua
d1ffi
_.....
..
411
c:iliacbgnitu facile comprehenduntur'.
Ab
hac fubtilitate •
..
vocati
funr
'
l1omines
ingenioft, quoniam ingeniun1 eft,
at-
j
. • l
, que
fi
Gr.ece
d.icas
, ~'ff'((Ju7Vv. In cuius verbi origine agqo- 1
,
fcis
m(f)t!Y..o~
illud, quod
apcum
natum
Lati-1~is
exprefu~
· e
Cícero: in multis
aute1n
locis etiam,
natura
in!itum, dicit. 1
lllaigitur aptin.l'do,
qua:
a n a tura data I velinftituta, creuic
'
1 aut difciplinis , ,ant . ~ontempl~tione,Sub;:ilicas 1 meo quidem '
iudicio,haberi
de
bet~
QE;a
in
re
fi
c ·
ui
n
in1iú
vid~m
ur
fi.1bti-
..
..
- ) les ; nihil profeél:o mirum, in fubriliratis índagatiOne
fefct
. e
,,
cxerciraneem,eius
habitun1
animo induiife.
1
r '
Non
' eff ~nim art _
ijiCM
cognofoere
' •
"\
.
2,.
'
/ •
,.
de
fabtilitate. · /
./
' ) C
A~
T E
R.
,,
M illud
quo"qlle
per!plcacioribus . ludicii$ , <
' 1 ., I animaduertendum:
Eam
r ~
em,
qui
tum
per
gmnia,
tun?
}
I extra om '
nia
verfetur
przdicamer 1
ca,
vni
foli
traétationi e
..
c~n11entre
non poífe.
Sane
multis in locis
c~nfider-:ica,
de- I
" .
..
. clarataque
eft
a _ bs
~e
natur.a
cecuium: ignis,aeris,auri,feri- '
\ • '
(
ci:
qu9rumfubtilitas ad qualitatis referatur pra:díc.amen- . I
I tum.Subtilitatem vero,quadi _
metienS,
& látus,ioterfe nul- ( l
)
I
1am
commenfus
habent
rationerii,
· 1ong~
aliam
~u:dico,
_ ac i
•
forraífeexcra pr..tdicámenta omnia; ftq
ui¡Iein
priuaµo
e_ft.
l
\
Qgo_!Ííi,pertin.u:ius adillorumquodpiam reduci poífecó- (
t ) tendas: id,
vt
pC:r
me - liceat~relatio
fibi
optimo iure vindica- {
,: bit. Poteft
h9c
fane fieri,
quia
priuatio
non
per ie,
fed
fub
,
e:
ratione
fui
habitus intelligirur:quemadmodum in duode-
,,
\
e
J éimo prima:
Philofophi::e
prodicum eft. Subtilitas quoquc j
'
"\
illa,
qrta
irochle~ quaternre faciliorem efficiunt motum, l
eft
alía
in
art;e,
quam
fubtili _
tas,
qu~
tertiaoa, pofteaquam j
I folutaeft diebus · ftatis redintegrafcit,
fed
aliis
quan1
fepti-
mana \ Ergo
ta
. m . multis 1 tamq;
diue.dis
cu.tÍl
infic
fubieét~s,
' . - neutl•
\
....
I
. . 1
..
. \ /
( '
-1
' .
__./
' \
' ' • • ,
'
-
,,,
\
'-
o
•
-
..
- .
t:
)
lt
e
l
•
;
•
)
-
..
..
e
•
••
-
-
'
>
-
' J
(1
-
'
\
•
•
'
•
\
..
..
-~~D
C-ARDANVM,
EXERCIT.
I. . 5 .
pe-q.tiqt--:am
potericahvno artifice_comp1~heudi.N~m quid
tan~e1n commune
Deo}
elemenc1s, capt1ofo Soph1.ftarum
~ornmento, Rabani cruci, rnachínula! farinarice? At, dices
con1m unís
omnibus
fubcilicas
eft.
Ar
nego
tibi.
vnarr1
eífe '
No11
c11i1n
eádcm haber in 01nnibus for1nalem
rationem:
quoniam
fubtil1tatis principia in
Deo
nulla. C¿µ~ in ele-
mencis
eft,
foli
debetur
contemplacioni. In grammaticis
alía; a
1
ia in
macl1i
nis.
~re
non
eft, nifi ínordinara\atque ,
defultoria
cberratio
h~c: intelleétt1m diftrahens diuerfis
.anf1·nétibus
per
corruptibilia
ten1ere,
atque
1ncorruptibi-
-
li~:
pc1·
principia íempicern~,
qu~funr
in N.arura: &
con-
ting
entia,qure
ab
artifi ·
cis
anin10 proficifcuntur.Nam
tam-
etfi ars ex aptitud1ne
oritur
naturalium : veluti coaptatio
tigno1u m ad
culmen,
elignorum
atquei1npl~uiin~tura:
·,
•
con firuétio tan1en i lla
tota
per accidens eft.
In
pri~o
ma-
gnoru m Ethicorum negat, vnius
~ífe
fcienti~ .
Ti
"º'Y~
_
a
;,,a6ii
difputare . /
\ .
; . Dialeflicanon
4ijp~tflt
de
omni
ente..
,,
·
I
H v 1 e
ta~
cl?ro
ingeoio~uo,
tann plaufibili
conatui
·._
otefr
vna
[ ola
ratio
f
ubuenire
...
Dices enim :
~madmo-:
·
at
tm
Dialeél:ico tranfmittere
licet
vim difputationis
per
·
o
i1em
am bitum fcientiarum>quare
non
~xillius
iu.t;e
mi..:
hi
quoque lex eadem fitcon1munis? Vellem equi~em.Sed
duo videntur
eífeimpedirnento,
. quo minus id
fie~i
queat:
Primnm
eíl:
fine controuerfia. Neque
enim
vn~m in
locum
omnia
cogitDialeétict1s: fed feorfum fecundum
materias
P , arcirur d1fp~tationes.
Id_
qu?d_in
P~ob,1~matu~
Iibris
pl-
lam
cognofc1tur.
Eos
en1m
1cc1rco
Tfl,YJµ,~Ta, vocabat
A!ri-
fioteles : quiafecanturfcientire:
quemadmodum
~rcs:fic-
ut
eft in tertio de Anima.
Non
igitur vna eri; . fcientia: cui L
,=ontem plari liceat en tia
omnia
jub
racione fubtilttatis.
E(-
fec
cni1n & ali
a,
q
u~
conftderaret fub ratio ne nobilitatis
alía ~aritatis,~ lia ce~titudinis,al_i~facilita:is. proPte;
amb1guam
comun1tatem ad d~uerfa
fu?t~éta,
diuerfosq;
fines,1qtra
vnt1
m
cenum
amb1;umrec1p1 nequeunta.Sa-
pien~i_bu~;
ad quem
modum
fub
nomine, ac przfcriptione
fubc1l1ta~1s
abs
tefunt
comprehenfa. Sola1vletaphyfica
fefe
cxercet in _ contc:mplatione
cu.i1.1fcunq;
entis,quatcnus
en,
• 3
•
I
•
,
•
1
/
-
I
•
-
,
.,_
•
l
' '
'
\ '
'
•
\
..
.
,
{ -
• •
IVL.
C.
SCALIG.
DE SVBTIL.'
•
ieft.
~uid
qu?d ne
h~c
quide_m
cóceditur cognitiorerUIJ\
·
vt
mtfcentur
1n
matena:ficut'1n fecundo fcriptum eft?Tan~
turri
aheft,
vtvel illi fumrno, ac primo fcientiarum
omniíí
ditlatori
e:latum
ftt
hoc,
quOd
híc [ um pfifti tib
i.
~d
q
uOd
in
fexto eiuf dem,Ens quoq ue i pfu~,q uod appellao tinten.,
tionale, reiicitur
ab
ipfius · opera:ft veritatis pr~ceptore~,
huiusq; fapienti~
autorem
primum Ariftotelem
aífenfio~
~e tua dignum putas? Atq; ha!cquidem
ex
om11ium
Philo-
fopl1orum fententia. Illud vero etiamfubtilius examinan~ '
dum
cenfeo. ·
Non
enim
videtureífeverum,quoddepore.,
ftate Dialeltici proditum efi: Polfe eum iure fuo de
omni-
,
bus
fcientiis difputare. Tamet!i vult hoc Philofophus
in
- ~ primo Rhetorices , in primo T ·
opicorum,
& in tertio, ac
f quarto
diuin~
Philofophi~. Dialeéticus
enim
artifex
dt.
Ars fane D . ialeética, non fcientia
!..
Eius
naqique finis opus.
· 1nftrt1menta profeétofabricatad docendi modos. Suntij
/
_
auo
ta~tum,
refoluens, & componens. Definiens
enim
a
refoluente nihil prorfus differt.
Vterque
eoim
vtrunque
refoluit, & <lefinitum, & definitioné in partes
fuas
:
q~o<l
ali.l?i
_de°:0~1ftratum.
e_ft.
lo
ft
_
~ume?~a,
vérO
quatuor :
Prq,:-
.
pofit10,d1u1~o~defin1t10,
_
d~m(?~ftrat1q.
~re
horum
quo""'
que
partes,
aut
erui~ e ,
Nat~ra,al:f:t
ipfemetco{llminifcitur:
..
~d
quod
tam
in
nqini~e,quam
in v · erbo infinit~ a Philofo~
pho
faltum
e!t,
H~c
autem
fu
pelle~
cun~is,..appar~ta eft
fcientiis ad
vte~dt.1:~.
pro
fq
. o cuique
:_
cornmodo,
atqu~
(a-
cultate.
Nam
de~oriftr~tionibu · s qec~ífariis
quiafempe~
illa: vti ~equeút, probabilibus argurne~tis eft co1nmodus ·'
~tque
v~ilis
r~liétús locus.
Id
quod eti~ exPlatonis Parme~
nide obferuar~ licet.
Is
dialogris
cUm
de
ente fit totus,at3; · - '
vbiq; iisvt?turvo~ib1:1s ,quibuspri1~i Philof~phicircum~ -
,,
fcribu n
t1.1;r
fines : cuiufmqdi, vnurn, plura,ftmile,diffimile~ .
diuifibil~, i~diuifibile,totttm , par~,finitum,
iTTfit1:itum,&
id
ge11us
alia:
~~él:l~éticum
tamen
'eú
eífe
~icuµt.opinor,pro-
pte-rea
quóda~
vtr~nque
parte~
dífputatur. Haudtamen
id
D ialeéti cus,
fed
MC;a
p h
yfrcus
dialetlí
~-
Alioq
ui
n
e_adé
qu.oq;
lcge Gramtnaticus ~iceretur per omnes vagari fcié-
tías. ' Eius
enim
ii;i~1·umentis vtuntur omnes :
Veru~
ne
: Jlhetorica quidem cum
OÍ.-a.toria
eadem eft.
<2EJppears
·
!\l\_etg~if~
(lf~t~q~i
Qr~a~~fl\,
, at~ue
vim
a¡ponit ad per.-
' ' , · '
fuaden-
• • t
--
, l.
'
--
J
..,
......
" - ~ -
...
I
•
)-
r
-
-
<u~d t
Ora1
•
tiap ~
-
qw.a
qu~
.
risle
•
prof
artif
étor
lius i
fabr
,
mer
mor
difcc
•
mio
Ic,i1
L
•
p 1
tov
teft
illa
que
•
1ra
c
p er
qut
acc
•
etp
"
. a
pr
a
•
tlS
....
•
)
·-
AD
CARDANVM, EXERCIT.
IL
'1
ru~dendum.Oratoria eft facultas vtens illius inftrumentis~
Oratoria
eft politi~ pars:Rhetorica vero Ae~"~,:cuius ter-
tia
pPrtioGrammacica eft.
Q.21
en.Ji
hinc
excludúc
ipfam,
-
quiavfu comparetur,oppido talluntur. Siqt1idem
vfu
quo-
S11&1il.
qu~ oramus,vfu argumentamur.Cre~erú
vfus
incertus cer-
tis legibus caftigatur: q
u~
lege~
fola pofI uµt arte có fiitui.
aautem verafint,
qux
h1c
pr~ter
omnium
opinioné
proficemur,
ex
aliis quoque
patet
arcibus.Nauem f.abricat
~rtifcx: qua accepta vtitur
gubernator,
fi{culus,remex, ve-
étor,fua quifq; ad commoda,fuosq; ad fines : quorum
nul-
lius it1tereft nauis fabricatio. Sicuci nemo
d1xe1
· ir:
ad
nauis
fabrum
pertinere officia gt1be1:natoris, fifculi , ren1jgis,
mercatoris.Hoc
P.lotinus quoq; docet nos,in libro De ani~
rnorum reduétione. Dialeél:icam enim,
qu~
de
omni
ente
difccp~at,appellat ipfam ivletaphyíican1:Logica1n vero no~
minat
cam,
qu~
verfatur circa inftrumenta ratiocinandir
Ic,irco & in Rhetoricis , &
1n
T opicis appellauit Dialeéti ,
J'tív«,f''Y
quandam.
Q!iaeius
infirumenta poteftarern
nfiituerent
fcienciis ad d1fceptationes. In fecundo
ma-
gnorum Moralittn1, fcientias non dare fubieél:i
~~u,,~fe4
,t,,.
Vciturnautanauiafabroaccepta: non nauigatfaQe;!
E X E R C I T A T I O I
I.
Ordo
diuina
res
,:n
Nat,tra. Pulchra
de
Veri-.
,.
. • •
tate orattonu. .
L L v D quoque, quo nihil velin animo, vel in opereSa~
picntis admirabilius
eft,
part1m fuiífe
curz
videtur tan~
..
to
viro. Ordinem
die<?:
íine quoNaturaconftarenon
po-
--
tell.
...ihil
enim abf~ue ordine
vel
meditar~ eft,
vel
e.ffecít
illa:
ueI?ad~odu~
fcribitur_in oétauo Phy~corum.Ita- f
que
ficut 1ntell1gent1arum ord1nem
ordo
fequ1tur entium:
ita
entit1m orcliné intelleétus nofter. enim n1ulra funt
per ordinem,
vn
um
fiunt quodammodo.
Ero-o
h1ccum
fe-
quutus 1 1 acur.e inftitucú, i fubftantiis inicit?m faciéns. ad
a~c~clentia
pro~ederes:~t,inquis,a fubftantiis corporeis
in~
et
p1end
urn: q
uta
fenfib1les.Is
autem eft ordo
a no bis, non a
1 atura. l'oíl ea ne
fic
conftas quidem.
Ais
enim:fimplices
pr~ce ent
cópo!itas.
Ordo
hic rurfus Natura:.Ab elemen-
. 6 incipis;
ir,de
pcr milla
pergis
~4
repr~fentationes,
- .
a 4
...
•
.
,
-
..
..
,
•
.,,/
I
,
. .
-
I
/
8
' I
1,
1
L.
C.
SCALIG.
DE
S\rBTIL.
- .
orationes,&
Rabani
delicias
ot1ofas:
Tan.de~
i1.1
r
ubrtan1-1
tiis abftra~is conquiefcis:
In
illis etiani peruerfa
4ifpofi.t
.
Íq
eft. Primumimagin~s ftatuis,in4e oraciones)
tertio fcripta,
quano
lo~o fpecies. ~anefpecies anteuertunt. Sunt
enim
. . ' .
rerum
not~
pr1m~: orat10 yero
caru111
not1onum
nota:
:ficut
& fcripta,
qu~
ab,illa,
non
eífentia,
fed
f
ubieéto folo
differunt;
~mo~rem
nos i~ Platonicis exercitatio _ ni~
'
bus,non
eíf~fa _
1
-~am
probauimus orationem:nifiíi quis
vo-
lens mentiatur.Nonenimfalfa dicit,quife verum
putat
di-
8
/J
·1.
cere: fe~falfas apprehenfas vere enunciat illas apprehen-
··
'-
11
11
'.
:fi~nes
.'
Cum igitur Veritas fit, orationis ad::equatio
cun~
~pfisfpeciebus :falfitas
eritin
notionibu$,qu~funt
inani...1
,
ma:
propter~a
quod
e~
1-~bus
a~~quat~
non
funt:noó·a~
,
tem
in orátione,
qu~
fp~cierum
nota
eft:quibufcú ei con-
/ uenit. C~ius rei e
re 1nanif~ll;a demonftratio eft. Scul
ptura
nanque
in gemma falfa ~rit: qu . ippe ' qua!
Catdanu~
minus
' exprefse deline 4
bit
: at non erit falfa cera:
ne~pe
fculptu.,.
.
ram
e
Chryfolitho pra!cise referet.
~~re
nó
re¿l:e
fc1·i
pfc
Y111es.
runtrecentiores: Veritatemeíferein
menti
conuruente
. .
~n
eft
affe4us
orationis conueni~ns
~enti.
Et affeétus
,
__
. · mentís ~onueniens rei. Conueqientia1n dico
nt1nc
~quali 7 . '
,.
taten1.-
Eade1n
enim ( vt ita dicam)1nenfura~ft rei,& me _
n-
,
~is:
1nen~is,& orationjs.
Ex
hifce etiam perfpe~úhabebis,
. . an abs _ te
r~~e
.faétum fit,cum
fc1·ipturam
ab oratio~e fe-
r par~fii. Fortaífe ~ diligen
~iores
iila
9 u oque ani~adue~fion~
- - - digna exifl:imabunt.piuidis eni~fuptilitat~1n infubftan-: .
~iam,
acci4entia, repr;efentationes.Deinde repr~fentat
o-
·
nes in
fpecie~,
& imagines. Videris igitur
l1afce
ah acciden-
I '
ti
u1n
fubdt1cere
natura. Subtilius fortaífe feciíles hunc
ad
,
1nod.t1m:
Accidentia
aut
funt in fubftantiis, vt
albedo:
aut
e111anaPt
a
fubfta11tiis,
vt o ratio:
aut
ah accidétibus,
vt fpe- ,
Li~s.
Siue
1nalís
íic: Accidentiaautfunt,aut
fiu11t>aut
faciút.
f-i~c.,
íi
culpa eft,g1·auior
~t
ab iis,qu?l {e-q~untur · .
Eter:ii1n
'
?,
poft hác diui
fioi1e1n
fubtilitatis i~ accideritia,fubJ1s:
~-
,~
da1:n
in his e1·unti11certi gene1·is
cuiufdam:vt grauit1s,leui-
,,_
?' tas,
figqra, durities,perfpict1itas; denfitas,nitor,afperiras , .
,
J1t
vero incerti fuerint gencris,
qu~
ne9t1e (ubfl:anti~,neq;
~ccidentia.
~d
fi quis dicat}incerto
effe
genere:quia
ta1n
in
n1iftis,
qua.in
in
11n1p
li cibus: obiic1ent obferuatores,ca-
,,
·
...
· · · ·
..
:,
· · · · lo
re m
I / •
••
.
•
,
'
. ,
.
...,
... - -
I
'
•
•
,
lor
•
nq
qu
[a
ú
phi
No
t
lo
ío
abs
res
per
~
fcri
1
elfe
a!te
• •
n1o l
1111
•
ten
loci
c o
étia
dici
traIJ
•
ua
fcie 1
• •
Dl
•
tts
e
•
mn
t
faa
em ¡
:10
"J
ta,
•
m
..
a.
- .
•
L
I-
D-
ti-
1-
n1
•
•
l
..J
,
l~
•
1-
ra
lS
'
'
i--
• • •
...
/
-
-
e
-
•
-
-
i
,
t
l
•
'
..
t
•
,
•
"V
••
'
•
,
AD
CARDANVM,
EXERCIT.
IIL
,
•
~rem
quoq·
nihílomi11u~ vtrifq;
communem
elfe ,
quem
~a~cu
i.Qter
fuperiora cerca gen~r~ recenfeb~.
E X E R C I T A T I o 1 1
I.
• •
e.An
DeJU
fit
efficiens
c.Mundi
caufa
fecun~
·
·
4,um
<!Arift
•
V e
nos
abduxit
totius
libri cauffa vniuerfalis :
qu~
velfub titulo, vel in ordinecontinetur.Creterum
neu-
tiqua1n neglige11dú efr,
q11qd
ais
in
Prxfaciooe. In
eo
nan1-
q
ue
r1obili1Iima eífe poteft exercitatio.
De
Deo
fcribens~
~d,inquis,
omniu!n
bonorum
noftrorú
fi1nul
ille cáuf- ,
fa
fit:
llLie,
vt autor,
cu11éta
prim
us
efficiat: ftue,
vt
P11ilofo-
'
phi volt1nt, iam per
fe
exift~ntia
gubernet,
ac
moderetur.
:t'<on
fine iaétu~a
,,
eritatis, qu~
cfl:
tú anima noft1·atis
Pl1i-
lofopl1i~, tum Chrjftia11~ prof6ffionis fundamentum,l1~c
abs te
dici
potuere. Pr.efertim
pim
neque numero paucio -
res,
neque au~oritateinferiores fapienres fint iis qui deíi•
pere maluerunr. Nempe Sin1plicius in
primo
Phyficorun1
fcribit
Alexa11drum,
&
Eucte1num
exiíl:imaífe . : Deum nou
eífe rau!fa1n efficientem,fedformalem, ac/inalem tantu1n
~tern
or
t1n.
Ac
Sin1
plicius ip~, cum Philopono, & Ammo-
nio,aliisq
ue
n1oltis illuftribus yiris,opi~ionem
hancnó
fo-
~um.
vt [1lfae1,
verJJa1
etfr~p,
perinde atq; a b Ariftoce!is
fen
7
ten
tia
~b
horren ten1 rejece1un~.
G.!!in
Auenrois
n1t1lcis
ia
locis: a:tern~ cauífata
effe
1 primo principio
in
triplicí
o-e-
n e cau(fa:,efficiente.,forna.,
fi11e.
Banc
~ius
fententi~m
colliges
i!'}
.
pri1110
de Ca:lq &
in
tertia
qifputatione
deílru-
éHonu1n. Inteiligit enin12relum
<I.Deo
faétum: 9nodibi
dicic ipfe, genicu1n, non ocgenerandimod@, qui
fit
cum
rranfm11tatione, acten1p,re,ted nobilioriratione.
Sicen-
tiaomnia dicebat
Themftius,
nihil
aliu<leíl<!,
quin1
Dei
fcientiam:
cuí
affenticur
ueai~ois
in
te1·cio
de
A'nima. Ere-
• .
nim
fi
eiusnut~
gubernaitur
ornnia:
id
quod
nemo
meo~
tis
compos neo-are
potet:
neceífarió fequitur, eundern
o-
m nium fuiffe effeétorcn. Nam
íi
non fecit: igicurab atio
faél:um acceperit,
v~l
iiutuo,
vel
con1modato, vel
vi,
vd
emptio
_
nc,
_}
depoftto vel!oca~o,
vel
legít_ima
fu.l~
• é~?-~
e,
¡fl
1~
, , acu~m
vener~
poíf~111ontr!1
, 1
<:l
1ulfu -
•
..
,
..
"
•
1
•
•
1
1
•
•
'
•
•
•
-
ro
tVL.
C.
SCALIG.
DE
SV~TIL. ·
.,--
m~i~er, aut
feruus,
autmercenarius a domino _ . Qlt~o;
·
mn1a
cum
merz
nug~
fint,e:rquc impia: (
n11
ll~
namque
~nte te dicru1n fuir
vn
<iuam:
1\1unduµi
per
fe
ex1ftere,aut
excitiífe olim prius,
quam
_ a Deoregeretur) cum fapienti-
..
bus
fapien~er
fentiendum:tua difiunél:io infanis relinqqen•
da eft •
....
.
E X E R C I T ·
A T I O I I I I. '
- '
12.f!_,1-
4e
raritate,ac
denjitate~
A
l.
I
,.
& denfi
r~t~o
m~tituqip~, inquis,
ac
pauci'T
tate
maceri~
fump~a
eft.C~terum neq; paucitas,mul~
titudóve
materia! raricacem
facit,aut
denfitat~n1
:
neq;
ra-
~
fitas, aut denfitas,
vel paucitate~,
vel multi , tudinem.Pro
v~
troque
vna efi demoníl:ratio.
~a
corpus
idem
nulla faété\ ,
tnaterice
ácce.ílt
one, deceffionéve, rarum fiet,aut denfum. -
De11fatio
namq;,&rarefatl:io
efi:
in genere moius
fe~údu°'
77
locum,
o~auo
P.4yficqrum.
fit
enírp ex partiú Pifpoúciol
.
ne
:
feq
ui
curé¡
ue
vel
~alorig,
vel
frigori~
vi~
i
vt
eft
in
fep~i-
r rno eiufdem apud Auenrois. Luculentior
fuiffec
fu~tilitas,.
,_
íi
QOS
docuiífes: quemadmodum fieri 9uit raru1n id,quo4
,,
eratdenfum:
fiquide1n
nó
datur vacuum. Ergointervnum
~inimu~
n~turale ignis
pLI:ri,
&
mínima
continua
cir~
$~&ti!.
cu111ftantianullum mediqm corpus interced í
t.
~na~
igi~ur
modo
e¡
?eun~
eífe
pro
pi~,
aqt
loqgi~qui~s
fine
i~-
t~ruallq,n1utua
ve
~orpo _ rum
pe11etration~?
· ·
E:XE
. R ~
CITATIO
V •
• I
De ,nate -
ria.
, Devacuo ~
ti,,"
"'
to
I
,
....
Vm
materia,
inquil;,
ah
ini ,
to
tota
fuilfe
.
t,
irnpie.lfet,.
:
____..
que hoc con c
auu1n
orb1s,
rec
poífet finiri : vacuum
. i¡; eífe non poierat~ Nam
vact
1 0 auca mate1·iam
to1Ii
nece~
: , fe erat. l-I~cfentencia verborumprauitate
deterior
faéta
, eft.,. ~i~1usenim_a~obis ver~aillapercipiuntur~ Necpoí;
fet
nn1rr.
Eft
fiqt11de
perfe fin1ta, €tamfi a
11ullaforma_ex--
~rinfecus
finj_a
·
t_ur.
E~enim
pe
r
eífCltiam
fibi
p.rOpi-iameft
l~>quod
eft.F1nttt1_r<;t1~m
Crelo: fi
lrec,&:illiu~
vna non efr.
Vtrql.Ie:?
v er~
fin1cur
_ differenria ccrruptionis, íi vna
efi:
iñ
• · Den1~ue
finwur
neceílari•/j,UÍ~ w.und~ipfe t~r,
•
•
•
- '
~~llA.¡
·
-
•
•
tn1n1s
Vacuo
tur
~,
•
nan11p
•
tentia!.
•
et1am
cun1
pl
mutuo
cuun1
lcs ,
par~
aut
eft
íiofep
ta11eo,(
Natura
ru
m
ac
poftea 1
que
en
benc a
a
n1edi
1
íiftat,Í<!
refenc
quiden
'\
ta,
qu
h~ca
ftatem
uctur
t
ta.Si e
ueretu
niftin
accide
dun1n
her
in
~r
fierio
Omni
nullun
-
m oue ~
riú>
íi
t
t!
,fed ,
p
•
-
..
•
. ,
•
•
[l
..
•
•
-
,.
•
-
• l
n
r-
.
..
·r
:a
r:.
•
,r
.
•
AD
CAR
· D:ANVM,
EXERCIT.
V.
11
mi nis finitur to tus: igitur & partes.P.ra!terea quid illud
eftl
V acuo a u éto. Augecur enin1 quod iam eft: &
Gr~ce
di~i
.
t
ur
~
ii?r
«f
¼ª'·
V
ac
, uum
noneft.
Deindefaceífe: quid ~
n
an1
ipfum
au
o:
eret? A v er bis igiturvitiú hoc obuenit
fen
..
t entix.C:ete r
u~
n ipfius quoq; vis nonfoll.lm nulla,
veru~-
,
etiam pri(cis i p
fi
s p ro nih i lo habita. Aiebant enim vacuum
cun1
pleno e!fe,
l1
o c eft ctµn 1nateria.
~re
non n~garin~
m u t uo
'i
n te r
fe
fin
i ri. Philofo p hi vero rationes,quibus
va~
c uun1 deftruit in
quar
t o P h y ficorum,
partim
funt natur~~
les , partin1 pe t i t ~ ex p r
i1
na
P hilofophia: velut illa: Vacuurn
aqt eft priua r io dec em prredicamentorum, aut eft dimen-:
íio fepara t a c
Ei
u
fde
m
ve
r o argumentum
de
motu
momc11-
taneo,quodin in
fra
ntifieri
vu
l
go
dicút: ft vacuum
~O.et
in
Natura,
pr opter refiftenti~ proportionem, commouit vi- , .
r
um
ac
r e m Auempace.
Itaq;
is
attulitquzftionem,qt1am ,
po
ft
e a n eq ue ipfe, neq q e
Auen1·ois
foluere potue1·unt.
Ne~
q u e
en
im
v6
rL
1n1
eft, quod aic:
Ea,
qure
motoretn non
ha-.
ben e a mo t o dift inélum aétu, necelfario habere oporcerc
'
...
a
n1ed
io r eíi
ft
entian1: quia nihil in aétu eft, ~uod aétui
re~
~
ftftat,i d~
ft
rnouenti f
orm
-
~.
Nam
qui nolet huic~~qttiefce- . .
re
fe
nte n tire,dicet:
Si
materia
non
eft
in
aétu,ne
forn1aeri~ .
q uiden1: propterea
quod
nihil o magis eft a materia
fe
para~
•·
~a,
quam
m
at
eria
ab
ipfa.
~circa
ii
non
refiftet illa,neq,
h~c
aget.
~ppe
terra
quiefcente materia
ten~
eft
pote~ ,
ftate mobilis, & forma
poteftate
mouens.
Cum
vero rµo• · ,
uetur
terra,
iiforn1a eft
aél:u
1nou~s,rriateria eft aétu mo-:
ta.Si enim materia non moueretur:nifiin potentia:nó mo'-
ucretur,etiam
cun1
m0uerecur.
NQn
poteft aurem mouer~
ni.fi
in potenc i
a,
fi non
efi
nifi in potentia. Motu~ ~nim eft -
accidens. At n
ull
um accideqs accidit fubllanti~,nifi fccun-
du m natu r
a111
e i u
s.
Nullt 1 m profeéto ens in potentia ha-
bet
in
a
étu
Út
a
accidtat
i a.
Nonaum
enim eft íimpliciter •
~re
ne i lla qt
1id
c
n1.
Accidentia
fane
funt fubftan tiis
po-
..fie
r i
o~a
' t
_ú
alii? e
I_oci
s, tum e feptimo p~imz Philofopl1i~. 4 l
Omn
1n
o 1
il
u
<l
1 nu
1ét
un1
eft, neclum efficax. Aio: Materia
nul !um
i_n
fei
)
~a
m o tus h~beta é ~iuum principiun1. Ergo '
~
3uen
t 1 re
í1fi:1
t. O ppo n 1
cur
en 1 m
non
tanquamcontra~
r ~ u ,
íi
ur
forma
for1na:,fi1rfi1
1n
attollens,deorfum
pren1en~
\!
,fed~~U~Ha~1c
o µt;adi~ q.tia: quippe non
age1lS
ag¡;ri
\\, : _ '
..
' . '-
·~
,-,/
._
\ I
J •
/
l
-
,
'
/
\
•
--
•
•
'
I
•
,
•
•
'
•
1
,
'
/
it
IV
L.
C. S
CAL
I
G.
DE
' . S V B T . I L.
. . - .
--
Alias
item
rationes Philofophi
receutiores
excog1tarun~.
(1,
..t3re
inquiunt,
elementa
mot1entur
ad vacuum proh1 : ~
l
endu~11,cum
per
fuarp.
forµ1am
non
cognofcanthoc
prÍn
•
ipium
in Natura? Vacuum
non
del,et
eífe. ·
Refpondet:
~adiriguq.tur
a
primo
cogr1ofcente,
qaod
ita .
voluit
có
..
ftitutum
..
At
enirr1ue1·0
non
tollit
hoc
dut>ttationé.
Id
ením
porroqu~rimus;quare
v~cuu1n
aprimocon4itore
noµ
eft
conftf~~tum. Ergo alii
fic
c;lixcre:~ateriam, qui~
~ft
vna,
oportet
effe
continuam
..
~propter
non
dabitur
interual•
lum.
At
antiqui diient : Principia duo, non vnum.
Non
-
~ folum mate1·iam,
feJ
etiam
yacuum materia.Argu111entum
vero fallax:vbi continuu1n
ftatuit
pro
contiguo.
~ppe
ne
,
nunc
quidem,
cum
vacuum
norr
datur,
1na~eria
continua
cfl:: fed eitis
partes
contigu~. Ipfa
vero
v~a vnitáte eíientt~
fu~,at
non
vna con~inuí~ate,fed multafec~~dum partes. Si
ertinj
eílet
vnum
continuum,non e{fet geniratio:quia n ·
o11
etfet2gens a pa~iente feiunétum. P1·~terea
minus
ben
e
at-
..
tribuunt
n1ateri.r,omnium
éntium
ignauiffimo,nobilíili-
n1am a8:ionen1.
M~teria
na1nque
ob
huiufce c~ntinuita:-
'\
tis
app
_ etitum
moueret
fefe
ad
tollendum
vacuuf?J.
Igicur
alii
ita exiftin1arunt:N
oq
d ·
ari
vacuum,
prppterea
q ~od
ap-
petunt
ct1n4a (ui c _
o11(e~uat!one1n.
E~nl
ve~o
per
nexum,
atque
extremoru1n
cont1gu1tatem co1nparar1. ·
~o
fit,
vt
locati
locus
fit
con(eru?,tio.
Probabile
hoc,nop. vet ·
ui11
.
ta-
"'
'
men.
DemonfrratufU
e~im
eft
in
quarto
fententi~rum:lo-
cu1n
neque eífe
~e
eífentia
corporis,
neq
ue
accidens . necef-
farium.
Primuril
enim
Crelumin loco
non
eífe,pr9 ~onfef-
..
foaccipiunto1nnes.
~d~amen
corpus
aliorumcorpo-
\_
rum
regula eft.
Pr~terea
non
eft verum,a loco feruari cor-
pora,fed
a
forma.
Locus
)
enim
dLiplex.Propriunífuümqu~
cuiufq~e
corporis,
v · B I .Is verus l?cus eft. Alterco~muL1is,
..
l fub
quocunque
am~itu
corporis
extefioris
- .
~t
igitu~ -
corpora
extra
propr1um. fita lo~um
non
fOrruinpun~ut~
aut
quot
in
fuo cortumpuntu1· loco? Aer ~ntpl
E~!ruqipi-:-
.
tu1·.
Tora
ha!c
terrarum
moles,qu~ fuo qorfo
tum
f11Uinet,
· tu111 alit animántium partero
maximam,extra
fuu111
locum
fi1a
f
01·ma
conferuatur. Ille i~itur l~cus proprius
ad
corpo-
ris
conieruationem
efto
for~z
coadminiíl:er.
Communis
,
}Ñf
p.ihil
a,ffert
adiumcnti:
fa:pe
etiamnoxam
parir.
Terrá
I • o ) •
.,~
'
,..
• l
- ,
,.
-
' ,
,
.,
_,.(
)
1
\ '
. .
1
•
í
....
;
'
•
tra
fer·
pet
CO J
ne
.
qu
ve 1
qu
xu
ex
fe¡
iÜ1
••
qu
no
tU
l
fu i
vn
no
:rt
co
Ex
ti l
ce
tC
J
•
Ilt
tu
ne
Ai
qt·
ea
cu
qt
ea
Ué
al:
fe.
fe.
CL
--
runt.
.,
roh1
.-
~
..-
pr1n
•
ndet:
_,
lt
co
..
•
~n1m
~ n eft
:vna,
rual•
Non
-
1tum
:>ene
.
.....
•
1nua
•
ntt~
~s.
Si
.
no11
eat-
..
líili-
•
ltta:-
•
;1cur
lap-
'
um,
...
lt,vt
1ta-
.
:lo-
cef-
lfef-
.
\
~po-
:or-
'
que .
•
l11S,
..
•
ltU~
-
:
ut~
• •
lj)l-:-
tlet,
:um
po-
•
1n1s
,
'
. .
1
'
-
.
AD
CARDANVM,
EXERCIT~ V.
..
IJ
czgo,
qua!
hicin communis rationis loco"p~reo-rina efr ex-
tra locum f uurn, appetir.locurn
fu
u
111.
Non
h~ igitur coÍl- .
feruatio eius
eft.Non
entro appeteret
hinc
a1notioaem.Ap··
peteret. f
ane,
ql!-od
haberet.
T.anr.o
minus c:cnnexio , fiue
contaétus
cat1ff~funtconferuat1on1s.
Sane
potell: tan1
co11-
nexio,
quan1.
contaél:us eífe fine loco. Nullun1
fic.1uiden1
.Le-
q uiri
locun1
ad córiguitatem, patet in :t\1arhematici1. Qgod
vero aiunt alii,ne quid in Natura e!let fruíl:ra: in vacuo
ná_-
que nec
1notun1
ad1nitti,neq
ue
altionem:
noui nihil affe-
.runt. I-Iocenin1 prior Arifioteles. Nob1s vero
fi
quis eft
ad
e~
ercendum animos . relittus locus, dicemus:
non
potuií-
..
'
fe
primum principium q uicqc.á efficere,
quoél
fui
eífet,
aut
funile penitus,aut diffiinilé. Nam finiile non _pccerat:'luia ·
q_Uod
fic,patitúr: quod patitur,él potiore palitur. D1ffimile
s11itil.'
non
potuit: quia aél:io, &agens in ipfo non difft:rurit.
1g¡
.
tur
attun1, fiue
faétum,
aliquo
modo:fimile, alio
diffi111ile
fuit neceífariO. Q_ga1nobrem cum ille
fic
vnüs:Muridus fuit
vnus, & llon vnus. Cúm íit
omnia.
m-;..ndus
fulc
omnia, &
. non 01nnia. Cun1
fic
~ter11us: Mtindus fuit a!ternus,&
non
:rte.tnus. Etenim quia vnuseü:;
:crernu.,..;
11on
: enim hahet - ·
. . .
""'
compar~m,
autcontrar1um:
qu1anon
\'nus,
non
~ternus.
Ex contrariis
enim
acmutt1acor.t1I.ptione ínter
(e
graffan-
tibus partibus conPciturus eft. Eíus igitur :rter Jitas in fuc-
cellione: vnitas in _ continu¡1tion . e.
Intelligc
.;;ne
~ternita-
·
tem, perpetuacionem:cui finem
irnpo1
ie
c,cuni ei vifumfue-
rir. Duas igitur Ideas forn1aru,ti h«bere Muridrim opor:.
tuit;V na
efl:
particularis,fua
cu1u.-qne
fpeciei,ad g_eneratio-
ne1n, n1otum, prorcgatioi:i
IlJ
in
~is,
per qua: non eft vnus.
Aiia
eíl:
vniuerfalis ad coufrruanonein vrtitatiS. Iccirco n '
e-
1
que a principio
feCit
~~uum,quia eft
n:on
ens: neque pofr-
ea dari paífus
efr.
Ergo
ne
daretui', effecit, vt furma parti-
cular is, puta igrü
v,-1
ua.
afceodit,o bediret vniuerfali forma:: ·
qua vnus
cíl:
Mundus: ita vt etiam deorfum mouereturah
eadem,ne
, ,
aGuun1
eueniret.
Non
enim
ab
alía forma
mo-
uetur ignis furfum, & ab alia deorfum,ne vacuum detur:fed
ab ea~en1,diuerfo fine . . Prior eft
o@
particularem
fui
con-
feruanonei;n : Pofrerior,& fecundtirius,propter totius con·
feruat.1.onem,qu~ in
v11iooe
confiftit.
Si
enim exifteretva-
cuum,ens eífet non ens:
1.
1
11um
eífet non
~nµm:
pars eífet
>
'
•
,,,.
...
,
I
I
-
•
•
• •
r
t .
. )
/
•
I
•
1
,
\
1
1
t l
,
r
,
'
..
"'
14 IVL.
C.
SCALIG. - DE SVBTIL;
non
pars.
Auc
e11im
eliet totius
pars,
aut
non elfet.
Si
ri
·
orl
c.tfec:
ioirurextrá
},iuridum
eífet. Non ergoeífet Mundus;
Vniuer?-un1.
Sí
e!fet
vacuum
l\1undi
pars :
erg'>
e~uis
pars
elfet non
er,s.
Icaque
fin
is
motusfecundarii e.lementorum
, eft confetuatio totiusin
vnicace:
conferuacio9_qe
i
pfius
en- ·
tis:
,utn
prdhíbet,
ne
non
ens
{ir.
QE;od
fi
quis dícat,
vnius
formre
vnius
rei
tantam eífe effeétionem,
verum
eíl::
nifi
illi
fo1·m~
alia
potior
i111peret.
Manus
forma
deo1·fum
in-
•
cli11at.
Attollitur
anirnce
vi,qua!
etiam pre1nit: &
eadem
eft
tamen. Refpondebunt: mocoremhunc eífe voluntarium:
in elemento naturalem,
cuí
ad:io vnafola competat.
Scio;
Sed
vnaad:io ordinaria. '
In
quo tamedi noneftvoluntas; ,
ta1nen
eftalfenfio.,
arque
obedientia.
Ita
obediúntillre for-
- -
•
•
n1a!
principi
fuo:
primario
opere,
vr
libi:
fecundario,
vt
vni..:..
ueríirati
coll.lfulant.
QE;i~quod, cum
ex
diuerfts effeéhóni
__
_ bus diuerft
fines
apparea'.nt
1
vnum tamen ad finem tendunt?
quippe
fui,
vr
dicebamus, conferuationem aut in
fe,
aut
in
· toto.
~id
ft
dica1nus
acutius ?
Loca
etiá
fua
appetere nullo
alío fine;niíi vt
Iie
deturvacuum? QE;arevrius,idemq; {em- _ ·
,
. per finis.Ne perturbemur vulgaro argumento illo : V nius .
natur.e íimplicis atrio
it:ei:n
vna: quia forma
vna;
Sic
enini r .
diluimus : Finis
vn
uS,
ne
detur vacuum 1 idq; allt ordinariá
effed:ione,aut
fuccifi4;i.;vtraque
aucem
haturali.
~od
au •
tem ab eadem
forri:Ja
fiant motus cótrarii, propter cqmpo.l
íiti cóferuacionem,
patee
~x
ed motu qui
fit-in
·
rere
& vitr 01
Si
enimfrigida frufta in id quod
in
fornacibus Iiquefcit,iill
mittantur,illico refiliunt.
At
is
motus a
forma
fit
interio1·e. :
,,
no°: enim
fit
ab
~gnis
vi,
~i
eft
in
ignito vjtro repellen ti, ,
~pp<!
ne>n
éX1tabeoforrnaad tresvfque vlnas: qUánto
'
fpati'o
vidimus 'reftlire. Satis
hi.nc
3.pparer,
queli1~dmod~m
nequeat
em=
vacuum. 4 nulla enim q uatuór
ca
uITarú
éori
fieri poteft.Materiam nullam habet. H.rc enim eft eius rto-
tio. Formam nullam. Cui nulla erititas,ne forma q uidem,
E.ffed:oré
nullum.
~od
e.tfe
_ nequit:
ne
fieri
quidem,Na~
·
<juod
aut quale fitens :
cuí
necmateria, nec forma, & quod ,
alteri neque
1nai:eria,neé¡rie
foqna eft?
Sed
neque accidens.
Nam
cui
accidat id,quod non
eft?
Qgapropter nec habebié
linettí vllum, propter. quem fad:um
ftt.
Nam
qu~
minimis
ta.nquá
prindpü~
~?.11:~!!~!~S
!~!t~~
.figur~bs
at-
.
:.
..
tr1
ue-
'
,,..
1 \
-
---
-·
-
....A
\
\
•
I
•
•
•
•
p1 1
ed
ne
•
re 1
te l
'º
cft
tn :
v~
lis
tu
l
pr
i
efi
•
ln1
pe
· au
•
llll
qu
no
Sic
Lu
eli
i
are
.t
n11
fue
fCJ
i · orl
lus;
>ars
um
en-
.
.
lllS
nifi
•
1n-
eft
m:
.
;10;
:as; .
Jr-
•
n1.:.
•
tll~
I
nt?
•
: 1Ii
llo
n-
- ,
•
lUS
•
lffi
. '
ria
•
in
•e
y
' . '
•
t1,
\
to
m
>-
s.
•
lS
•
•
AD
CÁRb ANVM, EXEilCif.
V.
I
lj
tributrunt:
cum
globulis
oh
rotunditatem
cohzrcre
ne-
._/
y
--
qucat
perpetuo
traélucorpusvllum:neceffario coatti funt;
vacuum alrrinfecus ftatuere
in
natura.
Q.gibus ornníafie-
. . . . ,
banc vnum per conc1gu1tatetn,
non
per cont1nuat1pncm:
qucmadmodum
agnoucrc: Sa~i~ntes. _ Ha:c
igitur
fortaffe
fuiífent com1notliora,atque
vt1l10ra
ad
occultbrum
pribci-
piorum
ádi~i!ccnJam ~ognition~ID,quam
tubos
a,uarum
eduél:óres p1ngete:
quorum
naturam
nemo
non
e
populo
notam
habet.
Neqtie vero fine aliqua
nouaínuéntione
ex~
crcendi fuin us.Addantur
igitur
lia!c
q uoq ue.
'
2.
Vacuum
quomodo
deturi _ ,
' -
i N
Natura
vacuum dari neceífe eft.
Netnpe
fi
non
da.,
·
i'etur,aut
nqn
eífct n1otus,aut fubiret corpus in corpus.e~
..
terum
non ficut aotiqui.
Illi
enim
ponebantvacuum.fin · c
corpore; Arnosillt1d
profiremut
vacuum,
in
quo
corpus ,
cft.Idemqut
eífe vacuurn,& ldcum: nequediff(;rre,nifi
no-
mine.
Sane
fi
non
effct vacuuin,
non
eífet locus.
Eftenim
-
Vacuun1,fpátit1m,irt quoeftcorpus.Cuius
natura
pcrfeta-
'.
J , , ;
lis
eft,
vt
cedente
corpore
corpori,
fiat vacuum, vt implea~
tur.Erit
igitur vacuum , principium
motus:quemadmodúm
priuatio
eft
principium
generationis.Etfic
acure. Vacuum,
ÁtNtijl
eft
priuatio
corporis
íubituri.
Priuatio.,tft vacuitas forma: , _
introducenJ~; ,
__
,,.
..
.
3 • · Loci
definitio.
..
No
N eft
igitur
locus, exterioris corpot!S aqibierisfú-
perficies:
fed
id,quod
intra
eam fuperficien1
continetur.
Eft
I
I
.·
aurem
quodammodo
ens,& quodarnrnodonón ens.Efte- -
nit? n~n
e_ns,
quia ens conti~ettir ibi:& eft ens,quia eft
ali.
quid al1cu1us:nempe cauum 1ntra corpus.
~od
autélocus
n?n
fi~
fuperficies _corp~ris e;terioris,acutius
intuéti
patet. ·
S1ccn1m,
duo?us
10
loc1s
vnu ~orpus eífet.
Na
r
mq;
fuperidt
Lun~
fuperfic1es
elfet
Mercur11
Iocus:& alter ciufdem
Icictts
eíTet
interior
Veneriis
fuperficies. Hiric etiam fequitur
tot
-~
a~gumen
torum
facilis ac perfpicua folutio. Manifeftu1n e-
n1m
eft,_quemad~odum
pri~
ú Ca!lú eft in loco; Et
fahe
in
fuo
fpac10,qt~od
o~cupat. V t fit ha:c lóci vera definitio,non
. '
per
fuperfi,~~·
Q.ga
ex
cótcmplatioo.e
n1agnoperc
erit
Fhi::
I
•
I
--
,
/
,.
.
•
-
'
•
,
•
i
-
' l
'
(.
,
1
'
/
,
•
J
.
..
•
•
..
- I •
r'
•• ..,
16
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL.
lo[opho
laborandun1,
quibus
dicendi
lnodis
ftatuerepoté.:
2.
g rir, aliquid eífe
in
loco. Etenim in
quinto
Metapl1yfices de - -
cl3r
atum
efi,ea, q
t1x
in aliq
t10
dicuntur eífe reduci · ad
pr~-
di~a~entufi2
'f;,;;E-111;
~re
fi
f~perfici~s
coritin~at
corpus,!
viaeb1cur efie
corpus
1n
fupe1·fic1e.
Qg1loquend1
modus
cu
· r~ceptus
non
!ic:
pro
eo
diceretur
e!Ie
in loco, quialoci1s
e1fet
íu
perfi cies. Ata
vacuo
non
dicetur e
on
tin eri; quia
ni
-
l1il
ab
xquali
continetur:
nift
quomodo
dicit Ar1ftoreles
i11
- · quarco Phyficorurt1:
locum
e!fe
locato
a!quale.
~amob-
2.
8
rerri
l1oc
ab
illo dicetur continer1, ficuti dicin1us a toco con~
tineri
partes~quibus
ta1T1en
íllud
neutiquá
111ait1seft.
Qgan-
<-1uan1
de
lociaclocati~qualitate;
nonnihil
dubitarelicet;
N ~
--
!',~
fi locus efi am biens fuperficies,maior vtique
videstur
I 1 eile.Ambiens enim corpus
1naius
eft eo,quod ambitur.
Erit
. ,
ígitur
huius
item
fuperficie
fupe1·ficies
illius maior. H~c'
ea
d1ifoluirur
ratione
: qi,od fuperficies alia
fuperficie,
am-
~-
biens ambita,quaterius fuper.ficies,neque maior neque
mi-
• .
nor
efi:.
Simul enim
fu~t:
arque eo;quod funf extre1na,
in-
.
dít1ifibiles . . Q_gamobre · m eius
verba
funth~c
:T(l?)v
on
e11
n:f
cdJ-nf
'ia-;,c,"7~
T,;v
i7l"70!4,J&1Jv.
Pei·iculofius
iri
tertio
I>roble..:
, . ir~.t viceftm~quinta!, &
in
quarto
C~li. Vbi ait : aeris &
_
SN/,t~;.
aq~~·im7.l'Eh~
S11.
In ~uo aninius riieus nu~quam
p_otuít_ac..:
1
ll
qu1efcere:
Vnum
en1m
eft,
~on
4uo:
cu1us
01nn1u
_ m par.:
tiun1 eaderi:iefr
fupe1
· ficies: & . econtrario. ' At ; aer, & aqt1a; ·
duo
funr,non
v~11m·:eaq;
contigua,tíon
contir1uu1n.
~in-
etiam
ex
bis ipfis iudicacur, quam
reéte
fenferirit riofiri de
\
loci immobilitate~
Cum.
e~itndicéretur
HC?c~b
ariiiquis, ,
. hunc quoq; affetlum effe lo~i,fcilicet
imn1obilitatém:
·
c,1m
,
••
, r ifti corpus , ampientis · fuperficiem.
moueri
viqeferit: multa ·
1
com!T.lenti
funt.
Aere
namque
iri9.to
circumft1fam
é · orpori
' " fuperfici •
e1n
alíamratq1:1e
alia~fubinde
euénire n ·
eceffe
eft~
Dunsin . Aiunt igitur: Licetratio aéris &
aqu~
íit alía
fuccedens
a ,
3 •
d,ft.Je-;.
pr:rcedenté, tameil
~ff
eadein prxc~denti per xqajuálell..:
,u
- n -
d,
tiam.
Qgam
plen e
hxc
~xpediant dubitationem, vides.No~
1
,,&f}.
~.
· ftraergo definitiorie fo~U~?tti~QIÍlni~.
~11ud
e~iill
fpatiu_Ill
, . nunquam mouetur.
S1qu1dem
cprpus
1pfum
1n
fuofpat10,,
acfanee~dem numero.,femper efr. ·
..,.
'
.
4.
~n
reile
ajfignatum
locam
elementÚ.
' .
I . -
. ;
.,
(
,,
-:
· ·
RE
e E
t..'i
' }
1 •
I
' ,
•.
' \
\
1
,
.
,,.
.
'
,,
•
'
•
-
ne
qu
qu
en
•
IDt
lin
ea
i
co
q11
•
atl1
qu
~
pre
le1
~
ele
1
•
ver
qtt,
pur
• •
VlO
no
1
pu~
ten
du ,
go
n1c
bu
•
lUO
ar
..
.
até.:
•
de
- -
>ra!-
pus;
,,,,
lSCU
)Cl.lS
•
an1-
•
:s
111
ob-
:on~
t
an-
,.
tcet;
ritur
Erit . .
•
c'ea
1m-
-
•
m1-
•
:lll-
.
vnS
a
)le..:
s&
ac
..:
.
,a
r
.:
tia
·
,
•
.1n-
•
i
de
•
LllS
,'
:
11m
Jlta ·
...
>Orl
eft~
, ,
1S
a 1
um
•
. t10,,
'
1
....
1 •
l ..,,,
. .
Aó
CÁRD.
- - .
EXE
R
CIT.
-
v.
Í(
E e
EN
TI
q
R.
Es
autem,
cum p1·opter vacui
traétatio-
Fr11c.i
hem elemeritorum deíignarent locum,
é11:1n
i11is
fratuerúr;
qui ' io linea rnedi~ regionis eft.
~d
qu~d ah antiquis etia1n,
quia dill:um eft, qu~ lit modo
d1ll:u1:13
,
de~!are11;~s.
N?n
enim
fieri
poteft, vt
l~nea;
trattus
fit corpor1s
fpa.t1u:
fe_d
ira
incellexere, Catiurri 1llud
totum,
effe locum,
cu1us
ratJo ftt
linea media.
N?m
fi
linea effet locus: quódinfra, fupraque
eam - eft, proprius e~etvácui locu~: nulli
en~m__
~ebe!etu~
corpori.
~ód
!i
ita
1ntellexere,al1a funt caft,gad1_rat10n~:
q11i
quod
rede
fentirent,
non
funt
recte
eloqutltl. . .
1 ;
Loctt,,s
non
.
proprius
non
conferut!L.
, 1
I I o E M cum
ágentem
cat1ffam
qu~runt,
qua!
faciat; ,
he
vacuu1n
ftc:
non
agentem,
fed
finem
fubdicterunr:quippe
aiunt,
confertiationem.
Ac
· conferuatio finis efr. _ Deinde,
quen1adn1odum fupra
dicebamus,
falfum
eft,
locum
non
proprium
confe1·u
_ arc. Si eni1n
ita
eífet:
non
appeterent
e-
leu1en ta euafionem e loco illo ad proprium •
Non
igitui
clementaconferuari~ut aloce;fedab v B
i.
1 • ,
•
• • • I
6 o
.Q
uare rumpatur,quod
rumpitu~:ite
detlif ,
Vacuura.
eAn
corpm vnum pojfit
./
,
effe.
in duobm locü. ,
:tvi
vi
T Á
f!lmpi,
ne detur vacutirh, iatri vuÍgaré eft.
p'.go
vero
fcire auco, quare
rumpatur
hoc,
~,
non
Itoc. Dicam : t
Q_gia
caret tenacitatc, coha!fione, duritia.
Sed
quare éa,
qu;e his omnibus prxdita
1Unt;
valétius agens naéta,
rum-
punrur,
fi
coritrarías in
parces
trahátur. Q!!ia; inquiunt,
fic
Violencia.
Aud!o_-Sed
quamobré perViólentiani difiipentur,
nondum
perélp10.
V na ratio
efi:
fubrilitátis.
QE;ia
vnú cor-
pus
nat~1rale
ñon
poteíl: effe in duo bus locis.
Non
enim
ex-
tendi poteft
i<~,
qu~d
ru~pitur:
vt extremis fuis occupet
duo
loca_
vltenora:
1n
qui
bus agens ipfum eftvtrinque.Er- r
go
rum
p1tur,
ve
duo fiant corpora. De natur,rli corpore
fer:..
_
n10
~ft, non de
fi1rerccelefi:i
Synari. poteft enimin p!uí:i• ,
~us
1llud
effe.
~1
naturale quoq
lie
eífe
poffe
dífputant,
a-
1un
t:
Locum
non:
efie
· ,
vc-
loquuntur,
de
eífentia corporis.
farcor.
Neque
locum
e~c
~orpori nece{arium i quatenus
. (
-
1
<'
\
\
'
,
•
/
i
I
(
, 1
I
\
\
1
,
--
•
,r
. -
..
.l
I
r
l
1
1
l
1
1
1'
•
•
'
;
I
-
\
1 \...
\
J
)
\
t
1
1
1
-
-
-
'i'"
i8
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL..
corpus
cfr. Eífe
autein
(
fic
enim
vocant)
refpeélum,id
elt,
·
~~en.,
extrinfecus
aduenientem.
Verum
puto
igitúr
clfe
corpore poftcriorem. Itaeft.
Ergo
eífepoíf~ :fineillo.
Hoc
vero
iam
verum
non
efr.
Nam
tametfi
quod
non
íncludí-
tur
in definitioóe , abeffe poteft a
definito,
in
definitione:
non
on1ne
tamen
abeífe poteft ab ipfare definita.propria
enim _ qua: vocantur,
~n
definitione non
""
ponuntur: a re _
ta-
tnen
abeffe nequeunt,cuius propria funt.
Etfi
namqtie _ funt
natura
fuis fubftantiis pofteriora,
non
tamen
re,
fed aut
i-
pfamet
res
in
fecundo mon1en .
to
naturz,
vtvult ipfemct
Duns,funt:aut falte , m ómnino infeparabilia~
Qs
neceili-
tudine
coniunt½um cum cotpore lócum arbitrot. Sedne-
,
que
poftrema
illatio
proba
eft:
neque
ratio,
quaillationem
iníl:ituit, vera.
Infert
enim. Ergo in pluribus
eífe
poteftlp-
cis~
At
non fequitur. Ratio eft. QEia necefle eft, vt fit in ali-
'}UO
v B 1 .Hoc enim eft proprium.
omniµm
entium,
prz..,.
ter
pri~
um: vt alibi diétum eft. J<róbatio vero eorum ,
h~c
cfr.
Poífunt piures refpeélus
fundati
fupervilo:ficut
fuper
\
, vna albedine piures íimilitudines . At
non
eft
proba com-
paratiQ, Sane
al1ud
eft, multas ftmilitudines agnofcere
ia
eadem albedine:
al'i.ud
eft,
vnum
corpus dare pluribus10-
. cjs , i lla effet exre probatio. Idem corpus
effe
poteft infra,&
Íttpra . Hunc
ad
modt1m corpori
attribuuntur
illa duo.
At
_
ft
\~
suitilijs. dicas: corpus eft hic &
ibi
ídem: i
pfum
quidem diftrahisin
diuerfa:nonautem
illacótrahisin ipfum. Principioautem
/
•
,.,
,
proprio,
primo,
per
fe
atque
immediaco · ptQhibetur
cor-
·.'
l.
rus~ífeiópluribus,
VBI.
,
Eft,..a~tempr~ncipi~.tn
hoc
<?º~~
t1au.1tas
eft affeétus confeques 1mmed1ate YQita~em. Con · -
- 1 tradi&iones
enim
funt. V
num
eft duó.
Contihuum
non
eft
·
/
.
-_
conti~uum. _ Co:po~Í~ igitur termi~i,fi effet i~
~1t1ob~s
v
B~
1 .
/ non cffent
cont1nu1.
,
__
, , 1
' t
: ' · 1.
f!.!!jd
jit
módm
if
'!antitatiu1J4.
. ,
j • Mo
t>
V M
quantitatiuum
Barbari noilri
vocarun~
id,
quog.
rationem
quantitatis dicere polfumus. Non
cfr
ta:..
men
ratiot q~a quántitas
éft
quantitas:
fed eft pr~ícriptio
co1·poreitatis in
pr~dicamento
quantitatis
:
qua
aliquid
maius in
mtno~e
non poteft eífe.-Jgitur Latine dicas,
~o-
dum
,ommenfionis.
r!uius
notio
ad
pra!fe~cm per , tinec
._
- _ . .' , r - , _
~µpüi
ª:
"
'\
/
- 1
•
,
,
. \ \ }
- '
•
cii
ht
pr
pe
te
•
g1
•
pr
dL
ne
la
1
•
.
tll
ca
Tt
ha
gn
•
Vll
ge
3ll
fll
i
te
•
g1c
ap
1
D
di ,
<li1
9u
ita
1111
di<
~n-,
·
: lfe
loe
dí-
ne:
•
1r1a
ta-
1nt
•
tl-
llCt
ili-
ne-
em
lo-
"'
1li-
rz..,.
l~C
per
•
: IR
10-
1,&
~t
ft
\~
-
•
sin
em
or-
>
ln-
:>n
· -
l eft ·
BI
1 .
1
t
\
id,
, .
ta-
•
>tlO
uid
ílO-
' ,
nec
ta-=
.,.J
•
I
•
•
AD
CAitD.
I!XERCIT.
V.
\
difputatiónem, qua:
d~
l~co inftit~t~
e~.
Vet~res lriodum . . . , ,
hunc purarunt etfe
acc1_des
per acc1des: Ego
~1.co,
en:e
pro-
N.
i/l¡-,,.
_
prium
proprio
mod?
d1étum.
Non
e~1m
c~1p1a~
re1
~~tn-
f
.p,,~,.
petit,nifi per quant!tatem. Neque d1~erta
~c:rm1_n~b1hta-
s,,1111.
te.
~n1,
occm non in uitus
Ieget_,
qui r~m
1ntel!1g1t
&
l~.;.
gic libens, Lentulitatem!
Qt!.9d
en1m
pat1turper 1ocum
~i,
malit hic ferio, nifi
del1cate
fapit.
.
.
8.
f2!!,are
calcem
fobit
aqua
for'fom
ten-
dens
extra
faum
planlim. . . '
Sv PR~
de
Vacui
natura comn1uni.
Nune
priuatím
aquz1notu1nin calcevideamus.Inditumenim calcis glo- ,
um in aquam
ita,
v t non
tot
· os
fi.1m!rl
_ etgatur
,.
fubit a9.ua ·
ihilomin
us,
etian1
qt1a
non
circunftat.Recent1ores Ph1lo-
Fr
4
r"'
.,,
,2
fopl1i
de ea re ita centi1erunt. Calx
ficca
eft pr~ter modum _
.
nac~
fuce.
Iccirco · quafi repetiF humidurn, quod deeft: ac l
propcerea trahit. Hic attribuirur aétio íiccitati.
H~c
prin1a
dubiratio. Alter
e1·1·or.
Calx eft la pis mortuus: cuius forma
non
lit abfumra, fi qualitatis appetat inftauraiionem.
At
,
•
la pidis ibi,
quz
prius
erat,
forma nulla fupercft. Loca p ·
o-
,,
.
tius,quz,
a.b
aqua tanguntur circufta~te,ab
f!'7r1Jpd(JK9f,T@-
Calore deferi vide ntur. Fugitenim val~nti<?reminimicum
..
',, .
Tun1
ibi duo eue nire: . alterum,
aq11am
caleficri,atque
ex
....
halare: a qua cciam fuperiora impetantur: al;erum,
ma•
gno
im
petu caloren1 {efe fubducere, propter
fui
contr~riJ _
vim,& int eri tus vita tionem:cuius
in
locú fubeat
aqua.Fu.;:.
.
gere
namq; ca
lotem
ex
eo
manifeftum eft:
cur1~
poft
pil~~
at1t
follis lufum (man u enim,non,vt nunc retículo, lude
ha--
.,
. ·
.
-
- .
n1us
) tumefcér ibusmirum in modum venis~etia _ m pende~-
t e brachio in peluim
aqu~
plenam immiífo, ftatim
ref1.1-
- • /
giebarlurfum verfu m fangu i
s.
~dfideteéta:vena:,atqi
·
a perra: ellen _ t,it a que
cor1~ftarent
tubuJi,
ve
neq; fubfiderenr, ,
n . que -
~~n
1 ue~enr:eor1~ m quoque ~quam
fubitura~
effe
d~
c o,
011
1
Ja
n
~~1
.
fu~
1no1
. ~ acq; _ grau¡rare
_e~currens
1mpe-
<l1r~:-
~elut1
11
: 1xerim:'\ie n
as
11laseífefp1nru folo plenas, ,
qui
,íe
t e poíf~t u_btraher~~~ aquei frigoris op~ug_natione.
1
ta
e conrta~10,
Í1
íi
·_per
fo,1d1orem
tabulam
ole1
ahquantu•
, -
l~m_ponas:1dq;,~b1 paullllum fufum fuerit prunam
i,n
me- - ·
dio
unponas; mira ,~le
.rit
a:e vid.cbis,!llud
fiJ~a
diffwidi
a~
- -
--
- · - - - - b
2t
, -
.
' -
I
,
..
/
••
•
\
-
-
•
1
1
1
'
1
t
{
/
l
r
•
I
'
\
.)
-
'
•
'
J
J 1
'
,
10
IVL
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
•
•
dilatari • , vt ne ah hofte confumatur. i\.ddunt aliá rationcm:
· Aerem qui~n 1neatibus calcis
eftnon
e.Iein fuo loco:
Mo-
liriigitur exitum: eoq;!aquam fuccedere.
Atnon
ex1t
aer,
,
nifi diduétis parietibus.
Non
cedunt parietes, nifi f ubeuntc 1
'
aq
ua.
Non
ingreditur aqua, nift abeunte
aere_.
Túm
aute~
qQomodo ex - era locufi! fuum
aer
elt
;ii
tota1lla
calx
eft
1n
l
aeris regione?
Nam
veíica plena aeris,in aere
non
~
moue-
.
turad
aere1n: fub aqua fi íic, ad aerem · exilit. Aerqui
ínter
ima profundi fabu _
li
corpufcu1a eft, neutiquáfurfum ptofi-
lit.
~d
autem
iti
íit, f uo
eorú
exem plo patet.Ponit, A Be,
1
\ ' B
...__
. , '
\
--
'
1
•
/ , • , (:;
l • (
)
.,,
1
-<
F f
( - , .
I1
'
i
-~
'1(
/ ' l . ,
' :¡eris fuperficiem:
o~
E,
ac¡uam
t,ngentelti
:Totum
calcis
corpus A G H c
..
Calc1s poros,
F.
Supe+
o F
E,.aer
. eft:
fuo
ea»
aqua. poftea dicunt · , aeren1 a poro· non exite: : quandiu po-
rofum
corpus
maneat
inaeris
fp.Ii~ra.
At exemplum efr
in
.
aeris fpha!ra. pra!terea male Ioquuntur
in
capitis exiren10.
áer,inquiíit,in poris inclufus, qui
receÍh10).
qu'trit, eft illud -
,.
.
quod inouet & trahit.A9 . urepartes ' ten _ ues ~
mouentur
& tra- :
/ - h ' untur: neq; poífunt refiftere propter paruitatem. Vbi la-
··
pfum
vide
,
s.
Nonenim
fueritelementum;
quodfubibit ' nc
·.
vacuum
detur: fed
erit
elelll(Jntum _ a~iens quod
trahet.,
\.
•
·J
L
,'
• -
.9.
f:23ar,e
calxinca,lefcat
. .
·'
·,,
,
. '
'--·
Ex
. his inteiligi - poteft, quare
caix
iocJieícat · .
In
calc~s
meatibus
confumpta genuina: humiditate,
inea
ignis. Is
a-
) _ ,
,,
qua!
ingre , ffum
fugiens>ac
fefe
in partes folidas inilués,
fii-
. pat
feiPfum,atq;
acuitur conden , fati,one. Q!!ia
calcís
gleba,
cuius,
·verbi
grátia,
femi.ffis
tantt1m
aqt.ia tegitur,.quáta ex- ·
tra
aquam extat, incalefcit,
rece_pto
fcilicet intr9 '
caJor
,_
e il-
lo, qui exul _ fit.
Hxc
v
b~
cun1
illorú fententia, & Galeni
iu--
dicio
comparata fuerint, habebis quod &ipíeiudices. .
--~
,
EXER
~
I j
l
--
A '
• ' ,
'
1
'
ar
•
In
tu
qt
pr
•
Ill
lo;
tei
' .
pr i
fu1
•
tlS
•
Cll
vb
Vfi
l
nu
no
•
1an
•
tUI!
res
tan
feft
Na
• •
1g1t
ger
diff
co
n
tes.
pr~
pfa
effe
De
tráf.
poí i
te
o
•
,,.
n:
o-
ir •
.,
,
.
te
m
•
ln
l
e-
er
[i_
C;
1
f
,
•
:is:
ª»
>-
'
[11
.
...
'
-
-
-
l
•
,
•
A . O CARD.
EXERCIT.
VI. I •
2,t
•
E X E R C I T A - T I O V I. •
De anima
'5J;Cundi.
,
.
.
N Q.! 1
s:
Vbique materia
eft.
Sine forma vero
elfe
non , e
potefr. ~are&formameífe_ vbiquenece~eeft. Sed& _
,e
~n i
n1an1
q uandam.S _
eu
q~od
vb1q;
_ fit generat10:
f~u
quod e e
1n
q uocun q µe corpore, cum e~tra locum fuu.oi fuent,
m0-
e,
tus .principiuµi eífe videatur • .
~poftr~ma
v~rb~ex
~4:-
, ,
q uo & bono perpendenda funt. Qgtppe ~tia~. cum
1n
pro,
priis exiftunt locis,in
fe
habeot
~ocu~pr1nc1p1U11!.
1am
~- 1
nim
Meo-arjcorú explofa fententta eft
1n
nono
pruna!
Ph1
..
lofop~i~: qui, vbi noneífecaétus,
eífe
pegaba:nc
potefta-
.-·
·
tem
:
~d
íi
qt1is
dicat,
non
videri tunc,cqn1 in
loco
funt
j>f
ó"Pri~:
non enim moueri: at
ne
cllm
iµ.
alieno quidem
fu11c,videntur: nili
amotis
impedimentis. V
~rum
p1·~fen-
("
-
tis oper~ n , oneft. Illudmaius.
Cµmmateria
ynafit:
&per
-
eius v B 1
~E,
concludas etiam ipfius
form~
neceffitatem
vb ique : parí ration~
p~r
materi.e vnitatem,
formae
quoque
vnic
a s concludi poteft.Refpondent enim
h~c
ip.ter
fe.
Vt
v-
,
num
íic in fuo v · ~ 1
Q..!E:
. & ipfum v B 1
~E,
~oq
nili
~b
v-
no
po.íl1t
occupari.
Nam
quod pr~ter illud
ynum
eft, id
et-
,,.,
ian1
extra
iJlius
v s
1,
e~e
neceffe
eft. Difrum jgitur opor-.
tuit:ftne
forn1is,
nop autem,úne forma.Formas autem plu-
res eífe,oftenderes i motu,& i generatioµe.
Si
enim vnica
tantllm
efl~t,eífecµloFum
neuttum.De gener~tionemini-
0
•
feftumeft:demotunonitem. Verumifinecolligeremus.
Nam
tt1nc
V!J.US
eífet !ocus,acque ab vno occupatus. Reétus •
igicu~
1nott1s,nullus. · circulari~
vero
ve
quid? fublata · fane
generatione: Tibi igicur de fubtilitate
difp~~anti
fubtiliter
.-
difputandum fuit. veró du~ ratíones animam Mundi
conílituere
, , idcntur,c~ mihi maximas afferunt difficulta- ·
te
s.
Pr
i m~eft,
~a
vbiquefit_generati~. Videturergotibi ·
..
pra!ter ar11m~
v1
n1,11
ullam
fier-1
generat1onem.
Sane
vox
i-
p f a b!a~~itur
~en
t entiz.
Q!i~ppe
_vulgO
generati0 videtur
effe
v1uet1s~ét10.
Tamen ~pudPPilofophos,vteftin primo ·
13
D:
g~nera~1~ne
: ~e~efatt_?, eft traníinutatio cuiufcunque
tra t
~ut~b1lts,to~1u~
1n
totu._
~propter
cum
ex
tuis pro-
poút10~1bus
ftmul, & noftris,~uaecunque viuunthlc,rnor- ·
f e aelen
nece.lie
íi~
: fiet maximaexparte per animata:
re~
-
. b 3
•
/ •
•
...
--
-
J ' ' ,
-
,I
,
•
t
-
,
I
. ,
r
{
I
I
•
' •
\
•
-
,,
...
1 -
1
1
l
•
,
l
' l
I
'
..
IVL
C.
SCALIG.
DE
SVBTI
· L
corruptionem
generario nó animatée.
Non
eni~
ex quaii-
bet
cadaueris particula
generanturvermes,
aut
apes
aut
e-
iufmodi,neq; ex
quouis
animali
mortuo.Sane
non
ex
culi-
ce,autpulice. Non igitµr
ibi
-
eífeanimá
neceffe
eft.
in
·
loco
quid
fit
gcneratio priuationis,& ad
quem
tnodum
au-
13 diedafit,excipere
licetexduodecimo
vltim~
Philofophia?.
i
Q!!.9d
fi
dixeris,ex fecúdo libro De c~lo:Harú1n omnium
rerum
generátioAem
no
perfici nifi per c~leftium
corpo'!I'
rum
coitionem:haudequidé
negarirn.Dixerim tarrié nul-
lam
eam
eífe
Múdi
animi
delignatam.
~n
explofum
eft
2,8
ho~
in
feptimo pri _
mz
Philofophire. Generatio
namque
íi
proueniret a formis feparatis, eífent
ill~
CU!ll
hifc;e
no1l:ris
·
4uo
in
numero,&
vn
ú in fpecie.Eft ita
tamen,
vt
g~neratio"!"
-----
nis principium a prop.inquo generaµce proficifcatur:cuiu$
vis
ab
alio
iuuetur
generáte,qui extrinfecus eft: ficut eft
in
13
duodecimo fuprema! Philofophi~,
,;
& in fecundo P -
hyffco-,
,
,J
,
,2,
rum. Verun1 hoc
ide1n
eft
cut)1
eo,quod
fupra
dicebamus:
__
non auté ab anima Mundi qtta! fit
ª?
illis feparata.
Ad
hérc
in
hifce
Iibris
cu[!_l
Tofi ft~tuas g~neratio~em: mirabili
comméto
creteris on1nibt1stribuas
vitj,qua~
ad
~oc
vno
.
tollas:
quoná
modo
ab
anima
illa gene1·atú
aút
ah
e~
folum
•
, · ipfum n · on generatú cífe t 'Jftendas
?'
P!=f
t~rea
cQm
huie ani-
ma! decernas principia
duo:vnú
gen . erationi~, ~l~erú
mo-
tus:non
e~un t tria
hzc"
materia,
for1na,
a.riima
fed
duo,,
·
~,
~atería
& anima.
~in
etia~
nt1lláelfe Mundi ap.imiin•
, de mat1ifeftú
e'ft
: Etenim
cu.!11
fit efijcieµs ~ genei:ationis , ,eri! ,
_
,,
necetfario1;tr~generata. ( At Mund~s qui4eft
aliudqúa~
ipfa genei·~ta?-
Igitur
fuurµ
fubieétum genera.bit
an~m
· a. ·
.......
.
..
...
, _
'-
· ,
';:·
,
'IJe.animae..YveundiP!atonica.'11~SophiflaPla~
- •
tonü.Form,tenonomne1:educuntur~
potent/4
- ~
~aterid!,.
f
ndi!Jiduum
_
nqn
ftt
C
feini,i~
-
purrefa{lq.M'{t~r
p;;fmi
~~ti,
·
non
eft
Dem~
I
~o
NI
A
1'1
vero
de
Mundi
anima
Platonic1n1ulta ven-
._
pibili
ac
fpeciofa pinxerunt
oratione:
de
'é'
a no bis µonnihil
~~cendum videtur:idque
noua
quadam
argumentorum
.
in-
~ .
t!~H~iq~~µ~i,1~iµihil
Vul~at~ͪfÍS.
P,r~cir~~o,p
~íf~
( - · b~tJ;Ol'
• •
I ,...
)
'
- ' . -
\
bit
dw
ícn
, ,
a1fc
dif
1
CX
C
'1tc
•
cr1
' \
re
,
ipÍl
tur
Q1
rur
ga
1
'1º
;
alt
c
Iat
an
1
me
ct
d
fex
bis
me
•
cn
1
Jl3t
'
ne
tat
·
h~
ne,
tU
l1
cffi
lto
fie
I
'}ll e
qu,
,
qu<
pr
o
ma
,tur
4
&
li-
e-
li-
•
lQ
u-
0'!'
11-
~ft
! íi .
•
r1s
·
o"!"
us
•
1n
ec
ili
10
.
m
•
r1r
. .
m
, ;
.
t1-
1il
ll-
t~
or
,
\
AD CARDANVM, ~ - Xl!R.CIT.
vr:
!J
• •
bitror
hominis fapicntis, e~fiimar~ : Anima ~arerc Mun., ·
duro
..
Id
quod
ÍRPhilebo d~monftr~r Plaro,
ei
fa~e
at:
ícotior.lis autem,
qu~
lud1~
1n
e1us
Soph~fiam Proclus,no~
, , alfcntiar. Ait
eni1p:
de
~amblichi
fententia,non
d~
captiofo
6lifputatore,fed de fubl . unari opifice fcripfitfe
illuµ:i.
ldquc;
ex eius
ªP.
parere ver bis:
~Uro,
eum vocat,
Eitb.,Aom,~,Jg),
lf.!I,~
'1te.-l.w
~"e)~o~Cr,,,i"'"'~ol"79~,'p,edCJTlu.í.A
quibus inuol~ '
cris,im po(turis _ ,ng?1entis,fublunaris illius nu1ninis teme-
re
vim conftruit.
Nam
quemadmooum
hunc
eundem
hoc
ipfo in dialogo deceptorem dicit
effe?
modo faifa
eu~
"
tum
proñrerc,tú polliceri?
Dum
ille
omnia
fcire vult ~ideri.
~d
effe
t3.111:é
"lwice,nv
ait
ipfe.
Przte
_ re~ qu8:ratione re~ -
rurñ opificem hu~c int~lligas, quem air,.ajJ.
'11to~11ó7>1(g,
va-
,
gari
f',~
o,?
Sublunarc pr~feéto
Numen
nihil aliud~
'1uam
Nacuramouensac
generaseft.
~rum
po~eftatu~
alter-aro altera
antcgreditur
non
vno
modo.
In
hifce gene-:
J:atis gencratio,
quam
mo~~
prior cfr.
In
vniucrf<?
motus
'
anteiedit generatione1n.
Motum
intelligolocalent:
J;J.a~
motus
alia genera,
quz
verius
dicuntur
mu\ationes,
prre-:-
,,,
ceduntge?e!ationé.Eft
enim
earú
~finis
ge_n~ratio:
ve
~ft
in
fexto>feptimo, & oélauo Phyficoru.
Ha!~
rg1tur
qu~
a1:10-
2,~
~
bis
atura
dicitur, iftis eft fublunare numé~
neutiqua~
ta-
· · '
mcn
vniuerfum
Natur~
ambitum cópleéti poteíl: .·
Natur~
·
i
cnim_
fit
principiu111
mo~us, &
motus
etiam
fupr-a
Lu-
nam
Ílt:non
erit huic motrici
p~.t
numen mouens illud.Sa-:
ne
vero Nun1en hoc non ~ft a ca!leftibus cor.poribus
fepa"!
tatú : id efl aliud ah eorú poteftatibus a qui bus effeél:Íone$ , ,
h~ noftrates manant · . ltaq; pro illo . rum viribus, concurfio . - '
ne,míftione,alienatione aliud
atque
aliud tu1n íit)tum eft~
tum
fier.i,
tum
effe
definit.
~nquam
rad~tiones, vires,
cffeétiones, non
ante
mífceri
arbitrar
q1:1a~
in
ipfo fubie-
lto
generabili,
aut
alterahili conftituani:ur.
Non
ením
vnú
fieri
queunt,
neque
per
fe
neque
per
acciden~? quia
ante-
quam
# fint in fubieéto alterabili,
non
funt in alio fubieélo
..
quam in fuo: ficuti
lux:
in Sole.
Non
enim mifcetúr aeri
i~
·;
qué a Sole manat, &: effunditur. Eff
ufa
continuatur
in
fe:
aci
propterea
tota
eft
in
Sole
táqua_m
i~ fu~iell:o .
in
eo
.n.
pri"'.
ma
quxq; pars eft: & curo ea al1z cont1nuat.re. Atq;
h~c
na-
.
ffita
[an
e
~Ó¿1¡,,
fFUQ
l\6~fl',.1!,lU
1/M;
?tzt,~
"
~i-"'1
.JrllO-U;~
J '
',
•
••
...
9
.,.___,
~
--
- -- · - b 4 . -
o.;
-
/
•
(
\
I
•
'
•
,
I
'
•
•
•
J
,,1
'
......
'
Í
•
1
,
l
\
( .
1
~4
- IVL. ,
C.
SCA:LIG. DE
SVBTIL;
' /
quemadm0Ju1n diciturin Philebo quibufdam
verbis
:i11
Sophifta vero,etiam ~iuri~us. Itarhitofophus
l(jt-~
"ó;.9v;
.Sophifta vero
r.a,e:)
Ao~v.
Igitur anl~a!TI illam
t!}am
qui-
bus commentis
effi.cies
effeétricem generationis
r-quando
:
neque ex Plato~e, neque ex teipfo
potes.~
namque pof-
,
:fit
Platonis
numen
formas;
quas ille ncmpe
d~du
· cit
ab
J'1Pis
?
I?ices-:
acceptas ah illis. $ane yero ftcut in
--
Tirnzo?
mi.nutio~es
a
maiori>
táquam
magiftr?tUS
a magiftro,
per
m~nus traditas animas det~rnatq a
fei13fis
a~iciµnt cor
f11dit~
po;is munim~nto.
~fi
per nuncios ?giten~uriµ
cqn1re~
•
~ii~
res:
ip.
q~íbus c . onciliantur
meretricuI.~i1>er
proago- ·
gos.
Abs te
vero
conftitui pote~ nihilo meli~s. Intelleétus
~amque diui~iilli fup~riores, c~Iiqt1e
ipfi
fruftr~ etfent:
' ¿ qui bus
iíl:q
tuo decr _ eto pr~ter
m,.e>tlim
ni.4il
elfet attribu,,,
tQ
. .
Ac
ftne v llo q uidé
~lJ.~
~o
tus .
il-le
, fruftra for~t.
Ad
qtte1n
igiturmo4t1~~[!imah~c eífet
fub'lun~ri~?
Q!.9d fttotiu~ .
mundi
anima~
intelligis
vniuerfalefi?-
lóge
abfurdi~rem '
, , r
I .
de toto
ipfo
h~bes opi~io~em.f;ífen~ enill} ~ intelligen~ix il~ .
_ li~s
anima:,
p~rtes
ñ~cea:ari&.
At_
IJ1Undu~
notj
~ít'
V~ús,
v:..
1 .
n1on~form · ~1~formaqtis,
ftcu~1neq;
v~IOJ:?.e
· ~a.rer1a!:fe4 ;
\
'
/
)
-
1
,
{
, . . vnione
pri~i
pr~ncipij
eff~ci~cis,
8c
~ni~.
Proptcrea
quo9:a1:?
' vno & a4 vnum omnia.
Sic
habe~nr in d~odeciino pi-im~ ·
r2,.
Philof9phi~. V~itas yniuerfi
~ft
propter
ordi11~m
partium .
' '
§~/J11l.
ínter
fe:
E~
quo
coll,igi~Ur
~lia
fubtilitas : · RelationeQl eflé
> retn,
pra:t~~
4o~ioq.em1ntelleétus.
~t
~fI~
aliud ·
9-b
ipío
fun-
,·
d<,1m~11~0
~a
vni;~tis
rati_o
nqn-eft res
ipf;E,
fed
rerum~ "
'
,
1
~din
quinto diuina!
i)4ilo~ophi~
prqbat~~
e'1
a nobis
qu~m plu+imis aiiis ~rgume~tis, ~onrra Sop4ift~rum fo- . ·
mnia.
Se
. dad, vnitaté reuertamur.
Si
-
vnafé>rma
· Mundus
in-
. . .
I • , •
•.V
,. • • - , ......
..._
.
for~aretur;
:1~1~
~~Iiqua;
formcr
on1n~s
~lius
for111~
part~~
/
eífen t ,aut
ah
~llá
eífeqt jnf o;mata:,
~rum
. vtrunq
ue
pei..;
,
i" .
\
I
abfurd~1n e~. N ó ~nim f
orm~
in~er .
fe
vniuoc:e
funt.
~--
.
datn
~n5
materia!es, ar.q;fecun~~ ~a~eriaril
~~uift~i~es
: ~ ,
el~n1etórum
fo1·flla!:-Al,1~
non
41u1fibµes,fe4
~o~nµn1ca~1-
. · les, vt
fpecie~.
Nó
eni!,ll_
e_q
¿~
riur~s e9iíos
fe5~~i
~teft. .
Nonnull~fun~ fubftatta
~1de
1~mater1~Ie~~co1~né1:1one
I
'
'
\ ,
, vero materiales: vt intelledus huma~~s. Ali~ # funt penitus
,
~xperces
materi~ : cuiufn1odi Men 1 tes orbiurn motrices~
R~~propter
pl~fqu~IIJ
ge!l~re
9iffe~u~;;
atqu~i~fitco
ne~
J
....
,
;..
.
....
~
,"
I - • ,
~u;~n~;
{ ,
•
-
\
•
,
, l
' ,
/
',.
•.
' - ,
•
.
,._,...
--
•
,
..
-
nus~
l
qu~·
íiun.
tem
•
vnur
&in
&qt
omn
duo,
• •
pr1rn
pote
•
9u1,
fitOI
•
a
Ca
fefe1
nem
c!fei
• • •
r11s
•
naua
quar
eiufr
• •
tlS
\ ' l
te
co
•
cn1n
limo
mo
dem
mus
•
aa1rr.
•
uopL
•
1nt1e
trefa
1 •
ffilO(
rnen ,
•
pten t
e!fen
• •
pin q
¡e
r:
f
111
4
~v:
..
•
ll-
do
:
>f-
ab
' Ol
~o,
or
e-
-
o-
us
t:
lU
llS .
•
tll
1-
,
a:
•
..
n
re
l-
.
\
•
l.S
-
:J
,..,,,.
' '
-
'
--
rt
l.
-
•
1
•
·•
·
e
s
'
,.
J
- -
•
"
:;
,
AD.
CARO. EXERCIT. VI.
~f
«ueunt, totius
cui
ufpiam vnius
effe
·pa:ces. Mult~
ver
O,mi--
p us
~udien
d
us
eritis,qui
dicetform~s 1nformar1.
~d
fi
qu~ratquis
ad
quam vnitatis ra .
~io~~m
referatur
v111ll:er-
íiun :pra!ter ea,qu~
fu~a
diO.a-funt
..
refpp11~ebo.
Ad
vn1ta-
tem ordinis corú, qu~
ah
yno d~él-a ; princ1pio,
in
cun_de°' .
vnum,
tanqu~m
in
fi.!lem
pr?p.r1um.~~duéta, c9µuen1urn:: .
& in ter
fe
&
in
illo; c~I~ftes
1g1tur
poteftates
dant
for~as~
&:
qUxforn1am
conf~~uunru~··
~riana~que funt, qua: [une
omnia.
Vnum
fimpl1c1ter&afe1pfo
qui
efi:Deus.,Rel1qua
puo,
aliquo
n1odo: & ab
hoc,non
afeipfis. ?\1ateriananq~e
prima,
eíl:
om nia, pote~ate
receptiol'!-is:
c~Ii, f unt
omi11a~
poteftate efficiendi. _ Nam
qttodaddere
poffis deintelleélu, • ,
. e on1nia. Se~ ad rem. An vero
not1~
:fint
i]Ja!
·
for1nre,
quas
a
Ccr
e{li
corpore
dari
~icebamu_s?
Ipfre
c~Iorum
forma: ~
''
fefe producunc,
quo
poífunt
modo.
Nempehabentratio-
.
nem
aliqúam infinitatis.
Neque
enim
verum
eft,
fo!~~s
~!fe
in
n1aterÍa: poteftate.
De
formis
loquor
iis.
qu~
m~fe,.
;iis
a:quiuocis in1po~untur.
~lis
eft
muris
forma~
qua:
naualibus quifquiliis
putrefaais
in4itu~: Nofl
e~
ea,
in-
quam, for1na in fimi poteftate;autfo1·dium illorun1: nififit ,
eiufmodi poteftas
fi~ut~
~icebamus, recipiédi:
[ed
in
agen
tis ,,i
.lita
eit
..
V niuoca! quidem forma!
in
materire potefta- .
te
co11tinentt1r:
puta,
in
femine,
ca11ino
canis forma.
Non
.
..
cnin1
fit
canis e
canino
femine,
per
corruptionem:
ficut e .
limo
putrefaéto
rana:
fed
per
eius
perfeltionem.
Non
quo
mo
o fitiuuenís ex adolefcente,
virexiuuene:
fedalio qui~
dem
operofiore.
Sunt
•
enim
gradt1s
adhunc
modú.
Is pri~
mus eft,
quen1
dicebam:
ex
infanti
puer. , Secundµs eft, ex -S1'/,til.
?nimali
animal: vtficin eruca, & bomb ;
yce.
Tertius,ex
;
o-
.
.,
!1ºPu~us. Fraéto
nanque
putamine , corruptum nihil - in
tus
..
-
fnuen1~ur,
fed
perfeél:um. corrµptum intelligo, ficut in
pu..i.
fr:fa
100c.
Qyartus.
modus_
remotior
efr.
OE.ippe
ex
fe-
.
'
rn1oe,
q~od nu!la
fac1e
tcrm1natur, anin1alfit: Vulgo
ta-
~en,quia
.
eq:11~
fem~1:1
eífe,coi:r.umpi
dicitur. At apud Sa-
p1entes,qu1a
n1h1l
per1t,re ,,era perficirur. Eft fane feminis
( ~
~~nriaha:c/
Animal in po~e~tia
(fi
cenimloq.uuntur) pro-
pinqua. E
11rec
potei as ex1t1n aécum a
motore
eífentiali- "
fer;
rropterea ~uód eft eú'entialis: ex oétauo
PhyGcor1;u.ll~
•
,,
•
•
/
I
/
J
r ,
,.
-
.
I
•
(
\
'
(
I
\
• •
l
1
•
)
•
•
•
,
•
(
-
.,
•
.
I
'
).
1 •
...
•
....
IVL.
C.
SCALIG.
DR
SVBTfL;
..
.....
..
..
,.
,,
) , ~ Sed
ne
- que a motore primo dantu'r formre folo. non
enim
·
primi
mobilis
motor
Deus
eft:vt
pucarunt q uidam.
Siqui-
dem
primum
mouens
finitum cfr,cffentia! cir_c~mfcriftio,
ne,&
fiqitum
poten
tia.
Nain
ramccff non
rec1p1r,
vt
a1unt,
diuifionem:ambigua
tamen
admodum
voce
rem
perdifli-
cilem defignant. Punélum quidem
impartibile
eft:at
non
fiUomodo. I~telleél:us jlli feparati. Rurfus fola
materia
quanta
patiturdiuifionem.
At
non
propterea
Mentes illas
car~re fuis certis limitibus
dice11du1n
eft.
~n
de
quolibet
ente
comprehendi poteft intelleéµone:vbí íi~,atq; vbi
non
1it,
pra!ter
vnum
Deum.Sed
h~c
dicuntur
incliu~4bµi~,
quia
,
áequeunt
ita
fecari vt pars a p~~te feparetur. Cuius impar~
, iibilitatis imago
quafi
qu~dam
fefe
offert in igne
cQñfide.,.
: ran4a. Illico
enim
re~integratur flamma,ii gladio fccetur;
'
Tametñ
re vera alia ratio
íit.Non
~nim eft eadem flamma~
'·
·
fed
alía fuccedens:ficuti fuo 1oco
diétum
eft.
~n
ipfum
infiqitñ intell~ttione noftra & p~rtiri
&:.
finíre
poífum~~,
..
, j,otiusqua1n · infuoambitucomp~@hendere: iantum
ab--
eft,
ve
pri111-i
orbis
m0tricem
, intelli~entiam ftatuamus
in.
' 3 finitam.
Pr~terea
cótra,
quam
f<-:0.tit
Auenrois in
tertio
De
· animá,non
folll1n
ali~ intelligenti~, verllm
ea
ipfa
quoque
-
cuiu~vi
primum rqt~tur ~ Ca:lum, habetaliquidiimile ma-
~-
teri~,& ~liq~id
iin1ile
fqrma!.
~olu~
Deus,qt1emadmodunl
-,
~oties diximus,
fimplex
eft : in
qup
nihil
ir~
potentia,fed
in.
__..,
, _ _
ittu
omnia:
im~ ipfe
purus,pri1nus,medius;~Iti~-r1u~
a~u¡
•.
, Atin primairtcelligentiaeftáliquidfi~ile porentia?. Aaiq
p.amqµ~
.
crafl:ina!
reuolutionis
1).dndurn
in aétu
eft.
Qgi~
.
, _ ·
ígiturinDeo
·
none!ttempus,
fedipfe, domin.ustempqrís~
quouis
'princjpio
no
bis vel -
co~nito
,Y~l
incognit<:>
priQ ~
r:
,
n:ullo
rnodo
eft in e9
vél
p~ius
vel pofterius. _
Af
in
pri~a
in-
telligentia · eft. Eius . enin1 aétio eft cum
temp~re,
& finit~
fecu~du1n part~s.
Omne
auté finituni llabet aliquid 1
quod
\.
eft / in aétu, aliquid, qupd
eft
in
potGn~ia. Ergo aljquid '
\ prigs,& aliquid pofterius. _
~ppe
oper~~iop.is
piincipium
quoddan1
poten
tia
eft:
vt
alib1
- diximus
~x
Ariftotele. · Qgi
~gitur ad:u1 pr0pior eft potentiai ,i~
agñofcetu_r
effe
prio~
~o,q4i re .
rnotior
eft:vt craftj _ no hodi~rnus. Qu~madqiodíí
, . qifputaait Philofophus
in
_ decimafepcima feélione
qua:~
,fiiop.~ll1,
pe
hac
pqten~i~l~qucb~tqi.:
idell}
in
aecimq
fu-
~·
' - - - . - -
--·
, - , , . ,
prem~
1
/
,
\
F
, ¡
- \ -
¡.
'
J
....
l:·
,w
,
;I!"
.-
-
....
-
•
.:
prem
zliatr
Tidct'
eft.
ftit
Cl
..
3
Px
•
t~ntl~
,
pere,
Deus
•
r1cur,
•
t1nea
•
1nea
•
acc1p
,
go
ni
murn
nonl
•
aliud
natu
1
dt1m
inut.!
!
aut e ·
tum.
lgitu
acl:io
po1·
&co
•
mn1t
•
,1rca
•
{tone:
de
.
fu<
natu
1
fimuJ
2due .
étio11
Nam
illurr
•
ntnt
•
¡u1-
•
tlO,
1nt,
iffi-
,
tton
•
er1a
i llas
lbet
non
•
¡u1a
Jat~
:de.,.
tur;
na~
•
um
•
•
in
...
De
¡uc
1a-
L10l
l
in.
u¡
•.
tiq
•
llt~ -
._¡,
. .
~1s,
)r:
'
l
il•
•
•
tt~
od
1id
'
l
lll
•
Ul
----
oi
díí
.
-
AD
CAR
D.
i X E R
CIT.
. V~.
;7
prem:r
Philof ophi:r :
9-uo
in l?co
nega~,
~zl
. e~ia c~.t;pora
~()
aliain
habere
potenua,qua~
.
1~
v B
1.
Sic 1?telhgen~1a
non
yidctur haberein aétu motu1ll1us
VB
1,qutnondum
fultus
eft.
am
tametfia
temporenó
contine!ur,ftmul
tan:ié
~-
ft.it
cum ipfo:quod pertinet ad eai:n,qua exercet mot1one.
3 •
PrimU&
Pkilofaphm
no~
acci¡it
41.'lat~-
,
rali,:().eum
effe.
•
Pxhift,e conftat, eífe Auicennre,
quai:n
Auenrois,
fen~
tentiam
potiorem.
Auenr~s enim
non
reél:~
~c
, ripfit, accí
..
pere a
na
· curali primum
Philq_fo,phum
~ogn1uone1n hanc;
Deus eft. Eft enim effatum. hoc
e1ufmod1,
vt tarnetfi & qu~-
ricur, &
probatur
in fuprema Philofophia,tamen in
fe
con-
..
tineat priocipiun1 omniú principiorum. Qu~rutitur
eni~
·.
. ·
in
ea
enciwn c~uíf~ prim~. & cauífarum cauífa. ,
~el
· ~
acciperet a Naturalü eíletipfe Naturalis illo prior.
Incelli-i
\
go
nunc priorem, quon,.odo Metaphyficum · dicimus
P.ri-..
mum.
Accipere
vero, ait per motum. , Etenim cum Deu$ · ·
non
.
lit
intelligei1tiailla
prima,,
prim . umorbem
~D(?Ué~,
!ed.
aliud
quidean1
,
f~pr~
· , e~tra omnem
motum
, etiam
íi
naturali
indagatione
deuenero
admotoré
prirnum,
non-
'
dt1m
intclligam per
motum,
Deurn eífe:
fed
vocibus,atque
inu'.!friiacione
traniñaturali,huncadmodum
:Omne
ens
aut
e
fr
afe,aut ah alio.Ornne ens aut eft finitum,aut
infini-=
tum. _ Nullu1n cns finitum,a
fe.
Primaintelli.gentia,finitaº , -
lgitur
non
e~
afe. Finitam eífe,pcr ipfam den1onftramus
acl:ionen1:quztum vna,~um finita cft; Non quid~1n
te111-
'
-
'
po1·
fcd poteftate,atq; officio. Itaq; &
pri~aín
cognofco,
&
cognotco
non eífc
Deum.
Neque enim eius
motus
O.• .
mnium rerum effeétoreft. AtDeus omniúeffeél:or.Q_go-
,ircafatis
patet, non per motun1,fed per primas cntis parti-
tionc:s a nobis cognofci,D . eú
eífe.
~ódftquis
(nonenifl\
de
. fuere,qui fentii;ent ita ) dicat hanc
orationé
Dcus
eft,eífe
naturz
pr . incipiis infitam in animis noftris,atqije nobifcíí .
fimul natarn: non IabolO
1tUnc.
JEque
enim illis,
ac
nobii
) ' \ /
2duerfatur.
At
Auenrois
opi11io
fi
,?era
elfet,omniú intelJe- ·
étionu": fons, arque parer exifteret Philofophus natura-lis.
~am
q
p1
~o c c~ic
De,1n1
eífe, doce
bit
etiam Philofophum
illu~,
qu
i ~ u
14
(lt
~gte _
i:nf4tJi:µ:
._
ft~t<:~e~
f~
.
...
/ •
I •
- ,
-
...
-
'
,
\
•
1
'
\
I
,,
I
f
\
.
.,.
.,..
•
f
(
-
,
-
..
' .
(
/
•
I
,
,
,
I
r 1VL. C. SCALIG.
DE
SVBTIL. 1
' morus &
1nuta~o.
fint
vel
foment~,
vel
origines omnÍUfll
noftrarum cogn1t1onum, ab eo v1derentur
omnium
fci-
entiarum manare principia. c~cerum haud ita eft:
quan-
doquidem etiam
ipfa.
i11celleétionis rudimenta
in
ipfa funt
nacurali philofophia
p1·0
philof ophia p , rima, non tanq uam
principia
qua:
probent
Ca!tera,fed
qt1~
per c~tera probe~-
tur.
Accipit igitur l\tleraphyficu~ ad hunc modum omnia
ah
omnibus:
fedcaomniaprobat,
atq; conftituic fuis dif- _
quilicionibus.
Qu~n
etiam
motum
ipfum
effe,
probatfic:
I
_ per vnum, & plura.
Si
plura: ergo diuifa. Igitur per contra-
ria.
~are
aél:io,& paflioº
Qgamobrem
etiam
n1utat10.
Er-
ror
aucen1
inde profeétus
eft.
-
~d
accipic
artifex
ah
ar-
. . ,
\
/ tifice · qua!ftiones, ~~unciata, eífaca" conclufiones, non vno
modo.
Y11us
eft~ct11~
in · feriori~ cog~itio pen4e~omnino a _ ,
principiis-fi1periori~. Vbi prin~ipia prin~ipii~,quia fubie- ~
éluf
i f ubi~él-e,
Sic
fun
tP h
yft~is
l\1<lthemati
ca
po~s:ri
ora:
propt~re9-qu - ód
verfa11tur
circa ea,q ,
ua!
abftraéta
~nt
ma:"'
·
ceri~
feqfib~Ji,
ac
pofita in materia in~elligibilj.
1'4at~1·ia
, nanque modo quopiam opus eft. I : ccirco
4i~qat
P4ilof?-
·
phus in i'eJtO facr~ Philof
ophiz:
!;
~~fC!Y,ix~,
1~1--
n,@G
'éuulf,,~
;¡fN~'iU
J
'iur,J~,«.>A'
c.i~
;;>.,.
Neque enim
fepa
,
1
ra
· bilia
fun
t,nift
in
telleétus
vi.
Has
fcien
tias,fu balternas vo-
~an
t recenrio1 ·
es.
Alius
modus
eft: ctini artifex ea,qt1x
ah
,
alio
pofita funt, admitrit:quae etiam
fine
ipfo c . ognofcerer: ;
puta,motdm,colorem, magn-irudinem :
fed
µo~
~pquam
fuorum principia: neque perinde ª? illo pro~ata,q~~fi ipfc
probare
110n
poilit. ·
~mad1-p.odum
a~iipitMet~phyftcus.-. ·
Deu1n
etfé.
Narn qupmodo diceretur prima Philofophia,u
·
ab
alía mutuaretu}·
fuas
propotitiones? Admitti~igitur
Me-
- tapl1yficus,vt · examinet,aciudicet:nop
vt
accipiat,neq; ,
p1·0
fübi~él:o, neque '
p1·0
íi1bieéti parte,
11eque
pro vtriufuis co- ,
gnitiop.e.Nam quodcunque accipitur
it1
alia probatú
fcien
_ -
t1a:decl~rat,& demóftrat,illam
1cien~ja1n,iµ
quaillud
pro-
..
, - patum eft,fupe~iorem: illam vero,qua! accipir,iqf~rtorem.
Natt1ralis . igit~r
f~cultas
min-0r
eft.
quam
vt qqe~~prDbare
)1oc:De11,
eft.
,.·
Supranatu , ralis poteft pereas pr9poíffiones: .
q
u;e
tametfi · non funt priores Deo,tamen ita . prima! funt
a-
\ pud nos, vt Deum fimul
cum
aliis
aliquo
modO
'f p~pre~e~ _
~ítrt.
Sunc
enim
perentis primam diuifione~, · · ·
•
,
; - , , . , . ·
4.
De¿
I •
.,,,
- { < - (
'
\ ,
\ r
Q
ment
funt a
•
part11
mus .
in
Ca:
tediu
non~
Defin
..
n11ne
teros
Ji
dec
miral
quod
••
gen11
1eruil
luce~
•
p1us
, <
tellc
ér
a Dei
reru1r
pub
: I
fumrr
•
rn1
eta
f~
inp
•
ornnt
'·
..
\
'1D
J
J{9
'mi
,"
ª
I
J'A~f
l-'
d,J
,
X.,
ct
N
1 '4 p
eí!
'
cJ
tf
lOV
,;
• •
p1
11
1 o r
t
Ge¡
•
t
1on
.
en
•
.
Illfll
fci-
ian-
funt
llam
>en-
•
1n1a
dif- _
:fic:
era-
.Et-
ar-
vno
' '
l O a .
•
>Ie-
>ra:
na--
!pa
ro-
ab
1m
pfc
llSi·
t,11
.
e-
1 · O
o-
\
n-
o-
n.
re
.
• •
.....
AD
CARDANV~1,
EXERCIT.
VI.
2,9
4.
7JefdeU .
Q!_
o
NI
A
M.
de
Mundi anin1a
cL1m
diceremus,
de
!deis ,
ment1onem
facere coaéti
fumus:
quanquam
de
iis
multa
fun t a nobis alibi difputaca: vnum tan1en
h1c
ad
uerli1s
iftos,
part
iin
fugaces, partin1 vanos
calumniatores
perftringa-
m us.
Aiu11t:
non
quemadmodumab Ariftotele
fi~~funt,
in
Cxlo
Iimuleífc, & noftratiahrecinformare:
fedinmen-
,
te diuina.
Q_gafi
vero i
is
ea
temporibus
fc1·ipfe1·it
ille, qua:
no11
ab omn1bus recepta
Plato11ici
publice profiterenrur.
Deíinant io-itur ifti
Bambaliones
acuere
fefe
aduerfus ho- ,
mínen1 de ~niuerfahumanafapientia
pr.rter
,fupraque ere-
teros
omnes
n1ortales be11c1neritum. Alii impudentiufcu-
Ji
declamatores, qui feipfos Platonicorttm inuolucris ,
ad-
1
mirabiles cífeplebi
volunt;longe
frigidius fuccenfent ei, .
quod pra!ceptoris placita oppt1gnare aufus fit.
An
horum
-
aliquot eiufrnodi funr,
ve
fibi metuant a fubnafcentibus in-
geni.is? An defun
t.
ci.rcunf~ripti
animi
quo.rund~m,
~e
1eru1le
s : qui
1n
renebrts 1gflatio rnarcefcere
ot10,quam
1n
luce
ac
puluere cum labore verfari malint?
~d
enim tur-
.,,
,
pius,
quam
ex
omnium
rerum
domino, atq;
9iétatore
in-
tellcél:u noftro, efficere mancipium alien~libidinis? Anille
a
De
i fpiritu oblatam veritatem
fi
diilimulaífer, in tanta
rer
u1n
ignoratione,
pecorahrec n1allent proditani
Rem-
pub . . licerariam, quam vnius n1odoviri2utoritatem cuin-
fumrno generis
l1t1mani
commodo
labefaétata1n?
Ye
o-
rnictan1 diuini pudoris pleniiTirna verba:quibus
exc
· ufatfe-
f~
in
prin10 icomachi<?n · potius audimus virumt
omni
laude
n1
aiorem,
omnique calumnia
potiorem
? .
, • • • \ f /l. /
,/:L
I _ f \
ff
Ñ
,..,
l
'7D
J
,cst5?>1'
p f
J\
.
71011
o m
cnli
;e,
:tf
u ¡.g./Jrof n
l1tL/,
'7lúJ
X -
t~-
,
_.s:.,.
I
J~
f f
7,,
I , • .!-f
J\
\
7tLj,
'K.(t./
•
c.u
r rweJfJ1:Lll7D
<r
7D
I CWW
)411
O ¡Ui V
J1
í1111
C1i
eü
~,
u 18"
71
.
/ / '
(\
) N \
>/
f\.
N.
t ) , \
)/
n..
f
',
J'A~~
rL4d(!9l~ E10?:t:)a,)iJV'J?:,E1
on.004Eti
d2,
rJ/1
lOüJ~ ~t/\71011
et-
'
(\
""v
)~
f N ) f \ \ J
C"II
)
ua,
,
Xct/
d
E-IV,
om
cro>7l1V.'f,
)-t'
'111~
Af1vE'1~,
H.ctJ
'la
OJXf:lct
«-
'
N / \ f ) / >
,.._.
...
>/
/ . f
d.lPEi!'>«?J' ,
!cJ{
7E
xa,
q>1>..ocro<po~
ov~
.«µ,cpo,v
p
ov~,v
(plJ\.0111,
\
(J
...,
_,.
-~
' ,
Cl..J
r l ' .
tF1
o v
ttiJt?Juµ'!-Lt
71,UJ
a.l\»,,_,~ctv.
Ve
non.10 um am1coru1n
o-
piniones,
,
,e
ru1nctian1 proprias fententias delere, veri
in-
,,
t .
Ge
philofophi, ad , 1 eriracis pra!fidium,atqt1e conferua- ,
1onem.
~d
a11tem
Qel1a:cquidcm
fugafatis illostuca~ ·
t'
l
•
' I (
• \
,
\
•
I
l
• '
,
,
\ ' I
J (
\.
J
. . \ \
1
...
I
\
,
'
•
r
..
....
..
- \
..
30
IVL. ·
c.
SCALIG.
DE
SVBTIL. "
t
,
t11r:
niñil facilius demonftratu. Etenim
fi
fu
·
nt
in
mente
Dí~
· ,
uinaform~
rert1m harum
vt
informent:
Deüs l1~c
oroniá
it1formabic.
~odquam
fic
abfurdum,fatispatet. Ql9~Ii
non
ihtormant: iam nihil noui dicet Plato . _ Nen10
en1~
, '
hegáuit
Vnquarn
: Deuffi,
eífe
omnia. ~arn
~plCüfus
írfe
. - - .
quoque,qui forte quadam corpufcula
1lla.
co1r~,
atque
d1f¡.
•
folui fcribir, ad orr1niá conficienda, refic1endave: Forten\
ipfam hanc
pro
Deo
fuo
co · gnofcere cogetur nece~ario':' -. , ,
ca1nque,omnia
vt
fit,efficere. R.ecentiores vero Ion
gema-
, · -
giS
diuerfi abierc.
íi
namq;
Ide~s
i:_]ihil
aliud,quá illu~res 1
_ -
,
MeiÁ,h.
nociones quafdam
effe
cenfue ·
run't:.Atqui
hótiones
ace1den.
- ,- _
· tia funt.
Idere
vero etiam fubftantiis nofiratibus noBilió-
•
,I'
, res. Hoc enim eft
~n
.
wJSp~m~:vt
& p · er
fe
exiftat,&
alia
íd~
,
' J , ipfurri a
fe
acceptum
vt
fint,efficiat. Itaq;
~·®'n«¡a~v,n
" á .. : ,
-:
qt1e
(ubftantiaeft, neq'ue
ac~idens.
Non
eft eni!ilih
fu
· bi'e•
,,..
> \ /
..
.
lto.
Non
igitur
accídehs.
Non
eft fu~ftantiá,
fi
con
gene-
' '
. . ris,co ·
gna.
~ tique
fui
iy:;eS~,
quod hic eft accide ·
ns,
aútor ~ '
ftit
IN¿t,t.
Tantum
abeft vt fint nótiones. Notiones enim , fuht reru . ni
'
\
,/
. íignain intelleétibus per
fp
·
eci~s
cOghofcentib'!s. _ Idé~áu;- , -
tem
ponuntur
pro
ca1:1ffis.,extra
1ntelf
eétum
noftruru.
1 .
'1
, \
,.
•
,-.
l
· t , . De
generatione-.
"'
/ )
• •
._
' .
..
'(
\..
1o
' Eo v é I T v it · ergo
de
agentts poteftát · e
form'á
: · ·
Q3i
e
··
du--
.
. . cit,facit vnum
aél:u
ex
vnó
i~
poí:e11tia:
q · úi Íntroducit . for-
'8t1/,t,/if?.
ffiam in
materiam,
facít ex
duo
bus
aéh1,
Vnuin
a •
ét'u.
Non
'-'
_;,,
quídé
ex
auobu ' s aétibus~
Longe
enim ~liuJ~ít.
Nam
·'
f .
• · appat · atum inateri~,quifirpe.i; pr~uias quatitat~s altera = n- , - · / , .
do,
ex
materia
in
poten tia fi~matetia acr ·
u:
id
eftiqure
tune
_ .. - .
l.
íi~
exiftit fine
vlla
ca
_
uífa.
· qu~ip[a · m
faci~
, aptam td
fuféi--
. _
\
- . ptendum for1nam. Atque eodem momento i ·
pfa
poteh 1
tia
__
__
materia:,
qu~
erat
in
potentia
fit
poten tia i~
~d:u.
Qu.!ppe
,
qua:
pra!fto eft, finevllo alio adiúm~nto, ad
formam
· reti
...
_ :
_ piendam.
Sic
forma,
qux
ad
, id
vfque
mo1nentiJuer .
at
in
· ·
agenri~ pot~ftate, producii:ur
ah
ipfó agente ñcuti forma \
_
f~am~1
afabr~:
flc,aétu. vt fit,fit: atque
.ab
in
mate-
---
rram 1ntroduc1tur
Quarc
ex
materia, qu~ eft - in atl:u & - ·
J
Ftm .
fri
ad:1
qui
eft
i?
aélu,
fit
vn
.
u!11
~étu: i~
eft,
comp 1
ofitum
~a-
.-
,,
mo
~e.,
ter1ale.
Ex
h1s
P?tet
a1nb1t10 fentent1~ re,entiorum. Aiunt 1
" • '
·
•bt/11,
,~¡
~.J~~io
~ot~~-
de
1.11ate,rix,
eft
prxparat}o
,,,
\ - .., 1
materia:
.r , - ( - )
' -
\
) / ,
.
,;:_
•
....
'
-..
- - \
- I
...
....
\
,-.
•
1
- -
\..
\.
..
•
,,
t
,a
t ,
í -
\
'-'
'
AD
CARO.
EXERCIT.
VL
. .
. '
~atcnz
ad
formam recipiendam.
Qg~
pr~pararió
fit
affi~
duo
incremento,
vfq;
dum
adfummáeuaferint perfeétio- l_
nem.TunG
cnim
ad
; fubftanti~
~uoq;
formam
peruen:tum
.
'\
/
......
,
cric.
Etenim
perfeétioné
illá for1na neceífario co1nitátur: , , ,
nec vnquain
defcirit.
PrincipiO
fi ~dultioform~ etfetapud 1 / . , ;
. antiquos pr~paratio,cú pr;rparat:io fiat particulatim,for1n~ ·
l ,
•
.,
,
•
,,
quoque pars alia
poft
áliam
eduteretur.
Eduétio enim
in~-
tus eft.Omne autem motum diuifibile.Pr~tcrea non potcl\ . · e
•.
_.
· etfe in
Préepa:ratione
perfeébo. Perfet1i0 enim poft illá eft: , , . . .
·"'
• '
__
, quippe forma. Ipfa
enim
~n)i.Í¡cgo,, eft: nó
autem
fu~u-ni
s ; · illud accidencium accrementú.
Q..gée
vox
hic, vttemperati
1
r-
· . l'hilof o
phi
adn1odum eft ambitioía.
Tum
nimis humiliter
, . _ - ~e
for1na
fentit: quippe quam
C(i)Jllitem
f:1.ciatillius
perfe~
- , ,
···
, aionis
~ccicletjtalis.
Ipfa
, nanq;'fOrma
illoríífª'ni:acci.Qe11i•
· , ' , . · ,
,..'
.
-¡
tiú perfeého
e!t,
·
Atq¡
ba?
' c funtillius-quaft apparitorCs:ip~
- ,
,-
> \ autem
princeps.
~od
vero a~t,
forma
nunquam
..
deferi
--
,
- _
··".
pcrfeétionem
:vbi~1am.locotúformailla
e~
,
;dum
noñdu111
,
¡.
adeft
perfeétió, :
i1110
veró
dum
_
perfeél:io
nullieft?
Eft e ~
nint
"
1 , , ' · ~effedio,...hic-éx eotíi numero entiÜ,qu~ nó ~rit,nififiant~ , -
• , ,
QuippCi
fu}>teffius
graduS illius alterationis, qui
eiufd~
gC•
-
•
1 • ,
neriseftc:tum
priecedentibus. O~apropter hacdcreitafen.: ,
,,
-
l
~ '
• - .
I
.......
l
\
-
\
..1
(
.
¡
,..
j tien~útn,quemadm@dú
fupr3.
dicCbamus.
Pof.mam
eífe
in . - .
(emine
<
éanino:
c - ui0s in poteftat~dicitureíf~;t1uiaféméeft -
potens
dare
formaru,4ua.m
in
fe
contirietj
Eduéitur autem :
( ;
de
ca
potentia
remot
,
a'
qui eft aétus prim :
US
'ad potentiatn
-~
_--:'
1 • propiqquá,qui
eft
aélus
fecundus
, : fcilicet vt
forma
íi
, tin e.t•
. / , dem materia ad
eum,_
mod uin quin ullis ege~t , a~inic!Jlis~:
:
.,
. : . . \ vtñne fuofruatttt,ad
que.in
cómparatú cft totum
éoIUpoft.,,.
' · ·
,
tu.m.
Eft
igitur
· d~cl~tandum,quo
educa~ut
rnado
pctpra:.
parationem : fiquidem ipfumct
for1!1a
eius
prreparatiOnii , ,
~ - - - ,
\,__
_ autor
ítt.
Jpfa
enim fibi & alterat totum,&
difpo11it
partes. - , , \
.--
.,
, ( -
-~
Ipfa
igitur
educeret
fe.
!taque
non
b ,
ene
dicebant i Ct\m a _ d r
"'
- ' , ,
fu[lJírHtm
peruentú fuerii petfe _ étioné - pr.rp.a'rationis j
tum
.
.,.
1 , fpre,
ye
~d
fubftanti* quoq; formalll peruénl;ttur.
Eft
e.oiin
,
1 , ' ipfa f otma
an
tC
exiftens. Ergo n~n
ad
eam perueni tur,,
fe~
• . ad eiusaélun1: quo ipfius
deinc_sps
vfum
capeJlére
poilir • . ·
...
,
":
,
Veteres--autem
4ixerunt,
edu_ci
:
q_uia
putabant, , ab extet :
n<J
_
_ , agente
fíeri
id.
C:rterum
eft
em~rfto
· potius,quam
edt1ét
~ io. ,
..
\
At
iidé
r~centiores
& arbitrati
funt
, & prodii -
eruilt
1 cxtr~
.:-
!C,
'
· · .-
-----
~-.
-
....
- -
--¡
__
---
\ 1 • \
...lt
v~
_
.,.
,._
,\
'-
.
\.
- ,
~
,I
...
-
-
,1
1
t "
)
-
'-
' 1
•
'
)
'
I ,
tfl
- ' . .
/ ,
..
. - '
I \
,.
\
\
\.. ,
\ I I
\..
- J r ,
l
'
..
v
1
(
)
\
\ ( .
I
f
\
\.
1
'
I
'
p
l
'
J
'
..
/
'
..
•
32;
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBT!L.
fecus aduenire formam
omnem,
atque
introduci:
fed
ira
demum,íi
ei
materia
iam
fuerit pra!parata.
~amobrc1rl
nullo
modo
eor
u m fententi~ partes coh~rere poífunt.Sunt
vero
e~:
·
Formam
educi,
per
prcrparationem n1ateria!, e
< 1nateria: &, For1nam extrinfecus
introduci.
Pra!terea
fi
ira
e_ífet,
n
'u
lla
e~et
reneracio.
e~
enim
ge~e~ario?
generan-
os,
tx
generat1.~c,duo
funt
1n
nuinero,1n
fpec1e
vnum
:ve
e11
in feptimo
Sapienti~.
Autigitur
erir~quiuoca
on1nis
"
generatio
aut etiam nulla.
Neque
eoim
formam
dederit
, ' 1~damantius catellt1s,.
fed
mac~riam tantLlm Therionillo.
Tum
erit
Therionillus
Solis fil i
us,
auc
\r
eneris, auc
alius:
f1cut
& niqs;& alia,quon1m
generatio
e fimo
aut
e li1no
~..,;
quiuoca
eft.
Neque
fimilis eric ~dainarltio
Therionillus.
A b illo
nanq;
materia
µne f
orm~
deduéta eft. QE,inetia1n ·
prxparatioi1is
autorem
fa~iu~t
femen:
idquepofreaq · uam ,
in1ptilíi1m
fuerit
(fic
enim1loquuntur; a matricis ~alofe ad
~o-endu1ri:
qua
ex
aétione infttuctá
materia:
tandem
for....:
, ~an1fufcipiát;
Qga~
opinionem vaideirilprObat fuhriFf-
íimus virDuns · .
Qg
_
tppc
'
ne
· gat
irí'
. ca+pore vnifortni aélio-
·.
nem
vlla1n:
cuiufmodi fe1nen
eft.
Vettim
de
hac difputa:-
tione
fuo loco
..
nunc
·
aliam
ig:fiftan1us
v'iarli.
Siext11nfecus
·
, venit
forma:atque
interea, vt fcribunt · ,omni perfeétionum
,,.--
genere
inftl:ttitur 1nateria:
ab
aJiquo intus, & _ qual:tates,& ·
quantitates, & numei·os ', & ordtnes; & fitus apparari atque ·
r inftitui neceffe
efi:
O , enique corpus
ipfu1n
·
to~m
fabrica•
ri.
Ha!c
fabrica
fi.t.,au
t - a fubftantia,
auc
~b accidente,
aut
ab
~,
I vtro _ que · .
N_on
ab
accidente~olo~
pr11lium
q t iia
nuilun1
ac~
-.
cidens agit, nifi
per.vi.t?
fu~ fu~ftanti~ ¡ . Deinde
quia
·
r1ul-
lum
accia~n , s ~gnofcit. Ill~ veto v~rtus tan1 nohilis
teµ,pli
. archireéta, fapieñtiffimá ab ~mnil1us pliilof o p - his
iudicata:
eft · . .i:dificabirur igiturafubftantia. _ _ At
hic
for1na,
femini~
'
-"
eft.Sane ·
fen1inis
forma,
ft
non eft anima,
br
· uta res eft.
Et
fi
..
1
fabricat,
eft
~.:¡u~lis
anim~.
At
increm~rttis, & · amiff~ car-
nis · rep~fitíone ,
op.us
illt1d
anima: eft. Erit igitur in
femit;1~
aniJr!~
f~r111atrix,
ante~~deñs
animam,
cu ~ i p • átat _ illud
<lo-
/ n1icilium. ~
Q..3are
prior illa pofteriote hac fapiet)tior,
ac
no-
1
r/
bilior.
O~e111admod1i'n1
nos · anteit
p0teftate
· ac ·
rapientia
Cr~ator
Opt.Max
. .
qui
noftra
ha!c
vtenda ckditnobis.
0-
., , rortet enimfabricatricem
~ll~ní
nó ign~rare,quid,
quan-
. ·
rom
)
I
'
•
,
,
._,
1 •
'
'-
-
• l
'
/'
\ ) ) \
,,
•
rum
•
ficat ,
•
bcc e
· nfin
•
en1rn
•
.
gn1tt
faxai
ho1ri
fu
p
c:
1
pe
e r ,
•
per1
c
caufi
Iccir 1
uunc
• icur
caot<
-
nem
I1
fani a
forrr
adm
aél:i
c
•
C X
tl~
&a
o
. .
•
v1i·,c
1
datn
ex
1n
~1 1 a c
fupe
1
s
rna 1 1
míe
•
ed
ira
0rc1rt
.Sunt
. '
·1~
e
)
1
fi
ira
eran-
1m:vc
•
1
n1n1s
:derit
1illo.
tlius:
llore...;
.illus.
•
:t1a1n
¡uam ,
>re
ad
.
for....:
>-tilif-
,
.élio- ·
JUta:-
fecus
·
, num
:es,&·
•
Lit
ab
11
ac+
- •
L ·
r1ul-
:n,pli
ticata
• • •
n1n1s
: . Et
fi
: car-
min~
,
a
<lo-
.e
no-
' .
~
ent1a
).
0-
1u~n-
tum
..
AD CARDANVM, EXERCIT.
vr;
3i
rum
opus habeat illa altera ingreff ura. Ergo cum cor
~di-
ñcat,fcit,quidút vitá:
c¡Um
alias
molitur_partes,notu~ ha-
bcc earum parriuín & finem, & vfum . .
Sic
formafabr1cans
· n
fin1ero
corpus, ñobilior eft,
quim
forma
informans.Eft 1
enim principium D:Iººe?s,~
~!ficié~s,&
dans han e ill~.Gi- .
. o-nitur autem mus
1n
qu1fqu1li1s,
&
1n
luto
rana, ficut 1ntra
faxametallum. Sicenim philófophus intellexit: a Sole&
ho1riine l1ominem generari. Pendere
fane
noftratia
hzc
e
fuperioribus propcer~qt1iuoc:m co~nexionem: ºº?
pro-
pter v niuoca1n . elfélhonum
co~un!one~.
Sunt en~m
fu-
•
peri ora
q_uaú
f
ormx
conferuatnces 1nf ~norum.
Q.!!1a
h~c
caufa
ipfa
cau!fart1m
tuecur
ea>
qu~
fectt;
per
ea
quz
fec1t •
Iccirco
moucmut,qt1iamouentur
il1a:
& viuimus, quia vi-
uunc:
&Fumus,quia furit.Argumentu1n vero
illudRheto-
icun1
eíl:.Sifirrius excrinfecus aduenienté recipit formam:
tanto
maois recipietfemen. Canisenitnfemen pétfeério- \
-
nem
illa~
ob
tinerJa
Natura:
·
vt
poffideat ,
non
Vt
roget. , ,
~modo
in
olex
talea & corpus eft, & anima olez.
6.Error
deteflandm
de
fortuita
hominis
1
..
'
generatione.
,.
\ t
•
IN l1ocerrore poíl:quam diu peruagatiiünt,in
i11amia_;
I
,
fanian1 iocidere: Siderum conuenttt lieri aliquando poffe ,
formas, q
ure
il1
materia
ita im ponantur, vt homines
hunc
·
ad modutn enafci queát.
~bus
qua:fo
Ca!lorum
circu1!1-
' ·
ad:ionibus id haél:enus compenum eft ? Aliquando
enim
exci:i
ífc
.
An
vero eciam Pyrrha:
faxa
nobis &
admittenda
i\
,
a.
g oo. e _ n~a,&
re_cipie~da
funt:
~re
fa~ienter diuinu; f s
v11-,cu~
ahb!, tu m
1n
de~_1mafeéhone
quxft1onum:
~-
· .
cla
tn anunaha
t.nm
e~
alus, t~m f?rtuita origine : quxdam ,
x
1n•
cuo
tantt1m
co1tu
nafc1,
fcr1pfit:
vt
Horno.
OJ!ilocus
a11
ad t e q uoq ue pertinear,
fuo
loco
declaratum efi.
Sed
ad
fuperiora r uertan1ur.. ' ,
,,
7.
Pro6at
faperiora
ex
· c,,Ariftotelif'
fententia. ,
SE
. n & · riftotelis perpetua fententiaefi:in femineani~
!11ª~n
1~e
í fe,
9.~~
úbi ~orpus ~ab~cet.
~madmodu1n
eft
m ieptuu~
d1
_
µi~.e
Phil .
of
o phi.e
.Seµie.n,
inqui~eft
ficut
ar- 9 - ·
e;
- .
•
• l
.-
\
I
\
.....
I f .
•
I
( 1
' )
l
...
I
\
I
•
I
•
1
I
,:..
'
.,
..
,
(
1 -
...
r 34 · -
IVL
. '
C.
SCALIG. DE {
SVBTIL
.
--
.
· tifex.Habet autem artifcx formam in
fua
poteftate . Itaqu~
toties
in
iifdem libris
ait:
ex
domo immátetia!i
ficri
mate-
, rialem
domúm
. Eamfaneformamimponitmafcriz:nór1
autem cxcípitextrinfecus, tanquam hofpitem,autinquili- ·
nam:
fed
habet indigenam,atque ®To(f)u~.
Sicuti
fcribitur
longo tra _
d~
d~fpu~atio~is_
in
f~cundo
De
_generarion~
~n~-
7
rnal1um.
Vb1
a1tan1rna!
1ll1~s
v1n1
corpor1s
effe
cónd1tr1ce.
5 Et
Ífi
primo eiufdem
operi~:
poteftatem illam dare forrná,
&
impo11ere
in
rnateriá:
veluti
faber
inditleéto.Et in
oéla-
12. uo tranfnaturalis Philofophi:r: In
fe
mine ftatuit prinéi piú
mouens.Agit auté naturalis
ha!c
poten
tia
íincinftrumert-
tovllo: Nulla erlim qualiras, homini ñora, potefi
eífe
iri•
_ . ftrumen turh ' ordinátionis,firus,num eri,fi gur.e)& aliorülll
-
ciufm
- odi: fédfecretiónis
tanrurn,aut
concret:Íonis:denfa-
. tionis , áut rarefaétionis : exrenfionis, atn cótitraébonls :
' coh~fionis,
aut
abiunéti~nis: afperitatis,aut lenitatis:du-
riti~)aut
111qllitudinis:
!
ifciditatís,aut
atídiraris.,&
a1iorutii
talium, q
u::e
con
fimilt6us patti
bus
creandis apparata
funt
2.
8 a Natura. Idem
in
feptimo
oiufdé
trac1:arionis
~
fpeciei
cauí-
31
famin materiaeífe profitetur , &haud ita multopOft:
mo--
,
z.
Phyf.
t~m
ad
generationem dicit a
fa
. cultate fieri,
qu.:e
irí
femine
-
Sú.
ineft.~naturaliadifferuntabiis,
qureartefiunt.~nqui:-
bus,
eius
~¡uo~
funt,principium
extrinfecus
formam fub-
•
•
,,
, miniftret. Sedfecumhabeant formam ipfam, atquejn
fe.
Neque propterea
fiei;i
f ormarum
inchoati0ne:tt1
,
Vt
ql!i-
dam Auenroift~ coffimenti funt. Forma
eni'1n
eft
pe,rfeéta
intusibiaétu.
Nil-i
etlim eífetaél-u,
non
vtique agereppf- J
- _
3.9
.
fe"t.
J\tvbiqUePhilofophus
de
ea
loquens,
ait:
711,
xi,~~"
&u.:'111"
'?rosii..
Nam quod ait
j-t/J
_ J(Jµa inelfe: hocideo dixit,
non quia egeat alia fubftantia-fefe elicient~, atque perfici-
.
:-'
~nte: íic enim eífetinchoata-:
fed
quiacaretinftrufilentis
.r.
1
811/Jtil
. ·
exp
reffi
s,
q
ure
f µnt in eius poteftate.
San
e
ft
e.ft
fOrm
á
fett1
i •
...
,
,
/
¡ ·
..J
nis
eadeñ1
nunc,quz poftea futura
efr
animal
fs
,&
qua áHÍ-
, mal erit hoc,quod erit:ficut animal eft animal
adu
per f
or·
·
m~m
in
a~u
:
it~
femen
e -
ft
ad:u
femen
. , pel'formam
1n
a• "
- I 3
étu.~
~re
aperte
in
nono Metaphyfices'
rO
x111i,
C41,e.,,,Ef
1
- - · J;¡
e;"'"·
se a quia femé propter animal eft ,d i citurl¡
..;
iccirco
·-
effe
animal
· poten
tia
: .
oh
eam
cauff ~ m
for
1 na feminis
dici
-
, ,
-·
tll
r
eífe
i n po f entia: quia eft i n poten
ti
a
ad
animal,
_ fednon
. \ . .
...
J
,
,
•
,
/ ,
,
/
1
•
; • • , - r ,. ' ' . , . \ . ª "
V'
., , - ...
..
I ,
,,
r
-
' - \
...
,
Jfe1
íicor i
A
•
1nan
ilia
p
habc
infir1
• •
cr1
t 1
do
i
r:
.
P1·im
in
fir
1
mis
. ]
lid e
•
DllD(
fum ~
Hu11
1
parte
uer[u
res
fe
pore
rum 1
•
rrs,qt
inla é
te.
él
i
on
vnun
Spiri
hum
e
com1
n
onc
fi
ne
i1
.
...
~
r1
c
11
1
mane
tcfta t
, mam
am
[ taque
mate-
e:nori
l quili-
ibitur
•
. can1-
. .
;,
1tr1ce.
. -
Jrma,
oéla-
. .
,.
1c1p1u
mert-
fe
iri•
orüril
.enfa-
•
•
on1s
!
s:du-
orutii
afunt
cauí-
mo-
•
mine
.,
1qu1~
fub-
infe.
•
qu1-
feéta
l
~pf-
)
:1~a-,,
lixit,
·
fici-
•
~iltlS
•
át11-
for•
na•
r
~ªtf
•
1rco
! ici-
1011
ad
....
'
AD CA '
RDANVM,
EXERCIT.
vr.
31
eJfemen.Cztcrum dehocfufiusalioloco.lnfccundoPhy-
31
íicorum,femen
pooitpro
caulfa efficienti.
8. AdturfariorHm argumenta diluuntur.
AR
e v M 1 N T A vero,
quz
crcpidationem excitarunt
inanimisPhilofophorum,facile diluunt~r. Suntaut~tria ,
ilÍa peruulgara. Primum. Semc~ eft v~1forme.
~rg?
non
-
babee aétiouem. Secundum.An1ma,fi
1d
ageret,1nd1geret
ínfirumen~o. Efto fpiritus.
At
fpiritus eft feminis pars
Non
,
cric i
o-
i t L 1refficiens
tí
eft materia. Tertium cum hocfecun-
do i,len1efi. NihiÍao-itinfeipfum.
Ad
h.ecita refpondeo.
Prlmum quodfupr3.~icebam: non
egere~d~orman~~
-
in ftruln éto,
fed
ad
qttalitates fecundas qual1tat1bus
vt1
pr14'
,,
,
mis.
E(t
enim femen, vt ali~ res naturales: non folum quid,
\ , . .
d etian1 quale. Haberigirur ~alor~m,nonamacnce(1s ~- _
ni1n
conferua t tan
tú
} fed áb
an1mal1,
puta can e, vnde
em1f-
fum e!t. Eundem inquam calorem numero,fed
non
totu~
H
1111c
etiam fpiritum appelles, licet : qui
diffufus
in orno
es
partes, agat in alias feminispa~tes! a
qu_i?us
&
rac~one
~li•
1 •
uerfus eft, & re fcparatur: úcut
1gn1s,
qui
1n
parFes
1nter10-
res fefeinduitluti:quod coquir,vr
refta
fiar.
Qgippe in
cor•
pare
quoq ~ iam perfeétofpiritus
aguntinhumotes:quo•
--
rum
camen
pa1~cc
s funr.
Non
eft igitur fpiritus pars corp~-
ri'S,qux
f o rmatur: tamcdi eftvnainmaífa: veluticoagulú
..
in laéte .Efr i gitur incorpore
fem
i nis,ficut a gens in patien.. "
te. l' onfep r atus Ioco,qui
fenfu
pcrcipiatur,fedintelle-
él-
i one.
Excn1
p lt í popularein manibus eft.Ignis,&lignum,
num funr. Diccnr. non
cffe
vnum
verC.
Dabiturergo vnú.
<'piritus innacus habet calorem,haber&humorem :talór
humorem carpit,atque depafcirur. Deftruirigitur-quanto
comn1odius Atchiteél:us illeincorpusaget, quod perficit,
•
on defiruit.Vtriufq; enim.aétio eft. [email protected] ,
C
L1t
idicebamus,cgetrtullo? Mouetenimanitnafpiritum _ 1 · _
~ ne _ i n~rumenro,cum mouemur.
~reigitur
non
pOteoó
'.-
i-1
c
111e
1 nftrun1ento figurare ? Homines ionaui, fenfuum
manc _ ipia tero
e,r~
inftruinen~ü atrr_ibuurtt fam
diuinre
po-
tcftar,. Terca nonne defcendu
Úne
1nftrumcnto? Interfor- ·
•
rnam eoim,&m ~ retiam nullíí corpus irtteretfe neceffe eft.
.am
quodcorpus Ca:lefte interanimam&corpustl:atWt .
__
·
- - -
--
....
I
....,
. . •
e ii, ,
.,.
/ - - 1 I
-
, -
..
•
,.
)
-
-
-
' r
•
,
-
1
f
•
.....
\
,,.
I
/
; I
.......
.
,,,.
'
,,,.
....
L..
•
l
•
I i
1
'
) ,
\
J
•
'
J
,
-
\
l
\
.
\
•
IVL
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
'
'
•
Ariftotel~s: id materi.e
obt
i net rationem. Alioquin
ire
t
ur
in
in.finituni.Sicpofteriora duo foluuntur argumenta. Pri-
mum
autem , ficuti fupra dicebamus, Scoti eft. V niforme
Don nifi vnicum optis facerc
poffe
. Hoc effatum,fi vniuer-
fali accipiatlir ~gnificáto,fa~um eft ~alis
en~m
cOrpu~vni-
forme eft: &v1demus,quot, quantaque factt.Ita1ue1nte1-
· Jeél:ione adiuuandafentcntiah.eé, atque addenda illa: Ex-
tra
fu
poffe: i ntrafe nequaqliani, Negamusigitureffevni-
forme femen. Hoc iam
tu1n
prímum
ex
ipfa
vnde
excoquitur, p a tet. ' Neque enim fanguis
ipfe
vniformís eft ,
ltaque ab omni b
us
membris de t e
rg
i ,
vetereS
arbicraban-
tur. Id _ qúod tametfiimprobatP h ilofophus,
om11ium
·
ia-
,
men
pr i ncip i a inem
brorU:m
in íeipfo cohibere
dicit.Muti"."
lu1n i ~ circo canem intefiri canis parentel?l eífe. i
forma
v~
ro
ipfa, id eft anima, quanquam _ eft vniformis, acfimpiex,
, , t4men eft principium
Il]Ultiplicis
poteftatis.
Id
quod itá vi-
, deridebet
in
Scymnifdrlllatione:
Úcnti
'a
pparet manifefto
, 1 , inipfa perfeéri iamcorporis
reéti<?ne.11onf0Iu11,1
enim di-
- · uerfa
po
teft ;
fe
d etiam contraria f
aci
t, , . · < . ,
\.
• / r I
9•
Aliaduoargum~ntd.
'Etqud!-jitpo-
,,
te~t~·a
feminú . . ( . ' /
1 • • • •
-
--
..
'
· ~ s v
PE
as
· v N T alia quoque
argumenta
dtto.
Primum
'.
cft
:
Si
canis anirna eífet aétu in
fenvne:
canis femen
ellet
canis-.Aílendor.Eftenirucanisíi;np~rfeétus,catenstantUm
articulátionibus. Alterumfuauiufculum eft.
Sí
anima,in-
. : quiunt,effi:tin Tritjci,puta, [emine: quod annu1n,aút
ain~
-,
·
P-lius
feruetur : qul
fi~ri
poffit, vt efficiens
caufa
íic
otiof;?
SM/,til.
Refpo~deo. · Falfam eíf e hypothefim. ~tÍof~n1 ' e~im eft :
. , quodcumdebet,autpoteflagere,noh ag1t.At1ll0 tempore
\
fem{nísilliUS
animanihilaliudhabft
agere,
quam ) viiuiñ- 1
care materi ,
amillam,
quod & facit. Fabricare auten1 non ·
) pqtéft, quía extra n1atricem fuam
eíl::
qui ppe extra terr~ ú- '
. , . num. SicarboriS.animan'ihil.edificathyeme. Opus énirn
, ; '
.,
habetadiu1!1ento. Atqa.tnameftfemini potentia? Habi-- ·
tus
ad
recipiendas ad-ionés primas anim.e :
qure
funt,con-.
•'
formatio,& difpofitio: vt in conformara & dífpolitam
em.
bra
recipiantur ad-iones aoimre ali.e: velutí motio, viúo,
,
,,
loqu · utio. omnia erantin po t éfrate
animi
ante,quam
,
..
-.
• 1 1 , -
,,,
,,·
' ha
beren
t
1 -
,
-
• l t
' 1
I \
.,,
)
habe
r
• •
c quam
fe nftt 1
micil i
•
. H· 1
mal,
\
cume
1iuevt
ccnda
· perfu
• •
1g1tur
arbor
•
can1s :
betan
•
olea:,
,
aqua
fcftu.t1
.
Jamp
t
~uod :
gdalo
I N
parsa
rire
di
1
•
quod
tuus:
..
in
tot
1
fu
s , 9
mam
•
accre
t
l1abe1
fl
am
r1
'\,
retur
Pri-
,rme
.uer-
•
vn1-
1te1-
•
vn1-
rnde
eft,
,an-
. ,
l
ta-
•
Utl-
lVC
1Jei,.
•
l
Vl-
:fto
.di-
. ,
• '
• •
um
lfet
·ft.
' .
rre
: fi- 1
'
:rn
ll-
>,
rn
lt°
" '
AD
CADANVM,
EXERCIT.
VI.: .
37
habercnt cauffam expreffam materialem. Hanc
vero
poft-
enfit Themiftius in primo de
anima:
~iiµ~m
fw
effe
do- i l
micilii architeébm. , '
I o.
Q_!!JrJ!l)4oJi
femen
e!f
ff,nimal,di~~
·
pqjfitge,zerafto!
' ,
,,
_
H1
Ne
fubtilisinqUHiüo < excit~ip~teft.Si femé~fl:a~i-
mal,
qt10
diximus
modo,
nulla
v1deb1tur
eífe ge~~rat10:
cum e íeminc canino canis fit:
fed
redaélio form?!
?-~
~étú,
1iue
ve
f ub~ilius dicamus
promotio
tan~um
~d.
o~~ia
ccnda. Sane vero
aérll'~fl:
intus forma,
noQ.
fenfu
pe;c~pta
•
·
per
funél:ioqes, fed
ah
intelleétu per rationem. Genera~
igitur
arbor,
~um produoit femen.
Non
autem generatur
arbor,
cum pullulat e femíne. Sed tupe genera~um
quod.
_ ,
erat imperfeél:um, perficitur.
Sic
canis non gignit,cum:na- - ,
f,iturcac~llus, fedcúmfemen gignit. Sed obiicient. Ergo
can
is
aqimarum plenus eft.
Non
fequitur. V nam enim
ha-
(
I)
b~t
an
in1:im,qure
plurium f ufficit generationi.
Sic
tµ
ramis
~lea:, in quibus mult~ funt taleai, vnica
tant~~
?~ima eft:
aquamulc~.~dautem
non tuncfiatgeneratio, mani-
feftum cft.
~ia
in ipfo coitu
mµlci
~hiere ante feminis
vl-
, - ,
,
~am
penitus
in
,·tero aifpofitionem,
aut
a.ff~él:ionen1.
Id
suod in plantislucµlen~ius videmu~.
~mortua
~~im
amy~
gdalo
fatum am}'gdalum amygdalusfit. J
..
_
I.
An
cat~l!i
anima jit
canis
patri~
r
,
•
f!t11tmtJpars.
IN s v 1t e I T tarnen alía qureftio.
An
gentti animafit
pars
animz
ge~itoris.
Cu;
non?
DiU:idit~r
~nirh
?-4
mate-
rite cliuiúon~nl materiali~ anima: ~otaque eft inr~i parte:
quod
in plancis manife~um _ eft. locorefut~t,µr
error
,
tuus:
quemfuoquoqqeincampoexcuilimus~~~í~aeniin
in
coro anim~li cfr,non autem
in
,ordetantum,
vt
di.cebas. -
e fedeen1íctebas "
e~usvim
permembra~~~era~ aqco~ -
•
.
•
)
1 1
•
'
•Cus,
qure_
a~tura,aut
DCfeffitas
exigeret.
Gignit autell)
ani
...
mam
~01~a
íi1i
promotion~,
~dem
fan~
· ,;aµon~,quain
accret1on1bus
in
dµit
fefe
in alimentimateriam nouam.
Et
I1abemus
prre
ocul~ exemPiú,qu~madmodum
atam¡>adis
amn1a&mmi
ex:ci
p~us,
il!a
~ihl.lo
fecius
integr1 te~a~ ,
. e
3-
. . ,
--
I
\
/
. .
•
..
'
1
...
•
1
I
\ I
I
\
\ (
'
-
•
•
--
I 1
f
,
'
./
,
I
----
\
'
•
•
-
'
•
' )
•
,
\
..,
•
\
,..
,
lVL.
C.
SCALIG. DE SVBTIL.' -
r
nente.
An
·
ima
quoqQc
ea, q -
ua
primum viuitf~tus
homi~
nis,etiam a
nOftris
Theologis habita eft pro vegetatiua tan"
tum. Deinde
fubi
t fcnfitiua. Tum hisabolitis anima noftra
inf
unditur : quod & diuinus vir illuftriflima fententi? de-
, · clarauit.
Hzc
enim fcri~untur in .
fe-cundo
De gencrationo
5 animalium ; ,;~,~Ji/o~
m-n
IT7íTÉpf,(gf,1t,,,
,G
nt
1'V~~~~-
.
tc.l4111-
(j:"IWv
rpv-n.'i,
.3:n
~w
-do)
<j,¡,,'lf'i,,,!v)
'éx~cn
'f
ux4J,
(/)oe,,-
,
1
1\
•
ti
t - , _ , _ •
/O
,,._
,
""'
_{!.
• f ,
eo11.
DI
o,
T.t
~:TDJJ
ei1l&t,'Jl"tUfJI
7DW7WJ
~"~~
.
J!,.CIC
'lle.~~
~U,.
~;¡~
~e,4
q-
t4J
M,
CM
lÍ,'/Ao;r,
(/,
De11sp
. ó
11.
~¡ó
r.
~ 1
"3
.Ju?.
IM
'k
..
f \ f
,\
?_.~ I
-'/l._
t/
l\\
' \ f \ .
Al.
f
t\
e ".fU.J .
~J
- W,J.
":)INOV
ó'Jl'•
v,ip
6)
fJ
¡
7;WJ
..
10~1l1'lo/
, -
J(9'P
WJ
7J(l.._
I t - •
...
R'
,, / _
2',.~
' '
_¿
,..~
«I.J
Jf~"lrO~
i -
~J.
«,~
)'VS
, 'ltt-f, r.;M01
,_
X.,
tul
JffR'lr.~
•
.,.,
' ~h'
,~~"
í'?J''lf'®'.
Non eft igitur a feminé anima noftr~,
'
~on3.
C~lo,(c;d3.D~q
_ foloauto.rc,&creatorc. C~teraooq
~ifi naturaliafunt, & mate -
ria!
obn"oxia
. .
Sed
de
his
fuo
. lo-
<;q
.-
CoIIIgitÚf
e~go
triplex generatio, V na a iid¿ribús,
vt
muris.
Sic
ignis
ex
fe
. rrQ,8'
:fifi~c.Altera
a
fe
mine. perfettio,
Vn~uocae~imeft. Vt3.cano _ éani.s,abig~eignis.
Ter~
i1a
a Deo : v t
a.n11'}~
noft:ra;.
Qg~
q ~a c~atta
~n,,,
de
trea
...
~one m _
ox
__!}Onnihil,
.
·-
v r . , . _ Y
,,
~-
~nin
cadauere,
e$in
homine11i~ente:,.
· ,
;
osjiteiufll,em
fobfl1ntitt,
• . : .
• •
•
\ • I
J
./'.
'...
-
....
. '
..
..
Fe,
11
.pri.
Q..v
I A -
de
f~rmatóquimur~generatioóe: pertinc,tad
mo.4e
4
j.
~unclocumid,quodiidemibiqicunt. Aiuntenim, OS
fa
..
ditis+. · ,
~auefis_etfe-veru11:1
os.
Non
:enirh
effe_,
:ficur--eft
oculus,
ª"
· , hnd a
v1uen
te.
Cu1us
fentent1~
abf
urd1tatem.
-
fÍc
deprehen
..
- dere licet. . V na eft
in
vi_uente
form~~qua
vnurt'l
eft.
Os~-
farfs
viu~ntis viuens _ eft. ·
Et
pr~díc;atio vera
effh~c.
Qs
eft
. . - viuens C.rfuris viuentis. - Auélum enim fuitfuo
tempore,&:
/ nunc / etiam
alit
· u ·
r.
Vbi
C~far
erit
cadauer:
ab1erit
forma.
\ . \ -
, "' Tune
corpus
ill
ud
non erit id,
J1uod
nunc hoc eft, numero: '
__
~
-:
~rgo neque parte'.
eius
, -
qu.r
vrium
erant per jd, per
quod
,
·_
/
--
~Iud_vnum
eratens,& _ talealiquidens. Vulgife!}.libusidv,i-
, . . ·
uftur:
a_t
vf
uens,
&
~o.n
viuens -
geQere
differu_nt,
ac
diftant.
•
S11l1I/Jjl.
C~ret1g1tur
, cadauens
o~ea
~orma,.q~.acrat
v1~ens
. .
Caree
· _ 1
e1:1amfin~.
Nullum en,m .
e1us
oflic1um,
vtprius. Noneft
, lgituridem,.
(Q_ginetiam
an út eademmateria;ifl feptimo
· ·
Metaphyfic~~
<Íl:lhitauirnus.
Neoue
(\,ni.m
efi,.
vtínartefa-
, - · /
r:
...
'
...
-1'
n..
I ;
\.:li
\
1.$
Q
, -
__.....,
~ ·
•
. . •
r-
'
....
\.
J - - /
'
'
- I
-
> '
....
• -
- - I
r 1 - r '
-
./"'
,,.
/ - -
t-
- <
étis.
Na:rr.
funt
num
mate
refu ,
pefu
vcnd
pauc
neut
tant,
eren ;
rifor
1
•
mue
exn
fen(
f'J,A
a.ffeé
D
~ftc
tcrn:
•
tatlC
mod
Noo
•
fcdr
!'
trad ·
.
ftm¡
mue
cog1
gn
o
vide
Jgitt
Diu
:
Hoc
•
pe
1 1
, ne a 1
~Ua !
r
• l
l
Offll•
atan"
toftra
i ~ d · c-
•
t1onc
<P«,._,_
;
,¡;,,,.
"~,.
M
'
?r.t9r.
'
,ftra,
lOOQ
P .
lo-
lls, Vt
étiot
Ter""
:rea
..
ll.
'
.i I
• • •
t~
tad
>Ca
...
/
/
; . ,
a11
1
1 . en
..
Cz-
./
' S
eft
~e,&
ma.
ero: /
'
UOd
l
v.i-
anr.
aret
1eft
l
ffiO
!fa-
~is~
AD CAR .
DANVM,
EXERCIT.
v.r:
étis. vt eadem
fit
lori~,&
vom<!ris
materia,mutata
forma.
Na:m
ú materia C~faris,
non
eft materia-13ucéphali 1 quia
íunt fub diuerfls formis: non erit cadauerismat~ria eadein
numero,q
ua:
f ~it viuentis.L~nge enim
~agis
difta~t
qu~m
.
materia
Ca!far1s,
&
Bucephal1.
H~c
en1m
iub prop1nqwa-
re fun e genere: quippe fub anim~li._Illafub remotior~:. n~-
pe fub corpore. Ha:c tamen,
vu
d1ceb4mus, vulgo
mmus
vcndibilia
funt. Ca!terum
illi
110n
fcribimus nos. Et perqu¡
pauc1
funt boni 1netaphyíici. Spinoftora enim illafunt,
ac;;
neutiquam popularia.
Sic
Sapientes ,
C~1o
propiores
agi-
tane,
minime
populares.
Q.3i
enim
poft
mediam
· noétem.
crenz
ineat
rationem,
vt
hifce
pallefcat
difputationibus,ir
- , '
rifares
multas,
admiratores
paucos,
imitatorem
fortalli$ - '
inueniet
neminem.
Hzc
autem
adhunc
digeffii11Qs
modíi
ex
maximi
fententia
pr~ceptoris. Is
enim
·
¡n
fecundo D~ ,
-
•
~enerat!onC an~m~li~m
ftc
1ocui•n?s;
~píu~.
d's.
O¡U&I11~~
r~
>.ex7>1cn:·,
et,{, n EiYt:q
fúJ'&eTU1to,,
n
J's
<m.p~.
Et
1n
libro
Oc
l _ '
affeétibus mi~orum: •
rn8,a111s
Óf'tA1,Jft,tiJí>1S'71.,J
udpf
• . - -
/ r
I ; • De
creatione.
,
\
D E creatione vero perpendamus fubtilitatem. Creacio
cft
confiitutio
fubftantiz
e~
niliilQ. E
nihilo,in;qUaUl,
vt
eft
terminus,non vt eft materia.
A.iunt
igitur:
Creatio
eft
mu.,.
.
iatio.
Mutatio
eft affeétus fubftftentis:
quod
Gra:ci com~
mode,~1'-nc:lpx6~,dicunt. Ccrterum anim~dqer~end\ltn eft: -
Non
quamlibet
mutationem
eífe fubfiftentis
affeétionem,
..,,.
'
,I
\
-
•
/'
,
-
.,
l
,
t
y
,
fcd f\ltitation~ fubíiftenris tantum. Non enim m.utat _ io
có-
, ,
...._
"
tradiél:oria. Eft autein creario,muratio contradiél:oria. Eft 6
.
·1.
ftmpliciter: non eft fimpliciter. Ali~ vero mutationes funt 8 " 1 ' •
_-
rnura_ti_on~s
0cundu1
!1
q
ui~.
E.ft
ig~tur mutatio, non rei,fed ·
':-..
; · _ -
cogn1
t1O01s
tn
.re
.Hu1us
ep.1m
mod1
contradiétio
eft:
v~
co
.;
,
,.
gn ofcat
elfe>
e¡
u , od
11ó
fuerat! Hoc illi
acutiffim.i
cum minus 1
vi~ re~t,ita ce?fuere: Res hahe;e eílentiá, & exiftentiam.
DNnl.
Jg1tur
1n
creat1one res,
qu~
haoebanteíf~nti~minmente ,
Diuina: id eft in Ideis:mutationem paífas,addita exiftenfia. · ,
H ,
o.c
falfum eft. Q,gia Deus nihil
creaffet,nifiaccidés~11e1n-
pe
1pfam
e:riftenciam,qu~eíientia!accidens eft.
Nihil
fa~
z
ne adtlit eífe?tia!,
quodeam
faciat
non
eífentiani,
aut
pluf~
--
-·
,
~uam
c!fcnt1am
, Ho,
autem
aduerfatur
definitioni
creatio
~
- - · - - ..
'\
- - - · ., .,..,.J
i ' -
..
. - -
~-
./
f - - f
,
.,,.
/
,
' I
1
I
/
"
J
• '
)
,,
-
V
1
\
-
40 IYL.
C.
SC - ALIG.
DE
SVBTIL.
,
nis.Erat enim
confcitutio fubftanti~
ex
nihilo.
Qgod
i
exi-.!
fientia
eft diuerfa fubftantia
ab
eífentia:iam eífent du~ fub~
!tan
ti~.
fi
accidens : Deus accidens creaífet.
Si
eft eadem:
. '
nihil creaffet. Auenrois
feétatores,exAriftotele,vnam
pu
..
tan
t.
Dicendum
igitur:
non
eíf~
á
I)eo
additam
exiften-
tiam
eífentice, q
Ua!
erat
in
1nente
fua.
Ad
hunc
enim
me-
_ dum non creaífet ex nihilo, fede~ fe, tanqu;im e
materia;
quod eft impium.
Sed
proµ1
pfit formas nonas, illis ftmiles,
no11
vniuocas fimplicit~r,fedanalpgas:
qure
nonerant
ni~
in eius yoluntate: quas fecit,
vt
exifterenn
11ouo
modo
con-
·sM&til.
,
tingenti.
C~terun1
faifa
efl:
IoaQ~is
Puns
hypoth~fis ex de-
,
..
finitione.
Vete~es
enim Peripate~ici, qui ~~eationé &
igno-
rabant,
&
negabant:
mutationem
9mnem
pofuerunt in
,
,,
,.
I
' fubfiftenti. No bis non eft
neceílarium,
omne~
1nutatio-
nem
in
pr~exiftenti aliq~o fubieéto
fe~1per
~a~uere!
Itaq~
J
I
.
ne
priuationer.a 9uiderri pro principio rerrin1
~mnium:
fed
in fola generatione,fl_tia!
~~uµduµi
r~tur~
ordinariam po~
',
..
t ~eftate-?1
fit,-
·
\.
_ \ , -
.'
•
• - · 14.
..
uidcriatiodijfert'ageneratione,
e3
··
de11lteratione.
· ,
'
(I'
..
1 ,
P
a A E T E R
ea,
qu~ di~a
fun~,
hoc
etiam
d.iffert
Crea"'!
~.,
, ~io a
generatione ; quoJ creatio
µt
citr~omne temporis
n1omentuqi: quippe vir~ute infinita: qu~ n4llo
temporc
Cppitur,aµt ' diftin~;ur. Genera~io
non
nif\in
tempo?:e: idq;
apparat~ ,
f¡cüti
dicep~l}lus
, µiate~ia per
an~cl:effionem
-:;
,
111utationis
; quam
Grzci
d~oít,,Ja.11,
recentior-es Cicero-
Fern
.
.z.
niani pia!uerup.t,
coµiniutatione~.
At
mutatio
eft ,ue~-
lih~
d~
, / ~oA~, genus fun1mun;i adilla o~~iaiQ fubftant _
ia,
quanti-
~bd!
tate~
quali~ate,
vbi~
C.qn:mutatio
ig1tur
~rit
(TtJµff-E?r-t:o~n.
- ·
',
qu~
vox
nuf.quan1
e~rat
1n
hac
ftgQ.1ficat1onc.
Sed
efto1,~
./
.
ferro
co1nr:µuta~io,
- curp
.fit
ex
frigido salidun1.
Q,got
ali~
. dabijt1tUr
cqn11nutation~5,qu~ 11011 erunt
ii'J:...o;{J)(je-,~;N9n-
I
'-
J ·
ne
erit
in aqole{cente1nagnítudi~is commutatio? Nónne
,,
J
·
in
poífefiior!il?i1s
ac
4°'111iniis?
nóqne
in
) fidibu~, aclocis? ,
dcniquc in
9~nibµs
pr~dicamentis?etiam i11fub~antia?Sic
eniinLatine
Ioqquntur , :vita1n
cum
rnorte
cómutare.Q_ga-
1·e
quod cft generis diffufu1n, non dec~itld defig11at~
fp~-
.,
fi;i
f
riµat~s?µ~u{1ia~
de~of
f fti;ri : .
a1119r.1
i
trih~l
genuina
')
\
1
.
' \ -
.
.,.
..
.
.
,-
...
•
1-
-
voce
-
!,
.,.
,
•
•
.....___
•
,,
I
_,,
- I
,
-
,,
..
I
,
r
/
,,,,
/
---
I '
I I
,...
/
. - ' • J I .
oce
i:eceE
den
cidi
ne,p
hi~
•
cieb
eftfp
figrii
pétio
natu
•
bo,~
alter
ptcre
At
icn
efi.A
\
c:onfi
1
Pl1ilo
•
qu1c 1
-
qua.¡_
G
abol i
•
ra1n i
to
P .
I
•
QJ
pus , :
c
at
ell
li
.
A1
n 1 ol e
b ere i
lio,
f1
fcunt
na:.
appo
1
tur.
-
iexí'!!
'.fub~
•
dem:
o
pu
..
ften-
me-
•
:eria:
1iles,
t nifi
con-
e de-
,.no-
.,
• •
lt
lll
•
l
tlO-
.
taq~
:fed •
po~
- '
'
·
ea
"T
•
>r1s
01·e
dq;
en1
ro-
:~-
•
l
tl-
~n-
ne
is
· ?
".
)lC
.a-
ºª
ce
. '
r
AD CARDANVM,
EXERCIT.
VI. 41
\Toce
(
ea
eft alteratio) qu~ fi
non
Romano
vf
u, at analogia _
recepta, Philofophorum
c~uitate
don~ta eft.
!nea
v~o
cu- -
oenda
tam felicesfuere1na1otes noftr1:vt mel1us,qua
Grz-
ci
dicant dixerint.Nam qualitatum receptione,non fit
i>..-
_
)._Ó711~
in fupieéto,fed J,~o,Ó711;.
a,'/Ao
autem fitin generatio-
ne,per fubftantiam.
~od_etia~
in quinto d~~na:
Ph~lof~-
_
_phi~
dedararum eft a no bis: v
b1
ex
Porphyrn fentent1a eh-
ci
e ba
us
admirationis noftr~ cauífa1n.
Nam
fi
J>l..\o
nota
SN&til.
eft
fpecific~
differentire; quamobrem verbum ipfum,quod .
fto-riificat
i!lam 1nutationem (
rl,~o,~11)
&
vox,
qu~ defignat
¡1
pQionem
illan1
{
ltJt.oÍft.ltn~)
non eiufdem cum ipfa crigine
natura! funt? Eiufdem fane fpeciei deciaratio
i~1
ver~
bo,
& nominibus,
moueo,
motioJmotum. QE;od au~~m
..
,
alterationis effugerint vocem rccentio~es, i~ yid~tur pro-
I¡
pterea faétum, ~uod
1neo1,
Latine
alteru111
ipterpr~tamur. '
At
inpó711~
ad f ubftantiatn
per~in~+~
iniifdem libtis diél:um
efi
.A
pud
Latinos tamen & ordipem íigní~cat,& nu .
merum
, ,
confio-nificat:mutation~I}l vero nullam.Ad quam n!oftrates
Philo1ophi
f ucceffionem illam qualitatum adiunxerunt:
qui
cu1n
etiam numerus con~iperctur.
ybi
enim calefit
a-
qua~duas íntelligimus qualitates: quarum prior frigidita~ , r
aboJita fuerit; fecunda,
:fiue
altera, qua: eft frigidi~as,
alte-
[
rain
ip(an1
eífefecit aquam afeipfa: aliánon fecit.
In
quar~ , l
toP11)
1
íicorum,Énpott.01~
n
ü¼A1'pJ1E~~~Att"~&.
'--; 4
...
\
'
,
4 -
1).
Dec"tellorumoculútj auribm
occlujis.
'
J-
_ - - 1
De
Vrfapartu. ·
•
' .
• .
...
Q__!
o N ' I A
M.
diximus. Animamftbidearticulare
cor.:.
1 ;
pus: videndum, quare
n~fcantu.t
oculis & auribus occlufis , '
~'
catelli.
Veceres
di~~re:
Q.E;ia
matricemlacerant;Vnguicu-: - ·
',
,
li
. Atqueiccirco parens im1naturum eiicit fretum pert~fa ,
n1oleftiaru _
m.~ocfalfumeft.Noneni~~atimte~pusha-
' ,
berent
par1und1.
Aft
ha
ben t. Sed cuen1t 1táNaturre confi- . 1
~--
'
lio, ftcut inaliis a~~rum~embris~?imalium,
quª;é:lg~a-
_
',
,
,._
kuntur
poftea.Cwufmod1
dentes,p1h,corn4a,caléapa,pen- · '
n¡e.
~madmodu~
ad pr~fidium
iaTT1
perfe~i corpo~is -
apponuntur
hrec
tota:1ta nonnulla prius
~n~boa~a
perficiú- '
tu~. 1
"-c
deeft natt1r~ .excufatio potius,qu~m ratio. Dan
tui
> ,
c
p1
m
d'"'n
..
es
pollea;
IQ.te~~ª
alun~ur
¡~~:
<leqtibµ~
1,i!iil
,
r - · ~
.._
\
'
• . )
•
•
- r
I ,
F
,.
'
/
\
I
)
•
1
•
./
\
,
\
-
.
\
r
,
1
\
•
•
...
42,
IVL.
C.
SCALIG; DE SV~TIL."
· opus
~fl:.
Addun
tui
cornua ad propugnaciones, futuras
il~
las quidern: nuncvfusnullus. Tuent!ll"enimparentesJi,:
...
· tus
fuos.
Qgod
m unimeucum
pili
;ié
plu!nz przftant
poft-
~a, hoc
fupplenc
matres fotu
fuo~
Qgid?
nonne
funt al~
primo
ipfo vit~ hauftu auibus
im
perfeél:z ?
Nonne
anima-
liú perfeéliflimo, Homini,ingreffus in ipús
vit_re
tudimen-
tis nullus
?--
Sed & in admirabili reru1n
vel
ftruétura,
vel
di-
' _ geftionefummusopifex cum fratuerit gradus quafiquof-
- f
2.
dam : quod. & in duodecitno
primz
Philofophiz fcripcum
-
(ft
:
t@e,~
~v
~'
"'?mv~
nwrtTor,,t,·JUf :
fáltum
eft
iden1
in pcu-
lis
51u<><¡ue.
Omitto
nunc eorum differentias-: alit,i ~nim . a
.no
bis explicar.e funt. Videamus ipfos fecundum leges pra:-
d1camenti,q
1,1od
infcribitur'(~t=n.
Sta_tim
octilataaquila,e-
,
'quus,ho11,'lo.Nullum
penitus habent oftrez.Semp~teétos
, / ' talpa.
Hab.e~
igitll.ranafogum quiddarn,. · Sempc~pertos
,
,---.
/ piícis.
Teltós
vbi vult homO. fnter
hzc
duo
canc;e;;r:
neque
- l · ' ieétos, neque deteétosaliquo
modo
. .
Oculorumimitatio-
,
,,
nem potius, quam oculos liníax. Occlufos priínum
C<!lt
/ u,
..
,
lus,
,
pofi:ea
diduétis
a¡>'ertos
genis. Ariftoteles
in
uin~o
De
I,,
I •
-
...
...
,¡
l
I
/
·-
•
-
,
I
...
>¡-
/ .
;
/
-
, -
_inum
fuperq; fretu Vtfa:.~amfa:t"!:lsinfor~es_ eiice!ero-.
/ (tus, quam
~rere:
fi veta
dt
, cunt: quos pofrealtnétu
effiQ-
' gat.B6num veroPhidiam :fiquantum demen _ dum, quan . -
- , ·
--
tun1 relinquendum lit,fciat.
Qgid
~uiufce
fabul~
auto _ ri-
',
_ busfidei h _ ahendum tit,
ex
hat
·
híftcn:ia
cogn<,;j.{ces.
Irr~o.
. ll:ris
alpibll:s
venatore - s fret~m · V - rfam cepere: . düfeél:a".~
, . f~tus
plan~'t°0.rm~n1~
intus inuelltus eft, :
,·
, , · . ,
,,,,.
...
-\
...
/ >
,,
i , ' . '
,,
(
'r
· E K E R C
I.
'
¡'
l\
'f
l O S E P T I M
A,
' '
;,--
-
•
..
.
- , '
- / ,
,<
e.4~
W2,t1'ra
jit'?t13.im4
Mun.,di,
f'or'tunt1i
, ' ·
_{
Fatum,CaftJtS,
. . ,
-
1
,c 'I
...
.,
'----'
Y ,
-....
..,w;
' .,,,_ r
.
,,
,,
/
r
/
í A
GN
_ v s 3ttimi'tui
cando~.
Q!!i
cum
paucis
notum
. .
no1:1en,
& a _ multis noq
r~c~p~üm
pofuilies: difficil~
p~11~ue
intelleétu
vide
. rutmihi,qúidfitM _ undi anima:be~
.•
, n.ign~ad4is,_Nihllrefe:re: Animánedi~atu~, ~Na~ui:ai
· .
No.l;,1s
ver'o
v1den,tur
éíle quatqor,
q.u0rurp.
v1~
a
v~~e~l.~l_lf
. -
vario
,.,.
a~11fú
e~epta
eft
:
Natura,
F~cum.,
Fortu1)a
1
Cafus.
" v
,/
(
-<..
'/
•
tf!'
'
_,.,
I /
'-
¾
'91
- /
'
l \
.,
•
..
_ ,, I
..._
..
J . .
..
/
-.
.....
,f
,
1 '
.,.
/ 1 - -
,.,
. ,
-.
r '
\
--
I
,
,,
\
Ac
que
ft al
•
n1a
;
• •
c
1p1
&d
l
In q
•
IlOl
t
• •
lUS<
•
p1u
i
De<
..
ll10
que
di
· t ]
inh
)is, c
ÍCt l
jnfi
mo
cft.
fup
]
rot
mo
~UL
•
r1s,
1
id,~
•
\'Oll
..
Yac ~
<iici
noa
ne
c
ran:
eft, ,
4ÍU l
pro
hic,
I
~)
tiras
il~
tesf9;
..
tpoft-
t
nt
al~
•.
ntma-
•
1men-
veldi-
quof-
•
1pcurn
tlOCU•
\ . \
'
Utm
.a
: pr~-
t ila,e
..
:eltos
,ertos
1eque
•
tat10-
cat
1 l\•
~oDe
•
1run
..
epo-,
~flin
- -
uan-
•
tor1-
1no.
- I
:
a~~
I
,
tum
i
cilc
-
be"!'
ura.
. .
b.l!f
fus.
A,,:,
,
,,
,
-
AD
CARDANVM,
EXERCIT.
VI1.
_.J
Ac
de
Cafu quidem llón
fgnobiles_
iudicarúnt. Propter~a -
quod non defuiífent,
qui
ad
Fatum reducerent
Qmn1a.
,
~od
fi Cafus
ad
nece!Iiratern referarw:: nihil9 tutiu~ con-
ftabic fortuna. Fatun1 vero
an
fit,
& quid íit,
non
C1cero
..
nianis declamationibus,fed certis demonftrationum prin-
cipiis difputatum eft in primaP¡hilofophia. (4!.t~qu~m &
&d
libros
de
anima,
&admorumquoq,
pert1net1nft!tuta.
In
quorum prioribus quid, & c~i~s fttvolunta, : in pofte- ,
rioribus qualis, & q uorfum, &
c1rca
quz conti~eratur. De
'.N~tura
,,e
· ro apud diuinum pr~cept 1
orem
exaél1(fime.
Cu-
ius e ,, erbis
vis
· qu~dam colligitur Dei, Si enim eft princi: ,
pium
motus,
ipfa
non haber principium. Hoc
au
tem folt -
Deo
con uenit. Anima veromundi nequitcífeprincipitim
..
n1ott1s
voiuerfi.
Non
vnus enim motus eft. Ergo{llotores
quoq; plurcs. Deus
enirr1
nó mouetipfe,fed
motores~
de~
l
di
· t perpetuos,& dat temporaries. In illis funt intelligenti~:
in
his aoima ooftra. Plures igitur forrnre, non vna vniuerfa- \ 1
)is,
qua!
moueat omniainfingula diftributa.Vnus enim ef-
,
fet motus volun tarius. Alioqui duabus formis
vn
úquodq; ,
informaretur. Das etenim
tum
formam,tumanimaµ,aa
-
--
mouendum.Alrerutrumigiturfuperuacaneu1n effc,neceffe ,
--
cft. Autforrna. dabit hoc tantum, vt fit:Anima vero motum.
fuppeditabit. Q!!aíi
hrec
fitilliu¡ íi1pplemf;ntú.
At
enimue • 1
,
ro
tam
vulgata! icntenti~illius, arbitror te effenon imme~ -
-
\
('
'
- 1
I
\.
-
....
'
' '
'
,,
-
'-- . -
morem
:Dansformam,
datetiam eaqu~fottmainconfe~
~uunrur. Motus igitur
rormam
confequetur. Vbi vide- _
ris,quam manifefto tibicontradicªs.
Ais
enim:Intimú
eífe
id,quo mouetur elementú. l\1ouetergoforma,non Anim~ ,
•niueríi. Q:3ocirca aut vnum
erunt
duo bree:
aut
alterun1 - \
,:_
-
..
Yacabit
Omnino
vero tu nugarus fueris. Siquidem ómriia ¿
<iicis
viucre:t¡uan1 opinionem Thaleti tribuir Philofophust .
non
iam
for_n1am,.
& ~nimam fcdanjmas duas congeftio- •
•
ne
qu~dam
1nfarc1es
1n
vnoquoque, alterá propriam, alte-
,,
·
-
, ram con1unem. Fortuna vero, quid Üt, exaétius coonirum
··
".
tft,vbi agimus
de
principii~ voluntatis. Ibi enim regtamus
diuina , , erba
ill.ius
nunquam fatis
Jauda
ti Diétatoris
<Ju~
p~opter ~e~tenuz rara?1 ex~ellentiam
~erita
fiint:
,
vt
'
h1c,&
al1b1
repetantur,e
fept1mo
Eudenvorum¡ K,v~
rS
7JÜjf
- / •
~)'f~-rt
Ót'~f'''
Sio,·~x~Js-r~
AÓl"~,IÍ
AÓ'¡:~:Jrl,t.i
-ri
~¡iii/t1,
/
J
)
' .
'-
--
1
-
,
J
-
•
. /
.
/
-
. \
•
..
,
I
•
,
\
IVL .
C.
SCALIG. DE
SVBTiL
I
EXERCIT
A
TIO
OCT
AY
A.
• •
De motu . metuvacui.
7v}tio
continuitatis~
;
1
V o D bene fentiebant,maie funteloquutiquidam ¡
Aiuntenim
:a
vh
cuomocumfieri.Alii melius:
a.Na-
tura 1norum c i eri merll
vacui.
IUos
ínerito · reprehendis •
Nam quib. rationibus,aut potius 1nachiois,
vel
moliri mo-
tum, velrebusafferrepoilitipfum vacuum,íinihileft?
Po-
lferiores vero minus confulto a te caftiganrur. Q
u~ppe
íic
_
fc1'il.lis
.
Non
metu-vacui,fed raritatis agitari
I11Qtu
corpora
, cam í n partem,
vbi
fine
corpote
vacu.um
fuiífe~.
~d
ve-
ro
eueniat
mecu
rarefaél:ionis, probare contendis;
Quªn-
doquiden1
fu
bit aqua in locum aere
y?,cuum
; cum (uí
me
..
tuit rarefaél:ionern, atque niucaci9p~m - :
qu~
fuam fum
ae
..
·' ·
re
formamcbmmutaret. SubtiJ~mfanerationem,fed
ni_-
; · hilo fclicius · explicatam, quam ;ib illis
fuá
: · qui a
vacuo
m o-
tum
habere corpora profitebantur. Nempe raritas aqu~
natura:
non
efi:
contraria. Rarefierí !lamque dícunt
omne~
_ , , eam,íine
propria::
forma: mutatione.
~re
ic:loquendum
' . · \ _ . :fuilfet metu furecorruptionis. ' Ca::terun1neutÍomodo
fa-
• •
¡
,,
• •
,.
•
t
(
•
' tisfacic : 1 Nam neque
rare(aétion--en1
formidat Natura :
13f
'
· . , fine vniuerft detrimento 1
v
Ilo
peragit t r anífubftantia~ionei.
.:
~propter
?h iis non aPhorrere,
ce.1;tum
eft: a
vacuo
fefe,
· ' ' f
ttaq
ue
taeri, certij
e!t.
~d
vero , t
ua
ratio
ll1;anca
fit, d _ u~;
_,
· · bus ratiorii},us
f{e111-onftratur.
Altera eft
qui?,
1~~ref~~io
temporis eget
ad
dil;:1.t;1ndun1,&
im plendum.Motus
iUe,ad
'implen<lum
vacuum, fitlonge b ' reuíore ternpor;-. ltague ,
· 1 ·
11-
an meturarefaél:ipnis,,
fed
im¡,otehéia potius,
idc(?n.fici
...
tu t: Etenün quia nequit tam cito
rareficrri,
quod reliquum
p ~ teft (a4ere, facit : arque taip cito abit l Alte!~ e.ti:
quo4
,,,
, non omne co~pusrarefieri poteft. Duo namque
a{fe~~s,
de
_ , qui
b:ús
ª!~bi
<;JUoque
hís
i?
li
brís dil!um eft,
ÍI1!3ul
~oha:ré-
\
.
" t e s,
non
a16ung ~ ntur. lb1q~eohmetu~
vatU!HOllrarefa
...
'
él:
i o n
is
: cuius íane
fecuri
fun
t,
Ex
hífce
m anff
~fi:uµ1
eft,
la'!'
mina.
m v itream
cencenu1n
pedun1
requali
v~rínqq-efuper~
.
ficie,i
nter duas
n1o
l
es
requalis
hem
fuperíiciei,non
iuptum
$f1/;ti! ~ i ti . ' N _ o n
en
im,d
i~tis
pai:tibµs,
fo.te,
v e acrV~uum imple-
te q
ueat
. V
er
q
fit~o
n ; ü ; "i
~~t
i s r
ati
o,
dicrendj
~A-
Ea~
,
,
\
.. "
,f
-·
•.
- - - - • - - - .
--
. . . . - . • • • - - - - -
-.!
....
. . _
..
...
ipli
1!'
'
, .
,.
1
..
.-
_,
,.
í
•,
h'.
,¡.
_.
~.
:
) •
••
j / ' •
•
....
I
\ I
_,,,
I
'
\
/
,-
I •
I •
1
J
1
\
I
tr
í
pli
,
cft.P
.r
tere
~
tate
,c
omn
:
non n
ra n e
•
quia .
fcd
l G
parte
co
di
,
fubft
4
fubL
íit:n o
tiffi
rn
femp
1
&. · os,
•
gines
ment
tudo.
miles
ftanti
tatio
,
cft > · n
tes,nc
<TIJ
! V
bi
, , ei
· , , t
cor
non F
nem:
#
cepti
c
•
p o
n,
I
fines
í
•
dam
1
'
1Na-
: ndis.
mo-
?Po-
peftc
·pora
dve-
uan
..
me-.
oae~
l ni-
,.
mo-
.
qu~
111es
Iurn
)
ía-
. : &
"'
ne¡.
~fe,
lua~
..
frio
"•
!,ad
9ue
,
...
.
1,1
...
um
104
,4e
,,,
re-
:fa.
la"!"
er~
im
le·
¡m
'
•li.
\
AD
CARDANVM,
EXERCIT.
IX.
45
.
trÍpli~em
agnof<:imu~.
T~ibus
na~sue
modis
cohrerentia
cft.Pr1mus eft, a prop1nqu1tate
part1
u,
c1ua
nt
deníitas~
Al•
ter
eft, a
duritia,
qua
fit
refiftentia.
Tertius
eft;a glutinoft-
tate,qua
fit
pertinacia coh~fionis.
Atq;
hzc
quid«m vt funt
omniañmulin
quibufdam, nempeinn1etallis:
ita
funtin
·
nonnullis feparata. Aqua denfa eft:at
cedit:quia
neque
du-.
ra _ neque
vifcida.
Oleum ran1etfi vifcidum :
tamen
cedit:
·
quia
durum
non
e~.
Os
aífatum, & pumex,dura quidem,
fcd laxa l1umore abfun1pto.
~m
ob
caufam
eorum
partes
facile
feparancur. -
t
f I
_,,,
I
,
,
E X E R C I T A T I O N O N
A.
' /"'\
• •
Í!!!__,it
de
Igne.
· . I
E ignis fubftant1a, deque eius loco ~enouas obfoletas ,, .
..,"
difficulcates
:fed
ordine confufo.Narn primum
de
'
lo-
, . , ,
co difputas : deinde
fer
ibis
de
eius qualitate: poftremo
de
,, ·
fubftantia, &
an_
fit
clement~.
Ac
f rimo
")uiden1
nega _ s
effi:
" ·
fub
Lun~
Crelo
1gne111.
Ratio.
Cu1n
pur1ffimares Crelu1n
,~
íir:non decuir,(ub omnis q ualitatis cxperte corporé
arden~
,,
'J
tiílimum,atque .eftuoíiilimum,collocaífe.Naturam enim
,,
fem
per
extrema
cooiungete
per
media.
Inter
carnes
enim,
,,
--
&.
os,membranam
fiacu1ífe:
interos,&
ligamenta,cartila--
,,
gines. Sane vGroingeniu1n, vrfemper,
non
vulgarc 1 :argu.
mcntum,
vtfa!pe,imbecillum.
Nam
neque conftat
fim1Ii-
tudo.
Teque
verum eft: fecundum loca naturas vbique fi- .
miles coh~rere. Nequeignis,qui
fub
Crelo eft,a Ccr~ifu~-
ftantia valde viaetur
alienL1s.
~d
gon
cóueniac
conipa
:
1-
tatio,per
fe
1nanifeftum eft. Corpus
enim
noftrum vnum 1
1 • f
cft >
non
contaétú, fed coniunéi:ione continu .
a.
I\tlundi
par-
, .
tcs,non
continuitate,fed
coaptatione:"ff"?ó~;"
¡dp
\
'111~~11•
/"-',
v,,:
vtPhilofophorum verbisvtar
exprimoMeteoron:
1
/.,
bi
verb.um
illud Ariftotcl i
s,
ow1e'Ji,),
ita ternperauerunt;
·
vt
cont1nuata
hzc
cum fuperioribus
corpora
dicefentur,
1 1 •
..,
•
non propter \ 1 el
form~
vnítatem
:>
vel
quantitatis vnio-
nem:
fcd
propter illorum efficientiam,
horum
autem
re-
cepcionem. Secundzobieétionis exempla , pcrmulca
pro--
,
poni poífunt. P r ir;cipio
fub
cerra perenna ; tignis, ~quísaf- · ,
fines
fcopuli:
Aen
terra. Animaliumfanguisliquidülimus
' (
,
\
'
-
I
/
,
\
.,
I
1
. \ • I
, ' l
I
/
I
•
L.
,
'
'
\
I l
-
1
..
(
\
•
- 1,,L. C .
SCALIG.
DE
SVBTIL.
intra vena: parietes r j gidos. Deniq; corpus cum anima có
.:.
iundú:
ne
dol e
~s
tíbi
i1npaél:a
fupcriora argum enta , q uo~
runi
pr i ncipia
íint
per accidens:
vt
ignem
fub
ter
-
ra,
te
r--
ram
aeri
continguam.Natn
tametÍiita
eft:
tan1en
Na
t~ :a!
ppus
eft
hicterr~
fitus,atque collocatio extra
aqu
as .
Vic
i t
,_
eiiini
..
, ¡J (t'
To
fo[>..71ov
J~au,
"·in1
neceffitat i s,qu o rerr am , , _
SM&til.
niuf!Ían1 confpletl:i débebataqua.
~n
igne m an1o ue :
,
- \
- ,
-
Aer i l le
tuus,
quem
totlocis, toties frigidum p r ~ dica s : &
fua
pc
enatura obfcurum, cl!m J ucidiliimo
Ccrli
c orpo1 4 e ,
ix:
/ caloris a u
to1·e
coh ~
rebit,
fine
medio
terilperato
.I2:nis
au -
o .
ie1n
ipfe
110n
minu~ natt1ra,
qua.m
regionis
termi11
is
c ~ io
affinis eft. Namque & tucis i11 feipfo principia continet: &
'
admodum
mobilis eft,& corruptibilium corporun1
pur1
f
--
fin1us: & p ' arum abeft ah
effentiaform~
cuiufpiam. Itaqt1 e
pro
forma
vera fuiífe acceptum ab
antiquis,
, ex Aríftotele •
vrto
loc-0
pdteft colligi. \
~propter
in ter putiffi m um
/
íimplicitet,
quod eft Crelum , & inter h~c
nofi1Aatia
nort ·
, L-
pura,
id
quod
e~et
minus
impurumli~s,
&
minus
purum
I
( illo , . quafi
111ed1um
qttoddal!l corpus interced~re>~qt1t11 1 1
fuit.Eius aurern odio videri~ vti ver bis acrioribl!s, irno
ve--
to
atfocioribus , ) ac
pene
tragicis: ' C , Uffi euntvocas m j
nas'
. -0pinor, vfitate crftuofil{ununi.
Non_e11im
c~Jo
inin1icu~
eft : cui obéffe profeét , o
11.equit
rjla
vi.
' _
Ct1ius
rei cau~arn
. . ,
---
, cognofcete oper~pl·eciu . tn eft. Aiunt ertim
fio11
ignobil~s
, 1 \ '
Pe1·ipatécic~,
id
eífe
ca_g
,
{(a!:
quod
ñon
lit vttique corpori
n 1 ateria
co~nmunis
.
Eífe
·
nan1
· que tr;atér i ~ní
pá
.
ffi-onis
ptin-
,
>\
, cipium,&
cayífam,prop~e1·
q!lani patitur
patie11~
,
rn
_ nono ·
\ . z 1
fuprema!
Philofophi~
dié}-u11i
eft.
Qu~
igitut
communem
- : - habeot
n1ateria1-µ,
ea
':iciilin1
~ranrmut~rí :
·-
vt eft in deci ·
, · ,
--
-
i;
.¿
m _ o'eiú , fdem, & in p •
ri~o
De generatione.
~o
bis vero,
-qui
- •
;ce
; • , vnapi _ rebu . s
omnibus
materialibus r con1tnunetn- profit~·
"',,.
mur
effe
rnateria1n , alía huiufce
éauf~
r atio in~unda efr.
' ¡ 1 , Jgittit
qui;t
in
Czlo
nulla
eft
af(eél-10
,
ei~f<lem
gen
e
ris
ctirrt
- iis
affeél:ioni
~ bu~,qu~
in
ig 9 e i t ifunt:
ñó
t! erit it F m
~:ffeétio
. conrrai:iorum 1
• Cqnrraria ·
n-a1.1;1qu~fub
eodem
genere
funr.
~emo
igit
u r,
tj
ui
fic
bo ~
us
Metaphy ; íici1s,dicet:
Matetiam
\...
,
I
1
,-
- • Creli ab ignis q ualitati hus deftrui poffe .
Non
enim
en
ma~
e . \
__
: teria
prima
corr
~
upt
i'
bi
l is fecundqm
fuam
eíleQ.
- tiám ita,
vr
'
·
vllo
_.c:uentu
queac
ad
~ilúlum
rtdúci
;_
fed
idi'pfum
ta~t
,
Um
.
...
'
1 .
\
\,
•
•
I
/
r /
"?-
'
1-,
1n
ea
.
• '
,,,.
- •
• I
I f
,.
' ,
- -
- ,
I
Inca e
• l
lO'ltUr
t:,
cares
fi
•
co1m 1
Ium
it
loris
i~
{opi10
arque
tfuo
fcripre
puao
a
. .
c1acc1
lor. A 1
•
t1oper
veram
ca,'lu~
quam ~
•
1nqua l
aer fri i
afferri
•
qu11 1 t :l
rnoue
,
Nan1 a
acper r
t 111cnr
aerern
abhac
&id,<
tem
eíl
tepida,
gid3
Cl l
n1adue
husart
tur
equ
d ucerc
m ultis
•
1am
TCl
•
'
'.
co.;;
l
llO-
te
r--
:
u:a!
Tic
it
n , , _
)Ue
:
; a
u-
1r1f
--
L
qt1e
1 tele •
lUlli
nort
rurn
lll111
,
)Ve--
ll1S,
icus
r~rn
>il~s
•,
por1
•
tln
-
0110
•
-quí
~t~·
,
efr.
:tin1
étio
na"'
a,
vr
.
;um
I
---
4
1
ea·
I
AD
CARDANVM,
EXERCIT¡
IX. 41
tn
ca
eft corruptibile,quod
fit
hoc ali quid per forma.
Cum
igiturneque in
materia
in
agat qualitas? n~que
Ccrli
q~aii-
tates
ftat cum ianis
qualitat1bq_s
gener1s
e1ufdem
( tlifferút
coim per corruPtibile, & incorrupcibile) non recipict C.e-
-
•
•
lum ignis irnpreffiones.Nam quod negas, motum
eífe
ca-
lorjs in i
o-ne
cauífam :tametfi ea fententia magnorú Philo•
-_,
{ophoru~ autoritate fubnixacircumferJur: tamen aliter, - . ·
arque illi,ego quoq; fentio.C.eterllm tu,qui in hifce libris,
Contr.A_il.•
t fuo loco dem0Rftraturr1
eft,
Solem
fi10
motu
calefacere ,
fcripferis: non potes cum illis
h1c,&
ibi tecum,nifi temere.,
pugnare. Nofira ratio,9uia tu nullam ponis,h~ceft. Cum
.,...
ci accidat motus circularis,
tanto
cercius accideret ipfi
ca-
-
lor. Atígnem perfe eífecalidum, palam eft. Hanc ergo
ra-
'
tiopem non ponis tu :
fed
aliam tum rnancam,tum minus
veram affcrs.Ais enim:
~anqi1am
folida , calefiunt,
tamen
''
,,
cl,'luz
diffipantur,refrigefcere:
ficut
aere_m
vide111us)&
a- "
..
.-
9uam. Omnes ~nim ' ventosv~lidos
efle
frígidos. / Manca,
''
, ,
,_
•
I
1nquam ~
cft:
qu1anon oftend1s, quareplumbum calefiat,
aer frigefcat:non credam tibi.
Sed
dicam: nouum
fu
bindc
a_fferri
vento
aerem_:
cuius fubeuntis appulftone frigus fen- _ ' e :
,,.
t1am. on aurem
1pfum
aerem
~
motú
mutare quaiitatern. ,
~d
etiam qureftionibus a Philofopho decla~atumeft;
36~&
· 37.
qui1
1
ta
fcilicet, ac
vicefin1a
quinta. Nihil enim refert,aer ne I 8. · , ,
m oueacur,an ea~qu~ in aere funt, vt nouo aere
an1
biantur. ,
Nan1 aquas curfufieritrigidio~es, quis,niíi parum fubtilis,
ac perfpicax co~cedat? Solidiufculi namque corporiS oh'- ,
"'
.
t1ocn t proport1onem propter denfitate1n.
Atterunt
enim
,,
aerern, .
fic
,
u~
plun 1 b~m funda emiffum: neque
ea
attritic, _ -
--
_
..
ª~.
hacattnuone
di_ffert
eíf~n_tia,fed
gra~u
ta~t_um.
_
~re
1
_ 0
;
& id, quo _ d euenen~
ex
attnt1onc: quah _ tas
fc1hcet,h.ec-au-
ten:i
efi c~lor.
S~n_e
cum pcr
hye~em
e
fca_tebris
erumpit < - . .
/ ,
\
- .
,
, ,
- 1
tep1da,fr1gus ac€tp1tab aere, non a motu. S1cutzftate fri•
gida
ct
l m erum pit
,_ab
infol~to'.aere
calefit."
~d
fiani
..
n1adue~tas, aut an1maducrfum
.Í?
i_nemoria
habeas : qui.-
\ I I
bus
art1
_ bus _ caueam~s,
a~
potu
fDg1dre
' torminibus tenté..
.:,
'
tur
equ1: alner_fe~ttas. Eosvbi nonlicc:tadfluuiospotum
·_
1 _
~-
-
d
ucc~c
: a ~ q
u~
1c~1rco
ad eum
v_fum
e puteis hauritur a
qua:
.
!11
uh, s
~g•
tan
on1
bus verfatur
~n
gyrum b _ aculo, • atque
et-
1am
Yeloeratur,
Ad
hunc
erum
modym
t<
attenuatur
,,
- - -
..
.. . - . 1 .
;-
-
- - _._.
,
...
-
r
•
'
,,
-
'--
..
'
,,...__
_
...
- '
/
---
/
--..
/
-
,
-
- '
,
.
,
'
1
1
1
'
'
I
,
1
•
..
-
48
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL.
,
1 &
aerem
conci pit: ficut & in curfu. Ven
tos
vero
calidos
o-
m nes
item
f1·igidos
effe,ridebitis,qui in Cypro,Rhodo,Si-
cilia,Prouincia,B~tica, vltimoAdrix
finucognitum
habue-
rit,
vel
At1ftrun1,
vel Vultt1rnurp.
Cum
cnim
ventorum
ma-
-
té1·ia
iir ex calida exhalatione
in
fecundo tv1eteoron :
non
fiu11tn1otufrigidiores, fcdaeris
conceptione,
qui n í
uit11n;
,
2 aut
p1,uinarun1
l1alitu
fic
talis.
Nónne
aere1n ntm1 . eras i n-
ter
ea
,
qua!
motu
diflipantur? At
ex
eo motu depr e
hencles
igne111
innubibusgenerari.
~nhoc
'"
neq
t1
eas expedire:
• 1 nififolidorum prius ineas
rationem.
Liquefcic enin1 plt1J11-
bun1 per calorem, 1notu aeris.
Non
enim l1quefceret,fi per
....
\ ,
I
•
'
\
\
'
,
' )
. ,
\
J
motum
frigusab aere éonciperetur , Aliud,argu1nenrun1
vulgo p!aulib~e [ue:ir: ~apientibus
*º
. n erir.
A~
han e enim
,
fen
tent1am fcnb1s:Sif ac1bus,& comet1s ea regio , per quam
<li(currun~, calefit:quid fiet omnibus elementis,
{1
o~be i llo
igneo ambi ' antur? Hoc igitur
V<:rita.tis
ftudiofiita intelli-
gunt.
<2.!!.,od
in materiis quibufdam videtur,eius modus
in
, aliis qrioq;
agnofc_~ndus
eft. Ignis
ÍJ'.l
ferto
validiili1nt1s eft,
o b den(itatem : in
li
gn
o
n1
in us:
i1n
becillior in
la_pa:
tun1
in
papyro noftrate hac: _ in flamma t:im dilütus,
y_t
manum tra-
r.
· , / ducamus fineoffenfione.
In
a-qua
ardente adeote11uis, vt
· - ea madefaél:um linteum ill'tfum r~l~nquat.Hoc
etlam
P4i-
lofophus tetigit tercia . feétione:
1"0
~>..Jp;,v
,
011
7riV~
io9-Evl
',E·
' .
pov
...
;;
!1J:>..iv8,
~'111V
<r
¡¡i\i,~
eJtB-[
ve-uw.
Ita duplici
de
cauffá
.
,,
, co1nbu
__
rit
ignis:
id que
per
accidens. V
na
e~:
alieni f o l i
di
corporis admifrio. Altera, vbi
ipfe
purus condenfi;ri
poffe
concedatur. ycriufque tamen ' vna ratio _ : videlicet partium
' • 1 •
•-
propinquit~s: quarumcoaétione in minore fp~tio fubftá-
. (
SN!Jt1l.
tia propterean¡aior
vis,
Qu~mobre.m
non
coi>.1-
/ · . burit rarefáétusificuti !le lucet quidem . .
~9J
·~
vero
ita
fit:
familiar,i', qttotidiano4_; exemplo manifeftum e!t.
Qajfu·
· 1 , musafcend~~,isinfeignishabetplurimú ~
Non
enimaf~en·
dit propter aquam :tanto min ,
u~
prbpter terrarµ-ipfam.
Sed
, riequeab . aere .
fietmotus
is:
in
aere
~nim \ eft.
~et?
igitur
t., - ) ;
qu~ret
locum?
Et1m
profeéto,
qu~
fupra
ae1-~m
leuifiimt
. ' debefur
natur~.
~m
fumum,fiµe vaporem,fiue
exhala-
, / . _
tionem:
quando
neque
vim
habeat
ad
comb
_ urendum,
ne•
#.
qlle luce vl_laflµge::i,r:proveri.liimoaccipies,vcl.tefte,
vel
in·
dide
fenten~ia:
~apientum.
Si
f umum
.O:oJ:!
~dmittis :
aliud
/
/
....
' .
,;
, · · \
··
· · - · • - · .
exem·
I J
,a-
\ ,
,,
'
• 1 ., ,
)
./
,.
•
\ \ ' '
' /
.,
.
I ) ' - , , • 1
/ \ • , } 1
)
. '
l
'
,,
,
....
J
(
.,
,
f
1 '
I
l
xempI
,i
demt
• •
non
1
tat1derr
rois
ne
!
lig·t
e n
nos
ex
n1i-ftio1
'
qua
r o
a ela
·a
í
ci
t , & e
fionen"
•
tur
fic
u
conder
tur )
fcc
de
cat1{
de
l1oc
ti.~
ftantia
ftione
1
fendi l ·
uerfi.l c
-
0
ó.
li
Jl)Od
run1:]
doél:u1
I:tcr
pr
o
.t
1c
J
~311
dico,q
loco e
prcl1c
J
&tcm
rl1eto J
dcmo
•
1 cor
d1ar~ ;
fpacio
,so-
),Si -
1
oue-
ma-
non
•
llllTI;
•
. s 1n-
ndes
dire:
tJJ11
-
íi
per
1 t
un
1
•
:01111
t1an
1
e
ill
o
• 0 1
1 1 ·
-
\.,
. , -
•
us
1n
s eft ,
...
l011
U
L t r a.
s ,
ve
Ph
i-
•
t1u m
bft
á-
'
:
on1-
a
:fit:
íi
fu·
_ ,
fce
n-
1.
' s
ed
•
g1
tur
Ii
mt
hala
-
1,n
e•
~l
in
-
aliud
, e
ro·
,
l
AD
C~
RDANVM,
EXERCIT.
IX.
~9
Xemplum przfio eft.
~a:
in verubus alfantur, ab eo,qué _
,i
demus 1gni nort
tanguntur:
fedabeotanguntttr, quem
•
'-,,!
•
..
•
non
idemus:
adeo vero
tanguntur,
vt
et1am crementur -
tat1d e
m.
eq·
tamen,
ifilis
e~
ignis ille._Nam
qu?dAuen-
rois
neo-
a t i
onem
eífe
attu
cal1duni, nob1fcum
fac1t.
lntel--
lig· t en
1m
ZalorcJ?l
illum comburentem: quem hic apud '
n o s ex a l· oru
m,
ficuti dicebamus, corporum denftorum
~~
n1
i-fti
o1
1e
c o
n1
p arar. Sicuti de
illius_
quo~ueluce
dicitur
in
q u ar odeC.e lo
r_
am quo modo fr~gefc1tporro~quacon~
a
_la
· a :
fi
c & ~
io-n
1 s coodenfatus,
ex
illacorpulent1a,& luce-
iCi
, & calefcit~on
pet
qualitatis in fingulis partibúsinten-
fion~n1, fed propter earum partium propinquitatern.
Igi-
tur
ficut in aqua condenfata nihil gignitt1r:
ita
nec
in
igni
,..
condenfaco ( nam pyraufta in flamma.,
non
irt maífa
nafci--
tur
)
fed
tu.n1 ah hoc,tu1n ah illacorpora eorrumpfitur.
~a
d e
cat1íla
magnus vir _ Alexander aufus
cft:
exiftimare,ignem
de
l1oc
inferiore, ac de illo fuperiore
non
vniuoce pr~dica-
ri.
Q_gre
ramenfententia fuauius excipienda eft.
~'1am
fub-
ftan tia
efr
cadeni, licet
aé½iones
per accidens, id eft per
mi-
ftion
em
deprauar~. Principiun1 enim ( vt loquuritilr)
ef-
fendi
l1o
c,q uod funt, vnum efr,
&vnaratio:
módi
vero
di-
uerfi.l c l q uo c l exen1plo colliges
i_n
ba;háro anthropopha-
. o-ó.
I-l
ó 1 · o tan
1c
n
efl-,fi
fubffant1am fpeétes. Haud abfimi-
111n
o
do
loqucndi
vfits
eft Auenrois in paraphrafi Ethico-
run1: H o minc1n v
el
iníipicntem, velindoétum
&homine
~oél:um,i~
a d i ff c rte
:_ve
de
i _
pfis
na~ura ~~minis non
.equa-_
l.tcr p r x d1 c e
ct1r.
Vb1
, , ero
1g11em
1n
m1ft1s
eífe negas,
nihi-
o t 1 c lius
id
potes, .
qt1am
fi
ipfum quoqueauferresaere1n.
QE;
a
11qu
a m
110c
guoq; in
l1is
ipfts
libris aufus
es.
Haud
hoc
dico _ ,guo d in
J2
p!d
i bus ignem
a~ú
co?,t_ineri
putero : quia
coll111~ne e
"CUtt
a tttr . = neqt1e
en1m
el1c1,
fed
genetari
fuo
loco
d1
~
um
eft . .
l\11nus
quo~u~ bene Philofophum
re-
prcl1
11
d s : q
t1o
d
10-ne1n
ftacue1·1t
1n
orbis
lun~
concáuo·
& lcm:re irridc n s
ei
us
demonftrationem, & infcite vocan; .
rhctoncum_arO'umenc~m. H.ec enim fUntprincipiaillius
dcm
on ftrat1on1 s . Corpus naturale. Motus. Locus.
Ex
iis
i
coofic1uncu
r prop?iit~one~ cert.e, ver.e, prim~,
imme-
d1ar:e,
cauCf
concluhon1s hu1us.Ignis locus eft in fupremo
fpano
fub
Luna
fupra
aerern.
Omne ~obile
~ft
corplls
11
d ' ,
\
'
,
-
I
....
'
1
..
j
,
-
( ,
......
- •
j@
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL.
on1nis
~gnis
· mobilis . _ _
Al
_ iz
duz.
?mn,e
corpus
e~
in
fpa-
tio,igó1s e
ft
corpu~
Toadem
ce
·
rt10.
Omnomob1lerno.
µetur naturalicer
adfuu~
lpatiu1n - :
ig
. ~is eft corpus
mobi
..
le. Du.t poftremre,
qu.ibus
coturn cooficitur.
Omne
ípa~
tium adqttod
mou
.
eturco
r pus naturaliter,eftfuum cotpo•
"
~is
illius. Ignis furfum rnouetur naturaÍjcer. Etgo
fpatiurn
Iupernum eft (uüm i gnis .
Tanquam
fcholaftico ditputa
...
tori
~ge11dym
fuit, Cardane,
mih.i
ad':lerfus iftam atiimi tui
Íibidinem,qua irriforis perfonam ind~ifti. H.l!ccine
eft
a.
pud
,..
te Ariftotelis rhetorica epic . he t efis,
qu~
ex neceffariis
ri1~teria atq; figura, neceffariam cre ~ t conclufionen1?
~a
-
m,
vt
Ieriius agam,
vbi
conftftec íg .
ni:s
ifte ( $uh aerefub!Íff:it!
At
non
facit:
íii
aete enim
mouetur
furfum.
Ín
aere
ma,.
· ~ebit?
N'equaqu:tm
. . Noti
ei:iim
moueretur : quando
ne
-
aer
qúidem 1nouetur in aere. Nihil
en~m
app<ltit,.quod
ha
..
1 bet;
igit:~~
eXtra
a<trem,
~rgo
fu
pra.
iv~otus
enilll fuitptlne
0!11niS
iioft~á!
m _ ágifter cogrtitlo~is : _
Q!;o
medio
(fi~
eni~
~1fputatores yocant) duét~s -
e~
PhJlofophus _ ad
1oc1
1
qu1
fenfu
comp.i:ehendi
neqÍ;lÍt,intelleltionen1! N~n eniin
po-
teft elfe qufquam, quod _ locum qu~rit. Híé eífe
non
yulr.
Erit igitur
ibj,
quo tengit. Sed & árgu~entt1ri1,qu9d
áp
..
porij~, inconftantiam d~tegitanim~ tui.
Si~
_ éníin
d~fpu
-
tas
•
'
,,
Si
~ífetignis
in
L~1n~
, con~aµo: per _ v , elocitl]mam
circt1m-
. .
,,
uolutatic>~
1.
eµi
~ífet
fr~g~diilimus
_ . Manif~fti~s eriim -
iuce
T11tonjl.
eft;aercm
ibí
eff
e
frígidiíIÍmuril.
Qg'1;m
t~ _ hie lucern o~en-
j
/
\,
tas riohis?
Qws
i , n
Lqn~
conuexodepíeli.enditfr
i.
giJita-
tcm?
~tqui
~anc ibi c~m dic~s
vi~~nia
.
~de1~limtefl?perari:
quz difiirigúis principi~,
vt
há!c
fi.µt
frigiditatis,ilfa
tem
..
perationis in codem ?
._
Tuoru~
pra!fettim
pl
_ acitorum
im.
memor:
qui negábas
fine
medio,tjuaf¡ feql:le%o quopiam,
~iffimill.}maNatur~ , opera _ coniu11gic9nfueqiff.e.Nuncfub
.,
"'
Ca:Io
..
,o~lo:c.as
gel
_ uipfum: hoc
enim
eftf1·igidifli!num:quo
, natu~:eCreli nihil 0~trarium
~agis
: R.eftat vt illius vora-
~itati _ s
caluinniá111:
_ . del~amus. Sed qtiibufnarn potius
ver•
his, q~am
Iaéteis
illis diuini pr~~ept~ris
(Ín
fe~
. undo
na1n•
,,
, que M _ eteoro · h
negat,
.
igne~
vllo ali pabu , lo : fed,quodille
de S ote di~ebat,
ol!(l(,llEi
~.
?t
,JJ
~É(/)s~,
iuqui
t,
«~°'
)t,!.
TDt,f
if3üe
<TlMJS%~;
v;e~
"iJ
~11eii
~s~b,e,>l\Óvrrn,,.
_ ~
,¡Z
f:eV'TJ11'•
*r3iJ(iJ'iv~
Mi1ov
, ~ f
ff
m'1.De
füunmaloc¡
uitúr.
~b.
< . . - -
--
--
~ -
~-
-
...
,- a
,
I
,
ti
I
J
'erl:
~e1n9:
l i quo.
ter
iJla
·'-
J-¿:;
•
non
1
11
ram:q
1
• •
JS
10
á
raobfc
aut COI
Eleme
promc
•
pattUtl
tum
fi1
d1cend
•
ciuntu
diltt::in
bulo
i1
tan1 te
natura
nuJlun
appell :
to:
ae1
, , oeatu
fica.Q
l o11 e
obºeét
an1
e
, magn
effeco
•
gnltUl
quid ei
ipfun1
Tu111
1
ibi
fui
..
cont1.
c
'
_ l eft i
d e
tex
bit,(i ,
infpa.
emo
..
nobi
..
e
fpa
..
:
otpo•
•
at1um
~uta
..
• •
m1tu1
eft
a.
ífariis
.,
Na-m,
(Íff:it!
'
t10
ne
r
dha
..
:pe
·
nc
•
en1m
•
;
qu1
npo-
l
vulr.
1
d:ip
..
,u
-
tas.
ttlffi-
•
l ' 1
UCC
~fi
en-
(
:J
ita-
•
erar1:
tem-
. /
11m •
•
cfub
:quo
'
ora
...
:
ver•
.a1n•
dille
,
)'1!•
' ;
'11111•
uib.,
AD CARDANVM,
ÉXERCIT.
iX.
ft
•
•erbi~)eius
quo~¡;
in~retfum
a~
m~fiione~ te~peratio-
~cmq:
corporu1n,1flt~ll1gcmus.S1
en1~
.fit: ahq~1d~frex
a-
liquo. ·on ·gicureft1ll_ud,exq~o~t,
e_r1ter~
0
~I~1u1d
prcr-
ter
i11a.
Similisfencent1afuper1or11nl1b1·ode
v1ta
&morte:
-.sa61il.
-
j
wV
~nAii
:>'vóAuo,
f
fo,
J<tutp
~~@l,~ós-:
Préeterea
non
i1111n
lnem,
fed
diuinam
contemplab1mut
1n
eo
natu-
·am:qui
fib:
afilnlilet omnia,
o~nia
in
fe
tranfm~tet: Q t~a!
is
in
áere quoq;
acq;
aqua ~an1fefta e~/Cd
parc1~t:_
1n
ter-
ca obfcurioi:. Commune
en1m
eft omn1ous
qual1tat1bus,
vt
aut
contraria
in
íibi
qu~q;
deft1·uat, aut
aL
illafefe
tueatur •
E leme
ora
io-itur
om11ia,
quoad
fieri
poteft,
producunt,&
promoueafformáfuam:
vbi
validiora funt iis,
qu~
ab illis
patiuñtur.Atefiimu.eroybi proportio_eft~d_te~pcr~rura~,
tum
fic
rerun1
conft1tut10:q
uod
&
ab
1gn1
n1l1ilo
·
feé1us
fi.ert,
d1cendum
eft.
~ibus
rationibus ea,
qua:
paulo
póft
obii.;..
ciun
cur
jo-ni,
vt
eum ex elementorú áatutá exirhant,
facile
_(
·
diiuan
cu~.Sic
enim circumfcribis elc;mentú:
~o
· d hec
pa
•
,e
bulo indiocr, nec fpontecorrumpitur, necvagatur,
fed
ce.r-
,e
· ,
tan1 tenelfedem,maximáhal.lens molem,eamq; fécundum" .
naturam ,ac
ad
generationem
paratum
eft.Cumque
ho.rum
e,
nuJlun1
ioni conu'eniat: hunc, elementum haudquaquam
,,
app ellabin1ús . 1 louetur hic,imporens viuereabfq; alimen-
,,
to:
ae1·emque prox!mum
adurir.
hicqu:e
ardens,:flamn1a
,,
voeatur. Hxcfunt verba tua valde fáne bona,atquee:tqui- ,e
ftca.
~x
partim nor'I rollunt
_ignem,
partin1
feipfa
tollunt. , ·
1 on enim aprahisfente nriisfunt. Ecceadvnumquodqtte
o ·c e
oru1n.
In;
:iaxi
11acftrnole:quippein vltimofpatió.
an1
qltod
2ddis:
(ec:t1ndu1n
naturam
effe
oportere molis
, rnagnitudinen1: videris
in
eoden1
fpatío,
vbi
negas effe,
cffe conficeri.
a1nque
omnium
c:ncium
fi confideres
ma-
gnitutii11em
>
qua:
non
Gr
fecundum
Natura111,
inuenies
ttt
quiden1 null ·
n1.
ili
ponas ignem
in
fupre1no
foco
aerem
ipfun1
deuoranten 1, cuins tranfmutarione tam vafius fit. ,
!~111
nullo indig~re pab~lo, collig'.rur.
~d
enim illurn
1b1 f~mma
omn1a
~1nb1ente1:1
al'at? Neque vret aerern
conu
guum,
fi omn1no
non
vru. Imonecrnutabitaerem
I r
1
efl:
ibi, vraisJfrigi~iffimus_ aer .
re!ifte
t ~nim.Neq; defcen:
d~t
~:xtra
Ioc~m
íü
u ,
ve
~er~s
I_ocum
occupet.Ita íatis habe- s
11
&til
bn,t1
eft:
aere1pfo
effica,1or
1h1 1 alterare tantum.l
vt
,um eo
. d ·-
...
•
' -
I
..
\
(
. '
'
' t
./
f
'\
......
'-
J
-
' I -
52,
,
IVL.
C.
SCALIGER.
DE
SVBTIL.
aliquam
habeat
in
viciniacommunio11em.
~nquam
id
opus
non
habeat
aer •.
cum
illo
eni~
iungitur ~aruralis
ca
...
loric,qu1
eo
per
fuam
1neft fubfi:ant1am,cognat1orle.
Nam
frigidus
aer
non
eft,
nifi
peraccidens,
noninfupremafua,
• •
fed
in
media
regione.
Vagatur
autem
oh
impulfum moti
aens.Nam ipfe
reéta
vnico
tantum
motufurfurn
" fertur.
A-
,
lioqui
etiam
vel
aer,
vel
aqua va~arur, in
ventis,
vaporibus,
' nubibus - ,fcatebris.
Non
enim vlla cerra fedefemperfixce
1nanent partes
omnes
elementorum.
Nam
& lapidem
in
fluuium a vento delatum cecidiífe
fcribi~
Ariftoteles
i11
pri.
iSu!Jtil.
moMeteoron.
Terra
quoquevao-aturigitur~ • Nam quo a
...
lío
modo
vagari dices ignem?
Ag
quia in xdiu1n incenfio-
' ·
ni
bus a combuftjs in in - tegras dicitur tranfilire? At quise
..
.
ri~
ifte nouus m otus naturalis per tranfuerfU:ni?
An
igitur
· fitab impulfu ventort1m?
An
quia circumftantemaerem
feruefcit, peripfum, t~1nquarn per cognationeni traiicit:
Id que
110n
tam vt
fefe
alat, quam q ,
uod,
vti
ditebamus,
in
f vniuerfa natura eft
mutua,
· viciili tudinariaq
ue
tranfmuta•
,,
tio.Nam
pr~terargumenrafup · eriora?íifeceriseum
pabu.
lifemp~rindigum: euenericaliquandoneceílario, vtdefi•
ciat totus . . ·
vriiN.erfum
enim , omne iam diucon ~
fttmpferit.
S11&tilijs.
Tum eífet . fuapte natura ens in poten tía: quar , e nihíl
age
..
O • \ \
"'
' 7' I
°'r
{i
.C.
•
'--ft
'
l
_ I 3
ret
portet en1m
TD
x&~~Y
es,eg,-,E-f~
aveu,
1cut
1:cr1ptum
e a
Sapiente
in
nono
· Sophi~., At ti1 ei nihif obiicis
prxter
a-
:<
élion~m.
~ónam
~rgo
modoagit,íj
efl:femp . er in
poten
..
_
tia?
Se
. mperenim
fit
ipfafl , ammaalia,:at911e alia,q~o . d
&fu
..
pra dicebamus.
Narn
·'
c~tera
qua! · pabulo
alll;~t~1r
•i vt
ani-
man
tes
, funt
ali
quid íine
pabulo~
1'1.~us
1gn~s
fine
pabulo
nihil
~ft.-
~i
quid eft fine pab _ ulo,cur indiget
páh~lo~
Non
c-
1
nim_
a~ alio ~onfu~itur:ergo confumere~ut l feipf
o.
~od
eft r1d1culum.~~d quodtal(um eft on1n1acó · fumere?Non
enim aurú,qriodiam confiitit irifuprema excoélione.
Non
< cineres : Adh;ec, non magis vritaere _
m,
guam éxtin • guitur
·
ah
aqua. !taque
quod
ilie aliis
fuom
, are, idilli alia fuo
item
_
mor
,.
efaciunt~ Vnicuique enin1 . ent:iinfiraeftapp~titioin•
. finitatis
__
, atque ~ternitatis: q
uart1
propter
in
animalibus
pergenerationem,
ir1elementisp . ertranfinutationen1,
fit
J.,
r ( · 1 N . , b I
/
,,
!ormarum propagat10. .
eque
1noµetur,
qui~ , pa u 0
e-
/ geat:
fed
quia
in
fuo
loco
non
eft{
Q!!aiep ti
nceps,atque
· · · · · · · ·
arbiter
...
. .
,-
I
"\
....
' Í'
\ ,-
- 1
1
..
I \
)-
1
J.
. ~bicet
•
minatl
tumpc
ad
fed(
calor?(
•
nera1n
beiis
p
confidc
fuumc
, .
ru
1 1 1
1n
fac
· s
efl
rem >
a1
•
animo:
, 1 ald a
Hoc
cr
vnun1 1
\
percc p
•
appe~1t
~d
~11:adei
--
E
<l.:
fu11t ,
t riufq; e
humid1
nen1ap
Jim.
Si
a gen e
•
p~1
·
:1cc1
i d ens ,
Ad
l1oc.
•
apt~ge
aen
, erat
b
dcom
atur~
iemper
uamid
alis
ca,
Na.m
nafua,
•
1
moti
ur.
A-
, ribus,
er
fixc?
lemin
• •
l
11
pr1
..
quo
a--
e ·
nfio-
•
1u1s
e
..
• •
• • •
a11c1t
•
i
llS,
lll
•
muta•
pabu.
r t
defi•
,
{:
.
pier1c.
l
age
..
'--ft
\
ne
a
'
ter
a•
\ ,
1 oten•
&fu
..
•
r t
an1-
abulo
lonc-
~od
?Non
.
Non
•
·
u1tur
t •
· 1tem
• •
tO
lll•
libus
[}
,
fit
.10
e-
t
tque
1 •
,1ter
AD
CARDANVM, _ EXERCIT. X .
_bic
ere l cmentorumaugetimperium
fu~
~erpetuo
do-
.
mina tu, feo-regans, & congregans, &
fib1
afcifcen$,quan- : _
tu m pot efi q
u~
fu't
ditioni attributa fecum auehac abiens
ad
fe
de
m f ua,n .
~d
? nónnchocidem Solis quoqu~ facit
Pulchr.
cal o
r?
C uius di ui n i tatis iftenofrer particees.Láret duo
ge-
ne
r a i n
cren
iorum,alcerum v ulgare, atq ue hebetatu111 ple-
beii s p~rf
uafi
on i
})
us
: alterum
volµci:e,atq;
inconfi:ans,f ui ,
c onfid en
s.
ac tumidu m fetrarum nou~tione. I ta iuftus
Rex:
C u
ui
c uiq; re d
dit,
hercifcens familias,& finium regundo-
ru
1 1 1 iniens rati
onem.
Prudens reconomicus fibi,quantum
fac
· seft,fÚmi t . E rg oexligno , terr.ecineres, aqu.rhumo- ·
rem > aeri hali t u m
ci
iftribuit:
Sibi,
quod
vulgi oculos fallit ,
animos
11aud
la
t e t f
apientum,fumit,acferuat.
ltaque
illud
, 1
ald
abh or re t a v erit a
te,
ipfum (efe fponte ~orrumpere.
Hoc
cni!11
\
·i
t alis quoq; caloris proprium eífe, tum
pr~ter
vnun1 C alenum
omn
e s
autumant:tum
tuhifce
in
libris
a-
percc
pr ofc
ffus
cs
.
HG>ru
m enim vtruµque íipi quceric,quod
appe it. Appeticvero nó folum eífe, verum etiam
fi1pereífe
•
~d
quonian1in
re
finitafundamentumhabet, neceífe
~
il:
ad euudem limitemilla quoq; terminari. ·
...
EXERCITATIO
DE
CIMA.
• •
~t1,
de
aere
/>
,
E
Q3
I T
ll,
vt
qu~
de aere fentias, doceamur.
H~c
____
_
fu
1
1t
. A
eril
l
efu~L~na
temperat!ffimus,
e1·ic.&:ther,
v-
,,
,
t r
1u
f
<J.;
exper~ q
t1
:i
l 1tat
1s
. N
a?1
nec
f1ccus
eft, quia Ruit: nec
<,
hum1
du~
, q uia non µi adefa c1t: ac propterea ad genc . ratío-
.,
~e
n1
ap t
1fl1m
us.Hrecn os docuifti:id it~m doc~as, ve-
,,
J 1 m. S 1 p roptcr t e
1n
1:e
r
~~
1on1s
~quabilit~té aptiffimus efr
a gcn~rat1one m ,
~r1
t
e1us
aptitudo part1m per
f~
t partim
..
J.
d
en
s,
redull: . s
_ad
tem p eramentum a
vi
calida ú erum. -
811/,111.
,
Ad
hoc,terra[n
g1d
a.
,&
a qua per~efrigid~ffi1na,non erunt ·
apta:
gen
rat1on 1 .
Tum
auten\cu1ufmod1 erith~cab
• • • ·
Q.,
· aere
gen ,
erat10.quc111
moxn
e g
as
1no-r
e
d1
tanquan 1 elem
d i: .
.,
o entum
.
compoutt
on
c?
Pr~~ere a
non
vi
d.
erisvelleagnor. ·
_ rr . .
/l.
1cere
1n
atu r a neco1
~r1
am
1:311
l 1 o n em multorú,qui vnicum dicas
r;emp
e ra
um
: non en1mrefra élion i sindigebit, quámultis
d 3 -
e
...
•
,
..
•
I
•
I
r
•
,
l
,
t
t
I
4 -
I
,
I'
. 1
I
J
'
.)
.J
,
J
I'
,
,
r
-
..._
- .
•
-
I . V
L.
C.
SCALIG. DE SVB
TIL.
. . . .
..
- \
in
locis ftatuis tamen. Et corrum petur potius,
íi
n 5 re!ifiít.
/ N.equ~
enim
ex nlediocri
&.
extremo
tier vnum medium
t~m peracum
fed
ex concurfu obuío extremoium.
Tum
au
...
~e111
ficcu
. m fi eximis
ex
aptitudine gen~rationis,
nihil
erit
iQ.
Natura
folidum.Nouam pr~tere _ a,atque
~n
tehac inaqdi-
tam
fenten tiam adducis : Aerem
e~imañ
Peripateticis
éalidilfin1um.
02..9~
verbum nulli vnquam
q.e~mbulaco•
rum
nofirorum
excid i
{fe
memioi.Dicat}l? Nullus ex
Ara
..
bµm f a
t11i
l ia o i 1 llu s
e;
Grxcis
~om
, 111entariis,nullus
e~
La~
tinis difpu c atoribus , qt1em maxima ex parte non excuífe-
- rim: I}l,,lllu~ cxtat angg.lus iftiu$
noJtr~
éuriofitads)
in
qt;o
,
n6
audierimus Ariftqrelis diuinas voces.
Nufquct"m
tamen
apud ~onup. vllum, qu;intum recordatione vltimartpetere
poílum
,
ch4:urn
memini.Cllm enin1
út
hu1nidior,quim
ca-
lidior :
nt11la
rat i o ne poterit iderp
no
bis eífe calidiffimus;
pr~fertim ex
ea
co¡nmµnifeqtétia,qu~ elifitur Cquartodc
i9
Ca!lo.
~d
íi
ad
q ualitaéú naturas refpiciaqt
1n
orOfiQr~s
¡
n_gn
pqt~s,quin teirrideant. Duas eni1n
pa1·ies
exjgi~con1-
, poficum
.Alteraq1,
vt
con{jftat:alterarn.,
vt
cohrereat.
Ad
có~
ftftendu1n ficcitas
dataeft:
ad cohzfione1n eft humidú in-
téryofiturµ.
Ct1111
igitur
frigidu111
fetnel
atq~
iterum
abs
te
,
<l!cattir
~ffe
per accídens:eiTe enitn priuatione1n ;
imo
vero
nihil
eífe,
nifi fecundú opinioné: calor tuis
ediél:is
exu
-
lét ab omni ele1nento nulla erit qualitas
{:le¡;nentorú
pro-
pria, przter humidi .
tatem,ac
ficcitat~In.
~d?
J~o
vero
1
nulla, nífi 4arniditas. Eodetn Qamqu~
iur~
tt1 . o
4~cita~
eft
, ,
l'riuatio
l}omiditatis,quo celoris frigus. Itaqu(! terra nub
.
Iam
oJ>ti
ne bit qqalita~eqi ,
fed
qualitatem .
p;:i11aúoµes
e¡
.
- tll~. - 1°'1qqigiturtri•;
Vt
Qqnc:
'
no~
duo, vt
mo~._,enJnt
el~•
. ( . menta:fed · fnum,aq - ua
ipfa:id{¡t;te
vqica
µqn}1n
hu.midita:-
- te. Q.!9d
fq=Iix,faufrumq
ue
iit 7 Mil~fi9 Thal~t:i.
Tum
l1ici-
. gnis
ip'fe
noH:er
1
~s
aµfpicijs,aut<!:X,
nulloeritel~111,éto,au~
, - e
:{
a q ua
f·ola
: :
fi
~qqa fola ereµ1~ptt1m eft. Element~Jm
ve1·0
P,&.1ne.
f9lam
eJ'.fe
tuis diéti~
facile
patee-.
~ppe
folaefr
fubieªú
•
-
/
nªtu
¡
·4le
naturalis qualira;is.Na~ _ calor efr ,
a,
G~lo ta11tqqi,
nullan y h~bensper
fe
fubieétun1 naturale.Non enim igné:
</
_ - quia non eft ignis elementum. Non
ae
r em:eftenim
fi:igi•
, _ d j
ffim~s.
Non terrath :
i:j
ui
p:
pc
cont r aria
priuatio{?~
in/i-
, _ ¡nis eft~~rto
pul1µ1n.At
~~aiO~m
1f
~ r
aban1
me
bene
di~-
" v ,
~-
.
~i.
.....
/ - \ '
I'
•
• ,
/
,
/
\
...
,
ciife
e)
\ '
• •
cu1p1
a 1
&peri
denso
.
doél:u~
Secun 4
Accide
1 t in
fe:
•
eíle,q t
qua
lis:
i _ giturí
accid ,
ct
•
torun1
cunéla
•
habeat
•
alio
ill
,
•
~n11n
e
, .
Cllffi
lU
c
le111cr
· ceífe
e{
•
t
entta
e
ribi pra
nonha
pit:
11al
t urhab
1
10c
fur
,
rg . oa<
I n
Crelc
ere, q i
..
11n
per
lore1n r
fnc cauí
"
Í<
ruatic
li:i.
Q!:
tua
illa J
queant,
fianria 1
•
na
natu
. -
r![Dtl E
-
\
·
efifiít.
~dium
lm au-
lil
erit
1aqdi-
• •
tet1c1s
lllaco•
x:
Ara
..
e~
Lat-
:cuífe-
.
nqijo
amen
pet~r~
.mea-
'
.mus;
rtode
•
ores;
con1-
. d
có~
•
lú
in-
tbs te
'
>
vero
;
exu-
•
1 pl'O·
\
>
vero
as
eft
lnul~
,,,,
:s
ta-
. .
tt
ele•
,
dita::-
I1ic
i-
),?µ~
\
ve1·0
t
e(tú
\
tqqi,
,J
:rne:
;,
. .
1·10-t•
.
t,
1nfi-
.. '
c
1idi-
/
.
AD
CARDANVM, EXERCIT.
X.
~ífe ~xprz ceptorefapi~n~um
~.
~ihil
~c.~i4c~~~1i~cri~clf<:
-
cuipiam,~uoa ~cuq.d~~ eífent1a~ non 1ofit
~lfUl
rn~?~
& perfe: quod~l,01Qr~c1 voca~t.
~ndoqu1~e~
ac~1-
dens omqefluic acertafubftant1a. Pr1orem propofit1one~
doétus
fun1
in
q , uarto Phyiicorú, in fecundo
De
anima.
+3
'
Secunda
eíl:
tum
alibi,
tum
in quart~ diuina! Philofophia:~
13
J
Accidensenimefr~nsper aliud:
acpropinquumnonenti:
·
1 . in
fextQ
eiul~em
vid~re
efr. Igitu1~per
al1quod
prim~~
· _
eíle,n.c~e
e eft. ?r<?pt~rea
quod
!JUl~~fu~ftantiaefta~ii
z-
qualis fubftanti~: ,,i i~ duodecimo difputatur~
Nih1lerit:
ioiturfu1nma
prcEdit~ln
caliditate,imo
veyo
~uJla,
nifi
per
accid , cns.I o nis vero e m
abs
te abdicecur a familia
elemen-
)
cun4:J
con l!,IDl
voc1ferar1s
: ncque c~orem
1llu.tp
p~r
fe
habe~t : ji
eni1n
haberet,primt?-m
corpu~
~{[e~: ha~ebit a~ ·
al io
illu1n
,idq
ue
neceífarió.Non a
cp1?pore
fublunari. Il~ud
cni1n
effecian1
per
fe
ignis:
igitur a czlefti corpore. Q.go4
ct1m iur~ neceUarioíit
nobilius,commodiusque
omnib~
cle111cn
cis
:eiufdem,cuius & ignem, im
pietat-is
damnes
ne~
/
·
<:eífe
cft.~utjgitur Ca!lum quoque ipfu1).lco!llburendi pq-
t~n
_tia
eri~
i?fame
neque pqterit auto~
~lfe
generatio~i~ ¡ '
ttb1
prxferc1_111.,
qu1Solem1pfuma_élucal1dumfa
cis
:
autú
.....
r
..,_
•
n_on
hab~r_
p:ceff~m
_caloris
h~nc: & hun~ ab eo ignis ac~~
p1t:
ha~e?_it
~n
fe
1gn1s
plus,~
ua_m
accepent
a?
il!o.A
fe_
igi:-
. \
tur
habebiciumll_lum
gradum
1Jlum.
Ergo &
al10~,qu1ful?
S11&tiL
- .
..
boc fumn1oconp!lentur.Totam igitur qualitatem~
NoCl
•
..
,
rgo a C~lo.At a C~lo de4uccbas.
~d
ft
eo
4ilabaris :
In
Crelo cal~rem 0011 eíle , ,ft ionis autoren1 :
h1
e
autém
v
~re,
quia
~t
miftus~1a:eri~:
iam
rum igni cqmbure~di
_
11n
per acc1dens
attr1bu1s.
~re
tandem
ei
vitiificum ca-
lore1n relinqu:,s
f9I
u:n.Erg?
er~t
el_e~entú.
Q_gs>d
eífenti~
fn1:
ca~flam p
n~
, um hab~b1t
p~111-c1p1u~,
úcuc & alia:coq;
Í<
ruat10 ,
nen1
\ '
ero,
&
aél:1ones
afecund1s
cauffis
ficut &
a-
')
•
.,
,
\
Iia . .
~bu~
rationibus,tamvegetis,tam fapie~tibus,tot~
tua1llamun~1nen~aoppugn~tac?rru~nt.
~ne_repaniri
- '
,,.
'
quea?t,
a3ua
expl~cell_lus
ac1e~ ~fept1mo ~ap~nttre . Sub- , 3
2, '
f!anna
no
~rod_uc1ryr_1n
effe,n~fi
a (u~franua. Ergo
fub1ti-:-
n~
na_rur~J1~pr11:1aer~t,
&fub1eétum
primum,
& effi,i~ns
rI!1J
u
pnm1
acc1dent1s,
QJ!9órca
fi
ignis cft
qualic.¡s;
erii:
.J
\!.
t
ll
-
/
....
/
\
- '
1
¡
\
I
)
1
I
. .
IVL.
C.SCALIG.
DE
SVBTIL.
. '
, eius fubieltum p r
imum,
ac
proprium,
aliquafabftantia,
Tum
vero i H a fubftátia erit igq.is.
Cµiµs
fumma
vis
fit
vre~
re:
propterea q
uo
d alior u m ~lemerito~um
n11llum
etfe
P9·
4 teft f
ub
i
ettu
m i lli us vrent i s qualitat i s. $ic
ip.
eodem ;Sub•
ftant i a,in q u i
~,
e ft p
1;.
o r na t u ra o m
p.i
accidente.
Qµ9
in lo
..
'º
Auenroi s fubfta nt i am m aleinterpretatur,
Deum.
quip-
pe
omnis
fub ff antia
om
n i accidente
prior
~ft,in
fuo
quidé
genere.
Erit igit u r aliqµa f ubftantia fubie~um
tui
ifti~s
ignis,tanquam
proprii
acc
i dentis: eft enim acciqétiseífen-
tia
in4~rere.
hoc
aute1n
temere
no11.
poteft etfe.
l-Iis
ratio-
nibus
fatis
te
deieétum de fratu video:
ne
fruftra
labotem
" •
..
• #
....
...
,.
..
•
...
'-
adducendo tibj placita Pl1ilofophorúm,qqibu~ hoe tumul
..
tu
obftrepis. Arifi:otelis ~nim in
libróP~
fpiritu fenterttía
; _
clara
c;ft:,z-lxv~
nJ
ZóU
pl
teyl,vq,
~J11'Ttx,f
·i J
((J~rr~,
"f'«-
J)
,,
i;A11.
Ignis
non
eft, inquis, fubftan~ í
a,
fed~cciclens.
~p
..
,~
pefumma caliditas ct1mfumma ficcitate
coniLJ,néta.
At
ve-
ro
fi
nequiteffeíinep~~ulo: qupnam modocumhµmidi
priuatione f u~pte µatµra
CQQíl:itutus,
eiµfce na~ur~
capi~
i11crementa a contrariq., Ítta! illius pr,iuationis? quippe
ab
l1u1nido.
~ndoq~ide1n,ipqu~
· n1,eius nat . ura
furnma
fic
-
~itas efr:
qui
na~ura poteft effic~re,
vt
alarur
hurniditai;e
l
. . . An µ011, eífe 9, potte~
p~bul~m
& firpile,& quodamplius
eft,
p11i11liffl
effentia
analogull:J.
p~iµcipii~
~onfti~utiqnis Nempe
ci
..
, .
bus
eft
pr9por~io11-e
pfÍ~JJ1,
mox
vn _ iuoc~ prxdicatione
,
idein
cum
eo, cuius
cil?us
efrtita vt
e~
ci
bo
fiar corpus. Qgo
m anifefte
vides
vulgar~m
effe
illa111
d~
paqulo
fententiar11,
ac
fane
pinguem,
11-on
autem fubtilis iuq.icij. Neq;
eífe
pof-
fe
pabulu111,
fed e{fevera1n tr~,.,íinutªtion~m :
c~iufmodi
.
Jitin
céeterorum
qu9que
ele
entorum
piutu
. ~ pugna, at-
qu~ viétoria .
Equid~Ql
nunquan1 4
11te
h~ccoriiper~uq,
h~-
~u:lit!
l:>ueram:
n
,.
u1ic
etiamintelligere
n~queo:que111~dmodum
{:ontr4rium v llum cuipi~m, 1llius m~teria
effe
po{J¡t.Nun~
;i
q ten1 tu i s au
fp
icii~
e~o
lt
t 1 s
ft1m
__,
noua
quad4m
atqu~
ad-
- mirat!dafubti li tate. Et quonámodo ~ufusesdicere,qu~d
@.
_ C c
ide~1s
p~fca;ur?
Pabµlúfaneqtateri~r~pofitio
-
cn:
Ac-
~
idé
n s -
fi
habet al
iam
j n
fe
materi~m , pr(iter m
ateriam
i n qu a eft,eri t fubftátia in fubfrantia, . tanquarn · in f
ubied:o.
Q
!_9v
e di
ces
1n
o do , m.oue r i accideµs? Supra nan1qile
fcri
..
'
/ ]?e~as; i
gne1µ
~o
n
~ffe
e ¡
er~1c
n~u¡p
! q
uia
vagatur!
At
acci·
- 1
••
;
~én!
I
'
cns
íi
1
m ouet
to&q
dentia
dirater
n 1 um, 4
•
~1ag1s
alore 1
qucac
«
quart
c
o \
p
io~~
O!
rnw
nS
.
•
· cr bi s
e::
o n · j
Si
en
i 1
• •
pe ri
t l
lt
, , 1 1
•
ec1e~
oue J
•
1
mmo
i : A l
t
Ulll
a
éadI
n 1oto t
d iceba
•
r1
u n 1 a
no
s {ti
tu
er e
aer,ac
a c tenu
ceden i
2cccdi
faciliu
•
1
s)
at
e
ccmpl
gnific 1
s~pe
;
pl1u
s ,
(;
•
•
ltia,
vre~
P9·
:ub-
l lo
..
•
u1p-
1idé
íl:i~s
fen-
•
.
tlO•
,em
oul-
rtcía
'
{l}í
•
~p-
tv c-
nidi
•
:
apt~
eab
¡
fic-
ite
l
..
)
eft,
•
•
l
one
~o
'
ta1
11,
pof-
riodi
at-
h't-
lum
fun~
:
ad-
l
u~d
Ac-
•
~1
am
:d:o.
fcri•
I
-
Ari
CARDANV~
1
1,
EXERCIT.
X.
11
,
cns ú non eft corpus,n on eft in loco:
íi
nOn
eft in l~co,non
· mouetur. ·ceft a veritatis principe
demonftra:um
1n
qua1:-
to
&
qu1n~vV!1
y
fi~vx~s.-n.
Pr~terea cum ~uo 1ungas
~ª'~-
3~
deotia
ad
10-01s conft1tut1onern 1
"-um
liccit~teíumma
cal1~
,
diratem:
tfntó
.¡crius
ad
eam
fententiam
•
intenden1us
ani-
n1um,qua! fubieétumrequirit accidenti ..
Qu?díi
duo
~nt:
n1aois eritfubieél:um neceífarium. Eten1m
11
confequ1tur
· algrem
:úccitas
: accidet calori ftccitas.
~proptervtrun
..
qucaccidetfupíl:ancice: ftcutifcriptumefta.Philofo
hoin
1 4 )
quarto
diuinre fcientix. Cuius verbafunc
hzc
:
To
'ovµ,-
º \ .
,0
1
¡0
¡0
\.
, \
C/
1/
//)
b:
f ,
.::>
p
io~Y...or
(iV
1
UoS'o~Y..07Z
(JVf(,"O'i-oi)Y.O~ >
Ei
f'YJ
C'Tl
~f'"t'úJ
OVf'
S-c.;:1!.f
rnwn:f.
i
l1
i
lo
confideratior
de
eodem
aere
opinio illa iliis
· c
rbi
s . niuerfa aéris
moles,
vt
ex
igneis apparitionibus
e::
o n · :i t 1 1
no
t t
1.
C~liin viginti quacuor horis circunfertu1·.
Si
. en i
1n
i taeífec,
continuum
aérismotum eanden1 , fen1- .
pe
ri
1 1 par c e m perciperen1us. At
non
percipimus.
Non
igi- · ,
t L
1r
, , 1 1 1 t e r
fa
c i rcttnfertur :
fed
ea f ola pars
fu
perior, in q
tta
ec
·
es
i l
3!
i g nium
vide11tur.
Videmus verofxper1u1naro
ouer i nubis p a rcem, altera
non
mota.
s~pe
vero
tatas
i mrnocas
eífe
quod & Homerus
tum
ag11ouit, tum
cec
i -
n i : Ab
iou
e
nubesaliquan4ofixas
eí(e.
·
Per
ta1
11
i1npedi~
t
t1t11
a q e
ia
noratupi
Sapientibus
iter
feífus deueni
tan•
é
ad
Fo l . s r
uos:
quorun1 opera dicis,
ignes
accendi,qt1ia
n
1otu
111
c o nc i
tan
t
..
E9
namque
motu
penetrare
vi111
. Atqui
,,
' •
...
d i ce
bas
ig
n
emmoturefrigerari:
quomodo
igneart1111
vi·
r i
u1
1 1
au
g
rné
turn n1otu fieri profiteri queas?
GE.in
noétur-
nos ítip i c
es
cu
m quis accenfos
fe1·c,
ve n tilar. Eo
nat~q;
n10-
Csntraá.
tu
ere c i t i
gn
· s t onfrigeícitigitt1r.
Et
ratio
efr:
q11ia
fubit
. -
aer,acfec u
1n
afferc
alimencum. }¡.d
l1a:c,.cll.111
motus
omni s
\
attent1ct
aerem ( inipfaenimcondenfatione
non
tam
ciro
ceden_te1n
~tterit ) attenuacur aer.
9,..~~
fi1btilitate propius
2c~c?1f
ad
1gneam naturam:
celenusq
uc
ex
.:ffinitate,atq;
f~ciltU$
rr a n f n1ut~tur. H~c,
<?~rdaoe,
f_otui
ex
tuis
perple-
. !
. 1 s >
atq;
flud:uant1
J:>~s
alus
aho
fen
tenu~s erg~re,
qua:
con.
ce~plarer. S:rpe
en1~
~ui_ner?
quernp1~m
~ggreffu~ n 1
a-
l11conjl,
.
gn1ficum
apparatum ,refil1s al1oríurn:
pr1ore
1llum
d1ffers
•
Sa!pe
a uteris verborum fioni~catu ta1n ,
o-randis
Philofo-
phus , t
aü
: ac ! oque~tia. y~~~tifll~
d~c~~fs:
ignen1fponte
. e ra · m : q u.e1ntr1uusfcruiamJ.P.1tar¡tur.Naiuquem
' -
•
. .
-r
-
I
(
•
-
\ •
•
-
•
' .
I
..
\
' l
- 8 1 V
L~
C.
S C A L I
G.
D E S V B T [ t . ·
t ri b u a1~oues eI~mentorum,ei
voluntatis
n-aruram
tril,uis!
id q ue ad
feipfum
temperañdum .
..
Sed &
loci
.tjorn
i~e
vide-
~ . , ris'vfus pro
co1·pore>
a'ut fubieJiu. ~1ceni1n loqueris: Cum
,,
corpora
ipfa
eiuíaem
non
fuerint generis ,
eodem
in
loco
,,
eífe
po~
poílut1t.
N~m
materia
illa duas haberet fimul for.-
mas.~mó vero ne
ft
ei
ufde1n
quiqem fuerin t o-eneris,eodern
f n loco
eífe
poífunt.
Qu_?d
ft diftrahis figniCcatum
ad
ma-
~riam,ne
id quideµ1 verum efi.í~am ftciuo funt corpora,
du~funtmater1~,
a~
to~ide1n
forma!.
~d~ontingere
videcur in arboris ,:am~;
cuÍij~
pars
arida,
·
pars
vi~ens
efr.
Ibi
du_g
funt natt1ralia corpor~,
duz
~~tetia!, du~
form~,
.
e~que
nom
eil!ftl<;m
g~ntris,
vnoialpco.
Nequ~eni01dc
·
vtraque
par~
vni40c . e t'rredicabitur
id,
quoddealt~!µ~~~
dicitu1·.
H:;ecenim ar · efaéta pars
priuatacfteaforma,quam
priu~
habt1it: quamque retinetadl1uc ea,
qu<Cviuenseft.Si
te
Stoicu~
a . gnofceren1,
.1
pt1tare1n ah
illis
acceptam
fufi@-
rem
loci . {ignificationem etiam ad materiam diffudiílé •
Quª
' nqua11rmelioris Philofophiautoricate vti
t~
poífevi-
deo.
l1lato
enim
in
Timcro
rr!uJ
ÜA~,~
crt~
~eg,u,
id~~1
etfe
,
di
cit.
~d
etiam ab
4~ifto;f
le
-
~ft
l
arií111,a~ue-i(u1n
i~
~uar'.'
to
Phyficor~1m.
Ac~epttaurem
f:Jlat<>
ex
f1rna!1Locr1
com
...
menta~iq. quiiilius cliaJogifer1nent~meft.rróT(f~g~6J111
!;
'TU~
iJ>..CU1,T~io}!,~
~eg,v. Neciniucundum for~
puro,
ft
qu~
<le
acris
tllffi
poteftate, tum qualitate
fe
, nferir diuinus Hip•
p - oc1·ates,appq~an1
his~
Ill~'ii1
lib1·0
De
memb~or~m
con.
jtítutione,
qui
fal~o
De
car9ibus infcri~itur,
TO
~e,uav,iq-
• >Q_J I I
tv
'4
1~
J ·
Q."
I · 1\
,¿'
.
_ qutt,~¿aV"'1'ff'n,
'ímJl~
.·
poft,
'r8~
tJL
OVO(,t,&t'>J1'VéU
f,t,ó~
O~X.ov~,.
;,,
oí
?mt/\aito, iie9l'.ln eoden1 veróetiáhurµidiffimutl}p1·0-
f:efius
eft.
At que1nadn1odun1 & imµ1orta~ein . dixerit,&
ei
·
· attribue.tit on111it1m rerun1 intellec1ionem : diérum cft a
··
,
' aobisin1ibris Nobiliun1 exercitátio11un1.
, l . .•
../
. ,
E X E
R:
· C I T A
'T
I 0 v · N D E C I M
Ae
/
,
Aer-11quamnonattrahjt.
Derepuljione.
1
./
{ / -
! . '>f E
hlc
_
quidem
verb~
taq_
~*
~-
reprehc:_n4q~t~rJ
~,
1:
1n
11~1~
_au~e~ res.~ ~µo,
1n9u~~
:
y1tr~q
p~Jtuf~
rars·
f¡I
f¡j~µs aer
Intus
rer
ex~a1onem
I
redu
de1~de
J
ac
d~nuo
, '
~ogttU~f
•
I
.,í
"
Ci\,
'
• ' l
,
'
I
/ •
.....
...
•
.
cog1tt
aquan
trahi.
fuam
:
cftne
rerran
•
' hícur.
Ípcis a
liger
re,1101
pradi,
de1n
c.
• •
l
ll
q UlS
alius:
•
VOC:ltl
•
t
s.
Vi
~lcerp
cµndt 1
r~pul!
oncm
•
?•!l.(.7f'A
•
qu1t _
pi
fusa.u
1i~et
ú
Re""
u
b.ent
ti
effcét i
µe1n
'
u
ma
;
•
<J
.
l~tt
J
fints q
•
ll
l a
IO
l
l i am
v
,.
a t
trac
d e
mn
et
t t r ·
e ba n ·
f o
ltin1
lhUÍS!
vide-
Cum
loco
l for-
idern
ma-
1ora,
gere
;
efr.
rn~,
rndc
•
·µtra
..
' \
llam
ft.Si
t
fi@-
ilfe.
' .
ev1-
etfe
1ar~
)IÍl.o
.'.
J/11
J
1U~
lip-
-
)
\
AD CARD~.\NVMl E~E_CIT.
XI~
f?
. cogitur: occupatl¡; !Jlinorem~ocµm. Er,nedeturvª~µum~ <( :
aquani. adfctrahir. equ~en1m veruq1
e_ft,ab
aere
aq~1:i~ "
trahi.
Q_gis
enim intelle
1t
vnqua1n,
aer1~
form~~
e~1.re
a
fuamateria, arque trah~re Na~qµ~
vl:,1
í9hc1t~~
cft ne vacuum detur,
fu
bit. exempl1
g.rat1a,cuµ1paélun111:1
r~rraq1
palum f4trahimus: eo decurrir
ipfe,PO_?
tc1·ra
t~a- _ ..r
· hícur.
non
enin1
mouetur
terra.
Nam
quare~ap1~pt1oreq1
~cis
aerern, vt
moueat
aq
u4m
ad
fu~e~nqum :
~q_uam
ne-
li
gep
ti
9.rem
ad
i.n1pl~pdun.1
vacu~m;
1uffi~us
1ll1u~
pare~
re,
11
on f
ua
m oueri natura fecundaría, q
uemadmp~qrp
fu-
pia dicebamus? Illa quoqueverba tu;i pr9p~er
~;1n~
éan~
dein
cau~m
funtconfiderap.da. Vteft term1nus qt}tda111,
!~
inquis, in . ra.ricare,qui
v~,1:1~
r;iri_Onem
habc~
: ita
dfqfita~i~
"
Jf
aJi
us: qµem fi
qui,s
przcer1re ~1.t;itµr, motum ~xc1tat,
qui
e(
, _
voc;:itur pulfus.Imo repulfus ~1c1tur.
Duo
nanque funt
~o-
" ·
t
s.
V nus premeotis>aut p~r~utientis, vt fiat
denf
o
d~nfiµs
; -
;¡leer
prel11,
aut percuffi.
Prioreft
pulíio,aut impulíio:fe-
c
µndt1s
autem rept1lfio.
~i
vox pari~t~m pulfat a pªriet~ ,
r~pulfacur: vnde
fit
Echo.
ltaqueob
illam
1nocus
r~flexi-
op.em,atq; iterationemffomérµs
repulfu!U,
illµd
~ixi~,¡ru-
,
?~'l,(,7fA"'7rX'Ji.,.
Huius
ratio
eft; qui~ corpus in
co1·pus
ne-
quir
penctrar~Et
~ft
cpn{r.trius att~aél:ioni
motus
i.s.
_Pul.,.
fus
aute
n & repulfus(~ntcontrar1a fecundum term1nos, .
' ,
liiec
Gnteadem
fpt~ie: veluti motus furfum J &
deo1·furn.~
,
Re~
us
enim
vterqueeft.Artr~étio, & repulfio eunden1
h~-
~11&11(,,
b.ent cerrnioum
com1nuné
in
efficiente,
fed
conrrarix funt
ffcaioocs.
lf:ig_ue
efficiens in atrraél:ione
~ft
i~q~i~ -
lls
a~
µetn :
in rcpulfione r~rminus a
q110.
Id~m rc,fed-ditter-
um a
fcipío
r:itione . Sicurif ubitio,íiue acceflio,nó differt,
q 17renus
1nocu_s
~ft, ab
attr~élio1_1~
: vpus
eni~
vcriufqu~
fin1s
qt10
. S d d1fferunt:
qu1a
fub1t10,íiueacce{I1ofitafor-
1:
a in
tcriore
·
ar
~r~élio
yerO
ab
e~cern~
vi.
~o
fit,
vt intei- ·
I1
0
amu_s:
aqu~ ¡n
pq~~
illud
cuum
ingrelµon;:~,non
eíf~
,
attraéhonem,fed
fub1t1onem,a
ut acce(lio.pé: quando qui-
dem non trahttur ah aere.Exiret ~nim aeris for1na.Sed n1o.
ctnr
3
for~a
rropria
intern_a
,
qucmadn1odun1
ú1prél
di-
e b :
in1
s_
\ •
1del
cec
fecundar1a,ne1.1pc nevacuú
detur
Noq
f ~
!un1
e
_~u~
appe!:i
nt
fuurn
v_
s I
¿e!er_
nen~a_:fcdeciam
g_
au,-
~q
t e
!I
~..,,
~ ra 1 p u m, .. e i r
atu
ofe
vp.1µ~ri11a~ur~ fpilqU,í!l
1
,
• •
,
•
/
"/
-
- -
I
,
,
)
•
..
\
I
,.
,
'
I V L .
C.
S C A L I
G.
D E S V B
TI
L.
illud
ateterrimohofte
occupetur. N ihil profeéto
hofü
l e
magis enti,quitm
non
ens. Vacuum aucem
non
ens . Prima
igitu.rpérfeél:ioin
fuo
v B
1.
Secundain
prohibit
i
onenoa
entis.
Ad id
etiam
con
dita
funt
a creatore, vt &
íintentia,&
partes entium perfeél:orum.
~a
. enimimperfeél:afunt
Psleber.
in
fua
priqia
natura,
gaudent non
eíiehoc,
vt melius
fin
t.
Gaudent enim eífe, la pis, planta,e q uus,homo potius quarn.
ignis, autaqua,aucalia. Quia propter hocfaél:afunt.
Fínis
autem
perficit.
Itaq;
ignis,
vtfiathomo,
noneftcorruptio
mcra,fed refraél-.io, & perfeétio. Sicuti qui
in
1neliore1n fa-
miliam
pera:$
8{.li}.)ram
adoptabantur,
non
poterantillud
confequi bonuqi , , nili
p~r
capitís diminutionem. N~tura
quoqueid,quodn1elius(t{t,fernper;appetit. Elementafane
funt, & partes Naturx,
vtab
ipfa
~óftitut<z, &materiaeiuf-
,
de1n,
taf\
~affi
artificis ,ad v Iterior;i
opera
com
pªrp.ta.
~-
. busl~gibustertia1n quoqu~hancexpetµnt elemenra per-
fec1ion_e1n.
·
~am
obrero cum aduerfarii . s quoqu~
ineunt
focietai:em.
Atq; ita cum aq
ua
gaudet
igQ.js
eíié
: cllm q
uo
& pri:íl:inanrf~rinam, &fuum v B r,libentera~i(erit.Duo
igitur
fine~
elementorum:
vous cofiJplere mundum:qu~m
.,,
h11em
duo bus ~nodis:& confequuntur, &feruant. Alter
eíl:
.
l'alcher.
in
proprio V
I:
alter
eft
ctiam in alieno.
~circa
úcuri
,
poíf
unt
eíie
in alieno, ne vacuun1 detur
:.
ei[¡ue quieti non
V l
.repugn?; eorum
~orma:
iSf1
ad id
etia1n
ten1ere,
~e
i4em
detur:e1que
m.otu1
non folum non repugnare formam,fed
etiam
fa
u ere
fuis
quidern principiis, fed fecundaría opera.
Secundus finis ille eft, de quo pofiremo loco dicebamus:
eífe
compofiri partem,atqueélpotiore
forma.
tupi ~onti•
nefi,
tum
perHci.
RepuHionis i gitur
caµífa
eft 1
µi=
corpus.in
. corpus penetret.
Tibi
verO
illai;at~o n1agisarriJet. Ne,in-
quis,forma.-plus
qui
1 n quodei iure
Nac_1.1rx
debetur,mate~
riz
prima=
confequatuLAt quare addi4ifii,prímam ?Ne~~
.
_pe
fit
hoc
ite~
in
omni
bu~
corrori?~s, in qui?us
eft
mate-
. ria
fecu~d3:.
Incus autem a malleo
1mpulfus,
inall~um
non
1 - re p ~
11
i t : q
qQd
~ius
forma refpuat adu~nientem materiam.
Na.1:n
qu.icunque aduenerit materla, ea ilia,n
fecum
;:.ffe-
,
rct
f ormam . Nan1
quo
µ 1odo mallei
forma,
reliétarµate·
1
11
i1il.
.
ria
f
ua,
a b
ea
fefe
expediens , oc
cu
pe
_ t ~ncudis materi¡m?
Eft
P-~
n1all~i
f
or
1lla
iricu4is
formx contraria, vt
ex.cinéta
. ) (
\
,
I
_./
, l
'-
t
• '
I
\ 1
J
utcxa
· pellit , 9
incudic
•
ut1n
ce
temno
•
1orepc
•
. autqt11
matur
alias ' : a
•
tern11n
in1pul{
cl1raco
cum
pJ
fieri
llC
nace :
ita
vell
•
uo,qu
partes
partes
:
rar
i efai
•
e 1ret,
denfat
-
"'
tU
r , , .
ccll1uc
ci,& p a
•
1onora
daria,
natura
confili
n
ID?
j
1
cun1
fu
promo
•
taco
,
•
t,O
C t l
I
Rl
co
impt1lf
ne p e
li
l e
.ma
10n
a,&
..
unt
..
1nt.
l
al'l\
• •
l
lllS
•
>tlO
.fa
..
.
lud
: ura
...
\
ane
i uf-
•
' Ul-
'-
,
er-
unt
lllO
)uo
~m
eft
.
•
:Utl
10n
. em
,
fed
us:
•
S .
ln
. .
lte-
lOll
l
tU.
ffe
..
l
te·
~
Eft
,,
AD.
CARDA~~v
M , E
XER
C
IT
.
XI
. , r
utexaéta,
fefeinillam induac m
at
e r
iam?
Sed
i~
_9
r
~:.
- .
..
·
pe
Hit
, quiaoon poteft
ce_de
r
e.
N on P?teft:
gr
~E!
,-
_ q
ltJ:Ñ
I i
Efls
¡:;:.
- -
incudisminin1anatur~h a
_,ne
q;
prop1us
~
i;_e
,
nt
el-
'•1,-,:.•
.
utincera:
nequeife1nu1 c e m _
d1ffih~e
Jy'.l~~ e .
udau-
, ·
tem
non
,
na
de cauífa. Aut
en1m
qui. ura
.,...,
11t
,t
""' · · ~
iorepercioacia, qua m quantumcog1_ ueat
f>
i
9".:li
• .
.
autquiaeftad,lti
mum
ftt
~mden~tatt
-.Jap~
rfi
re-
. ,
maru.r cera, ce dit pre
ffion1.
Atq; tta part
reff.e
premunt ·
alias , : arque ah ~is a
li
re
p r emun t urporro: q~ . .
tern1inos eored1an tu r
Pr
~ terea
per
rarefaét1onern lit et1am
in1pulfio > ~on
folu
m anraétio: :vel~tin tuhulisa::neis
ª!1
..
cl1racotheiofalcnirro pl eni s
..
Ign1sen1m
rarefaéta 1nater1a,
cum pro
i1na
loca
vind
icare
v?l~,
pelli~.
Id
quo_d
a denfica~e
fieri
110n
reéte
dicis t u .
Et
quia
1nuen1
fentent1~
cure
~ert1
..
naces :i.liquot popu l a r
es
, paulo fuftus dcclarabo.
V1_dens
ita
velle. Puiuis,vbifaél:u s eft
ignis,non
poteíl:
eo cap1fpa-
tio,
quo,
dunl puluis eíi et, capiebat~r.
QE;~
1
n1
ob
cauff~m
partes cius
tum
denfari .
Erg
o den fat
1on
e m 1 1 larn,cum
e1us
partes
pati
nequeanc,erum pe re .Vb i 1niferi non videtis
duas
raref::1élio1
es. Vnam c o niu n
él:am
expulfioni ,
non
enim
C iret
oifidi.ffundcretur
..
A l te
ram,qua=
-
eft
cauífaillí11s·
GO~-
den
fa
tionis. on eni1n
pr
ope g
lobum
ferreun1 condert[a-
\
. ·
:.
tu r , 1 1
ifi
a,l fora1ticn pr i
us
cu
m i
gn
efcit,
n1ox
ctiam
fue- 1
ccfl
1
t1c
rarefierct. Sic cuafen
teotia
eft &parum confidera- \
ti,&
part1n1
mctapl1} ' fici:
qt1i
p
rima
m
cauíf
a m moue?tem
ionoraucris.Profeét
o denfatio i l l a e ft ibi
non
f olum f c
tún-
daria,
fed
eti
é
1111
pcraccidens. ~ ip pecftpriúatie1 proprii
naturalis ignis : quod
cfr
rariras .
QE.onam:
igitur ~atura:
confilio priuatio proprietatis
ignis,
igniseffi.ciet effeél:io- · ,
nern? i eft,impulíionem, Fi t e
cim
forma
appetent~
1o-
cum fuunl. Pr"eterea rarefaét i o 1 n
otus
eft,
quo
ra:tefaéta
•
•
2
•
P.romou e
11ttcr1ni
1
10~
fu
o
s:
den
fa
tio
v
ero
motus,
quo
den- 1
_
taconcr
~une termino~ f~os. I , mpulfioautern,efi:prorno- ,
t,o
e
rrcn11.
aud reél e
101cu
r a condenfationemotum
il-
, ,
t,
.
I
n1
cornmeorus es. Sicuti co n
tra
nihilo inelius,
eundem
impt1lfionis
111ocumin
bal i
ft
isfieri ob rarefaétionem.
Fit
f:
ne
l>er
c~n
. e nfationem : q u
an
d oquidem con d enfatur
rcu
.1nb
11
1s,
vbire
te
ndi r úr. Breui or e nimfit:ergocon-
traélior &
Ea
de
cauífa
fra
n git
ur
ali
q u
ando
, '
cum
tc:n
.
ditur-:.
•
I
,
-
\
•
I
I
....,
)
I
I
r
t.
'
i vt.
c.
se
AttG
tR..
Í)É
5 \ l
'STIL
.
S11Jtil;j.
quia rarefit.
Q_god
fi
dicas
hanc rarefaél:ionem
eíl'e
caur..
fa
1
n,
- propt
er
qua m deinde arcusretendatur,atque
con.d
e n.
let u r , d u
a.s
ex c i rabi s adaerfum teobieéliones. Prima.éft.
•
\
Ncgo
ti l
1i
,,
Uo
i n genere cat1lfa!repóni poífe.
Non
eft for :
i 1 1 a, ~
oi11
Iiat ería ;
q~ipp~
accidens, & priuatio denfítatis,
qu x
Jc-;.
!:,
e~ur
. ar cui . N on finis. Pin
is
e~im,eft impulfio.
An
ve
r o e t l
effi.c1
tt
ns
?-
Ne9uaquam. Nullúll? enim _
en_s,eft
effi-
!,=Ít
,
ris
fu
i c ontrarii: nulla priuatio eft
~fficierts
habitus
fui.
~«ritas
eni1n eft priuatio ctenfit~tis. Alteraobieétio.
Si
vis
~it
raritai:erh
etle
cattífam, impulftonis,quiaantecedit dén•
fa
tiorieth :
ergo
&
iñ
bo~ba
_ rdis,atq;
fclopis
eandem cauf
..
fa
m eadem ftatues
de
catiílá. Ilát'efaél:io riam que
prior
eft
illa rua condenfacione. Frangitur
arcus
ergo,
qttia ~ . imium
1·a1·efit.
t
cci1·co
vifcida
non
frangunttir,qu~a
noñ
díffipa11tur
partes,fedvfq; & v
fq;
poífunt rarefieri. Terreartó poífunt:
ideo
f1·anguntt11·,
non
fleél:u11tur.
Metallis veto
quada1nte-
,
fius
t~re~eri
licet~ac
propfereafle~i.
Qgate
ver9
ftá11gun
..
'.
tur iidém ~rcus,fi
amotafibula,
fiue
clauicula, , fiue fagitta,
~ut
p:a~ni
obuólutioñe,reférehtur?~i3
dum
habcñt,quód
impella _ nt ,rnino1·ei1npetu éó _ htrahuntur:
cup.1
nihil obie-
étun1
eft, moméntaneo íi~pe · tu. Ptopter quáni
mot~s
vio-
lentíam diírumpurttür.
fd
quod
ín vegetum
quoq;
cirt11lis
1
cuenir.Senfi1n
flexi
cohfta11t,&
fequuncur.Si.tofifertis
viri-
. bus fleétahtur;abfifttint
patees
illico,.
Qgod
fié~
quis
con~
-
--
rtiaíat:
i\rcus
ín
· p · arte conéauá intetióre
cu
·
tn
fleétuntur,
1"1
·( . -
tlenfari: cum · retenduhtur, r~reñeti:
id
nos quoque ~
profite
..
,
tnur. At enimuero maior eft aréus
am
bitus exterior: a
cu-
• • .
/'
r--....
.
ius
ámplitudine : motús illiµsinire oporteatrationem.
H~c
r,
nos-ruges.
At
négare tibi
po1Iint
acutiore ·
s,
ah
impulfione
SN/:;ti!.
inmum
illun1
fieri_.
ijabere namq p~~cedente cauífav,
at-
· tra~ionein.I1npellit eñim fagittafu funis,quia trahit:trahit
' vero,guia tral1itur.
Vr
prima
fit
~atttfa
h~c,
traétio
quam
fucit funis prima
éoníunél:a,&:,
ve
votát,irn tnediata:
ttaétio
. arcus,fecunda& vlteribr. / Tratl:ignis
cauffa
reuerfio
arcos
·
ad
fiium
' f
uum:q
u~ftne
condenfatione fieri nequit.Eft
enim
teuerli~ totius,
C0tl(Ienfatio
vero
partium.
Ide1n
íane
1no-
- - tus,~ifferens tantum ·
ra~io1ie,n~n
re.Impulfi'.o
igitur,efte(·
feél:10
mera: . condenfatto,cauíla
1nera:traél:10,1mpt1lfion11
I
/ : ~ . a
uíla
: c1ftetio,c'?nd _
~11fati~n~~~
~u~pit11~
,
~~r
, o etiá
fun1b·sf
. / V 1
. { I
• I
•
../
\.
< -
\
. ,
, bi
únc
onen
· &
vcroc
funeco
infibuJ .
•
.
Ac
J
cft.
Ot
étore1n
..
uuma!
num,
CL
fiftL1larr
pulfun1
.
perficie'.
qua
a t
Ino-eb
ic
menta.
libro
Di
motUllf
prohib ~
h ibe c d 1
quiefcic
denfare 1 1
miriits J
cqtte
<:
r enliun
• •
l
Or
VIS
a,
u1n
. I
~reen
• •
1
ac1
un
tu
dis?
N,
fa1n
, :
no
l1
1 c nece
rocedit
tot
idem
us:rep
un · ne
I
piJa!,
:auf:
I
••
uen.
aéft.
for-
: atis,
.
An
effi-
s
fui.
,..;
. .
)l
VIS
dén•
:auf..
• r
eft
•
l
lUm
.11tur
runt:
l
bte
..
trua-
;1tta,
quód
,bie-
•
: v10-
·c11lis
l •
v1r1-
.
COll•
ntur,
,fite-
'
acu-
H~c
""
f1one
mat-
,
:rahit
¡uam
;atl:io
arcus
•
en1m
:1no-
eft
ef·
fionis
funis.
vbi
AD.
CARDANVM, EXERCIT.
XI-.
G-
- j
. . ,
, bi íine
fu
o-leca
reteoditur,
non
eadem,
qua
arcus caüífa.
on enim~efaéhone,fe<larcusvi,qui vtrinque diftrahit,
·
,.
vcroque:dum
ni~tur
redire~dfitumfuum
lib_et·um,n?n a
funccoaéium.
Vb1
vero tend1turarcus J &
fu111s
adduc1tur
in fibulam,
ti
rum pacur
fu11is,
rumpitur ob rarefaél:ionetn.
.1.
Q._uomodoq_uiet
jiata6imp11!jione.
, ·
A e mocum quidem
fie
,,
ri per irnpulfione~>
mi_ru~
npn
cft. ocus enirn
motum
efficit.At
motum
effe
qu1et1s
effe-
étore1n,id vero ad1nira~ileeft.
H~
. c igitu'.riftu~irigenium
,.
uuri1
aao-redi
tur exempiis tribus. V rceum
ftatu1s
aqua ple- ci
num,
c~1
ficimpoútafiíl:ula. Isvrceus fiinuertatur,aquain
ce
fiftulam
non
defcendet.
Q3iefcitigitur
aqua
per
aeris
im-
,,
,
pulfun1.Alterurp exeniplum eft alapidibus:qui in aqu~ (u-
,e
·,
perficiem
per
obliquum
iaél:i
refiliunt.Tertium
e~
aíitufá: ,,
qua a
ua!
p
le
na
circt1maél-a,
ne
gutta
quidem effunditur.
,,
Inaebiofa
omnia. Creterum
non
funt inipt1Ifio~is
arg
,
u-
rnenca. In1pulfioenim 111otus
...
eft. ltaaccipi~A~ifrotelesi~
libro
De
in 0
reffu
~nima
liu1n.~111,enitil
&i>..~1,,.
funtin
ipft~
mocuum príricipia .
E!t
igicurohex,
non
iinpellens a~r,fed
prohib~
ns.
Sicneque columna impellit trabem,
fed
pio..:
hibet defcen lere . Eunde m ad modum aerquiaquiefcit,
quiefcic
&aqt13.
Si
n1oueretur:
aut
fu1·fum
mot1eretur, & ,
denfaret
aquan1 :
aLlt
dcorfitm,&
aqua
defc~nd~rct . T '
anto
mirius
.facit
ad
quieris demo nftrationem lapidis hifrorii.
cq_ue
enim qnicfcunt,fcd :rcfiliunt lap ides: neque folurn
·,
re últ
un
e:
fed
·rarifuo1an t ctiam.
Eft
e11im
iacu1ationis
ma-=
urn. Ita ue voi · deficit in1petus iacuJacioriis, defcend titº
.
1:13?
eft ratio _ qt:ar~ ne in
_a~r~
quidem intercidant,
qua!
1
ac1untU1".
11
1,
I
1>IC
d1can1
t1b
1 viro
fubtili1Ii1no
horno
ru-
,
,
•
\
dis? a 1
1ih
i _
onr~a
:•1decur,
quiete1n .
effe
1notus cauf-
fa
..
m : no n, tu
VIS>.<JUieas
motum
.•
Duó funt
fune
1notores
811$1ilij!~
111c
nec~ffi
~10:
q~1a
motus duo . V nus motus eft prorfunt~
r~ced 1t
e,nn1
ap1~:
~lter
efr
furf um ,fubúlit
en
im.
~are
'--
tot1dcn1
moro
.,,s;1ac1ens,&
repe11ens.Iaciens
eft
pueri rna- .
us: rep
JJcns
~aqua.Ata~u~nonmo~e tur,qu e
madmo-
-
un _
n
te~~
tuden1,cum
1ac1turp1la.
ltdem motus in
tet-
r pil.e, · m
qua
lapidi:
procc:l!io
&
reftlitig.
D-etitiü&
--
- - -
-.
.
..
\ •
r
/
'
-
•·
_,
)
- -
,
I
I
/
--..
-.
,
'
1
•
,.
6+
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
· vero an quadrat ratio? Nihilo melius. Nam tametfi
rotá•
tione
rnouetur
fitula, non tamen n1ouetur
aer
ad
ingref..
fun1.
Sed alium
arque
alium recentem,
arque
íntegrum
in
..
- uenic, tan q
uan1
eunden1. QE.od ali o
exem
plo rnanifeftum,
Si
eni1n
inuerfus
vrceus
fupertabulaa!qualisfuperficiei,ip1e
iteu1 oris
maxi111e
~qualibus,
aqua
plenus ~rudaiur,
nihil
exibit aqu.l!,niñ q uantum adh~rebit íuperfi.ciei. Nihil o
in.
qua1n
plus exibit aqua:, quam fi non moueatur.
Propterea
quodrecens fernper locus, eft quafi vnus: quia nori
diffen
su!Jtil
.'
fitti i priore. Sic & in aere. Solidum enim fernper
in
uenit
.
Q_garé
tráníicus ternpus breuius eft, quam tempus,
quod
requiritut' ad defcenfionem,
QE.iá
tuninequitaer in
rain
pufillo momentofubireinlocum,vrtde aquaflueret.
Non
oportetigitur aererrimoueri, vt fttulam fequatur:
fen1per
I
'
)
'
\ /
/
-t
\
" '
....
'
· enim inu~nietaereni fit~la;
qúocurtque
circun1rotabitur.
Anr~uc:rtit
i~itur
~n~~tio
loci
ID()tui
v:riuf que, turn
aeris,
cum
aqux, l\'lem1n1pr.I!ceptoremmeum Petrum
Pompo•
natium, quo · rudiofeS al)imos imbueret principiis
Philofo.
phíX,pónere hoc exeniplum fitul.I!: cum
dóCerefimplicif.
fime conaretur,qua~e
110n
caderet C~lttniJ
Vt
pinguiufcu-
, la
Nli11trua
ha!c
eífet .
aditus
ad
capieridos
maiotes
i1npe.
.
tu~
ce
,
rtáru~
demónftrationum. De cyathlrotatione
fcri,
ptum eft
iri
fecundo libro
de
c~lo,
& mundo, atque in
no-
8 · 3
ftris
nobilibus exeréitationibt1s. Qgartun1 verd,
quodaf-
. ) " fers
d€
p~umbi
lamin<!,
minu-s
feliciter
explica_S.
Ais
en
i
m:
, , Defcendendo, patees
qua:
i~ medio
funt,noD:
haben
tes
quo
diftÚgiant,ní_rriium
~omp_rim~re?tur
• .
Vel
íj ante
dilabao-
,, tur, vacuuni
10
llled1orehnqu1, neceífeeft. Atpartes,
q112
in medio funt, . quodiffugiant; habent: turn quia
pb
íf
uo
:
aqu:e partes · natura
fua
comprimí, úcut &aer, quañq u
an
non.iqualiter: tumquia videmus
eas
cedere cubo
plum
·
' beo, cuius latera tántundem
cap1ant
fpatíi, quanturn
lamí
l
J · na
illa.
Sed.\laminanon fatis compí:irnuncur,
propterle
-
uitatem . _ Leuioi enint eft, q uam vt eius
imp
ref
fi
orte
parte
aqua: cedanr,fubíidaut,dilab~ntut.
Non
igitur
pártiumr
J
. , ' úone ,fed agentis robore, aut itnbecillitate res agitur .
quamobr~rn in globum coatl:a
eade1n
quantitas
celenc
defcendet?
Roe
io fine quarti
de
Ca:lo declaratllm
eft.
GI
:
·
bi
c;orpus,quia
eft
1
J,,,~,~,
vnit-atis
fpeciem
pr<i
fe
fert
m.ig
•
\
,,
- - , . L
5
./
"
I
/ \
'
•
A[
-
In
quad
J
duplex.
j
tus facil
u~
Altt.
bi
(uper
rapunll
qu~i i
be
ftate.
Pu
•
1n
q
LtaLn
•
I
aaon
ademr
Ji
bus
fin
usfu
.
cn
. oteft e
is
ad
I
1o
g
ul
i s
umbet
, qua
l
ibro
de
ar1ou
íl:i
aqua111
e
ritu,Gub
•
t
la
Oll)J
........
lbuti
Exa . .
•
CU
. ll ,
. i
pul
~ .
uart
1 1
ten1po r
tio. \ 1
if
c p
u
ric
, h
mo
use
• •
. rota.
1g~ef.
m 10
..
ftum,
~i,ip1c
>
nihil
~ lo i n
..
pter e a
diff
e n
'
uen
1 t
.qu
o d
•
LÍ1
ta m
,
Non
•
e n 1
pe
r
t b
itur.
•
1
ae
r1
s,
)rnp
o •
iilofo.
l p
lic
i
f.
Lit1fc
u -
11n
pe
.
ae
fcri
.
: íri
no
-
1oda
f-
•
· e
n1m
:
tesq
uo
tl
aba
o•
~
s,
q
uz
p
bífu
n:
.
nqu
rur
,
plu
m·
n1am
i
i
pterl
e ·
e
part
e
i
umr
a-
lt
ur.
A
c
eler
ic
:ft.
Gl~
•
- -
AD ·e
.R1'ANVM,
EXERCIT.
XII.
6f
ín
quadrato
enim
eft
pluralitatis quaíi
facies
qua!dam,eaq;
.
duplex.Alteraefi,angulorum m~ltit _ udo.It~quevnius
1'11/chr.
tus facilius expedicur,quél~
plu~1um.
Y erum hoc yrba?t-
u~
Altera
f2ne
confiderat10
ph1lofoph1ca
eft. Eten1m
gro-
bi
(uperficies in punétu1n vergir: quad~ati planici~s
in
plu:
,
ra
pun6ta diffu(a eft.
~propter
cu1libet _
lan11n;E
part1
qu 1:becaqua!pars,&fubi~él:a - ~oco; &~b~ec1aeftpote- . .
,,
,
fiare. Pu!ui aucem
defcetid1t,qu1a
poteft
d1u1dere.Scobes, SHit,l.
in
qu
aLn
,
plun1bi_,auc
a_liud
9uippiarn gra~e:
_n~m
puluis e
ia
non
defcend1 ,[ed
1nnatat.Poteft
autem
d1u1dere fcobes
adem
ratio
ne,
qua
mini1na naturalia poífunt in
mifiibi-
Jibus fimul
coi
re.,&
coh~rere.
Eiufde1n
veró planiciei
cu-
/
us
fu.rnm
r i poteit: qui=ifepatare poteft,fedalia ratione. . .
. oteft
e11in1
feparai:c, quia per di1nen{ionem profundita-
s11!,1
1
I.
is
acl
perpendicult1m multa! pluri1bi partes incumbunt
1ooulis a tta!partibus,
quibt1s
pauca!
Iamin~
partes
in-
·
u~bebant
. proptcr eius tenuitatein. Libuit huc appone-
r , qua: d
ic1uer{o
,,afe
apt1d
Hippocracein fcripta inueni,
l ibro
de
n1orbis q
úarto.
~fe
non exit aqua
ex
vafe
oris
'-
ar1
uíl:i
repe
ce
in
1erfo?~a,in
quit,fpirifu~
qtti
in tus eft,
aqua111
col1ibet. Ita l
ue
ti
íenfin1
inclinetur, decedente fpi- ·
ritu
,Gu
bfe9uecu · aq
ua
.
Hxc
a<l[cripfi,
vt
Ariftotelis fenten-
t ia 011Jprobarctt1r: qtta!
i11fante1n
veterum Pl1ilofophiam
--lbuti
o . t m
fL1ilft
dicic.
1
.
1
E _ r E R C I T A T I O
XII.
l •
.
Qu
_Jm
odo
igni~·
igne
validior •
.
E .
a~ofci
111odos,
quibus ignis igne
fit
vaiidior.
Pri~
ce
""""'mu
~ft,
o t
_ra
:
c¡u~ndo_arden
tiorexurit,acmagis.Se-
ce
·
CL
! .
n,
1n
_ rena.
~pc1nfer
rovehementius,qu.imin
ce
.
1puL.
rnus, ob
mo~u_n1:~ropterea
quOd
plus penetrar: "
uart11~,
~ropce~ 1
11
agn1~u~
1n~1n,
fiue propriam,fiue
ex
''
.
t _ mpon~
d1
turn1cate.
~nt_u~,
cl11n
impediturrefpira:. . "
n _ o. \ t
~u
, íi
ftc
coaél:us:
vt
1~ calce.
Sane
non ineptam ·
1fc
.P
·1onem,_fed
parum
fu
bnlem. Subtilis enim iudicii ,
u
nc,h
º!1
n1aad,,nam;educe recauífarn.
Vnusenim
. o
us
omn1um.
e1npe
freq
u.en
tia
parti1Jm, atq
ue
coha:,-
-
e
-
'
(
.,,.
\
..
,
J ' .
.
--
\
-
\
/
\
\ .
I
'
,
J
•
'
•
- I
r
,I
,,
IVL
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
.:.
tentia.Siquidemin denfiore materia
partes>
vti
dictthamu5
1
plurimx paruo continentur loco.
Non
igit u r ignis in
fer.
r _ o validior;quam in ftipula. Diluitur enim non
vis
eífencia..
lis,fed aélio,pro,pterpa1·tium diftantiam. Id
~od
in
phalá
..
.
~11Jlr11J.
ge
quoq; fieri . viden1us.Eadem in
motu
ratio.Plures nam~;
_ funt aél:ioncs,qu . arun1 alia alii fuccedit,fatigat~ recés.
Vbi
.
te
non me1niniífe
_eorum,
qua!
fupra
dixifri, vides:
Ignem
motu frigeiCere.
~n
eundem ignem nó motum plus
ca-
lefacere ali9:
plus
enim
impri111ere,
quim
in
tranfcurfu.In
quartomodononintelligo: quidifferatignismagnusab
, .
eo>~ui
diu durát. Inillo enim 1nultx
parte.s
.fimul: in
hoc
1
mult~
fucceffio11e.
Eadem cau!fa
cum
prohibetur
refpira•
\
\,,
-r- '-
tio:
quo - n_iáferuantur par~es,qu;r refoluerentur.Qgx
pro•
portiG in calce quoque eft.Cohibetur«nim.
Nan1
primum
'
1
\
•
\
/
modum,
quare putaueris ab inferioribus
feparatun1.,
non
percipio. ,
~id
enim eft-ardentior l Sane aut maior,
ideft
•
1
_ incitarior: aut n1aior,id eft,diuturnior. Neinpe igirur
mo-
dus ifte prin14s erit,quafi horu1n genus>aut cum illis
ídem,
Hi
verQ,quafi illius in t~rpretatioo
es
, atque
explanationes,
- - , _ í ,
2~
Í!.!!J>
m-odó
calo'r
ñullu.r,
alió
alim
_ - .
lit
maioró
- -
I
. \
'..
I
I
, '
'
- .
..,(
/
'
i
/ '
\__
J"J
I
I \ ,
e A
ET
E tt V M in tot,tantis -
q;
' Cubtilitatum
a¡tparitioni,
_
bus,
non debét _ a11i1nt1s cum craffis arque plebeiis
fo\de
..
,
fcer~.
Quare altius contemplemur. Aio nullum
c~loi:em
alio aiium maiorem
eífe
e~,
quo ~ dicunt,
modo:
Calorem
in~cndi.
Metap.horam
verbum
oportetfec¡ui.
I11tendiar•
c ,
us
,aut
fµnis
diCitur idem, quoties extrema
coguntuí:pl111
, diftare!quod vnum
fit
diuerfis modis in vtroque.
Arcus
fle•
..
Xnra: fuóis i~ " red:um.
Ho.c
ehimvíitatius>
,quam
ú
tenfus
' :fleét~tur,
Sed
ad rem. Idem
ig_it~r
e~ didu
t\tis
_ Ion
gius
ex•
,
:-
trem;s.
At
calor
non
íic:
--
Non 1g1tu(1ntend1tur.
Sed
appo•
, , útione mutua par~s
ipf~
fiunt vntim: quod prop~er
fubie-
, étam ' quaµtitate~ niaius
di<;itur
:.
& in feipfo
fine
quantita,
/
?
te
con(tderatú,maiuS item dicitu~·,propter allg1nenti
pfo,
, portionem.Crefcit eniin pars>paftis appofition~.
Vtriufq¡
Natur~
exemplum
fic
fubiíciemus. Sint tara!
fe
- rri
partes
·
noud:un1
la~orati, Á
Be
o,in quarum íingul:is, verbi
grati~
,J,
· ·
totidem-ft.nt
ignis
p~tes, 1 F G a.
MalleQ
condenfatifem
_ , -
.,
- - ·
--
-
·:-
= · - , \
-'
-
Fartes
C ( , I I •
'
.,
..
\
, . I
.,.
. - -
,,
'
'
-·
' •
....
,
'-'
'
' ' \
'"
'-
-
,
...
- · '
' < - .
,.,
• l f
,<
I .
,
.
.
l
J -
..
" '
,, . r )
r
.._
'
·-
, - 1
A
partes
•
contuc
fit,
oh
propt<
fer r i p
Deind
fic
~et
•
O"ltUr
J
•
pa1·r1u
•
ec1a111 ·
folun1
ufqlte , 1
1nuslc
demo 1
,
fed
acc
ftoce! i
bacu1r
cíl:
P j
• •
acc1p11
hura · :
ren d
t1
"
•
qltl:t
11
•
n1111
e
E
quiad
quem.
narnq
Aeris
appa
J·
eande
ro
o , b
1 tfiar
poll:e :
in1ili
mus,
a
fer
..
•
:nt1a.
halá.
arn~
1
:.
Vbi
~nem
LIS
ca.
rfu
.In
t
usab
l
hoc,
fpira•
e
pro•
mum
1-,
non
, id
eft
rmo-
idem.
'
iones.
• • •
t tlOlll•
Lo\dc
..
lorem
lorem
1diar•
ctrplus
:
us
fie•
tenfus
'
lUS
ex•
appo·
fübie-
•
1nt1ta-
. \
ti
pro•
triufq;
partes
•
grao~
.ti
fern
Farces
,
AD CARPJANVM, -
EXERCIT.
XII.
67
partes coeant in ynum , quo~
~c,1.Sic
ignis
p_artes
coibunc
.
_~
~genr
aétione ~uadrupla
1n
1pfo,
1.
Ea nét10 appelletui;~
. anifefl:um eft eofdcm
o-radus
effe,qui prius: verum
ob
coniuo8:ione1n efficacior~.
Ha::c
igitur
&
au~io,&
aél:io
fit,
oh
Cubieél-arum
partium coaélionem.
~!1
etiarn
~r.
propter ipfius ignis partiu?1 vnion~m.
.Ac~1p1atu.r
e?1m
ferri pars, A . In cam poreft rntroduc1 pars tgn1s,
E.
pr1m
um.
_ einde pars F.Tertio,
o.
Poftremo,H. Attunc,
A,
fola ef- >
'--
fic
· et aétionem illam quadruplam,
qua!
erat,x.
Non
eft
1-
í
oitur
111aior
calor intenfione
eiufde1n
partis,
fed
aliarum .
parcium accdlione. Alioqui fi intendere~~r, intenderecur
SNlt1l~
eciar11
ipfa eíf encia . Eft enim
omne
accidens propr~um,non
__
,
folun1
a!quale eífenc·~ ,
ita
ve
conuer1ione mutua
fiac
"ltri-
ufqi1e
de
vtroq11e pr~di catio:
fed
etiam,vtvoluicfubtiliffi _ ~
I
1nusloannes Duns.ide
n1.
Verum dehocfuo loco.Satisfit
dem onftrafle : que1nadm odu1n
non
fit
intenfio qualitatú.
fed
accrerio; ficut& quantitatis.
~d
autem itafit,Ari- ,.,.M,;.~.
ftoceJ
ico
i11ftituto
non partict1lari fola demóftrarionepro- · • .
..,.
~ · -
bacu1n
, 1
olun1L1~:
fed
ab vniuerfali quoque racione. Ignis , \
cft p imulJ calidu
m:
ergofummum. Principia cnimnoñ.
..
-
acci
pi11nt,fed
dantaliis .Cun1ígiturih fuafph~ra non
tom-
SNltil~
hura : & tamen ibi maxime calidum
efle,
neccífe ftr,qu~-
r _
nd11nJfi
ir
v11dev:ml
1anca~cipcret. Non
enimabaftris,
quia
110n
con1burt1nc:
non
ab aliis corporibus, per ilJum
,,
nir11 comburunc: ergo a parcium propinquitate,frequen~
1 ti a, coagm
en
ca
ti o
ne>
cohreftone,11nione.
·
,
3 .
01,omodo
ign
is
in '
4,re
ignito
Jit.
\.
\
(
. E
ct_v
E vero tibi negandúfuit,eufn effefubftantiam : "
qu1a
dure
foreo t fubftancire
in
.ere ignito. Profeélo
ita
eft, ,
, uernadn10 urn in
fpon
, gia vel in pan
no
aqua. - Metail . a 1
l
....
,
\
•
'
"
•
-
.
--..
na~qt1e
.
rar
funt:
quam
ob
cai1íf
am pulfata fontim edunt. _ ,
Aer1sen1m
pl
na íunt. Id quodetiam,
curn
frano-untur .
apparet-fitu
partittm . Pufiulacaenim
vi<lemuse~.
ob: , ) -
eande~1 ~ationem celeritercon cipiuntcalorem.
Qu9d
"
vc~
.
---
/
ro
obuc1s: ac~enfo , atque_ex tiné_to~etallisigrti
,forc,
/
• t.fiat gen~ra
10?
& corrupt10 : qu1drnirum?
~d
tuni
-
?íl:~~?
't
hoc 1tem
pc1·petuo
in corporibt1s animalium.,
unili modo
gene¡a~ur
ignis
in
m.eatibus
ferri : céít!Ilttur,
- -
e -
2'
.,
'
•
I
,
..
r .
f
;
'
_.,,
,.
-
•
/
,
,.
..
1
I,.
'
'-
1
'
....
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL.
variatur,
crefcit,
decrefcit,
corrumpitur:
quoros,aliiquo
. fucci, fpiritusque ipfi
in
carnis partibus carne vac ·
11i~.
At
li
e~et
ignis
acc1dens,
non
fubfta11tia; propriun1
fubieél:um
neutiquan1 c~rrun1~eret.Na1:1
qu~
~atu;a
con(u11:1i~
prin.
cipia.
úta?
Aét10
fiqu1de1n
fit
a valenttore. A t pr1nc1p1orum
,
aétio
eft,non paffio . Et a fubieéti principiisfluunt acciden-
tia.Si
igitur
?epafcit~r,& abfumit id,
irt
quo efr:
igitur
no~
haber
propr1u1n,
fub1eél:um. A u t
ergo
íubfi:antia eft, aut
non
ens. Hic ceífare pote-rat
animus
i 1 1 tam plana difquifi-
- -
tioneconq
,
uiefrens:
veturn
haud
poteft,
fuperioris d
.•
fpu--
tationis
cal9re
nouo
conci _ tatus
ad
q u~rendum.
~mo
...
do
in
vnam ~ris partern
queant
ignis
t>"artes
mulc~
· fuccef
...
\ fione introduci? Réfponfio
in
prompt
t t
efi.
Eafaneratio
..
ne, qua (
verbigr
a cia) pars
~ris
vna
in
m u ltas ignis partes
' '
811/JtiÍ,;
, , r~folui pot~ft.
As7r
7
ouie)t>UJ,
& f'tx.pdµEe)(t;!f, &
DA'J!JftEe)",
1 , voc~t Ariftoteles ,
~.
&
tusfoJ\o
µ
feÁ@.r;,>t1arú
ptiorum
vocum
'
:ficrnificatt1s
adignem
referetür:
pofteriorum
ad
res, auta-
I
'
I
1 li~d quippiarn, quod igniri
poffit.
Híc enim proexemplo
a:s
pofitt1m
eft~
- , 1
1
I _
4,f2.!!~
pertínent a~
mutuain
qualítai.um
1 /
r contrarietatem. -
--
, .,
/
. .
· · p · o s T ( A
o~
A M partes
ignis..e~s,quas
gradus
vocant,
ofrendimus
coniun~ione,
-non in:tenfione virium con(e •
,
' qui
incrementum:
de
earu1n
cori:traria . nat~1·a,
atque
con-
Fr~.
d:de
cordia>
qt1~
·
fe
1
~ferint
tecentiofes, . diceridum
eft
. ' Non
vide-
S.Jmp4t
h • tllr ,in q u iurt _ t,frigi
di
tas , tot~
~ua
eíf
en
t~a
contf
:4-ia
cal i
di-ta-
/
·.
- ti,
fed
fecundu .
!11
grad
U¡s.
~a
ca~1dum,
vt
~éto, 1
non
po-
- 1
,'
• • - , teft v lla
cu
m frigidi t'at~ cónftfte~e. · At calid
u'Il},
vt
feptem,
. - ' - ;
_Fotefrifl
v nun1
natu
/
alf;
cum frígido
,_vt
noueru,conueni-
\ , , , , r~,& confiftere . in
locofa1
/
fa
e11hypothefis.
Fallacia
• .
cft
in, fimplicite1·, &fecundu . m
quid.
Nam
ÍQ
c;ornpoíitis
1 ) naturalibus
non
in(unt ' qtialitates, nificorrupt~. - Acpr9-
·
pterea
ad
v11ius
confl ' ~tiqne _ m h~ud
iecufant
& coire, &
, · c
)>
oexifiere.A q uo arg4
n{
en
ttlp}
d , ed
uc~
t ad éaru m , naturam
int~gram . Patet ig j cur lapfusexemplís m . anifeftis.
Nullus
--
en
i
1n
frigiditat i~
g1
4 adus
ct1m
vllo , gradu calidi
focietatem
f
t
•
/
ini1:
5;
v u lt i n 1)1iftisfortu i tis,qu-9niáfuntactu tal~s. , QEin-
" atiaminfon1p .
9:íiti~
quoque
natq.ralibus~
vbi
- calor
a.élueft,
• 1
. .
·.
· · - .
non
·
...._
l , . ,; .
' I < •
,
• ' \ \
/
\
(.
, .
• ,
,
•,1.
. .
'--
,
...
.
,,,.,
.,.
. 1
I
,
.,,
, "
..
·"'
. " ! I
A
11onfer
turinh
1
tmol
fopl1
ice
riofuo
non
111,
diftin
él
níq
;
il1t
Ar
ge1
1t
d
i1t
111i~
•
t1tat
e n 1
fecundt
in
veril~
I
rerbis
j l
re
ficri,i
fubfiant
ricualcs J
r
en1
nos
queoft~
fic · unc l
íie
·i
cale
•
1 ·
llllD
.
prodt1ct 1
llit.
Tcrt
du
usa
ft . i .
ca
il
l
n1
fi
n
•
l rn
llal
. ,
1quo
At&
lum
•
}r1n.
rurn
:len-
non
, aut
uifi.
fpu--
rno
..
: cef
..
•
t10
..
lrt
es
'
~"'
:um
1t
a-
1plo
ant,
1(e·
'
on-
tde-
•
:
n1-
•
1c1a
.
:ttIS
r9-
, &
am
lus
em
. .
ID•
:ft,
on
·
,
..1
AD CARDANVM,
EXERCIT.
XII.
6,"
nonferuatfidem,fedagit. Anim~lium
namq~
cal~r gra~a- ,
tur
in
h
midum
etiam
ad
inter1tum vfque. Furt1m en1m, ·
t
mol
ius loqua;,ipfum carpit. Potl:ren10
ex
p:ima! Phi10-
fopl1iée
fundamentis
fic:
Omne
~ns eft contrar1um
con~ra-
riofuo perfuam elfentiá,
qu_a:ft
1d,
quod eft. Ate.ífent1a~
non
111ucat
gradus.
Gradus
10-¡rur
vnus
calor1s
elfet eílent1a
diftinétus a
feptin10
gradu,&t>aliis
.
Qgo~
eít ridiculum.De-
niq
· illud anin1aduerteodum eft,
quo,du~e:11
pr~d1der~n_t.
r
e11tum
iuun1, inquiunt ,
conftat
e
ca
l
1d11Iim1s,acfr1g1-
d i 1 1nispar ibus; eru1n_redu~is
ad
tamminim~n1quan-
t · tatPn,, , ,e ene !efe
on1n1a
cont1ngant.
~od
fi
ita
eft: ne
fe
undu11J
\ 1 lcin10s quide1n gradt s !un t cótraria: ftquidem .
in
vrriíquefu1?-11na
& ~aliditas., & frigiditas.
f.
{ontra
Alexandrum:
Non
omnis
- -
attrallio a
ca/ore;
,
1 N v s ero comrr.ode a!fentiuntur Alexandro
hifce
rerbis j
bi;
Haud 1nale illum,
attraétionem
omnem a
calo-
re ficri,incclle
iíl<!.
~ia,inquiu
nt,ú prim~ qualirates funt
fu
b
fia
o
ti
:e
elemenroru
111
, arque
Ca!
p roducunt ípecies fpi-
ri
cual
cs,
fa
ne calori accraétio illa cribuenda eft.
La~et
au-
r
n1
nos calorille. Ybi ludicruin puerile vides. Modo
nam-
q
ue
oíl:c:ntant q ualirates elementorum : eafque illarum ef-
fi
·
une
fubftaorias:
modo
iaél:ant
in
omnibus
attraétione
:fieri
calorem: modo
de
caloris notione excufant nos.Late- ,
1·
11i1n.
Prima propofitio eft : Q!!alitates
elementorum
..
roducunr fpecies . Secunda: Calor ah illis produétus tra-
lli . Tc~tia :
C:alo
_ r
ille
!aret nos.
~o
~odo
latet,ú efi
pro-
du
usa quahranbus? Seofus
en1m
ob1eétum omnis calor
Jl·.
i e lor pre lucirfpecicn1
fua1n
nix,mirum
ni
calidam
il _ l
..
..
,
...
1finti mus.
A~quoc~oret
rahetaqua,autquofpe- .
1 r L1an1 propagab1t? • .
I
,
EXERC
ITATIÜ
XIII.
,
De
fulmine.
..
I
I
I
/
.
~lm!
e quidfcripferis,dein ceps
videndull'J
eft,
o
..
e, _
1n1a,
1nquis > pr.eter hominem folo contaélu occi- "
- - e 3
- J
'
I
-
1
,
\
f
• •
t'
,
I
(
...
(
/
(
(
• I
1
)
.J
j
,,
- •
-
'·
I
......
70
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
. _
,.
dít.
Hominem vero
vix
vnquam euadere Iicet.At quoniam
--
»t
modo
verbah~ccoe~t,
ad_...intelligendum
fubtili
GOnie-
ltore
opus
eft.Ete11im
fiinterimitomnia
pr~ter hon1inem:
hominem
non
iterimit.
Qgonam
igitur 1~odo
vix
lice~
euadere? imo vero plan e licet.
Qgo
inqu~m modo
vix
e.
_ uadit, qui femper euadit? Adueríatiua
tamea
vteris
mox.
, Euafit tan1en, inq uis Ioannes Maria
Cárdanus,
&
fuperui-
xit rª-ro miraculo.
Si
rarum eft hoc, vt euadat horno,
atquo
L
t11eo11JI.
fuperftes fit : quare hominem excipis ah interitu ?
Sed
o-
,)
ratio tua
vel
hic, _
vel
alibi, non folum turbulenta,
fcd
etiam
turbinis inftar eft. Vrriufque vero euent - i h4bemus nos
ex~
empla peneinnumerabilia :
qu~
noíl:ris oculis
perfpeéta
funt. Nam & falo afHatu aliquot extinél:os
vidimu~;i1;1
<J_ui
..
,
~ - l)us nulla ' vfquam
iél:us
veftigia apparebant: & plures
fu
..
perftites flnen1iraculo
etiam
nunc - falutatnus,
virgines,ma'!
·1
titas, milites, facrificos,
bubulcos,
c;ámpanarum,
qu~
ad--
uerfus fuln1ina ' pulfantur, ventilatores. Qi!oru1n ,
ma~i\nc
, parti a4
jncommoda,
qux
obt1ene1·ant, arit
exíétu~
au~ex
afH.iétatione, l aut
ex
vftio11e
m~dicas rn~nus iuíf u
noftro
miniftri • adhibue - re.
ijubulcu111
vn~ní
in
Taurinis p .
ercon-
tati
fumus :
qtro
haberet autgre
aur_icula
,
rn
perforatam ·
.'
( pertuderat enirn fulmen tenuiffi1na traieétione) at
ílle
amens, atque
attonitus,
nunq
t1an1
reei~ aut fapere, aut
lo-
-q
qi
poftea valuit.
~i
igitur
Pli9-iana
verb \ amu~uatus
~G
-
.,
, fes, l'ongé commodius eius-quoq; - verh~
defctipfiífes,,
1uam
· • obftreperes tuis.
Sic
enim
,--
ille.
Vnum
a~irnalho1ninem
) ,
·,
, non fempér extinguit: c:eteraillica. Qgamquam
nehoc
~.
··
· - ~ , quidem verum eft.Intaéto enim~quo
ac
íu
,
perftite,it1fiden·
- •
<-
,·
·'
tel11 interfecit
in
· Taurinori:im
~gro
ad
vli:¡uJll
Cir~fol~m:
..
·
,,
.
quifef~fub
- arporeril «;ontulitfet. , , , , ,
L
,
.
---
.
I
. , . "
,/
,
' ' -
,_,
:z..
Pyrimpuluú. 1
I , I
{
.....
'-
. I t L v o _ qqoq; ab - s ~ te confuftius pronu~ciatu . m
veller~
.
• 1 r De Pyrip
naµ1qu~
puiuer~vbi
verha
f¿1cis,0Jiofum
ipfi
Na•
,,,,
, _ . ,
..
~,
tur~
ver
bum pronu11ciare aufus es.
Sic
enir11
fcribis.
In
in·
1
~,
fini~um
hrec
perfeél:io
p11:luer-is
progredr · potefi
fic,.,
vt
mo·
llJCOnfd,
· ment9
~ota
accendatur. }\lius Z verb~ ca~igal?it ;
µq~
pro
,
,.
' Naturaftabimtis'>
qua!
l
dolec
.
fe
. ir,uitá,
in
puluerepotrein~
:
_ Wtuin arie
roni
,
c¡uod:µ~
in _
Ga:lo
quiden1
uotuit~
~ 1
:
, •
,,r
4-
.
li
~;
I • .•
,
_...
I
1
, •
_,,.
,,,.
'\
'
,
,,
. '
{
/ .
·\
l .
;-,
. /
./
,_
J {
' • '
, . 4 \
\
, J
, ' ,
'
•
..
'
A
:.iliud,
torum
quotl~
•
cn1m
e
ab
i otc
m.on,,
u i
1b
1 I ,
__
p p
ET
rnu s
fu
bJema
igne
ifl
rumq u
re
non
n
llll
r ~
~iQ
-
""
b enrer
•
ns,1n
- ,
p r
tor
.~
anda 1
mater
t ro , ole
,
O,
S •
•
1 n a q u
t r . ad 1
fti, ber
per
1n
{!
ft
i11
nt
t
ala
n ic
ecex e
•
a,
ca
is,
fte
·
rini ,
la
ole i , ¡ ,
QfCCO}
•
)lll31ll
•
; -0n1e ..
•
1nem:
x.
licet
•
•
1
VlXe.
;
mo~
•
peru1-
,
atquo
Sed O·
•
et1am
l OS
ex~
~
fp~éta
' .
l
J:1
<J.
Ul-
res
fu-
!s,ma!
u~ad-
,
au~ex
noftro
,
ercon-
>ratam
at
ille
autlo-
itus
eG
,,
,u~
•
ln1nem
nehoc
ofiden·
:folam:
. "
vcllem,
.pfi
Na•
s.
In
-
in·
vtmo·
t1qs
pr
o
ffe
infi
•
nui
i
•
'
...
AD
CARDA VM, EXERCIT.
XII!.
71
:aliuJ
,7el
fenciret, vel p~ofite_retur infana t~r~a
~ultipli~
• .
torum?
An ero
in6.n1tum
1n
progreffu ~ift1on~s vocas
1d,
quotl & in nun1eris agnofci p~ceft? At
h1c
non
l_1cet~
In
re
cnim
confiíl:endun1.
umer1
ad numerum
ad1eél:10
foio
a.b
·
aceJ
eétu
fit.
Sed
& quid, quanrwn
te_mporis
iotellig~s
m n,entum, haud
facis
per!peétupi
eft_.Nain.
íi partera d1-
ui 1
Ic111
cemporis: iam excludetu~a?
1n_fin1to
progreilio •
·
pe
non 01nne
qL1ancum
aétu
d1u1fib1le.
At
te ftatuerJ
?1
..........
u._
'
1'9-
1 ec'non
puto:
nempefub quo fitmotusnullus. '
3 • lgnes
arte
admirabiles.
,
ET
s 1 in fulminis hiftoria multiplici multas
agnoíci~
·
mu
fubtilitates,can1e n non hic repetencla duxí,qu~ in
Pro•
·
Jem
ta noftrafuodigeffim~sordi~e . Nu~cde_ignibus,
\
igneifque pulueribus,
acque
materu~ cum h1c~nOas,eo- _
rumquecon
ponendoru~doceasra
t1~nem_:
m~r~m
CJ_Ua-
" ..
re
non &inde nomen aucupatus fis:vp1adm1rab1l1ummo-
,
us
i2oium cooficiendorun1 fcriptuseft. Circurnferuntur
ni1n~1
ulci
commentarii, qui ipfos vocant Gr:rcos
ignes,
~ioi
ur ex Arabicis librisaliquot olim exfcripnífem: li~ ,
b
nre~
vnum, aut aherilm fubiiciam. Ignis ferrum deftru.,. , -
ns,inlteotutn filii Amram. Picisliquida! : íic enim inter-
pr
. tor,Zerf. Gu1nmi iuniperi,quod San1ag
Aga1·,
in vocem '
nd
rax corrupcis ele1nentis tranfmutarunt. Olei elacry- '
ma
tercbintl1i, olei
ex
bítumine , olei
de
iulfur~,
olei deni~
tro,olei
ex
ouorum virellis, oleilailrini, íingulo rum
partes_
n
s.
PuluerisD1neft, ideíl:Lauriúc
c:r,
Caput, vtriufquc
in
a
tta
,
¡~
macerati, ana partes quatuordecim. Salis
pe-
1
,
tr:
ad
pondus 01nnium. Iodi:a
in
~as
vit
~eum
orís
angu-
· - _
:fu,
ben e Iut
to,
& obcurat
o,
1nfod1antur1n ventre equino -
per
m~nf<
s
fc
•••
~arto
quoque die agicentur:
dein~
di-
'
-
i
ll
nturin
era
l11Bo.Subhis
Arabicisalia defcrip
tioCa-
1 , ·
tal .
nical"
_
ofu
_ ,
re1ne~ri_
la~rym:r_l~ri~ín~ ,qu~~rcíl- _
-
....
ex
ole, 1
fl:1H~t1on~,?Ie1
e1uf<;1em,
p1c1~
hqu1d:r
, f
1c~s
ce- · ·
-J'
\..
.ª,
canfor_:!!
1tum~n!s,
m~m1:r?
cera: nqu:r, adi~is
arni"'
, - - ~ ·
~s
fterc~n_s
_
ol_un1
b1n1
'.
ole1
ex
v1u_o
fulfure, olei 1unipe- - '
r1n~,
l~un_
1?hn1, canab1s,
pet!~le1
1 oleip~ilofophorum? 1 '
ole1
1 1t
lh~1,
fino-ulo_rur_n
fe1;1tl1bram.
Salts
petra!
li}>ra$
,
ec
D.}~ fllts amruon1ac1
vnc1as
feptem. Imbuanturaqu4 _ , -
, e 4
,
\
, -
.....
-
•
'
\
I
1
'
\
' ,
'
,I
......
\
, '
•
'\
.....
....
•
' -
l
J
,
J
,,.
,
,
I
'
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
. .
. .
r;
.
~rdenti
omnia
ita,
vt
cooperiantur
tum.
fepulta
in
equi
ventre
tertio quoque 9ie : letl:us renouetur. Poft h~c ex:
~rahacttr
a1~ima
aSeraphino:
quam fpiffabis
bubuli
fterco-
r i s puluere tenuiffim~;
In
hoc
Se1nim~urus ille canit mi-
racula.
Vel
So
lis
rad~is
ignem
conci pere. N eque id,
in
quo
. ,
eft,vrere,fed
admota.
~ot~ vrina, ~ut aceto extingui,inie
..
él:áue
terra
f
u-lfocari
poffe.
In
ipf~
a qua
i~uiétum
pertina-
citer ardere:tantuf11 ab~ffe, vt ah ea quicquam patiatur.
Eft
(
!
I
J
' ' l
por¡o
q uredam - f ubtili ~qS aniq:iaduert~nda. Siqqideqi &
O·
leum
laricinu~
pof~it,& eius di~illati f~cem!
At
ytru?Jquc
eratin
ipf~lacryma. V~rµmque igicur fuff,eciretb~c!
An
hoc
feci~:
qu
..
i~
non
ex
~quo
ytr~nque
con;inet
l~cryma?
-
Separat0ru~
igitur
~qu~ partes
a.ppen4i
roffunc. -
An
in
, oleo ~iftill~to,~liq4id 9n1pyre~~~ti~
impr~Ifµ111
eft:neque
rniJ}U~
in
~a!ce
ipfa? ipfa terr~fr~ior
faél:a
eft.
~a.
SMl,ti/ 9 '
re~
pe~tin~ci~r: / Ho~ ignes in
va'fa
coqiell:~s e~iam
nunc
V •
in
noíl:es
íaculant~r ~
lq:
vafis gequs ~pud ,
v~t~r~s
Gr~cos
\
d$1'o~@'
dicebatu~. , Deinde reperiiq libell~ , · qui
docerct
. , .
~ult~
falis, mult~ con~cere
alu111
.
irü~
gert~ra, igni~
coqfe-
c1ionen1,q_ui
fputo accen~atur. ~uribus
hgnc,
. ~tqué latro-
nibus
m~xímo
e{fe
vf~i.
Qlei
f~lfurini,l~,;icini,
c~ctrini,
pi-
\
, cis l~quid~ ~~cia • ~ q ú~tuorq'r~im.
Sa~~
pet~~
yncias
' fexdecim. , Salís
amtnot1ia<:;i,
vítrioli,tar,tari c~lcinatorum,
1 •
'·
ana
v~cias
040.
M~in
1
etis - calcinátilcalcis
vi~f
ex
filicibus
· · , , , • fluuialibus l ~na ft;rµun,ciam.Seui,
a<!ipis
ana~is, ana
vncias
• 1
.,
)
I
'
J
'
• 1
fex:.
Aqua ~ita;coopei;taomnia
fepeliuncur
i~ C equi
ventrc
' p~r men
[e$
~res.
-
in
i:na+gine
fcrip,cum
fuit,
in
equ~
fretai
venere. ¡ ~
:_rco
,.
quoque -
d.íe
cqqturbantur: 'f um igni
de-
, , · ·
~09.uunt~r;
quqad , abeat hquqr, & ren:pineacfxx.
Ea
vafe
' rupto extrahi~ur~
ae
teritur. . H • oc
af
perfa . puJuere
fr'aqua
. p~rfandantu~~ ign~ conc~pt{)
-arderé'.
· :ri~cego
bícpo~u\
1
, _ '
fl~cul.l;torun:~
hoíhs ina:ipmus: - quo & illuq Ctefix
Cn1d11
m~adaciurrt, apponere li ceret.
Is
ex
B.uuiatili vérme
Indico
_i
•
1 • · · .
~xéipi
. t qleulll :
1=ui
4s
illit4, aut afper(u
Perf~runí
~eges
íinc
· 1 ,
y,llo-i-g13i
~rbes hoftium i1cendio
á.~fuinert:
-
confueuiíl:n~
' ,
.A,du
0 ria _ ta . ~ effic~cibus ignibus l!anira
ea,
, quam
fcnb11
,.
,
_ Apo~en(i~
in
viceíimaq uarta
fe
' ll:ione: Manqmfuc.co
Me~-
. iurialis & portuláca,
illicám
im
p_une
traétaré
plu,mbu1nh•
,~
,
'-
~ ' I l
ef},
a
Ül11
o ', . . . • - / • . . : , , . .
7,
- l .
) •
·"
.;
,. J , '
'
,.
,
.;;
_.,
"
....
!.
, • •
)r
:·,,
, / . . . ' E X
ER
·
' , /
\
J,
J )
J
} ' f \
{
'
!
-
...
.
..,
,,
- ' (
' ,
...
e '
...
, (
)
....
'
/'
'
.
" \;
\ -
' J
r---
....
' I
..
,
,.
X
.
_¿
to
aqu~
fecl
eti:
Iinteu1
rnus
..
T
autn
•
gne
1p
buas
a
•
maxit
fantur
•
r1t,ca1
ecra11,
-
t:>
•
ianem
ffendit
nil1ilo J
qt1an1,i
••
tr.
r11s
]
iani·
f¡,:
t10
il
la
fcribas
retur
. l
r pote
. -
, 1 1ncer~
N 1
amfa
fupraac
• •
1an1
n·
b .
t lD \ '
f1
r
re
, pa 1 1
_ e pl(
uern , .
•
ne
111
\ "
,.
.
.,.L.ilr
tt
l ,
na: t
•
equi
·
cc:x~
!tCO-
•
:
mi-
l
quo
• •
1n1e
..
•
tina-
•
Eft
&o.
nquc
:.
An
ymai
\nin
eque
~a.
nunc
:
~cos
~ceret
)qfe.
atro•
• •
ll,
pt•
•
rnc1as
1
rum,
cibus
•
rn
c
1as
·
entre
fretaJ
n.i
de-
;a
vafe
...
-._
(agua
pofui,
:nidii
ndico
: s
íine
iílent.
rcribit
t
Mer-
u111li•
'
· D
CARDANVM,
EXERCIT.
X ·
IV~
EXEP'-CIT
A
TIO
XIV.
71
J -
De
ardentu'aqu4,
ig~i.
~fd.t:r_Á~»fatm . -
comburit. ,
X iis, qu.e
fuPra
conlider~tafunt,
fat~s
~xplicatum pu- ·
......,
to:
quemadmodum
tua
1lla
fint
acc1p1e1:1da.
~afunt:
,,
_ ,
aqu
ardentis igní$
no~
folum
~b
f~~~ant1~ rar1tatem~ ,e
fecl
etian1 quia
n1inus
cal1dus
efr,
v1~
dtca 1llu~
1gnem_,
qui
,,
Iinteu111
cui inl1a!ret,non
vrat.Om1ttophraíin:
rem
y1dea-
rnus
..
Tu111
tu autem propter fubftancice raritatem pega~
di-:
•a
.
u1n
ignis
_appe~lat!one?
Erif igitur
;µ
Na~~ra
ha€
etiar:n
gne ipío_ranu!
ahq~1d?
Ad
h.r_c
quom~~o rantaten1 attrt-
b
as
acc1d
nt1,
eq
u1dem
nefcto.
Sub~1I1tas
h~c profeél:o
LgJ11;~.
maxi
tn
_ a,q
uan1
ne oculus q uidem
Natur~
vidir.
E~
ad~er-
fantur hxc fuperiori fententi.r
tu;e.
Namq; ú ignis lúe non
rit,canto
1ninu~
in fph~ra
fua,
vbi purus eft. · Non
1gi~ur
, (
_ ea
nd.un1,ht1nc
igne1n eífe,quia non v1·at:fedaffirma~díi~
ja~em
non , • rere,quia hic
lle
ignis.
!gne~
veroeífe,fatiso- , , ,
flend itcius aétio.
~ippe
vas
ea
plepum in niuefepeliatur: ,
.,
,.
nihilo
fecius
,
•ri
t guttur: arq· etiam puftuias ciet. Ignjs,in
..
qt1an1,eftnoniJlatusabignif ornacis,fedqui ainulciscon-
"'
1
tr,
riis partibus vini,illius opera liberacus, aliquatenus aétu
iani •
fi étus
cfr.
Cuiu(q104i vero fubtilis Philofoph1 loquu~ ,
uo
iJla
·
'VL
illumigoem dicam. · Pra-ferrim
cu~
moxita
":
fcri
bas. Pofiqua1n cal~r ccrtam m etá atti gic,ignis
dici
me-
ce
.,
retur. Hrecautem
meta
non vna
efl:
fed
cum
aeren1
vince-.
,
• e
r poceft.Atexardcntiaqua ignisno~ folum poteft~~rem •
'
,
'
,incere,fc d
ciam
aquam
ilJo
craliioi:em, atq; frio-idiorem.
Nam (anea ,urefacieseft, & conúilentía:
quali~as
' autem . ,
(up~aa .
r~
q~alira_re~,cutem q _
uide~
noh vrit : · qllia purus
1a111
º!hil , 1
nt.At1~n1saqu:e_
v1tre,qu1~
minus pufuseft,cu-
t
1n
vrt
t :
~ar~
&
fuper
lan11nam_effufa,
aerem quoque v- _ ,
r
re
par ~, {e .
1ne
luce
r~m
cn,q
~Ia
caret co!pulen
ria.
Ita"".
. e
le
e1os
oculos falht :
Sap1entum
~µimos
non item.
u~m . ·
10
ú fi1pra~eigrieilloinuilili, quoaífai:iturcar~
....
ne
111
r ru~us:
ar
·
enam
~~ulantur . Sed&,
vt
pene
fem~
n rat
11
1
m 1 • 1d:n
fenc
e _ nt1a.~am cum
dicas
lle:
Meta
noIJ.
T"rl,.
1 1 .fcacum erem v~,c~e poteft.Ergo met~~,,
ltnt~
1
a ' • i,.,1; ; 't
.
I
,
, (
e
\
•
7
\
•
\
-
)
,,.
I
- /
-
f
t
IVL. C.
SCALIG.
DE
SV!Tlt.'
...
a_eris
oppreffio.
~urfu~
enim
peregit in certatione:
in
ae;
--
r1s
oppreílio°:e
v1él:or1a!
finem cqnfeq}!utus
e.a-
..
: .:B_;,.
c-
. Illaquoqued1uerliformi"
1gn1s
aoíque flccttate eífenon
. poteft prabe. Aliteraquaferuens,ignis eífet. non proDein
aqua feruenti qualita.s eft,qua! vrit. Ergo
ficca
eft.
Non
vrit
- _ lignum,
fed
vritcutem.
~a
in hac
etl:
proportio, in
illo
non.Neq;
aqua ferués,eft ignis,q uarenus aqua~fi:fed
qua
..
..,
, tenus ignita.
Eft
igit:ur habens
ig~e1n
& ficcitatem, quam
in
fu1no a beunte comprel1end1m
us1.n
telleétione,atque et
...
iam
fenfu,
Vrit enim. calor in aq ua eft, ignis eft,.contra-
.-
rio
fuo
miftus.abitigi~ur.
J-la!c
noftra ratiqeti;tm tua
defi.
·
.'
nitionefult~ ' eít.Ignis,inquis,eft maximuscalq~.Argun1en
..
tum
procedic
fic.
Aq
ua feruens ~ vrit:
omné
vrens eft
ignis,
,
Ap
- pone tu cOncluíioncm.
S<:.d
falfus
es
in definitione
vftio-
?,
nis.
C2El,a
noh ornnis vftio cumflammaftmul,aut a
flamma
_,
• · . ,
_.
fit,fed vfti9 e _
ft
co;r~ptio
ª~-
ign'.eítate~.
QUgd
ignis
•
non
com~u.t~t,
n1fi
per part1urn
coaél:1onem
,
..
~t1am
tu1sex
, . yer?is
deprehe~d_es.
Ais
enirp. - : in
fpeculi~
~ _
a,uis
generatur
I
\
- \
5'
,
I
I
. <
1gn1s
propter
co1t1one111,
Id~1r1
fane eft
co1t10,~
condenfa-
. tio. Hern Cardane · - : e~iam Sol ignis erir. Iidem enim
radii
-~
& non vfunt rari,& , 'non r . ari
vru11t
~
~~re
Creleftis ille
ca
..
lortibi
&egfegiuS,&
prxcipuus . eritnihilominus r
Ph;üaris,
, quamignii ,
no_fi:~r
hicabs tedamnatus ünpietati~
. .
I ¡
1-
/ -
-,,,
'\_ - , -
.-
I
Anvn{'mquo~1U,f!
Ji_6i
fmil~-ge~erare
¡ifJjfo.
1
,_
. Vartt modig~nettflttonu,
-~
/ I
' • 1
) / , - , )
-~
.I
/ • ,,, .
- .
,....
"\ /
·
;,
I M
'1
's
~uoque
m:iguiflQ:t
iIJl
fentelltia -
:Vllumquod•
r
.,
- -
,, - · .
qúe
natura coaftantÍumiatque morréllium ftbi'
fimi•
·
,,
le generare aptume{t ~tenimueroCardane;
quiArifto-
-
~.
telem in
n1ia.
_ utiorePlíilo . {ophiadeceptumfcriperes:
tede-
-
.J)
, . · ·
wit
in ea Philofopb.i~ p.ifte diuini
~llius
viri
ha:cdifcer(:
. : 4u9rrtm
vel
vi,
Vel
fuafu
dcponeres eam . audaciam
calu•
. ;
n1niancli.
Late
pate ~ t in
-iis
Natur~
potécia: qu~
!ibiipft
pio·
l'g_l
~hr.
,_·
p .
of
uit in q
1,ü
b uf d _
arñi
ter
ni
tatetn pro pagation e,atq
ue
fue•
· _
ceffi
- one imitaodam.
,,
In
aliis
non (olum
1nodµm,
fed
etiam
, - , , ~g~¡
ft~tu
_
it1-,~llos
:
vltr<!rfro~red
i
liver~
~plui~
~bi
:
Nonn!
.___
• .,... , • .
......_
\
,.n
.........
,
...
. , '
,,
\ r
' . •
. ' I
V
•
..,
•
·I
. J I
\.
1
. , •
\"'
- '
-
..
'
I • , 1 . \ /
' •
..,.,
•
A
·
fi
a ·
dema
]
cífe
fue
u111s
tur.
P1
íilloru
• •
()JDlttJ
feminc
qu;irn
lus \ T e
• •
CXJ
01t
•
zqu1u 1 1
1
dus qt1
•
01gnll
i
on1c
\
cne1·
. :
Qga!'
OUJlt
•
IDU[lU
ten1
ra
t
pifc
t
•
pcr1m
' ,e
mu
l
il
Ja
Ce
11
111e
l
Ja1
crenJe
11onnu
ta111en
bus
eíl:
-
irEe
S j
·
11
1 t
turn
e t
g
uil
]re
tuo
co 1
fi
l i u
ura!
e
l ur
pu
1
1 •
ma
r1
t
...
l n ae.
enon
io
ein
•
n
vr1t
nillo
qua
..
¡uam
1eet
...
ntra-
.
defi.
t11en
..
•
gn1s,
ril:i
o-
mma
• •
1gn1s
•
lllS
ex
: ratur
enfa-
,
radii
le
ca•
;
laris,
~
uod•
·ftmi-
rifto-
:
ede-
(cer~:
calu•
•
l
pio·
e
fue-
•
:t1atn
í
onne
~ft
AD
CARDANVM,
EXERCIT.
XV.
'7>
fi
atura
conftans fluuialis
lapis?
Qgis
dixerit,ab
eo
lapi~
dem
alterum
o-e11erari..?
01nittamus plebeium hoc.
Mulas
cffe
fuo
in gen~re fteriles, quis ne(cit?
H?c
e~im
fuis ,
u1Iis
facundo
libro
De cienerat1one an1mal1um
d11puta-
tur.
An non memineras (quid enim tenefcire dicam
?)
pu...
• ~
lillorun1 infeétorum foboles nihil
pr~terea
gignere?
Si
h~c
pinirtis: Apuas adn1ittas. Q¿;in
plant~
qu~dam, cun1al1~
femine,ali~ radicibt1s,ali~ ftolonibus fint frecund~:nun- .
qu;im fiunt n1atres ipí:~. Cuiufinodi lingua _ ceruina, capil- ·
Jus \Tencri ,filix:ali~, i qui
bus
produél:ionis operam
nulla
-
cxioit
·atura:
propterea
quod
translaritia eft
illarun1
1 &
zquiuoca
generatio
. Permulti namque funt tan
qua111
gra-
,·
dus qui
el
n1
ercneratioois,
ac
íl:erilitatis.
Q!!~dam
1ane &
on10.
Q!!a!
am
nec g1gnunt, nec g1gnuntur: vt capillu$ \ )
\ cneris.
Qgippe
ex
di!I1tis
fpecie principiis
ortum
l1aber.
,
_ua!
vocant
ie~uit1oca.
~~dam
gignunt11_r
&
non
gi- _
·
ou11t
: vt
rnt1l1.
~dam
g1gnunt & non g1gn untu1·:
vt
m uriu~1
pacres
mures,ipú nati
e~
putred1µe.
Gig_~en~i
au-
~cn1
ratio
non
\'na. Narµ.fine co1tu nonnulla, affr1cat1on~,
)
t
p~fcitu~
n1µlti.Alia feminis i?1miffione: vt equi in equá, -
pcr1m1n1ífun1_
n:iem?rum. Alta perreceptum n1en1brum 1 _
•t
m
ufca.
Rec1p1t
enun
masfremin:E me1nbrum in
fe:
quo _
ilJ
· 1
Ce111eo
qt~
ric,
auc
feminis aliquam vim.
Omitto
fre
111elJart1m
d1uerútates.Non orones habent natur3rn ab
ex~
crenJenti ficci
via
feparatam : vt aues.
~madmodum
· /
11onnull
qupquefunt,
qure
tametú
vefl
can1
habent:
idc1n
',
t.uuen eft
vt~iufque
ex_itus
excren1_enti:
vt
teftudo. Aliqui-
b~s
e~
gem1nun1
ge?1tale : dequ1busfuoloc
o.
~dam
·,
.
tfEes
1~tra
fe
~onciptunt
fi?e
;ffi~fculo
:_
~t
Erythini. Ii qui
111c
lu~ma_n,
q~_odmult1s :vel1nfluuus,quodpau
cis
no-
tu1!1
e~·
in
h:fior11s
íicut pleraq
ue
alia de~lar;iuimt1s.
An~
'
udla:
1n
fi
nihil, extra
fe
lim
um
quendam com
plexu
mu-
.
uo ~onficerccre uncur: vnde proles conformentur forís.
1
I
,,..
G h ua, tan
_uarn
C
fym
bolo progenerationis coila'ta, Pur~
ur:e
c:eant h
redes
fuos
.
Ex
illa namque fuboriuntu11
?urp~nll
-~ª~
ouoru~
fren1ellis emi _ ífoiun1 perfufione~
ma 1 usp·fc!bus_femu~1sgenitalis. iam animaliumc 0
n.,.
..,,
.
cr
uar o
rum'
aut m vermiculis inchoato¡umi aut
e:¡c
Qiji~i
-
, f
\
\ r
\
\ .
..
,
......
....
•
1
I
\
)
J
IVL.
C.
SCALIG. DE SVBTIL.
. '
vel
in matrice,
vel
in
luce
excluí orum vari~ ration
es.
Q_gt,
· ~us exemplis patere poteft,
vel
fcienria
vel
d.iligenti_a
tua.
, , , _ Nequc enim generant omnia:neque omnia,qu~ generant,
r,i
e.
,
:fi~i
fi~ile generan~.
~eq;
f~nc~ntia
tua
faifa
geqerare
po-.
: ·
411
tu1t
fibt
fim
!
!e~
op1~1onem
1n
1n~elleétu
noftro.
,.
"'
,,
\
•
'
,,,.
' -
\
J l
\
/ '
, '
'
4
, ,
' I
EX:E~CIT
A
TI
~ º
XVI
.
.,
l
,
.
J2.!!!modo
motm
eft
calorú
cauj]a.
.
I B E N T E R
hiq
te
audip:ius,
vbi
nos
Ariftotelicos
n11.
• > •
,,
gari
dedoces,
Ais
enim:
~ú
quxri~ús , quo modo
mo-
· ,, tus
ft
t caloris cauífa: redire nos eo4f
m,
ve
dicam
us
, . efe
ca-
-
,~
lorem motus
~ff~élu1n.
Sarte
fiad quxftionis caput
qua:-.
ftionem ipfam
deduq1m':1s:no
, n
folq
nug;3s
~gamus:
fed
et-
ia1n
ferul,! digni videam4r. Me~ini
tameq.
ill
fecqndo
C:?!'
'
"4,2.
li
c,ra~abil~m
fi~~í
·
di1!1
c!ll~ate~ !ia~c leéliffimis
r~ti_onib.
· _
~~ét1ffi11,J.orun;i-y1roru,
Etiaq¡.
lll ,
Prl'l-10
Meteorop_1d1pfum
/
.,
~qui~ufd~~~gi_tat~~ eft.Af~d nerpinem_tamen a
1nein-
, uenta , eft -
hx~pnnc1p11repet1t1q.
Sane
qu1dam
ita
fenfere,
éífe
quxrfndalll ~auffa~
ca)'efaétiortis
~µi'us:propter-
ea -
q~~411locus
perfe
c~Iefac1~t.
;~e1;na~q.,od~m
neillud
1.
quidetn quxrendum,
q_gare
1g
,
n1s
calefac1~t.
H1
fortaífe
re
.
',
:.14
id
cogitahdutn
imp,ulé:t~.
Veru1n
n~q
ue
ita eft,
vti
dicis:
, iubenreniin a quxftioO~ abftinere: neque ah
iis
folis
vni-
( uerfx calumnix
initiutnfácere'4eb1;1i:íli..
41ii
namque
funt
- complures:
<}norum,
neqµe
ingeµi:!\,
rifum n1queíe,
neque
eruditio faftidiuf!l parare',
n.eq;
iúditia
~uam
fÜntumeliam
pati debeat:Hoi-um ergo djf putiltioni~us f
uis
in loéis
reli-
,..,.
" , _
~i~:
~tetil
'
q;
~1?
cuiqu _ ~
~udífi~
(
i;n~m
.
pr~~~u~13-s;
qua:
·_
ab tlhs
de
fohd1s
córpon _
bµs
d1él:aÍhnt)
ita fent1~us ¡
Non
· fieri caloretn,
~ifi
pi:Opter
aeris -
at~t;ntÍaii<?P:em:
q_Úi
pro•
.
J
1 -
•
' 1
•
· . - - pterea igniatur. Itaque fit,no~ (olum i corporib~~
folidis
1
. · :
fed
ifl~idis
quoque,~u~ufn1odi
nub__ss
f~nt.
· ~arum
nam~ue
- n1otu
fit
elifto ~
In
foJ1dt~
~ptem c~lenús,
frfquennus:
--
propter€a quo4aer? qu,11µter~aincercedit;
~tqu(:_isetia~
/ 1
. forta~e,
qll;1
_ eft I(f
~1us
fq_perfic1~,paruo
mon:iento
1gnefc1c.
' ,
Dillentum
enFn ~tteµ,uatur.I~ qµod euenit i9 fagitrx
quo·
· fluetrftietl;ione.
1
l~~~namqu~
e.ffici~urreél:a
pro~u~ione
, 1
,-~a
f
ongá:
q_uod
\)!~Uh frequenuque
1cerata
confr1c~pon~,
-
e,
¡ ( - - • • - ;
\_
/
Rat1•
1 , • \
I
'-
I
f ( ,
,.
t
l ; ' / ; •
, •
.
J
..
I \
r ,
Al
Rati
o
ta
pjde,m~
nooma
quens A
de
nó
ef
•
murat10
p1
· opter(
h 1
lo
l
d
111
lap
Acprofe
ca11dcn1
011tinel:
d
co111it
• •
1
cam
1n
• •
1c
no : 1
l
lUl)tur?
t
a?
'CfO f
\ 'DU[l)? l
a
dCcopul
,
,fqua111
r
d
u111.
Q
fe eífc 1
1e
•
Ct"3C
Cll
º C
fc
lutoi1!
•
n 1t1tau on
idctua
t t io.
iJ
1
~Í
tapll
)'
'
fc
'
re
l c
íi
forn 1 x
.,,
.Ji
. "
et
i c u 1 oí
a J
if
o i
o-
n
•
11
p e
tu
ci
q
Jap.
d
ll a
iatl-as
~-
Plinio.
J.
t .
us,c
a
c · rco
Lapc
t
.~a
>ui~
"'-->
tua.
,ant
,
p o
--
'
:
ca
.
U a!•
•
l
et-
c~
nib.
,
fum
•
:
lll•
lé
re,
t ter
..
lll
ud
f
ete
• •
.1c1s:
•
v
nt-
funt
:
que
l
iam
r
eli-
qui
N
on
p
ro-
.i
dis
,
1que
•
t1us:
•
t
1am
~
[ci
t.
l
uo
-
ione
on
e,
•
l
an
•
. -
..
AD
CARDA
1 VM,
EXERCIT.
XVI.
...
71
Ratio
tameo
,qu
a negabas,ex Al~xandro,
ignem
elfe
inla-
pjde,
ma11ca
eft. A
qua
~amque
1~
herb~
eft,qu~
contaétu
noo
madefacit:
expreflan1ad~fac1~.
_I~c1rc~
1n'?re
\uol~-
,
quens Aucnrois in tertio
Ca:!1,íi~
d1x1c:
Jgn1~
ex~tus
e lap1- f _
de
nó
eft
in
capitulo
cra~sla~1on1s,fed
alte~at1on_1s
8:
tranf-
murationis.
ommodiíl1me
namque
ficex aere1gn1s.Non
p1·opterea tarnen
prob2s,
igne1n
non
eífelapidis pa r
tero
.
h1lo
fane
mel1us ,
quam
fi neoares, ex
aqua
cóftare
eun-
d
11
Japid
m : quippe cuius exPreffionenihil exearaqua:.
Ac profe\.. ' i1nó eft 1nrus ignis,qui
non
calefacit
man
u~:
a11
dcn1
man
um
quia
non
hum
efaci t la
pis
iden1
,aq uá
non
ontinebit. At aquam cum
xthere
nori diu
eft,cuin
citabas
d
co111icia
e11e1·acionis
. · íi d · cam eleinenta
corrum-
i
cam
inn1
fiis,quamingenc
ratis?
~denimfaterico--
,
.,.
icno
:
in
11ift1s
clen1éta
reman
ere?
OEia
rurfusin
eafo
l ~
..
t
1u11tur?
A
non
Joqt~im
urde Jiquidorum confufi o ne .
Mu
l-
a?
'ero
for1na:
fi
in al,quo iofunt:
quonam
modo
illud
er
it
. 1
nu11J?
ut
ele
11
1c11
to
rú
form 't
non
ert1ntfubftanti"~ ~ ni
ad
Í<
opulutn
i111
cgit
A.uen
ro · s N
t11Ium
igitur
cleme
ntum
f<
ua111
reperi1
·i
por«ric,11iliin compófito.
QE.9d
eft abfu r
;.
du111.
~d
nim
forma
caret,
vnum
feorfum
ab
aliis
per
ti.
tfc
ne
uic.
At
eró in nüft
is
minus operofis, quid
fier
i
et3t
ci1
·
cuJ
e 1 .
crenc1·ario11em
?
De
iis
Ioquor:
quo
r
um
fc
luto i l
fo
t
to,
pa1·tes
extant
prifti11~
fine
vlla
fuhftantiz
n 1t1tatione.
•ihiJ
cc1im
co
1·r
umpitur,nifi:fitusearú.Veron1 - ,
de
r~a
Joq1!
m_ur
crafi:
3cc
urat!usabf01~eruripfa
d~bi..:
ti o. 1111\·
ronoplac
t uenro1sf=nte nt1aexparaphraft
l
~aph}
tic.
clln1a_ic:Igncn~
i1notu
non fieriiminedi:it?, 4
fc
a?left1c
or · 1n2ered1ffufo.Hun cenimiñnuit 1
qu
a -
íi
fo~n1x
da
·
ID;
, enl~1 in !1acfugafaluris
fpes
o
rn
n i ~
••
,.
.
~_
nc_u1ohsftta
n_.
Tu
v
_ro
~b1nega
s,exchalybe
chalyb1
hfo
ion
_
n1
_ .
xc
n:non
v1dens
vidi1fe
in
pr~Jlis
etiam cum
1 petu .
c111
11
as
erumpe re, atq; en1icare.
Ex
duo bus
quo-
q ap
cla
s
fin1u
l conculTis exilire ionem nullum
fru..:
fl
a·
tras.
.
oc
tarnen,ni
n1a
1
1es
exner~ i ·
ad
manurn
erat
e, P in i
oJ
in -
:x
x v
I.
L~pides,in9uit,iu?sviu osappel-
1 us , c
uo,
ti Itero
1ap
e
p<?rcuffi
fc1nc1Ilas
edunt.
le-
_..
o
.....-a
_ p~nes n1atrimonii f
~dera
igni ac
.filice
aufpican::-
......
~a
1 n
1n.aud1or
m
v1t.e
rentuf:
Silicem
verO
eius;
•
-
,I
1
,.
,
,r
/
/1
I
/
,
• ,
'
/
/)
f
\
•
, )
/
i
•
•
.
• - I
;,.
I
J
1 '
\
./
-
'
.,.
....
-
/
\
-
,,
7ft
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL
-eternt1m
thcf
a t1ru1n,vbinunquá marce(cat.
Cur
vero
fra.
, giles
lapides ignem
non
e1nittant,ratioeft.
~iafruftoab
..
eu11teaibitobcx, quoattent1andus erataer ad
ig11efcendú,
N:1m
9uod
ais,
lapidis parcem
ignefcere
- : adhuc
relinquic
locum diiq uifitic}ni. ~~1·a1n.
cnin1
rurlus,quare
ignefcat
lapis. Ita not1 Ariftotelici,
fed
tu
videris,
pro
refponfionc
qt1xilionem priftina1n repofuiffe. P1·xfertim
cu1n
putabas,
· lapidis partes
te1·reas
ignefcere. Sic
enim
dic~s:
Si
folus
aer
,,
eífetin lapide:
fcintillcE
q_u~dam
non
le11te
. defcenaerent,
,
,,
veluti
graues.Na111
purus,inqt1is,igois
non
defcendit.Prin•
' "'í ~ipio
qu~ro,an
tu ignem alicubiagnofcas purum.
propo.
íi
cio
namque
& vera,& nota,&
cerca fic,neceífe e!t.,
Purum
,
igirurignemafcenaere
co111~ertu1n eft ribi. At quod
acci.
<ler1s
puru1n,id
eíl:
folum eft,riulli fubftanti~
inhcErefcens~
_ 1
V~í
tt1
accidens
inueneris
mo~ile
finefubftantia?
Nequc
CfJntrlitl. fubftantiam mou~bit,niíi fub forn1~ vi.Erit
ergo
eius
for•
,,,
ma
principit1m 1notus. At
omnis
forma
naturalís in
mate•
,
ria
eft. ,Erit igitt1r
in
materia
propria,
fub
propria
forma
~gnis. E~itigitur
iinis
fubftan~ia _ : calor igneus
in
propria
, ft1bftan
tia~
Cl
t1Jre
erit
element:ú:quia eft corpus ~oc
fubie•
~1u1n
prrm
ú.
rr
un1
tua fent~niia i
in
fulge tris
erit
lapis,quia
defc~ndunt.
At
didicin1us
in
pri1noIVleteoro .
11:
qu~efuru-
n1~
defcengu11t,
ea moueri
motuhoc,
aut perfe
aNatur~
~ut per á~cidens a
v~.
Natura
def~eadít pluuia,qu~
etatex•
l1alatiónis
ya~s
, _
f~bue~a
prin1~1n acalo1·emifto:
quo~·
tius
abeunte
deftitt1ta fuopte
pondere
defertur. Vi
aute
n:
vapor
ignet1s
excutitur
deorft1m
. expreilione. Id
quode
Ariftotelis exemplo Peripate . ti _ ci : venu~o
adrhodu1n
verb.
d~íigna11t,~?Z"_Ppiivi(eo.
A c~fo~~tn
fcilice
_ t
?úcleis,qui&
g1tor~m compreffione
non
fine
ímpetu
elá[?Untur.A~lu
ACNI.
~~
dicet fubtilior
hU:nC
ad
modun1:
IccikCO
l~nte
defcender~
•
"'
/ quia
~i
dept1lfa
eft
fcinti1la
contr.a
11att1ra!
fu.~
{
leges,qu_ib
;
,,
a~pe~1t_
a(~~ndere.
Contra
tyenun
qu~re~
1de?1
:
~md
c
:
fc1nt1ll1s
11s,qu~
eturnpunt
furfi.1m?
~
l\t11ror
vero,
qui
teE
1
gerit
- tJ;aétatio
Tl1eophraíl:i.Subtilis '
enin1
adfi1:odú
eft.r
·
,
de
trypano,
& efch;iraloquitt1r. Is vnus erat
oli1n
modus
gni-s
co~cipiendi,peráttritionem.Alius
ille
Achat~pere.
- fionern_atque
ext1·UÍ1onemin
fomites:
quosAriftoreie~
p~oble~a~~
VOf~t
~7!.!_"~V.e,,~f
Pl
~
S~~
!:liff
tpho
:
' r • ,
..__
, - - -
,mor1r
, \ \ • 1 ?
....
.
...
. ,
,
1
\
-
\
1 '
•
fu1
o ru
fouen t
c aJean
•
pro1g
duse
la 1 ero
C UJ a
tun . ¡
•
n1m,1n
•
1
Delll
i11ud
Ji
ion
que,pJ
·
Jius
euc:
chalybs
1íl-i
:
f:
1'
a
11e
1
•
C
CI
,q
, uf~q; 1
t ius j
ic
noli
...
&
..
.
n
uJJu
cccr1d
í
I n
qu
ib
l
u111,id
•
J
ntu
.
11
•
r aritatcJ
r
idan
r,
i d
eft,110
i ,
pfc
ººº
UIJt
~ni
t u e
rü
•
n ,
,
IL
_..
. .... .
rre s i J J
on
infu
•
a.,
. ~
t ]
1 riu io
t . t fi
o
•
J n
mi
>
fra"
oab.
:
ndú.
•
:1qu1t
r
efcat
fionc
~has,
usaet
:
rent,
.Prin•
ropo.
urum
l
acci-
rcens!
~equc
1s
for•
mate-
fbrma
•
j
ropna
fubie•
• •
1s,qwa
e
furn•
~atur
~
:i'ateI•
quo~·
'
l
aute
m
¡uoda
íl
verb
~
:
,qui~
\Adht
/
enden
:
,quib
.
'iuid
i
u1te~
1
eft,V
~
noJu
s
'
e
peri
:otele~
Aph
(t
ím~
...
---..
AD CARDANVM, EXERCIT.
xvr.,.,
1,
fu1orum primo alimenta dicit tÍ?rEx~Jµ"T«:quíacalorem
fouent nacuralem. lis minus egerc
fe~es:
quo~iam
min~~
caleanr.Haud
abfimilis
ah
vtroq; íign1ficatus
1n
~1eceor1s,
pro
i oni
in
potencia,qui
ctÍ
exhalacione
fi1bit.
Tertius
mo-
dus
e~ difcurfu. Veluti
de
e:lande
plurhbea confeífum eft.Jl
..
la veró mihi oondum coai'perra doleo.
~1ola:
,inquis,
cir- "
cumaébe,
C.Um
a qua, .non aere obdutl:re funt,igne ' m emit- "
...
J
tun . oodúenim
mil1i
\ 1 iderelicuicignemful:iaqua . Mi-
r,1m,jnquam.
~negabas,ex
duorwnlapidumcollifi one Contr,d.
io-ae111 co111 arari:eu1n etiam aqt1ainterpofita generas.Sed
,.
illud · cr confratnobis. Ais: non
nift
exlap1dumangu•
Ji
:iooen1
excuci.
Facilius id quidé .Atfane e lateribus qno-
,e
que,planis,curuis,cauis poteft
eJici.
~re
ab angulis faci-
''
lius
cueniat,ratio
duplex. Altera,quia certa1n partem certo ~
chalybs
tat
git
iéh:i.
A1rera. quia minin1ú aeris minime re
..
1fii
;
facil11111C
tenuis fic:
facilJimC
ignefcit.
~n
etiam
in
-
a netisanouJis arque cufpidibus, quare matorinfit
e.ffi-
,
(
-
r
e
ci
,qu~
·cndu1n
cfi. SiMagnctis opponaslatus:m _ ultre, Sultil.
uf~q,
par csfunt : ad
qu:is
incercaferriferaturcuf¡>i s,Cer• r
'---''--
tius
.i
itur rnucroni refpondec1nucro. Illud
verO
equ idem
nolim ah _
tc~anco vir?diétullJ .
q_u
_ 9~inlapi~ib_us ,inq~is, "
nuJlu ~ngn1s por~nt1~,patet .
InrcCh
namq;
1n
1gnem
vix
".
cccn
d
ut11r.
Verer1s
ent
11.rc
apud
re
me111oria:
rccordatio:
In q
u}
b
uf<
an1
c/TC:
ffi
ni
caren_i,
ve
i_
o [ulf ure
••
In iliis
fym
bo-
l
urn,1<l
ft
roport1onc:111:vt1nand1s
. Aeris
eDim'n
1 ultum - '
in
t~
.ln
quib~1s
~gn
fc
· s
apci~lldiné
recipiendi. Nernp e
ob
.
antate111. u 1
1lcn1
profeéro,acvnam obrinentrara
&a-
. . , ,
~1
a n
cur
n :ncque ponusre,qu3n1 dcfinitione differunt:
!d eft,non
o-caer
,fed ,nodo:
,S>n1n~cnim
aridurn rariusfe- ,
í'
'
1p
fi
uo~
an
o.
_'d~rn
d 1 norme
habent
cóftitutionem. J
unt
en_zm
~o
11
m
1nu11_m
• parres folidiffimre.
C.rrerU:m
ft.,
, , ,
tu
. e ru 1 . •
tu
~ t lus: t
in
.rr~. ,
CitO
ioitur rarx p.irtes eius, . - , ,
n \ •
a~u
, ~ - 1 _ plen.econc1p1untc~fo r
em~
Ignitxpoftea s
11
!,iila
_
res
11]
fo.
d
1or
s cooceptt1m ret!ne11t
d1ut~us
Jn
1 · d / ,
.
r.
· 1 b . i •
ap1
e . -
o
.i:
1n~uor
1
.1~
ere
_ra,tam
laxa
intcruaila :
Jed
folida::
t . n r
on~unél:1~>res:
atqu« affines magis.
!<;circo
s 1 g n e o 1 n 1 1ttt111t 111t1·0.
Tuum
veró
aro-ument""'
- ,
fl
5 · · · · ·
t,
ll
CO-
!-
. te 1 . . i ' tcrn1 ign1s reccptio
facilis
atque
introm.
. • • , - 11110
J o m intcr wn prod1t; er~odiut~r.na ignis
admiffi
re-
,
\.
I
•
'
\ \ - 1
\
- 1
/
....
I
I
I
I
,
,
\
,,-
I
' .
I
\
•
...
- #
.
80
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL.
·
S11i11/.
_
tentio
Ígriis
interni
.ftationem declarabit.
~re
laÍ,is
clan
• ain ,
,q
<liu
retineat receptum femel igne1n,ignem
intus propriurn u od n e o
I
,,,
co~ibe1·e tibi tua
ex
propofitione per!uadec.
Ec
quia
cóclu.
· u · i
dcbaS excuífuin
ignem
lapidis eífe decutii portiunculam: im J
pi
.
illL1d
quoqt1e hinc appofuifti: E duriílimjs lapidibus
ignem
·
n olan
non
elidi . .
l)rimu1n aio:falfuin eífe hoc.
Tanta
namque
du.
·
1
e
01
ricia molX ftuit farinarix: vt cá:meritarioiui;i
exe<:rationi-
a
eO,
ve
ft
- bus ferran1enta obi:undantur. In
filicibi1s
quoque
fluuiali-
·
nu
bus, qui
bus
multorum oppidorúrrt
via:
ftrat~
funt?
tanta
tr
a
mo
poil:feculane
minimá
quidem
apparent veftígiaorbium q e ttcn ¡
, ferratorum _ .
Ex
iís tan1en;atq;
ex
alíis fcintilJ~,
tum
a
1nal-
ti b
nci
2 •
Je
_
is,
tum
ah eqúoríirn foleis excitarituff
Non
elici
veróer
. Ophite, aut
Po1·phy1·ite:
aduerfus
te
facit.
Si
ei1im
pars
eft
·; lJpidis ignis
ille, , qui erumpit :excaífam
horú
Japiduin
par-
ticulam
oportuit
igri~m
fiefi~
At
iion
fi.t,
vt tli
vis.
Si
non
fit:
/ ,
~-ion
fit, propcerea
c1
t1~d
1niriimufu irl •
his
corltinetur
aeris.
.,.
, _
Nam
quodaddís, e
terr , eftri facil~ igh¿i!t có~éi: quiá
quo~
~ A,
o
feruau
i
gl
c
~i
ílc .
' . 1icctlm eff,
iam
ex dimidio ign1s
fit:
oblitus fúeras
alterius
, in terracóntrarii,nempe
frigiditatis:
qucr
manifefl:o
tepo•
SN/,;JiJ.
, terat
ab
l1dc
tam
leui iudicio deterrere. Sed & latet
fubtili.
- t -
•
I •
tas.
Narn
quareiencius
ac
(erius ' ignefcit terrá,
quarri.aer~
CC
I m \ 1 C
e
necen
~
11un
c,
ta fcir . o
'
\ .
.)
Refpondent
vulgo:
ob taritaterri; Sáñe ben
e.
Sed
in
pro-
) pofita
tra
qua!fiione quxrin1ns de ininimo natutali:
auteo
·
de
tninirno;quód i narural i baud
<'
mulrum dtftat.
Hicnon
eft rarita~;
aut
deníit~s
part
i
uni,
fed vnica
terr~
pars,
vrru
vis,
qu~
ex
aliis
lapidis
patribus a ferto exttu4it ·
t1r;
aliis '
quoqrte_
elerµentis m1ftaefi,
putaaqua(na1nqueaerÍJ
l.
•
~ 0 1. t
•
in
omnib
f.i
it
i 1 1 1]
p
n~1
U
m a,oequ
m ouccur
f rum . L
minimum
obtiriebit)
tanto
erit inepgor
aíl
ig11efcendum
' 1
1
>
~re
igitur
par~
l~zc
vel
ter .
tx,
,,el
terreftri 1
s
lentit1s
ign~:
, acc1pit
formam?
Ari quia
tetra=
minimúm ad
ignis
n1iru·
roftris .
11
n r e
ci
•
~
pt1Ul
t
, 1 • .
mum
centupla eft?
ita
que
centuin
ígnis partibus,aurcor·
/,
ferti~
~ri
mo1nento tempor~s, auc
in
f<:>ngiote
,
traétt1
fucce·
tlcntibus
opus
eft. !taque
1n
tafn
fub1ta
geñé1·atione,
no,
í
poteft ignis
v11a
pars.,
pr~ferti
1)1
~
q~ée
nonduni eft
aéru,f~
fit,idq; ab a gen
te
xq uiuoco
_ ,- imple te terrre pártem
vnarr
..
( ' áeris aute1n
vnam
potefi. 9.,u9citca lapides
fónantes,6.i
n1
rgu
fi
ffimcm
_,/
_ - , ,
tinníentes
ad
e~ttendum
ignem
aptiffi,pi lunt.Sed
&cu:
__
' ·
<licis:
excuti Iapidis
renuiilima111
particulam :
omneve.
•
/.
- t~núiíl1mum
i&nen1
eífe
: & fateris maieriam
igni~pw
,
'-
',
• I
'-.
_
pnal
I '
1
/ J
I
,..
\
I
I
)
I
-
I
'
•
. - ,
I
'
...
ro
ece ·
•
a,
q
uaoc
.
ch
lgari
. '
\
scuni
•
,r1um
óclu.
L latn:
gnem
1e
du.
• •
tlOill•
l
Uiali.
tanta
·bit1m
11nal.
\
eroe1
arseft
•
n
par•
on
fit:
•
:
aer1s.
íquo~
l
terius
,
tepo•
ubtili-
m
aerl
~n
pro•
:
auteo
[
1c
non
s,
ve-t
u
•
1eaem
ndum
.
• •
lS
1gn~
!
s
m1m
·
ut
con·
1
fucce
·
l
e,
noo
~au,feJ
1
vnarr
res,
6 ~
:l
&cut
neve;
1i~
pr
o
pria'
,
AD CARO. EXE / RCIT. XVI.
gt
·am
quam
neO"abas:
& fa'teris fubfrantiamigncm · elfe, · _
..
ued ~eaabas. L~pidis
e_nim
part~cula, fubft~nua
_eft:eaq;
C•tr11l.
· u
•is
iuais.
Et cum
1llud
tenu1llimum
ftt1n
lap1de:pars
) b
..
. . d b p
,itn
Iapidis eíl: ia !api~e !gn1s
er1~,quo_-
neg~
as.
r~ter-
--
i n a lande
balear1c~
n1~il
explod1tur: 1gne!'1t
tamen.
Et-
·
• m can1pana! ex ag1tat1~ne, ac~ue pulfat1one
calefiunc
,
eo,
, fi l
1uid
frigidiapp~cetur,d1ru mpantur.
Sed~
~cor-
ionum arcus frequent1 tenfione calorem
conc1p1unr.
u a
mobre111
farendu1n
eft,
ex acre
moto
atque elifo,
at-
b
anc1an1
:
1dqt1e
propter part1um
attr1c1onem.
2.
•
Pa.tie111
non
tantu m
pat
i
tur
necejfario,
( '
•
q1,antum
agen
.r
agtt •
°-!,A
É fcquuntur,oftendun t, quod & intuis Anrilogiis
ol
feruauin1us, redialelticas Ieges, vtleniffimeloquar,ne-
gl
cx i lle.
iceni111
fcribis hic:Siincalefcit 1notu vehementi, , t
ct
i
rn
vel1etncncer incalefcere. Argumentandi figura non
'e
cft
ncccílari.,
fed
topica.Materia quidem fauet aiiquando,
~ . hunc,puta,modun1. Cardanus
cum
multafcitacur,
mul-
ta
ícir.1
loc ideo verum
eft,proj:>ter
excellés ingenium Car-
UQ,ai.
At
non
fequi
tur propter illationem: fequeretur enim
in
~°:1
o i bus. : 1
~rlln1_non
requit~ r.Faciamus quod magifter
f.
1c
111
Top1e1s,
&
10
pnmo
pr1orun1
refolutori~rum.Ap
..
na1
.
us
aliam
m::iteria111.
Tune
íinon
cóftat dicendi
for-
1
.....
ma
,nequaquaan
ex
ea
canon elicrpoteft. Sit h~c.
~rcus
. ·
m ouctL1r 1notu v l1ementi:ergo mot1etur veheméter.
Imo
~ru.a1.Lo ar
ro-o
meo more barbare
&ab
Oxonio
non
\
.J.
1
roftris
:ª~r
con1
·
ciis.
Ho_c
ver~m non eft:quia receptÍuum
non
r~cip~tp
r modum 1mpn~entis,fed per modum
re-
,
~pt
1u1t
c1s.
lt
que
non
procedtt hunc
ad
modum.Falíi.ffi-
r,!J11ne
m.
riunlenc~tione c~~1n~uctn~s Car~anus: ig!tur
fa4.-
"'
J,a
?:__
ffimcmou_cb1mur.
_1h1lm1nus.N
onen1'? verum
fequi-
·
. r ncceffano,fed cant1ngencer: Omne pauens tantum
pa,
,quaotum
agatagcns:
Hocautem demonftratum eft
tum
· · c?ani is qu~fiionibus,tum in oétauo Phyñcorum.Et
lgan
_dm?dun1cxei:11
piopatet. Namqueidem mouens
~-
·
dem \ ' l v
r10
m~tu
d1uerfa
mo~ebic:
~on
e~im idé
gra-
·
e,zc¡uCgr
ueerit.mulo>&
lilUí1.~n1nqu1bufdam
pltis
·
f
,
• /
, r
_.
,
'
1
•
\
...
....
•
t
'
\
\
'
.)
\
,
,
/
'
r
)
I
,,.
,
'
\
,,
-
,,.
Si,
·
IVL.
C. SCALIG.
DE
SVBTlL.
SNl1il.
patiturpatiens,
quam agens
agat
omitto
~
motú
proieél:~
;_
ru1n:qua! poft motione1n ruouenturadhuc:dehisfuoloco.
\...
,
,
--
At
in tciflilí quid efi dicendú?
Siquidé
&in
hi~oriis,&alibi
_ Philofophus ita definit, &
vere
:
Sciffile
eft,quod
plus
fcin,
2-3
ditur,quá quátum_fcinditu~.
Huius
re~
ratio
ex oét~uoPhy.
, ;,8 íi · corum, &
vndec11na
feét1one
q_u~ft1onum
dcclarata
efi.
,
,,
--
..__
' ; •
An
elementa
remaneant in
mifto
.
-
~a
de
elementis,
qu~
in mifio eífent, aliquid
diél:ulll
e
ft:
reioJuam
us
q u od a
n1
ultis m plicatum
fui
t.
Ariftotelis
ve1·bs.
fauere videntur iis qui eorull\vires
integras in
mifio
, feruatas volunc. lllorun:i
enim
virtutem remanere _
dicit
in
s 4 prin1~
D~
g~nera~i~ne. Auice~na
formas
int~gra~
ipfai
r
ita
ve
a
m1n11110
m1111mum
cont1ngatur.
Qe
Auenro1s
opi,
.
'-
nione fatis fupra.Dico,quod
mult\
form~
aél-u
fub
vnafor,
m~
c:onti~eri nequeunt. Si~eriirn effet form , aruin
~ntenfio:
& quid1tas
ipfa
g~adus
haberet, quod
tot
locis ab
Ariftotc.
-
Je
' cófucatum eft. Non _ igitur
vnu1n
fieret, niíi per
accidcns:
?
Et plur:i per
fe.
Neque tale ens
co'nfifl-et
vnquar-n.
Agente•
.!' L nim femper ·
quoa:~
d · iffoluanrur. Sane aclu funtform\cum
1 ,
c<,11trariis
qualitatibus Sed neq; (ubftantiis inregris
qua,
__..
l · tates corrumpi qt1eunt. l)rincipiaéni1n h~c
illo1·u1n
funr.
, /
Tantominus
corruptis fubftantiis qualitates integrz
rna,
nere _
?offi1nc.
Sunteniin tales in
(umm
_ o fub forn1is, &
per
h)rtnas.
~1ibus corruptis,etfentias
il1arum
á!io
fe
haberc
n,oJo,
neceiíe cft.Sut1t enim,& exifiunt fecundum
forma•
r_u1~
fuarun1,.a
qui~us
~l~m
etTe
habenr,rationem.Confian
t1bus autem
form1s
mift10 acerttus e!fet:
quemadmodum
t
1 ,
etiam
in
!iccis coipQribus.Et5ni~1 cuiufque
exifteotiamfe•
quetur
fila
ítem
cu
. iufque
~inimi
natural
is
, quantitas,
non
.
:_
continuatio.
Q!!.,x
verz
ellent
ato
mí
De1nocrite~.1gitur
/·
· ·,,
e!f
e n~ce1·t~quantitatc;s>
non
tanquá mifti partes,
vtvnio~
r ~ d
fuum
fibi qijodque totum _ .
·:
Sc9tus eiuflnodi
parapeta•
id.tl~/1.fo
-
fn1ate
, fcena~ tex _ it
_han_c,:
vt
_n~llo
~allio
rneli_us
Aga~c•
cun,di.
~,,(J
·
,,..
n1nonc111Zeufts
S1b1
foc1u
afc1fc1t
Ph1l9fophurn
ex
decimo
~aiclli. , lv1etaphyíices. Mediutn., inquit; componi dicitur
ex
extre•
I
~:
inis~
vt
rubruf11,ex albo,&
ni
gro
. Non quod media
qualiw
_ ' in
fe
h-abeai.:
- exrrema;táqria'm par~es
fu~.
Eft
-
enim
fimple~
',
·
--
·
1icut
&
extrcn1a
ip(a.
Sed
ita ·
di,itU'r,
quia
cft
éonuenient
2
' _
........
.
....
....
..
- "
.
--
,,
. -
- .
,,
r-- · · . -
qut•
..
. .
' .
\
, , r
\
\ l .
,,,
u ~
t emq
rm
r m:
' ifii
•
t
1cum
1~
e;
ft
.
rm
i fiso
a
ur
n1
•
q ·
1n,r
•
e u
•
n
:r
.
p
otcíl:
¡
f
~.
rJ
1
t :JI l
• i
..
r
rJ
Í
..
l ·
a on
er
..
•
J
p
<I
•
t .
1 : 1
1
Ira
1
1a
d 1
toJ
J ·
n1
.
~or
1
1
=élo.
loeo.
ali~
fcin.
Phy.
l
eft.
élulll
otclis
mifto
• •
. Clt
ID
ipfa¡
•
)
op1,
afot,
:!nfio:
llotc,
t
dcns:
ente•
\cum
ª
qua•
funt
,
e
ma•
&
pct
aberc
Jrma•
>nftao
odum
1mfe•
,
non
loituf
·
t)
•
vn1a
~
1peta•
ramc•
' .
ec1ma
extre•
1aliW
ienr
2
qu:~
AD
CARDANVM, EXERCIT.
XVI.
IJ
'
u:e
am nacuralis ipfius medii
_cum
fui~
exc!emi_s:
non
n1
quod
cxcremum
íit · n medio.
Ita
d1co,_
1nqu1t,~c m1fti ,
rma. In
mifto
man
ere forn1as fubftantiales elemento--
ro: proptcr na uralem conuenientiam,
qu:e
_eft
form
..
1ifti cu .
n1
formis elen1enrorum:
qu~
non
eÍ\ vn1us_el~me-
. cuo1 olio. Ha:c il]e.Rewanent
igitur,&
cu1n
rn1ft1
for--
1 , nueniuncvniuerfali.
~id
eft hoc aliud dictre,quam
rmas eleñ1eiitorum neque aétu
eífe,
neque aétus?
fed
~x
i fiso111n1bu~,arq·ex vnamifriformafaélumvnum?Tum -
a ur n,
qu
1nodo poliunt &diuerf~, &
contrariz
cum
yna
q
..
·
itaconueoire,íi
ipf~
inter
fe
non
po!funt
conucn1re!
· poreri- ah
iJla
forn1a
vn_a
con_trariarum qu~litatum;
e
run1
ue
formarum
aél-u
ex1fient1u1n
concordia
proue--
:r . 1
uJla
cni1n forma, ac ne ca:leftis
quidem
conficere
ot
c
íl:,
\ 1 ti
dt10
contraria
aél:u
in vno fint,
ex
qui bus
vnum
Ji.
1 1
lt1
• De11iquenon foluitillam obieél:ionem:
ful)
plu--
1
rr1
is plura en tia. os Jicimus · :
Elementor~m
na
..
11 , . · propcer
fe
folum
fed
propter
cornpofita
quo-
e
rÍ<
igitt1rhabereforrnam,
quam
abiiciat
pro-
r r J ' p
c.
: on
n1
for111~
nohil¡oris.
Neq;
igitur
remanent
1 ,
:.
; qualiraces fuis priuatce formis:
fed
alío modo
-
....
1
n1
ici
ft
bfiantiam accommodat~.Adnouam
enim
· 01
en1
necelfc clr, partium formas in ter
fe
fuis
do
1 · q _
ali
ci
_ bu , pr!~inum Natur:e rigorem
fub
vnius
t
..
(')
r.s
11np
r10
depoiu1!fe . · -
4.
:De
?;:inimo
naturali.
Et
de
quanti
occu-
•
p
.,trone
pe, motum.
.,
•
- .
•
'
, \ o o
at1
eo1
m . ir1ima dentur naruralia · :
fieino
-
fanus
-
~ - / , -
º.
i
ra
b i _
t.
j
11ita
eni1n
_
iu:°~
cor
por~
natu:alia:ergo
ex
firti• ·
--
-· oc a p r _ cepr _ or
d~d1c!musv_enratis
10
libris Phyfico• ·
, :i
:fc
0 1 1 . ,
{b!Tim
vb1
loqu1tur de lapidis cauationc. .
1 l
a!
J ? q ~n, cadentes gutt~
oil_lil
~u~erunt
de
lapide,
fed
••
! ª a
n_
ct
m.
ura, ccnte~ma
1n
aharu
v1rtute partem
lápi-
.
chs
_ tol h
c:
qu
:·
ru111
tota
hmu~
aufertur non autem particu- _
J
n1.
rg_o
h
oon
fu~r ablat1ones
tot,
quotfunt
gutt.e: ali
...
u _ o
nu
r _
Une
a lanone, &
vna
pofiremo auferetur. Illud
u~
·ao di ú _
Japi~1s,
_ erit
pri~a
ad cópoíitioné,& - minima
- -
'
,.
,
{
J •
r
-
l
J
I
)
. - < · -
•
-
•
,
\
-
<...
,...
.._,;
•
,
,
'
, ,
/
/
\
,
lf
t 1
'I
1
• •
- .
•
\
,,
J
)
IVL.
C.
SCALI .
G.
DE
SVBTIL.
fuiífet a prima gutta:ft illa continuiífet omnium
gnttatlQ
vires in
fua
vi.la quod efficere potuiífet altcrius
fubieétin
, , · tione,e:xempli gratia,luti.
Sic
eft
de
lapidisfraétione~
malleum:
qu.e
fít tertio,aut quarto
iél:u
minus
valido,ai
abvnovalidofacis. Sieftigitur
minimúnatural~quoda
~ercur
a_
g~tta :eadem rauone in motu pe~t~an~bitur
fp¡
---
• t1um - m1n1mum quantum,
pertempus
m1n1mu quantt
:i corporis portione mínima quanta. non. licet
att
defignare proptercontinuitatem. Sicdelentur tot
dubit
tiones deinftanti,atq;
indi11ifibili.
Sunt enim
aél:t1indium
\
" , / bilia}&
fenfu:
nonautem poteftate
Matpematica:
intell
:
t'fionis..Iraq;
aél:u,neceífe
eft, tanta tota pertranfiri.
Q!
Q
verO
aiunt, lapidem
fucceffione
tune moueri ad
illama
,
. uitarem;
verum
non eft. Nihil
<;niin
nouum anteccdit
,n
:
, , affeél:io:nonautem minutio. Atfeltio
iilquam,paffiua:fu
· ·
111t
eft in · grtttis
aél:iuUs
.iff
eél:us
,E?
i i
pfi
f uccedens
per
coi
·,
tinua~as
pa¡:i:eSih
fubieél:o,licet non
in
térnpore,neque
i
, ,
sa&til.
· agente.
Q!!_i
_ a mahet ,
aél:io
in paífo,non in agente.
Horu:
• , , 2, 3 difquifitio
fumitU:r
ex
oél:auo'-Phyíicorum, &
vndecima~
J,
2,8
étione
propoiltarum
qu~ftionum.
..
\ .
.....
- 1 ' , \ '
(
\
I
J;
I
/
,
'
i
.J
,1
f
.,
• 1
\.
-
EXERCITA
,
TIO
- ~ x - V I l.
1 .
• I /
l \
.
-·
· Anmateriaformttmfldferapiat. ·
\ .
'
.......
1,,te1
t1oaA
quoque Vtrbá {unt ; iila nobis
pa~
· ,
>,
.
hebc:úOribuS
. - Vnaquxqile
ma~eria,
inquis,fub
ccr.
_ ~
;,
quantitat;formam adfe rapit.
Ha!c
enim
tUmfalfO,tu:
,
¡,rauC
vid.~ntur
d.iél:a.
FalfO,quia eadem materia
fub
diua
- ' - · :
.-
, · fáquantit~te conftituitur;& agnofcitur;i'hiaro,acdcn t
1 ,
:.
· \
~n#tas
en\m corpus _ eft infuo
pr~d,icame~to,aliul
·,
· .fubfiant~ali. Q!!ippe aeris
n1at~ri:E
vniuS,atq;
eiufdem
l
_ , uerfa poteft
eífe
q1-:1antitas,&
pedalis;& b_ ipedalis:fi
perc
i
: - · denfatiOn<;m, atque,arefaél:ionem, poteí\ &
contrahc
'-
· , terminas,& promouere.
Q.!!ántit3.tis
enim .
continux~
, , ,
..
..
,,
eft
defi1:1itio,úue
deftrjptio. quid ipenfura
defign•
· < pot _ eftinter e:itrem'a.
~n
potius ignefcit
quantitasllli
~·.:,,
. . na,rará,qu3.m parua,denfa. Omni _
nO
verO
elemento~
'
¡
'
, _
\
I
· tur
falf-0.
Male
v~rG
cum
a1s¡a
materia
formam
rap1J
~
'
,,
• I ,
'-
,cr:
·~
)
,,..
,
1 . , '
..
l , '
r
f
' l.)
1
',
I
,,.
¡
. 1
1
.,,
,
¡)
I '
. . .
.,..
i
I \
\ ' I
f ,
• •
.,,,
·co
u
uefc
uon
-
er1n
ua=r~
elica
•
1 1a1n : '
J
1ate
q
utEre
2
pct<
p
ars
t'
dí
taci
t nus
-
on
1
uer<
•
u
r1
,
D -
•
r1
-
ap
-n,
;,
to
ta >
dec
n bis
e
ali
po
tefi
Su
prar
cau
lfas
llGl
l[
11
J
•
m
ater1
cft
. l
fi
me
al
i
,ui
d
D I
fll
. .
a · _ e
o
ft,v
111
odo:
ell
e fo
de
ni
•
n
mp
ttatll
eétin
one~
ido,a1
1odat
urfp
'.3lltu!
:etad
lubit2
~diuili
lntell:
Q!!~
lama
iic,m
iu
a:
fu
~r
con
•
equen
H o m
im
a ú
•
s
pa
~
lb
ccr:
fo
, t
UB
, d
iua
;
de
n~
,
al
iu~
o e
m!
. '
1 p c
rc,
ltrahc
tuibi
=figD'
casm,
1to~
Ioci
·
•
tpl,
.
I
•
AÓ
CARO.
EXERCIT.
XVII.
Zf
eriz iaitur attribuis aétionem.
~d&
per feeftabfurdú:
co
11
trAJ.
..
cóu~, q
uim
eft abs te ~rodicum libro fup~riore.Ei
na~-
ue folum recipicndi
afl1gnab~s
potefta_tem. At materia
uo
nouo
coníilio
formam
rap1at:qua!
altqua forma fem- ·
er
informara
eft?
on
cnim
formam abiiciet,
vt
formam
s11l,tilij!.
u:J!(at.
Haud tam ,,cfana atura eft. Et facete,
ac
potius '
elicate id anoftris p~zceptori~us_ cantillatum e~:
~ate-
iam f
e.mper
maI:fic1um
m:duan.
~fo
pauc1s.
S1
tota
1ateri
liub
om111bus
form1s
e<l,non poteft tora formas
qu
tErere.
on
igitur cota n1editatur
mutationé.
Non
enim
a ccet q uod haber.
~i
non cota
n:e~tatur
.mutat~o~é, fed
ars
ca11t'l.in1h~c,
auc1lla:non eft 1g1tur tot1 dfent1altsme-
dí
cio
. _
ro-o
ncque partí.
Tota
enin1 materia prima, qua-
nu n1a~ria prima
efl:,
nihil aliud
efl:,
quam
fuée
partes.
·on
i
itur
appetent parces mutationem. Et quidappetet
uercl10111i111s
forman1 nobili/Iimam:
vtftrtulenti
cada -
u ri
or111an1
induat? Nuga!
func
hre,infcitia! foboles,alu-
n ertinaci~,atq; fupin1tacis.Materia! igiturne
tu
dede-
ri
1apie1)
di
poteftatem
: cuius vt
facete
d1cam,
pene
~h,ó
...
.,_,,
toties
eft a.Philofopho di . éta,piéta,
przdicata,
oftenta-
ta
> decan . taca:
ve
loca recenfere pigeac.
~nquam
eft a
n bis alibi
declaratum;Materi~fuam
~lfe
quiditatem,qua
cft aliquid,& aliud ah
aliis.~re
fuhtiljus infpeétanti dici
potefi aétio:
non
vtforrna:
icd vt eft
infexto
ac
feptimo 4
up
ranacuraliú .Aétuenim elfedicitur, quod eftexcrafuas
cau
í.fi
s:id crt,
qt1oá
non
l1abQt
cauífam,a qua futurum fit:
fiel t
l1yen1
rofa·cuius elfeeft in fua planta.
Habet
enim
mater
i
di:ffi
r
ntiam,perquam
materiaeft,&
forma ,
non
eft.
Ltin
acrius contideranti etiam dicecur
aél:us.
_ Manife-
m cnin1
R:,
& rnarcriam a
forma,
& a 1nateriaformam
ali
uida:ci e _ · : vtex vrraque fiathoc aliquld,& per
fe
v-
o
n1.
l1oqu1
fol
ex
forma vnum naturale conficeretur.
. e forn1a, antequarn
materi~
vn1atu1
..
, nondum attu.
a _ e
ll:?fcd
a _
us
poten
ti~:ft
eft
in
a gen
ris
potefi:are.Si ve-
- ' 1
/
.,
J
• f '
o
fr,vr1n
f<
m1?e:
a~u
q~1dem
;ii9:us
efl:
ipfi materia!
fu<t
...
o o:
'macena
1ll1
(u~ tt~m
~odo
.
.&:que
enim definit _ -
e
~orm
b.rc marena dcfinu
e!fe
fu.b
ea: arq; materia · '
ele
n1
eífem ten h~c,fiformaabeat.~ onefter<Yomare-
,
....
.
,.
p ten · uum eífe,quod
ipfa_fibi
eft per
íta
effe11-
f 3
• .
..
- .
?
J
./
-
f
'
\
,
,
I
-
- .
.,./
,
-
86
I ·
VL.
C.
SCALIG. DE SVBTIL:
-
tiam:
fedadeífe
hoc tale,quod eft ab
ali
o.
Eft enim
vnu
'52.
principium Naturre cum alío, &
{uh
alio: primo
Phyfic
o.
2, ruin. Et pars compofiti:
fepti11:o
Di_uinx
fcienti.r:
Et
p t
2.4
fe
formarum fundamentum,pnmo
e1ufdem.
Et
fub1eélu
c
¡4
materialiurn fubftantiarum, quínto Phyficorum. Et
per
17
cauífa compofiti, fecundo eiufdem. Poten tia vero
illa,n
o:
S..i,8
eft
relatio,fedabfoluta entitas.
~s
prxrogatiuas
aduci
, _
fus
Auenroiftarµm figrnenta prxftitit perpend1ífe,
qua&
parabolas,atque inanes Cylindri volutationcs.
'-
I ,
E X E R C I T-A
TI
O XV
Ill
:
...,,
'
Defrigore.;
fSftccitate:,
, ·
R.oFEeT ,
o,
Cardane'
tuo
igni calefecifti nos. ·
~?(
,
nim..
funt abs
ce
diéta breuiter, ingeniose,nauC,non
terant ah eo 1
qui
inter
barbaras Arabas
confenuiífet,br
- magno percipi negotio. !taque multum a nobis
oper.l!f
O
· · fitum oportuit, qu . o hxc commodius difcuterentur.
Nu
o
..__
iam ternpus eft refi~iendi _
nO.s
in hoc f~igoris receíf
u,
q t
" nos excepturus es. Frígus, inquis,nihil eft,nHi
"6aloris
p t
''
uatio
Hoc
etiatn
abAríftoteledolti
fumus. -
Creterumquc
,___
· "
nam
fit
hocintellige . ndum modo, videnduffi eft.Nam
tuft
_ río q uid~m,
ac
pr.rcisC.d-icis:
Il'le
vero. atq
ue
cum
eo
Aue
1
· . , rois
:fimúl,
refpicientes
ad
caloris nobilitatem.
Sic
enimk
,
-_
' IJ8.x8
,.,
qú~tuiacinprim-0_Degenerati~ne, & í~ ~
fecundo_
de~ I :
,'
'V
bt
non
1
(olum
q
u1~
·
tem,
fed
et1am grau1~aretn
pr1uat1on
:
~.,
. vocat: illam motÚs, hanc leuitatis.
_/
Sic
caloris • frigus
priu
.
.....
\,,,
-
i
1
'
~.
;2.
,
tion~1:U
!n
d~odeélrrioSap~eO~i.E.
_Indecimo ieroallo m :
· ·
7 do
fcnb~~~
.
n1gruT1,1
elfe
_
a1b1
pr1u~tionem. ,
Sed1n
fecun
_
dol
, - - 3 generatton~
fufi:us,
atq;
audac1us:--alteru1n
c0ntrarion:
eífe
priuationem.
E~
in
quarto Metaphyfi~~s:
'!l¡,
C,9a,TJ
, _
~np~v
$'8~11oi~~~
-
~X.
11-rf_~,.
Atquahoc ' ra~jane
profiteaa:
'_,
.,
)6
deflar~;in
d~Q,m~
:~~ov
pJJ,
-
071";,
µ9¡,~fM''JÍ~a-H
,dp~O'''
'
,
--
, / · ?&zttm,
•t¡1¿pt101
J_JS
~(!17)(..._
c,u@n
..
~o-, , f ! At.t , u
fr1gus,.
&
ficc1tat
c
\ , ,
,--
, - •
cffe
Cntia
p~r
hOmfnum '
opiJ?-ion~m
fi::rfbis
.
Cl!!_are
mic
,
· ' quoq; el:qnt, quirp priuationes. Qllta priUatio
v.idetur
b
•
L / /
•
, \ : :. bere
~neis
cu~uspiarp
ratio.nem.
Iderl}
enim
qúodamm
o.
: _ .
cú
eo
eífe
habitu, qllj eón trariqf eft
ei
habitui,
cuius
efr
¡
..
. tiatioi
fen\itl?hilofbohus-
oeacrecus
habitu1n
quen
~:
- , '
,,
-
·.
•
ha
~
< \ •
. -
, ' . r""'" 1 ,
'
/
,
, -
. )
.
\.
/
\
,,
1
' . '
--
(
' 1
,,,,.
-
\.
'
•
I
1
babt
•
~1US
C
dodi
Iderr
•
nuc
bitu~
aifte
Sic e ,
*
liqu,
t
atllt
: .
J
'1,/4·
•
t
u1s,
•
c ntts
U[\'
_
fr
CJ
era
c ft,n
,.
ca.
era
•
r1ur
•
,,..
,,.tlO
•
i uJSf.
_
fa
•
r atio
u2n
eca
i
fíe
•
. r l l
q u e
, , ,
de
J
,.
1 .
ore
•
n
100
1
n
on
e
~pu
•
_ .
IC
ou
•
vn
lyfieo,
Et
pe
eélun
per
la,o(l
aducr
•
quaa
~it
lOD~
ret)fi~
erél!f
O
~-
Nu
n
fu>
q ~
•
tris
p~
.mqu
o
mtuk
>
Aue
~
,
nimio
dea
l~
•
1atlO
ri
f
s /
pru
i.
lio
nx
indo~
•
ar1oru:
1
e,,eU
f;I
fiteam
,
tpi,1f :
..
cc1tatt
•
· e
tnl
~
letur
~
.mro
0:
l S
eft
r
¡uent
·
ha
~
-
AD
CAltD.
tXEltCIT.
XVIII. 87 _
babet,propter quem
ca!~US
~ft, qui
v_iúon!s
habitui contra- .
ius cfl: acquc
iccirc
o
p~1ua~10.
Acut1ffime.!1tque hoc
mo-
Aestijf.
dodiciturinquinto, pnuat1one~
eífe
hab1tuQ1
quendam.
17
Jdem
colligicur in ecund~ Phyhcorum.
Ac
propt:~ea eft I f
nuo 1
ei
pnncipiis naturahbus antecedens (uccedeus
h_a.
b1tusingreffionen1. on 'l_UO~ verus lit~ab1tus,_vt
fpec1_es
aifferen~cijs
confiituta
auc
ípecr~rn conftituens
<!1fferen:1a~
,
Si
e coim cft
in
primo De parti~us:
,;,;tw!Qt?&P
..!m
% f
il~P
'':"
d.
ºe!!''·
In fe,undo vero eiuidé omn1no fupremo
1ud
1
c10
liq
ue
e ?frendir.
Ai
_t
~n~~,""~
-..l,,u;t;>O•
fÚaif
E~v,il
,i_emr.~:
·
AC
ta1p
t
11n
eode1n d1c1t,at
Jiu~,~
,-¡e;¡<ní:
tame
fubdit,~,,nq
J
if'<PºTÍ
º'' ~J~r.
Tu
vero duas t~ntl.lm nat~ras confti,.
t
ui
caliduo1 1 & humidum. Duasearum
abfenr1as
fub
notl
cnci~
racione. ihil enim cuenire a frigore,aut ftccitate:
uia
nihil
fine.Res igi _
t~r
frigid~
nó
infrig ; ~abit.
A~u~
igi
..
t ur \ • naqualicas,hum1d1ras:
1gn1s
vnacal 1
d1tas:
a<!r1s,
nu.lla.
fr
cnin1
in
cua
fcholafrigidiHimus per
fe,
te,nperaciffimua
accidcns . Terrre icem nulla erit.
~ando
nihil
:ficcitas
efr
, nihil frigid~cas .
Ergo
~ru_nt
a
ftellis_
~alida
omn;a
cópo,..
·
ca.
Tcrrre aute cum
1tell1s
commerc1u nullum. · Hum1da,
•
...
eraquá:
icca,peraqua!
priuationem.
Nullumhabetpr -
o-
---
/ l
rium
ubie
um
calor. ulla erit igitt1r aétionis recipro~
/
•
I
.....
tio .
~re
nulla
ítem
refraétia: qua de
tot,
tan taque
fl:a-
..
1ui
sp.rioc1piafubtili tatis, vbi de
hominis
téperamento
ver~ - ,
racis.
1 cq¡ erit per frig~s t~mperatio a~
calo1·is
mode~ -
Co#lrA,
1
rat1 onem,fedcalor1s
moaus
er1cperftellaru modum.Nun:-
u2n1
ioirur rale corpus frigetcere poterit. Nullá
eni1n
ha-
[ ,
....
_,
ioaen1 priuatiQ . Terra,ft calefiac,nunquam amplius
i
fi
e r tia reuert'ionis a atura.
~ppe
nullum in
fe
ha-
ínternum principium
motus
adreuerftonem. Semel
a:.
- r
.,,.
I
q u
cal
faéta
rc1n
pe
rara eri e
in
caloris
rn
ediocritate.
Nam
\ , ,
---
ni
r d . tionis autoremmutuabitur~Soleasa~J~ce,
ac
pi~
.
J
t·
m, _ rdane, quo , te1npore
ex
Alp1bus
R~t1c1s vrit vos ·
""
/
?r
as.
fri
idus
c_ni
. m ell, &
ficcus.
A~hoc
hominum
opi9!
C-
,
--
-
11100 · con~ar.
Op1~10
autem
n?n
eflic1t
res._
Sane
priuatio
-
n~n
rcp
bll_it
hab1~u.,
fcd_
cx 1
pel11~u¡._Nam
3-~1~us
machinis
FAt1l
0
•
uan
1rur
cap1t1s
tui
ca
or,
a rr1oore,
11
rr10-us
nihil eft p · -
ic ·ft, \
i~
fub_tili{fi~e,
tuus Mund~s nouus:
ion
ís)
quem
_
o.._~
n u1º'3t1oncs 1nu(nere.
~m
ad
mttqdum reíp ~
Lt
·
f
---X
..
/ i -
\
•
I
.
,-
,
.,..
'
,.
....
.....
./
I
'
--
-
,
...
•
'
1
.
..
I
I
l.
r •
,
\
..
•
1-
...
.
IVL.
C.
SCALIG. DE
SVBTIL.
·,.
Ariftoteles,cum dicebat in primo De partibus:
dCJ,,~f
&J~!3Ei~
T
)..Ó'JbJ,
N~
1
i~t7r1,(a11.
Aqua vcró
fi
frigus nihil
1it,fu.
yro
natura
fem
per
eritglacies,
vt
metallum.
rluet
enim
pe
. calorem , cuius a · bfentia regclabitur per
internam
fuan
....
naturam.NotÍ cnim3.frigore cogetúr,quia nihileft.
Han;
tam
ambitiofam ,
tam
miferam
vmbram
animi
tui,
mite.
- · ' ri~re · exemplofp~ra.ft~teilluftrar~ poífe. Qt!ippetertiana.
rum rigoré nihil aliud _
eífc,
q uam caloris apfen
tia·m.
Q_
uan
' nOnadciu~ifticadauer.Ipfum enimfdgidum
effe
velfcnfll!
ipfc
in4i~~t. Abitu
fane
caloris id faétum
eft.
At
calor
abié
1
, in febris ~cce.ffione,quomodo reliquit id
quod
fuapte
na.
, tura nqlJo . qui;
f~nfu
percipi,& fentitur ah · cEgroto
tarnen
:
• I
An
vero
fp~ciem
poieft vllam
in
fenfum imprim(!te
priua
.
, '
tio?
Ecce
.
O,alenus
- negat a
fe
~un / quam
perc~
tam
fyftoles
'
I
<l.!!ippe
non eft
qu1es
vera
1~qtus
pr1uat10,
fed
fi91~,&
a,
_
1 bitus
~d
Ütum,&
, v B r pertinens~
Cl.!!les
enim
ilobilior:fi,
quiden1 prqpter eam rnotus.Sane
motus
eft
perfeél:io,
no
n
perfefri,
fed
perfeétibilis.:
quie
. s autem
eft
perficien
tis
pcr
.
¿•
. feétio~& perfetl:i.lcfirc0 quieti$
f~nfum
capi.mus:tenebra,
'
·.
, \ rum n~
capimu~?niíi
fub
nigr~ri~ -
fpeGie.~Lucis
enim
abfen
,
_
,,
' _ tia.(qloinn~lledq compreh!;:nditur. frigus
aµté
fentituri
1
;
I"
_ , ' ter~iªnis,quia
p~1·tes
in quib. in~tat · c~lor,furt natura
prio-
-
~e
frigid~. Priprem intelligo naturJ,niat~riam -
fecundan:
. , ftµe
anim.~,fiQ.~
fpi;i ~ tib~s:
cui
ufm.odi
eft pituita,
aut
fint
,
r _ , fpiritjpus n~t~raltbus:qualia
fuQ~lnébi.;a,qu~
ah
iltis
tun
e
( ' /
, · - , · , ,
defti~qq.p.t1:1r.
Tum
his
ill~ íimilia. , Siccum,inq-uis,e~
humi•
, ' jli
priu_a~iO.I~circo_fi~c!!,
· hunieél:ati impo~~ile
eft.
Q!!iai
~
.?
pr1uat1op.e
ad hab1tu nullus eft
~egretTus.
Cun;i
duob.
mo-
djs
ficcqm
: fit:&
qqq4
. e _ ftprimu-n1{ubifétíi ficcitatis,vt
ter•
, - - ' _
ra:~
qupd
multunÍ ter;;e cxempli
gra~ia,
m_iñus
obtinei:
t
• 1- :
;iqua!:
· vtrumint~lligis¡
Si
compof1túm:
falleri~.lfumeét~
-
, > ·-- • - · .
\'
tur enitn
pe1·
l1~in1idi
c.\Cceíl1onei11:
quem_admodum
humt·
,
'.;
i
da
ft~cantur,
per
Úc(:o
,
~up1
~dmi(ti~t;1em.
N ,
arri
marafm
w
. ' .
pon
·-
tol!írtit, quia non
poteft
·
in
~orp
~ oris fubíl:antiam
fue
•
' - eus ci~fmutarí . ~
~d
fi.
tnalis '
accip.e1·e
fimplex
fubieélum
-,
puta terram:operain ludís.Non enim magis
a1tftratur
alte
, 1 ruin,
quam
vtrumt1is , ab vrroµis,a 1 d traníinutlttionem,at ~
--
1
'_
/'
g~~{!ra~igt}efil,,,
Alióél,
'
úi
~9Q.
ii~r~t
- ~ ·
vel
· e - ~ .
~l'iua
t~rra,
i t
.....
j < ~ · · • • . , .... •
,.
"1q
¡;
, . .
..
. / 0
..
-
< r l ' ,
.J
. t ; •
,'
t , •
'"IC"'
l,r
#J'
I
, -
1 •
\
(
1
{ )
\
\_
\
1
I .
.
\..,,
' ,
1 , I
_,.
/\ "
\
l..-
' 1
;
• ,
.
( I ' ) , ,
'
;/
\
I
r\
I
1
I /
aqua
,JJ...1'-,;U
abeO
t
ena
•
t 1 ate
pani
·
dicac
• •
tlUSl
• •
l
ltU
l1um
hoc
oíi<
l 13
l t D
J
ll
. d
d a
8 0 1
•
r1
u
f ir. A
..
.
]
O'
I
Jl
r 1 1 1
ofr
b i
cu
& l
ic
•
por1
•
n c
qt
c
ftr
~
me
men
li s e
--
•
rn
1a
n . c
n m
D l é
a m
•
c1ana.
luan
rcnfw
abiét
:e
na.
lmen:
•
,r1ua.
·ftoltJ
:lligit
5'
lia.
o
r:
fi.
>,
n
on
•
t s p
cr
.
.
eb
ra,
'.
b
fen,
• •
l tUi l l
•
p
no-
n
dan:
~ t
fi
nt
; t
un,
•
l U
illl·
~aj
•
mo-
· t t
er•
•
t1nei:
teda•
•
l
Uml·
tfm
w
1
fue
•
:lum
,
alte
·
:1,at
:
'ª,
ft
~q
L;
•
AD
CARD.
EXER.CIT.
XVIII. s,
.d
.
ll
h
1·d1·
ratem Aut in
rno·-
aqua
ex
t11rra.
Qui
en1m
to
et
um
· . .
iu\,;;uco
fiet:n1h1]
en1m haocL>quod refiftat.
Tan
tu~
vero
Su~,,~.
2beft : v t non recipiat Jiccum humeét~doné,
v_t
~u1:1
apud ,
te
non
lit contrariun1,
ve
,,ocant, pofit1uum fac1ll1me
euer-
ti
arque exturbari
poílit.
~d
q~od, tametfi
e~
vtraq~c
p
íli
ua q u ali tas, tam en ú alteri attr1bue~da íit aét10 hum1- , I
dicati d anda potius ,·idetur
~ífe?
~ar~
1n
fi~cum
aget po- . .
· tiusipfa, quaminipfam:fi
cc1ta~.
Pr1ua~~
en1n1
_eft.Nullum
811&1,liff.
i itur hu1nidum
ficcari
poter1t.~on
1g_1tur
er1t_reg!eífus .
l1umidi
ad
liccurn . Erit ergo
ficc1
hum1dum
pr1uat10.
Ad
hoc
~ cadem ratione
quod
aliquando frigidú
fier,nunquam
oft ca denuo dabitur
ei
aditus
ad
calorem recuperandun1. ,
lta111obrcm
nulla taodem erit vel alteratio, vel
1nutatío
,.
' cDeucaJioois iaJn feculum fit perpetuum: quia
fola
hu-
11l • ditas
ñc
corporum naturaliun1:
aut
Phaethontis potius
_ Baoratio:
íi>qt1re
femelarida
fuerint,
dcintegro neque-
an
1/'
1ne
tari.
Tum
ver
o
cunél:a
iam
conflagralfe necef-
riun1
:lit.
ihil ~nim cft, quod refiftatigni ,q'ucniam fri- ·
u n ·
l1il
cft,At i;tm vniuerfa faél:aaqua, quia
ficcum
nihil
fir.
Alte1
· u rum
ergo
tum
val<:at
tum
vincat, vel aqu -
a,
vel .
(
i a1J ·
s.,
iifcra111
ero
telluris conditipnem:ft neque l1umo- 1
r
111
admitterc, neque calorem fufcipere poterit. Nullius ,
,,
ofrbacrei ucura parens: nullun1 pofthac alumnun1 ha- ·
b · cura.
Qgandoquidem
id,
quodeft,
non
~ft.
Cum
f1·ígus,
& licciras nihil aliud
fine,
quim
non
en
tia. Qgi.n felicem
porius.
·.
on
cnim
corrumpetur:
fi
neque calefieri poteft,
ñeque
l1umcél:ari A priuatiooibus enim
ad
habicus
nen
l ,
•
V
'
\
,
r
cft
reareffus. Sed
lk
illa videamus. Difficilius, inq uis,h u--
cr
,
me
are,
quan1
calefaccre. Humeltatio
nanque
ah ele - , , <
"'r
mencis:calefu
ioautem
a Crelo
..
Q!!id?etiam
ab
ioni
tol
-
,,
'
Jiscalefu ionerµ? Sane alium cius calorem a
calo~e
Ca:Ii
'-
icabas. . m ú capis naturales calefaétionem,&
hu-
- , ,
. a ion m
in_
gcneraci ~ nib
us
:
a:que
facile efr autori ·
r
m?
rerum:
e1u~qu<:
atnen
ú_
Naturz\
C.t!terum quid
ianc 1aétas fencent1amt _ am
qu1darµ
fane omnem
a~io-
>
•
'
•
'
,.
.,,...
n m
ab_
humiditate fuíl:ulerút . Aiuntenim neutiquam hu-
n1
1.ar1
terram fine corpori s numi~i ad1nifiione.
Quibus
?1et
1
non
ffen_tior
: ramen
a:o>eiu~
e.fficaciam
longe
. , _ 1
oc
.
1,
ac
lent1oreQ1
cífe,
q~l!l
caioris
vim.
Atúi
11Qll
"
I
)
' -
'
I
l-
-
L
'
,I
,
...
,
-
IVL.
c .
.,
SCALIG.
DE
svnTIL;
elementorum
,
attt
C~li
principiis
:
fed
vtrique
propriis
a
forma
fua.
QgaS
formas
CU~
(;,;o
.C-,..-1
J~a(íl.~Cl~U~
"flli•
uerfts,ab opifice oprimo max1mo
faél:as
d1co
pr1mum :
ca.
rumque conferuatores illius iuíf~ atque imperio
C:rlo¡
, cífe. Non enim calorem folum a
c~lo
deduco,ficut
Auen.
rois,& alii:
fed
ab Qrione, atque
pra:fep1bus
humorem:
. \ úcut a:ftum a Canicula. A Cynof ura aut Helice, ver\Ji
gra.
tia,frigus :
cuius
potencia fiat
ad
pofi:rate frigus hoc
accef.
-
\
,
/ ,
ti.o
eiuimOdi: vt aqu~ frigus , vltimum
ac
{Upremum
(u~
; · . Luna, i
Ca:le{l:i
frigore
ad
ei1,1fmodi
condeníatione111
au.
geatur,quoa
a gelu illo glaciemvoca · mgs. Nempe ab
aerc
· non fit, vt piltarun~
a1iqui
tu~ , fent~óti~ veteres ,
fautores.
. Si ením eífet
~er
frigi~iffimus;gelafcerct
vt-iq
ue.
·
E~
fenti,
· - mus in profunditlimis fodinis per hycmem intef
frigidam
,
Jlleta:l~oru?,1
?1ater~~
~ep.qrem . .
01:11t1ia
igitqr
q~a:c_unq¡
,
,
../
,
, funt
h1c,
mehore pot\Oteq; moda
ex1ftere
1n
fupenonbus 1
:tanquam io prirlcipiis f~c~ndjs,cre4ere par e(t. ; Sinfl!l
hic
a}.:>
illis
pendere , non,ípfts in operibus follim ,
fed
eciam
in
ip(a
perpetuatione.
QE;re
fententia cllm fuit
Of9nium
pea~
v,~c~rum
P h ilof ophorutn
,tU:
,
1}1
eftre~epta, diélataq; 3
pria,
4'
cip~
veritatis ,
in
quar~o
Phyfiologi~. Vbi
CQ_t:iti~e.ot
dici1
eífe
forma:
hmile ; -
quod
&
fu¡ici
rec
i _ taDatnus.
Aere.m
ic,
circo eiiftere, _ quaíi aqua: enrclechia.m . : propterea
quodfü
' in
lo~o
(upeciore.
Exiisiq~
diximus
ex
opini9ne ~
cua,fati!
. _ _
•~
p.lte::
St
nihil fit_h~~í~itati _ contr~t~um:hutni~itatemin.
, .
,,,,,
.
1;ea,d1,atque
re.nuttta
fe1pfa:
aut~oc
a calare
pan)tanquam
- ,
a,
contrarid: _
Af
Qon
erllnt c-ontraria,quía
nQn
_
fuót
fub
eo•
r ' dem
1
gCnere.
!mO
vero h~midita:s
h,ib
gener:e
,
~ié¡uo:
calo¡
__
· · ' '
,,
- ., ' eiJra,genqs gmne.
Eíl:
en1m
_ extra oinne_pr~d~~a~entu~,
· , ú a ta:l? eft.
T.url_l
_
aui~m
quo _
p;1od9
p~4:et~;
1gn1s
hum1•
do: fi
e1u-s-cont:anum
<;fi:J
At
ponebas
hoc
t\.l,
Peftrerno
_ _
_,,.
i
GNltil.
qu~ram /
~C.
Calor
ille
c~leftis
ICS
qua:d
' á
eft~
ergo
ah
ipfa
_ , .
,,,_
- C~lo aut creata nona
opera,
aµt
accepta
de
fuo
penli
atquc
'-
; ' · , thefanro. V trouis
m~d.o
calor
illc;
, etit
in
c9rruptihilis,quia
· 1 habetprinc
-i
pia-im:or
i".'
uptiPitiaelfentia!'fua: ;
SCcundomo•
c:f
O manifcftum eft. Eít'eniín
ca:Ieile
qu ' iddam :
íi
ell:
c _
:de·
lhs re
_i-
pars . Prior / m
o.dús
faulo
d~fficiliorCs
habet
d~bira,
..
1,
tiones. SedJuper
vnO
c;ardlne ver!antur omnes. ,
Videndulll
'
·,
·
óniffl
eft
;
ªP.'
~tértj _ i p
rin:éipii
·
tffci:tiQne~
91llll;s
a;.cer~
1
\
.....
,.
· , •
.,.
+ , " , - l
"'
·
' 1 ... - ; /
~-
. ¡u t,
( -
r
-
.....
1'
.,.
1 I
'<
I - '
( ' '
' \ '
l •
\
', 1 • I '
•
,
- ,
./
I
...
, ' I ,
I J
·'
, / '
ú n t
•
t JOíl
o
•
JUS
~'
'
. 3
....
-
•
ífe
c
un
ID
1
1e1
1c
.
:fi
r
b
•
rat1
u
...
1b.
c
at
c líe
t
3ll
t o
A
re
"'
t
(!
(
.
{:
• 1 '
~
rusa
l :
ca,
:
zlos
uen.
rem:
gra.
ccef,
l
fub
au.
1
aerc
ores.
' .
~ntt
..
.dam
unq;
tbus,
l
hz~
•
.
m1n
'
pen~
•
n
1c,
)dftt
,fati~
•
Ulll•
ualll
)
eo•
:aloe
~um,
•
1m1•
emQ
ipfa
tquc
•
,
qUia
mo•
·~le·
....
~D
CARD.
EXERCIT.
XIX.
,r
·
fin t , on (unt.
fi
nit~ en i m funt ftrigulx C.elorum euolu-
t:
i
ones.
~d
oper a
?N
on
on
1 n i a. N o n enim
C_omefx,
aut _
·
t~o11ces,&
e1uf
n1
o di.
QE,
i d cal o
r?
ffa.ud
íim1le
eft.
Nam
-
orn
ee.e
foluuntur pr o pt er ma teriam corruptibilem:
quia
·
us
mat ri~ atcraéti o , fuf penfio, circumaétio ab afrr~ fa-
unt
effeéliones omn
es
finit~. Calor
autem
tuus
1ftt!;
. a
~lo
totus, quancus qu an
cu
s eft.
~reauteriteiufdem
enti
cum
fuis
prin c i p iís ,
aut
analogum,
aut
xquiuo-
.
cun1.
~te1
um
etia n 1
fi
íi t analogum,
v1dendum
vtrouer-
·
1n
·
nclioet
I a gis,
ad
e ífen
tiamne,
an
ad
~quiuocatio
-;
•
11e1
l
tat1
um.
~re
fi i dem f i c vel penicus,
vel
proportio~
- -
•
1e
.
erit
i11corruptibilis .
Non
en
i rn
habet
contrarium.
Si
:fi
re x uiu ca, ne c elfe eft vt h a beat propriam fubieérall'l
b antia n .
il11l
en i m
efl:
~qu1uocu111
alicuius compa~
,
I,.._
rat1
11c.::,qu
· n
l1abe
a t in n a
tura
fuum genus vniuocum,
per
-
ocl
cíl:
alii
a!qui
t 1
ocu1n
..
Al
i oqui non eífet ens ,
q11ia
fuam
s"itilijl
1 i aon l1aber t e
ffe
o t i am. Ca nis
en!n1
piétt1s
eft
~uiuo~
-
,.
-·
ca
tU1)
l 3 , ,
e1um
c
an
e1n:
qu
i a eius
eflentia
eft ,
pictum
hoc
"'
,
e
e.
~mobre1
n
nec
e
ffario
erit ignis fubftantia.
Non
· .
tan1
_ cn
ce
ti~i-
confiar e f
~t
i
s,
coonofcet
is,qui
qu~
de
argen-
-
to
\•1uo
:G
n
~1s
, a c cur ate cum
tis
huc
conferec. Ais
cnim;
A rcrcntun1 ,,1uu~1, 9 uod º
fit
hu~idu~n, refugere
ficci
con- ~ / r
t . 111. _
ft
al1qu
1 d
ergo
ficc1t
a
s:
fieamrefu~ithumorl> Csntr
14
J 0
ne a
.iE.tl1eren
1 traofeamus. · · - ,
E X E R C I T A T I O X I
x,t
/
D
ee/4th
ere.
Prz·ncipiarerum
n~
t u ralium •
- ,
I •
~ E . B . tuafun t
hx
c : Iufte
~th~r,
_ ~
aquam~
princi
..
ce
p
~u1n
_ erutn naturahu m ann3u1 pofuere.
~din
al-
ce
e
·'?
di
r,1n a reroabunde rhum1 d um.
~verbancque
,e
t~non1111_
f<
~1u
ntur leges , neq u e Grrecorun1 rationes. ·
. e h . e
nl1nor~bus
fubí
llil s r _ e l inquamus.
Res
Ioqllarur
Ú • . ~ao1s,nullum coni1fiet ens.
Humorcnim
fiuít
e
n1
e
~s
definitio . T a
nto
n1Ínus
con:fitlet calo
~:
,
m
omn;.u111
rerum
no
ft
rat i
um
maxime mobilis. S j -
ergo fi ¡rruum >
vel
fQlidr
un,
vel
,Qnfian~,
vcl
ali'!~~
.
I
•
-
,,
•
I
,_
\
I
\
\
~{
, '
'
.,,
'
I
•
/,
,
' l I
,
,2,
IVL.
C .
..
S C ALIG . DE S VBTIL.
.,
'
,
I
'
' facúltate fluida
terminans
: id aliud
rerum
erit
princípiuni
,
non
autem
mifera illafluidi príuatio. Siccita.s,inquaro,nc
..
ceífarium
erit
principium > firmitatis, &
terminationis
cer
..
·
tislimitibus
comprehenf~.
Hocdico:
quia
etiam
fluidurn
a feipfo terminatur:
finitum
enim
eft:
fed
terminis
incoo-
,
S11,/;til.
· ftantibus. Pra!terea
cu.in
tuus
1Ecl1er
fit
aeris fuprema
pars
:
eaque,
vt
tu
vis, per
fe
frigidiffin1a, per
accidentem
extrin
..
fecus
calorem
ten1pcrati:
imo
v _ ero cemperatillima:
qua
natura
tertia
in
eo
abundar calor ?
Qso
cuius Natt1r~
co.
'
/ .
f
I
'
natu
miftíQ fiet
ex
habitu, & priuacione : ex
prjuatione
per
,
fe
.
,&
habitii
per
accidens?
H~cenim
funt, in
aere:
qui
fa.
,
étus
eft ex frigidiffin10, contingentis acceffione
caloris,
l:Ether.
E.rgnt
igitur
on1nia corpora naturalia,
humida
per
fe,calida pcr Jl,Ccidens:frigida,&
fi
, cca priuatiue.
~are
tan.
d.e111
nulltim
erit
corpus calidum . .
Abierit
enim
accidens:
quod
a ·
Ca::1i
. mot~,~cque
affricatui~djtum
fu~rat. -
Ad
hoc}
- · · ,
qu~ro:
lEther,
Principium ne fit,
vt
effici~ns, 1
an
vt
forma,
aq
v . t materi~. Materi~
ratione
principium
nequit
eífe
dua
..
bus
dc:
,
caufTis.
P,:i~u111
q ~ uia,ftcuti tu quoq; fat 1
eris,vbi
ho
..
minis
compofitionem fra{t:a~,
terra
partem 1 '
ftbj
vindicar.
j
,,,
•
,
peinde
quOd
~abet a C~lo caloré~. Is
iutem
~ormx
po•
,
t1us
habet rat!oQ.em,fi ~1µ$ , naturafll fpeéles : q
u1Rpe
vnum
1 · facit
,~
wulcjs. Igitu~~ateria
eífe11equ1t
:feipfurn
enim
- coni~ng~ret: effetque tum componens,tun1
compoficum:
--~
?-
, _ & vtru~qu~ a fe. Nqn ' eft
item
efficiens
. · Na1n ·
quomodo
1 •
.1
compoíi~ufl1Jngredete ( tur? Noñ!oi-ma.
Cuin
ftt
corpus.
1
Pi~terea
quo
~ t~n.dem
paéto
lEthcr calidus per accidens
ef.
. ficiet calida per
,_
fe?
nihil igitur erit ' per
fe
cali~tim in
Natu•
. ,
',,
ra. EorunJ
e.hici
piin _
cipiµ'!)
pr~t1
- m per áccid , en ' s
<;alidum
• ( , --
1,
· ( ' eft. Adh~c · ,
fi
, terra n ; on . éft ,
vnun1
,,
e"
principi .
is
, ,
terraer1c
, vn um . ah i
pfi~
faétum.
;Efi,
ergo calida & hu mida : · quia
duo
;
,
.,
L ·
eit1s
illa
pri11~ipia
~in
· eti4m
mifta,&c
)
co1npoftta
',
, ,.J od1ni~: e~iain ígnis ipfe. Aduerfaris .
quoque,
vt
f~pillime,
? • ,
••
! • , · tibi
ipfe~Ais
~ enim:Iinp~tTibileeft , ~liquidtenuiffimum
elfe
_,,
, " ,
rerr1
refr1gerant. ex loco pe1ores hydra ·
exor1untur
,
1.
· ,
·.
difficul~ates
} . Nan1 ,
tt1us
.1icher per
fe
elt
frigidiíliµius,
atq
;
\ ~,ntrt,J
,'
~en~iffirnu$.,Non
en'.ii~'l
e~pe~
ac;c
i df~s ten _
u~~#}~s:vr_p~
t
)
\
\
·
~,~
11
4~ris
_
A~r
, v - ero n 1 c no .
ftr1s
h;iuft1bus
omn1u~
- . . /
• , - -
~omma
..
! ' ' ,
.J / I
, . ,
- ,
.,.
\ .
• 1 ' , I
--
J
\
\ J
/'
l (
I ,
/ ,
i
(
..
Ofillt
frigu
fac1c
g1
ene
rum
J
fu
-..
ar
1
ten u · ·
ma?
de
..
tlOD(
abe
inccl
bin
e
mult
tisil
•
p
at1
e
a~
r
•
1p
ur
tum
OJl
rnafJ
fj
~
igu
P ·
~F
J
co
nc:ru
frigi c
ta ,
n1
,
fi1nu
tum:
du
n1
er a - .
•
r 1 · m
D q
re
fri
111.A
.Jll
o 1
t
p1wn:
m,nc.
•
LIS
cer,t
llidurn
ncon
..
apars:
•
'
Xtrm.
:
qua
r~
CO.
nepet
[
UÍ
fa.
tloris,
da
,
pcr
·e
tan.
i
dens:
dhoc,
:>rma,
~dua-
Jiho.
dicat.
a!
po•
vnum
•
en1m
-
ltUffi!
nodo
rpus.
nsef
..
~atu-
idum
~a
er1t
a
dt10
,ofita
Iim~
n
elfc
m
oh
1ntur
,
atq;
rt
prr
•
n1um
rima·
,
I
A D e A R D. E X E
R.
e I
T.
X I
x.
,,
~ommunis adeo tenuis eft, vt etiam tranfmeet affercs
:_vt
omittam
Poetz
doétiílimi teftimonium, qui penctrab1lc
f ri u voc 1
r.
Q_god
aduerfum te frat vtrinq:.
~am
& a~rcm
facu p nerrare: • r
úr
ei renuiffimus_: &
_fr_1~1du°:
fac1t,
va
iaida e 1 1
e~r
ne: &
tu
eum agnofc1s fr1g101ffimu, &
eum
en
rrarenonignor.as. D~indein progre!fulibroru_ m,au-
rum
,.
aro-entL1n1
a1s
tenu1íf una.
QE~ro
de
te:
Vb1
denfa
íi
~:
1ue
~,
e ruloqueris, cum multa n,areria
.'
a~
únt
frigi-
a , Refi-ige anr fanCaélu. Vbi deduéta~unt1n
1!lam
t~am
ccnuitacisfubtilicarcm: an
falta
:fint
cal1d~,
qu ia tenu1ffi-
ma?
An
pu- s
ru
no11
ineífe eandem formam?
Non
igitu.r '
e _ dem quoque illaipfa qualiras? Vbi vidifti tu per attenua-
tionem
J11ifraipfa
dcponere naturales qualitates?
Nó
enim
2b
cffe
ione fe1npcr eas pcrcipimus,
fed
aliquaado fola 1
'
I
incclleél:ione.
Rationem,quia
nefcis).afcriba1n.
Si
eni m ti ~ .
bi
nocafu i rfecratio, non excidirfetillud verbum,
~a
in
-
s~&t,i.
m
ul
ra
nl a te ria:
ob
id
refrigeran t.N efciebas,in q uam>agen-
ris
i~liu
s
friQidi
tenuifii~11 aél:ion~ ~erta
p~oporti_one
cu~
pancnte d ~ : bere conuen1re.
Non1gitur,vt
1n
tenu1
natural,
a~
re}
co
d
as
fri 0
iditate~
: ·
puta
in
mucrone
fili
argentci:
ip um applicabis corpori noftro,quod multo caloremuni~
•
\
\
tum
eft.
Ac
profeél:o
ficuti horologii
rotz
rnotus, atque
roorcffio
iC
un1falJ
i
c:
itaminimumf
ri-gidúfallittaél:um •
011 d i
ert
amen _
fili
frigus ab eo frigore, quod erat
in
3Mbtilí_!.
rn _ alía prius. on
ig
: tur
er~c
rn~teri
a!
quantitas, quz_faci~t , , -
6 ~
1gus:
neq u e 1
110
n1odo
fr1gor1s
cauífa:
fed
ea:dcm 1llz
1-
p .
.........
parccs tenues,qure
fin1t1I
fuot .
1c
circo multa aracnti fi-
J cornp?n ,
arq·
. a _
pplica:
frigus fenties.
~ua
hicc~go Mi- 1
ncru
mmu
fubt 1
l1
s eft. Pr~tercafi tenwllimum nullum ,
frigidu~,
in
1'!1ulca
mater~a frigi~um: a contrario, inmul-
ta ,
n1ater1a
ca
. unl ( licen1m . fupraftatueb~
s)
fifiet tenuif-
61
um
.,
e li? um
_n
ó erit. Optimum apu~tehocargumcn-
t m: , a
rJ
.
:n
1
m.fic,
~uodnon e _ rat.
F1~
fiquidem frigi-
du n
q110
~º
?
~rat.
~ ¡ et ergo
et1am
cal1dum, quod
non
· -
c
~a
. o n . 1 turcahd~m 1
tenuif!i~um,quod per mate-
r m r _ 1 u
m.
Tenudli~u1:11
_1~1tur
neq; calidum erit, ,
q?c
_g
du~
.
ed
B_c
ornn1no ndicula verbailla: Frígida "
re
1°e
r , u a n1atenamulr~i~ped~t,ncpeffirpenetrar e
or
, u l
t~
. & 1 prodenfapofuiíh: male.N~m ,rara
quoquc
. ·
-
\
f
,
e
\
. ,
•
I
'
'
-., l
- .
-
' ,
I
•
,
,
1 /
/
t
...._
--
f
l
•
-
\
..,
j4
I ' V
L.
C. · S C
AL
I G. D E S V B T 1
t~
multae{fe pote~: vt aer,
qui
calorem
non
irnpediet;
quo
minus
fu
.
beac;
Veru1n
ad
rem ipfam propius accedamus,
Npn
peto
rationem,
quare
denfa calorem ferius admitcar.
hoc
etiam runicatis
notum
eft.
Non
qu~rim-us 1 q
uam
ob
cau .
ffan1
non
calefiac
a rnanu lapis:
fed
quare manus a lapi;
de frigeljat. Non enim mareriaagit
ill:a.
Narrí
quo?
Nem~
_ , , '·
pe
q ualitare
fir
atl:10,
fe51
a forma.
Frig:us
ager igi
rµr
j
1n
,
rnt1lca
materia multu.1n.
Non
quia
non
adrrtittit ,alorem,
fcdquia admirtitur a pariente.
An
innuebas perha:c,
non
_ fieri aétionis reciprocationem,quam
redaltionem
vocant
, · noftri
barb
,
~ri?
!taque d ' enfa agere, quia non calefiant.
At
-l't1co11ft.
quid plumbo nigro
denfius?
illico
ta1nen
calefic.
Quid
niuc
_ rarius? infrigida-t t~men, velad íl:uporem vf
que
. Sed &
ca•
l
'
- - - lorffieusalapidisfrigorequarefefeaufert?
~tnfugit
·
hoftem
calo _ r?frigiditaté? . At frigíditas n _ ihil eft.Et
i11
multa
--
,.
--
materia eilmulcum nih . ili.
Si
cut & i . d ~ cribro
rn
ultu1n
fora
..
- , " minun1~ Priuationes
enim
funt. vnde & leuius ~ribrun1
eft.
Sic
multa
materia multis < onerata priuationibus,
tanto
erit
eo on~re leuio!: id
eíl:
ignauior
a~
agen~um. Erit enim
Ílc•
1 ut auis
fin~
alis.,
lepus ·
fine
ped1b ·
L1;s,
faber
firt
, e
marculo.
- '
Qugd
nili
te
·
ffiaximu1n
atque
acutiffimuri:1
agnofcerem
_
--
Philofophú - ~ ' ab inimí~is tui n ; ominis . , h _
omin_ibus
maleuo.
: _ • j , · • lis,
co!,1lmét~
h~cfuiífe exift-imaréni : - quibus
~ure
decrahe•
tenttnagríitudioi-,
~itque
dignitath'Pr<tfertim
cllm
ea
ialte!
..
--
- - , - , .
eífe
verá na , curaliú
fundá.m
.
ent'8..
Nos vero
nuo-a
- ri
cunltos:
' · · · . < , , hihiíque tOmperrl haberé t -
fed
ignaµia~,
ir1Cc~iamque
no-
>
C11jl1g
r / ftram verhorum obfcuritate inuól . uere. C _
um
He1·aclitus
•
\
--
I
nullus . ,
nó
iªm
Ponticus,fed Cimn1erius cum
ruis
tenebro•
~ílii:µis
pctj>Jex;itati\)uS
comparail dá>eat .
Nai:n
quis
.illud
-inrelligat?
R.:lrum
habe're
vacui
t.itionem . Habétne
enl
, vllum eífentiá
non
enti ~
s?
At
quam
facile
- , dicitur , ho _
c,
quo~
"
..
,
\,,
nulla intelleétio - ne apprehendi _ q '
ueat
1
? illa
verd
non
obfcu•
,
:--
-~
, ,
ra
modo,
(ed
f~lfa
quoq11e.
Caloi:t inquis, eft : propria
qu~•
. -
''
; litas ~ilefiis: qµa;
1t~tu
a _ diur~
ig:r,ém
creat. · ~ Si a
materia
. '
",
obruatur ?
atq,ue
ÜFípediarur,
frigus-gignit.
Mírifica91
ora•
\
).
, tionem. Cuius
fun11na
ha:c. '
calo!e
gigoirur frigus.
~lee•
1-
e . ra , Calorem ri:íateria obruit
,Jine
vlJa
qualira '
te
, : ~
fed
fngU!
_:
· . , g'igoitur a , ~Ior~ obru _ to a matetia.
~materia_?
prima
•
·
'M-unjlr.
,
-.ie?
At
ea
q
cl1
obn1etJ
Mfecl.lnda?
At
omn!s
m,acer1a
fecu~
,
,..
•
.....
.
...
I - . • - - - · · •
.'
• •
•-
..
....
,_
..
• . -
~---
-
.,
_ _
....
--
., ~ -,...-
·-·-
·
"'
- - - _ ..
.,.
- •
dJ
•
.....
J' '
• J ( ,
...
1
..
' •
. /
I ' /
•
r·
\
' '
\
' -
-
'
..
' \ ' '
I i t
I
..
-
,.,
/"
'
\
(
\
i '
-
--..
e
,
("1
..
.r
,,
-
-
/ ~ • •
,.
11
/
y . I ,
tbqu~
litas.
ctit
fr1
fiintc
a calo 1
frigus
i
den1<
t
t s
en1
•
Íc
1:
1idic~
UO.fl
u
od
u
oet
u p c i b
•
.
tone
lic
i
•
Otl3
c
,,·
ch
ti
n1u11
. '
p icea t
'
p
earn
i .
Yr
1 GIS V
)1
s.
Ca
•
11
pacet
d
__,cf
seor
i
is
cal
e
ffior
Otllí
ide J
'
n
ona
•
DCI
fi
t:
3(
q u fi 1
íl
rau
1
1c
m o
ll
rn
quo
mus,
1tcar.
n
ob
lapi:-
Jem
..
1r j
1n
~
rem,
,
non
ocant
nt.
-
At
i
niuc
x
,a
..
fugit
nulra
fora
..
n1
eft,
.
:o
er1t
mfic•
r
cuio.
:erem
Jeuo
4
:rahe•
iaélei
o
ttos:
ueno.
aclitus
1ebro
..
s
illud
ne
eng
:,
quod
obfcu•
a
qua
..
•
Jatena
n1
ora•
,-
).
Alce•
l
frigus
.
prima•
.
[ecun,
'
AD
CARD. · EXERCIT. XIX.
,J
¡g
quali
s
cft
.
on
obrue_t
igirur
calore_m
materia,~d
quá-
litas. '
on
gign ct u r q
~ahtas,fcd_pra-ex1ftct.
~~itas
vero
c tit frioidiras o ec
efí~
r1
0:hzc
en1m
caloretn obru1r.
~d
/
acal
o
re
rious,
fed
a b h
um1
d
1ratc.G1gn1t
1gttur
hum1d1tas
_
fi
igu s .
E1
;o
gio n i c h a
b_itus
P!iuati?ne~.Et
vnum.
arque
i
den1
oignic du o
co
n tr
an
a.
Qgipp_e
g1gn1t
1~
,
~uo_d
ah~-par-
s
en1m
ú1nt
e
iufi.J
em cum toco
1pío
defin1t1on!S,
al1mo-
__
'
·
(.
nt
oignit p a
rc
es.
A
l:
t au •
en1
~pud
te
cuum_
ígn~m hu-
1i
icas: quar e
&g
en e r ~ t .
Tum
h1c
generat
fr1g1d1~a~em.
-
..
uorum igirur c
onc
rar1orú vnum er1t per
fe
pr1nc1p1um.
S11&t1li¡t.
uod
co:1n
oiani
r,
pr i
nc
i pium eft. poftremó quid eft hoc! - -
. l
fr.
_
oetur
calor i n
1g
n eun1
tx
ten1perato: &
ex
e~
e 1 cor• , ,
upc
i bilis
fic
.
Ac
{i
c
alor
ignjs c~lefti
cal
ore caiidior efi (v- I
ione
eni1n
apttd
ce
in uen i t iui definitioné ) &
ex
illo calo-
fic
i¡)fe,
111o
t
us
b e n
efi
c i
o:
éreleftis calor erit ignis in pg-
1"
;
ntia, qui , per
01o
tun1
reducetur ad aétum - .
Motus
igitur
'.,,.
e · t huius dator cnte l e
chire.
Et quod perfeétun1 eft nobilif
...
~ n1um, ac principi um natura:, : fcilicet calor c~lefiis, acci-
p
ieca
mi11us
nobili n 1 i nu
fq
; , perfelto
perfeé1:ionem:
quip-
p e a
mo
t u noua m c
ffi
nt
ia
m,
qua deterior fiar.
Et
pro Re
..
g yran o
us
euada t: videli c e t
ex
calore diuino, viuifico,
J nis vorax, deftruens . Sa n e calore motus minus eft nohi•
,,
)1
s.
""
,
..
Jor cnim c
ft
ens ftsta riurn, quod
~~or
vocant Pe-
ri
pacecic
i : n1otus
n?
n e~, n i
ft
fiat,nifi dum fit:poftquam
fa-
:
; t
. -
a _ e
n,
no . n
~~
. E t
l3
0 )
1pfe
Ca!l~íl:is
motus fecundum
p,?r-
, . '
_sc
o rrupob1hs_
íl:,_&
cor ~ u
r11
p1
r
~r.
~roetiam.Cadc:-
S11l1il.
: :
1s
calor,
vt
fi t
1°01s,
a
ut
1ntend1cur ftne alicuius entis
ac..
---
"'
·
c ffione: aur aliquid a
cc
~pi
t
él
motu: aur ab
elen1entis
pet
o_tL
1 n1 . ~lla .namq·
h1c
q u a rta naturaeft.
Si
intenditur, -
1 , enl qt11
pr1us.
ln ~
zl
ó ig i tur ignis.
Si
aliquid accedit:
n on
_motu..
.
_otusc
n
1m
c
aJ1
dus non cfr. Non
ab
aliis
cle-
nc1s
..
p non
habent.
Non
e
roo
tuus ionis a
motu
fi
e:
accepca ab co form
a,
ii
C~lefti~alore m~ceria:
ñu~
-
u íi orm!, '.
q~afi
m areri~: boc eft,aétu & potencia. No•
ncu1n
eíl::_&
e_fi
1n
por~fia
tcaeris: ita
ve
pcrrarefaétioº
D m ñ t a u
ign1s_.
S ed i
an:i
p~dor in
fcenam
prodcat:
per I
otum
hic
cum
fa
c
1as
e ~ ~ore igncru,
fupra
pet
•
I
,
\
- /
-
_
....
\
..
--
.
,.
I
--
.
....
,
,
,
'
,,
,
;
•
..
•
1
I
\ '
·r
1
-
IV -
L.
C. SCALIG. DI!
SVBTIL.
• •
moruro faciebas in aere, & aquafrigus. Et nunc
ftc
eont-rJtd.
ris. n1oru
non
eadem
manent, frigidiora euadunc:vt
,,
aqua&
aer.
At
aer
moros,
vbi
non
idem
maQet, ignisfit:
vbi idem n1anet,non calefcit.
Eteft
eadem,
qux
ffi-0uecur
aqt1a,&
vbi,&
vnde &<¡uo
mouetur.
~x
fi
non
eadem
·
,,
-eft:
necidem
quoque
ignis erit.
Et
mox:.
Terra
autem
non
,,
adeo frigidaefie poreft, vt aqua:
quoniam
non
mouetur.
Cont1·,1d.
Atlllpri, lapidis partemmocam ignefcere clicebas: quippe
excuffam. Simul fcintillas eas elfe terreas,propterea quod
•
deorfumferrentur.Aquam vero
motam,
in glaciem cogí
" nunquam vidimus,fedquietam. Motus enim affertrarefa-
. ctioné: quia partes differt. Motus
fane
aerefcit)& incale1cit:
quare
fir,
tum
tenuior,
tum
leuior:
quemadmodum
& aer.
Pra:terea
quo
modo
feipfafrigidior fiet aqua,
fi
per
fe
fri•
gi?itlima
eft?
Ho,c
enim fu~ra
tu
p~ofitebai:e.Ite~ ft
él~otu
fngusfit:
ergo
a
motu
primo
er1m~rn fr1gus, amax1mo
J.
tNtijl. maxim
ú.
Igitur a crelefti motu, primo & maxin10,
prim
t1m
& maximum.
Efi:
enim
motus hic, quiamotus '
ihi;.
Eteft
1notus is, quia
motus
ille. ,
•
1 1
<
'
-.
,,
\
1
,
\
1
1
..
i. X E R C I T A T I O X X. 1
e -
..
' f
te'l'Hm
de
igni. . .
.
.lEc
ah illis feiun~imus: propterea
quod
1nifera
rell'-
,,
liti<:>ne
ad
ignem
recurrís. Ignis
attenuare
non
po- ,
,, teft,
inqi11~s,niíi
' fepar~t- Attenuat
erg~,.
vel
com~inuendo
,,
ficca, vt cum arenam
1n
pul11erem
rea1g~t:aut Goll1quando,
''
_ vt mt:tallica: aut tenues partes feparando vt in difiillatio-
ni bus. Prim
um
dicas
veliI?1
: qu~nam fiat in Iiquefaél:ione
partium feparatio.Continuum . enim
etiamnum
aurum
eft.
Prretereain diftillationibus
non
tam
attenuat,
quam
etiam
infpiffat. - Nam quantopere tenuiaeducit, tanto relinquit
terreftria. Ipfum vero
humorem,
qucm
elicit feparatum,
_ :finevlla partium diffipatione attenuat. Nempe fola rare-
faétione.
Fit
in homreogeneis folararefaltio fine fepara-
rione:
in
heterogeneis
etiam
feparatio. Ex
coh~rentibus
igitur portiuncu[is
conftitut1;1m
dilfoluit corpus
abfu111pto
hl_lmido,
quo aptabantur. In metallis
ve~o
nihil abfumic
--
J • humidi,
"
'
• •
\ ,
\ ,
-
h ,
aJ
fa
tlt
gr
pr
p'-
;
ef
:
••
\" '.
.
a,.
-
' . . .
•
tj
-
,
!u
1 •
ve
t')
•
Vl!
fcc
•
uc
•
ne
qt
te
:
•
\ .
lll
•
YI
~
fu
pa
• l
\'t
\
da
\
_té
,
...
ce
ha
ta
pr
eíl
fu
1
fir
•
le
et
h~
.at
fu
pe
• •
e
•
•
E;
l
1
•
·•
· •
•
••
1
-
ll
[)
(l
l:
1
~ o
>,
)-
lC
t.
n
•
.
lt
l-
lS
•
:
lC
li,
-
\
'
...
AD
éARDANvM;
ExERéIT.
xX. .
91
humidi, riihil comminuit, nihil feparat. Sed contra potius
aJiquid humidi
poñ~re videtur.: fiui~a nanque facit.
Rare-
facit ergo tan~um.
Ac
fori:aífeneidquidein. Q.godcnim .
tlurum prius
eratauhim,
riequeaciJs riliictortem, excmpli Slll,til.
gr~ria, admi_t~~?at: .Pº~-~~am !iqui~urli
faélu~
_ eft, ~on
pr opterea
fc1nd1rur
fac1l1us,
quia rar1us,
fed
quia rnoll1us.
P'"ari
us
autem
non eífe,patet ex definitioiic. Nam
fi
ead~m
efl;q
q~
prius m _ ateria, & terinini
iidem:
rarius iiorl eft. Fit
,~~·;:,~
Rt1idum:
ftcut
aqua
fic
ex
glacie.Eft nanque metallum
3.quea
éei-ra
mulcofrigore congelata:
qure
propterea
nón
n
··1i
111
t1lto
calore
potefi:
in priftiri um reftitui fluorem.
S0-
1 ! um
ex
.ín~ta1lis
argentum viuuin áqua terteaefr, hon con-
gelata. Manifeftadefcriptiol1zcinJapide , fufili,
ex
quofic
vicru1n.
Iri
his taineh fubtilitaté tuam non
deéuitconquie-
fcere. Sed q
ua!i-endum
tibi fuir: quomodó Calor, qui
in
o-
·
uo
aqueun~ abfumit, & aereuni, póiiát áquam
fan
meta~lo~
non
eriim fluit , nifi calidum.
An
feparat.agueú a terreftri,
quod
cúm
eo
confufum erat,ac fa~it aetu eífe: quia
non
po- -
teft, o b vifcidita tem,
cónf
um
ere,ftcut in ottó fa~iebat. _ Itáq;
s,-!,1il.
, . in plumbo
tandem
confumJ.t~
Separareautéth, manifefto
--
yidemus ex
ipfa
fc.ori.i,
qua: aquere innatat fubftanti~ pri-
murh,deinde fubíidet. Priinurrt
igitur
ilo , n poteft orrines
partes periitits fepárare. Jccirco adhuc confiftunt,ita
tamen
\'t fiuánt.Sic
igitur
in merallorum liquefaétione declaran-
··
da ribi
fuerat:
feparatio.Non enim feparat
lóco:
adhuc fane
.témanet
ton
ti
n uiras,fed íirus,& vicini~ mutatione. Q!!id?
ceífabimus
rie
hic ignaui ; ficut maiores noftri? qui fatis
habuere dicere : Calor tarefacit. AuJiendum eft.
Qgxro
I
..
-
•
tauíian'l. .
~abeuie
h.-ec
propoíitio própofitionem aliam ,
priói:ein? Habet. Efficiens raref'aélionis cauífa,forma ignis , .
eft.Inftrumentum q u
al
itas. T enuiras fcilicet. Poteft enim
S11!,1iliff..
fubire, arque induere
fefe
interpartem, & partem. Cauíla ·
finalis eft ratio,
propter
quam
rarefacit. Scilicet vt
ftbi
fimi~
le faciat,quod eft diffimile. Q!!ia ipfe ignis rarus eft. Itaquc
eriam terram ipfam reducit
ad
fuaminima
n~turalia.
Tum
h~c,qu.e
diXifii
,nouo corrigis conúlio,atqlle ais:
Non
· vere ,e
.attenuat ignis.fed natura: qu~ mifcet,aé ,oncoquit. Q.gid I
,,
fupra attenuatio fieri non porerat,(tne feparatione: nuncfit c,
111
,,,¿
pcr
mifüonem.
~are
vero
abfrulifti
ab igne facultatem:
,.
O'
--...
"'
¡,
._
) "
•
•
\
.,
•
•
I
...
. - .
..
-
t r
-
•
,
I
,
I
•
,
•
-
........
•
•
•
,i
IVL
C.
SCAt!G.
DI!
SVBTI~
Natur~ attribuifti? Verebare ignem ipfum, ne tibi
expri~
meret inuito confefiionem , qua ipfum agnofceres
fub--
fiantiam. Naturx igitur ignis
vfus
eiufmodi eft, cuius . fa-
bro
malleus, aut Tiphy gubernaculum.
At
vbi locorum
Natura hxc extra ignem eft, quo tanquam luna vtaturad
attenuandum? Nam
fanc
in re, qux attenuatur, nort eft.
Idemenimeíletattenuans, &attenuatum. In igneveroft
eft,forma
ipfius
ignis
eft.
Natura enim eft principium
mo-
. tuseius,in
qU.o
eft. Ars,eius,in
(1uo
non eft. Qgemadmo•
dum ' &in libris naturalibus,& in _
fine
vndecimi primx Phi-
lofophire fcriptum
eft.
Naturam quidem agnofcimus, vim
formarum omnium inferiorum a fuperioribus pendentiií ,
in effeétione,arque conferuatione. Ignis formaNatura eft:
quaafcendit, calefacit, vrit, Vnit,foluit,cogit,feparat,attc-
nuat,fpiífar,educit.,mifcet. - .
- ' - '
•
E X E R C I T A T I O X
XI
•
JI
'
/ •
éÁn
atria
bene
o1éaht.
De
Mofcho!
-:,._
•
•
.
-----
- y i E T ~ I p a E animi agitatione dcinceps
ttan:lige.;,
,
~;
niús.Negas acria beneolere,vt piper.Moderata bcne-
: ,,
oler~
dicis,
vt
Mofchum.
Tum
rnox:
Si
plu
, rimum
pi
peris
,, naribus(uppofueris! cerebrum feriet.Ecce,Cardane,quan•
(
. .
,,
, tumcottferat ad vr1iuerfalespronuntiationcshiftoriapar- - _
ticularis:
cu~us
tu
feél:atores
arque inquifitores intuis con- . _
-
ciliafi(?niQus
irridebas. Scito igitur
l\1ofchum
, rerutfi '
ó.:.
:tnniu~ oJoratiffimum,firnul
earundem
omnium
rerum
· _ atutifij~um.
Sed
fefellit te
v~ri
fpecies.Nam q~~dám gu-
ftum fenunt
fine
mag_n~
odot1s ~omertto, vt
p1p~r.
Ca-
lartgre
tum haud inettuneras,
cu1us
odorprxftatit1ffimus:
quippe Cinn3.tnbmo proxirn
us
:
fapol'
rtullo
pi
peté fegnior.
,
:tv1ofchi
vero hiftoriam, quia videris non legiffe,
ex
India
· aueétarñ merito pone mus
hic.
In
regno
Pegu
t;.azelx íi-
,
"-
mile animal album eft:
éliius
ex
inferio,.re
trtandibula
r-
que dentes
vtritt<¡ue
ftnguli exerurttur.
Sob
eiusventtefic ·
_ f2nguínis
colletl:iO
in tumdrem : quod
v,l:
fcis
apoftema
· Gr.reí vocanr. Capta fera eatn pa!tem curo cotio
6mul
_
·
ab~cindu1:1t,
gutt~ fariguinis
effiduunt,
, " " :
,a
untq;
- \ .
...
· - · . . . .
'
-
' V
e
)
'
,,,
\
f
- -
, • •
( \
• -
•
•
•
\
•
\
•
•
\
. '
[•
,
...
1-
rn
ld
~-
fi
o-
o-
•
L
l-
m
.
_,
lll
ft:
:e-
'
,I
re.a
'
1e-
•
:r1s
lll•
ir-
t
n-
1
()-
1111.
,u-
,
...
.,a4'
l
us:
•
tor.
ldia
: fi-
.
r-
e
fic
·
~
ma
nul
1nt,
1 ta·
.
"''
,
-
•
•
•
•
•
•
\
•
,
\
•
' ,
Ab
CARDANVM;
EXÉRCIT.
XXIÍ.
,j
taauntque, e~ pro Mofcho optimo, arque excel!entifíim.o
auc
excipiuntur,aut
colliguntur. Huius
minim~
portiun.;.
<=:uJ~
beneficio ad c¡rteri cruoris
condimentum
vtuntur~
Vbi
fecuerunt, hirudines admouent tot, tamque diu,quo;.
a.dearum fuétu
cruor
vniuerfus
cum
ipfa
vita detrabaturº
Eum
fanguine1n exiccatum; arque in pttluerem
redaétum,
prioris
illit1s
perpauxilla quantit~re, viribus vero efficaci(:.
fim.is
perficiW1t. Q!!ippe centefimam fatis eífe produnt. '
~um
íllud in folliculos hofce, · qui ad nos
importantur,in-
dicum féruant. Adulterationes,
aut
ftncericatem ita vel
de~
•
prehendunt,
vel probant. Sirtcerum na;ibus admotum
il-
I
lico fanguinem
elice~e.
~amobrem
cum
pipere nullo,ac: _
~e
diuturno
quidem
odoratu
fanguis
euocecu1·,
longe
erit
·,
-
Mofchus acutio1·:
quem
iur · e fateris od _ oratiorem. Q!!in
acutiffirnus odor fulfuris:éu .
ius
cum ignibus
cognado
quo.á.
,
tidianis pacetargum~ntis. Dices fortaífe,
de
bono
tantum
Odore a tevc:rba
..
fieri.Dicam:bo:n,4-malique
odoris eandeni
..... 4
~um calore
proportionem,
·
.t
quo
hi
deducuntur. , .
r
...
,
EXERCITATio
· XXII;t
/
\ / l '
- J -
•
•
e.Addita
prinr:ipiú
prin
_
r:ip,:a-.
. .
..1
•
,,
V 1 pr~ftantiílim;i, ac maxime
pradC!nti
méinói.-i3.
\
prredi
tu . m te elfe fci~in, coaél:us
fuin
exi.(timare
,
a.:.
.
..
'
quar
~
11n;
qt1ibus ~u~um
~b
aro-entofeparant,fu11:1ovexa-:_ .
tun1
( eá s
enün
defcribishic) i.Já'Íeuiffen:~o.tdat~onem
tuq-
--,.
- i
- \
rtim
p1
·i
ncipiotu111.
Sane t ,
um
pófueris duo, 1Etherein, &
:LN4il~·
áquam:
poft
~qt1as
illas, tertiµm adiungis pro mat _ etia. A-
qu
x fciltcetapponis
re
· rram. Hrecenim verba
t:ua
[u_~t.
Igi-
tur
illud prime
fupp6nendu,m_
<:ft,
quod
oc~lis
v _ idemu~,
::
,,,
terran1, & aqrutrn , , fr,las e!fe~1ftorug:i ~at-ettas.
~od&
t ,
Philofophu[; quafi diuinando
di
xit. ,
calore!ll
autép:1
ipfuin ' ·
éffe,quimi!cend o conc9quat, Calorerú igiror ipfum ~o!-
';
pusLEt
l 1
eí·is
exiíl:íin2~ .
Ei
u'
s _
ergo
Tubfiantia~quid fi~t?
~en
' . J
ingred
ie
tur
in
i ftu1n,
fed
caloremimponet
folum.
J?ulc,hré.;
Pro pte rea vero quod _ oculis, vtPlautinus íll~, v~eris:
ocu-
lis it~m
no
ftri S d2ri abs te alisuid a:qui'Im eft.
Dufu
yruti-i
t
ur
ligua:
9.uiQ
illud
e.ft.,
'luodabit,
atq~e
afce~dit
Aufett
- , g
,i'
.....
r )
-
- f
ffíí1
---
.,
\
"..
; . t .
....
,...
· ~
..
'
.,
:
\
...
)
A
- ,- - .
,.J
.,...
\
....
V
•
. ' )
...
,
,.__
r
•
,,
J
•
( -
I
I
,
100
IVL.
C.
SCALIG.
DE
SVBTIL~
.
enim
fcfe, atque attollitur& ab aqua, & a terrá. Acr,niíi
fallor,eft.Illum etiam fupra memini, a te pofitum
pro
prin-
c
Contr11d.
cipio : idque aptiffim? ad generatione~.
Nun_c
eum quarc
excludas nefcio.
~n
te quoque
nefc1rc
fufp1cor.
Sed &
calor,
qu1
coquit ?
Nam
fi
intuseft, in fubieétoeft.
Habet
ergo fubieélum proprium. Hoc non eft aer. Hunc enim
&:
· hicexcludis,& alibi. Noneftaer,inquam. Hunc enimfta-
• e> tuis cemperatum:
athic
calore opus eft.Si
non
eftin _ fubie-
éto
proprio,abierit.
Et
quod
fit
purum accidens,
quo
mo-
do agecftne forma.? Non enim poteft,niíi fua,a qua
profi..:
cifcitur.Forma vero illain materia propria. Igitur accidens
1 illud quóque. fiet: vt neque in aqua: ea enim frigidif'-
íima : neque in terra eífe poflit : in qua nulla qualitas,
fed
,'
, _ , qualitatum priuationes.
At
neque
igni~
erit:
ciuem
tu
de
,
cenfu elementorurri deleuifti.
<2..!!.9circa
neceífario fextum
qui~da · m ~ _ xhibere cogeris: quod nequc vnum
ex
quatuor, ,
\
l
nequ~ érelum.
fir.
!taque ab his morbofi~ illa nihilo fanio~
.·
,
,,
ra
.
...
Si
terr~,inquis,pluritnum,& caloris:
ignem
efficiµnt
..
/\
Creterum qúo
paéto
ex
cal
ore,
qt1i
minor
1gne eft, & ele-
. ·
mento
frigido,qu.e eft terra,fiet calor efficieote calori
ma•
,,
iot.,qui ignis
eft?
Non
reél:e
igitt1r qu~ (eqt1untur.
In
miftis
» igitur ttia tanturn,t~rra, aqua,calor,qui ea
mifCet.
~an-
» - quam
ill'ico
alicer.
Ea
namq; verba funt. Terram, & aquarÍ\
,,
ípor1te
mifceri, palam eft. Qggmodo fponte,
fi
acalore l
, · Eadem inillis conftantia.
Aer
á.ute1n
refugit
miftione111:
=ontr11tl.
nec mifcere vnquam poteris illum
cum
his.
~m
tu
fupra
, iudicabas, decernebafque aptiffimum ad generationem.
-
,l
,,
Non
eft aliud .tEther ah aere, nifi accidente quodam, quod
t
,,
peregtinurnfufcipit . 3.C.elo. Cuiusigitureritmodiaptitu~ · ,
doha:c,
quce
inaél:umproduéta nonftta.Naturavnquam~
& taménab ipfa condi ,
ta/Procedis
a4
ignet,n deinde negaf~
( -
, J
· que ellm
,uicquam
gignere.Iáem Dux
quOq;
nofter docet,
in
&cµndo De genera \ tione animGlium:
'Q"vp
~J'i,
~v~{~,,.
1
-
Ca
l or e nim alius ah anima. Ignis vero calor
ad
mifiionum
temperationem: qui rc:fraétus in compoficis,ignis amplius
nen
eft.Ic c
~rco
non feparat:
.fed
alía téperans,&
ap
ipfis vi-
ciffim ten:1peratus,mifcet
fu
bieéta~ materiam cum aliis ad
vnione1n,quam v~cantGr~cj
uJ,-uai,,
fub imperio,~tq; re-
élione
fC?rma!:
a
qua
omnia
vnum
fiunt,
atque
vt
vnum
gu-
I
•
\ \
'
- · - / ) \ b _ ernan•
_,
J
•
l •
•
•
' . [
\
1
..
,
I
•
F
I ,
-
\.
'
•
•
)
,
/
\
•
l
l
1
íi
l -
~e
'
Se
=t
'
k
l-
~-
)-
..
1--'
lS
[-
~d
1
'
le
,,._
m •
,r,
I •
)_[
1 I
1
t;
e-
a-
• )
:is
1-
I
m
~l
l
l:
,
ra
n.
>d
1
~1•
º~
t
f-
• .
:!t,
.,.
m
us
•
r1-
ad
'
C-
#
•
u-
n•
AD
CARDANVM,
EXER.CIT.XXII.
• •
IOI
'
bcrnantur.Sic,tametfi negabas fupra,mifcere igné, ciusq;
,e
funétionis
autoré
Naturá
ftatuebas: hlc
tamen
ais:
Ignem
ce
mifc«re corpor~,fedfubftantias ipfastulll4iuidcre, acfc-
''
parare.
Verum
przter
hanc f rediq¡m~m contradiétioncm,
c,,,,r
11
J.
illud quoque
indignum
Philofopho. Corpora mifcet,fub-
ftantias feparat.Sic enimfcribis:Mifcet caméignis
corpo-
/ ra,fed tum f ubftantias feparat. Propterea pan is igne
eón-
'!
fi.citur:caro vero corrumpitur.
Sed
ncque verba cum rebus,
,,
nequefententi~conueniuq.tcµmfententii~. Nam
vbida-
bitur fubftantia fine corpore,au~ fine
ful.?~antia
corpus ita, ·
vt corpora mifccri, fubftantiée diftrahi queant? Nam
cor.
pora
terrea, aquea mifcenturin
pane:
fateor.
Q!!o
ab-
cunt fubftanii~? Nónneea:!dcmfunt, qua!antequamigni ·
afficerentttr, erant
vel
in
maza,
vel
in
fteate ? e arnis parces
a priftina compaétione foluunturigni; fu~ftanti~ funt:icl
\ quoquefateor.
At
nónneeade~quoqu~corporafunt?Íl-
ue
quantum corpus intelligas,fi~e
nobiµ.us
iilud
alterum:
Aut
quomodo
huic fenteqtire c9h~~eat
h~c
, t;inquam
ef-
fetl:us
cauf.e?
H.ec,
inqua1n,
Prop~erea
panis ígne confici-
tur:caro vero corrµmpitur.Nam
cum
mifcet corpora,
tum
diuidereais fubft~ntia~.Adl1~c duo funte~empla- feparata.
An
panis part~s d~i~i ~orpora,
car11i~
partes
dixifti
fubftá-
tias?
Et
non
animaduertifti
vtfu11qu~
ab
igne tranfmutari?
C oélum tritjcu.µi
non
a1nplius triticµm
eft,
fed
requiuoce: ,\
Pr~terea in pan e partes
qu~datn
~parantúr. Abeunt íiqui-
dem
aque~,~
~er;~
nó
pauc~,
ficut
in
lacere: vnde coétus '
grauior.Etabf~edqntab (einuicé,q~~ antea coh~rebanc:
fitque fpongiofus panis, qui
fu<;~~t
m~ffa
denfa!
Adl1~c,
panis, exemptofµp~rfluo hu1ni4o,compo~i~µr
ad
medio-
•
critatem: caro ~err~ftri ~tt~nuato. Q.gar~ o4iofus
e$
cum
J
iftattta religione,
qui
qobis crudas cár~es ' apponiiubes~
Ná horno cüm
fit
in
:·
medio con~itQtus:qui cibj terr~ \
muI.:.
tun1,aut contumacis ali9qui fub~~qtt~ c9~inent infejpfis,
vent1:ic~li
viribus infeftu1n: ij ignis
ví
domiti
re9iguntur
ad
caloris noftri
propC>rtionem..
Ca=;erqm de concodi _
o-
' ,
1
ne f uo
loco:
deque
ea,
c¡uam
tantopcJ:e, quafi nouum
in-
uentum,com mendas,pr~p2ratione. enimilla1n
pr~-
texunt
concoétioni, Philofophia!funtignari.Omnis
enim
c:
uiufcunque
.::
motus
pars,
eft cumfuo _ tato eiufd;mfpeciei~ \
\
-,
' . g ·
,,
3
•
,
I
\
•
\ '
..
,
t
\
I
\ .
- ,
\
,/
--
1
1
•
-
/
1 I
,,
,
-
\ 1
I
I
•
t
·/
-f;
.....
I
•
-
)
•
-
,,,
,
10!,
· IVL.
C.
SCALI(;.
DE
SVBTIL'
Concoétio igitur a manfis iitcipit :
aC
p .
~r
~ ventric~l _ um,
aQ
iecur
ad
venas
deduéta,
ir1
mc1nbris
tan
dé
p~rficit~~·
Ha:c,
f t Philofophus appellat,
A,-rse)'t"',
cllm
fit
mot _
us
al
te ratio.;
nis, vtloq!luntur,prxuix~d generationem:
quxlibc;,.t
eius
Í,ars cuilibet íimilis erit.Nunc adrem.Crudis carnibus
ali--=
q_
uot populi vefcuritur: íicútalii Sole, fumóve
pifcil;>us
ex-
iccatis. Scythz,quos Tartaros
a,ppellamus,
camiuq1
fruft::\
~ondun;
fu~
~p}iippiis
: ·
in
quibus
' infeffione, atque equjta~
- · tione
cálefaétas
vorant. Nos coétis ~timur.Suo
quifq;
prq
Ventriculo : non, vt ais,
ex
conf uetúdine. Q u
~ppe
illi i
píi
, v
·
bi
per otium licet etiam coquunt.Nó coll:uri,fi illo 1nodo
- vel1ucundioréséífenr,vel vtilio~es. Dioge~~s
crudo
' poly~ .
I
'
\
_
j>o
deuorato, propius ·
~ihilfaél:Um
éft
qui1n
vt interiret. · .
l
A.biiµnOs
legimus, q uimareRubrum , & Nilum inter fuh
.IEgypto habitan!:
.IEchiopes,a
y~terihus
appellai:i
rroglo--
: dyt~,crudis ali
~ªf
~ibus:~9 - 0mnes
tan~cn,fed
eo~
\antum~
qui in
rogn,9
~nSQt
ag_itant.
~os
fi
v<:li~
imitari~
li~~at.
Confuctud1n~
en1m
hu1c
,
noft1·a:,
· vt
t~
v1s
prau~
9pt1mas
Naturx leges decet ante~ertere. y
e~Urn
id
quoq;
vt
ab i _ llis
petas, _ cautio eft.E~
va~c~ll.o
f~lle
1nt1né_!1:1~
par~nt:~ec
~on
e
cru<l<?
fanguine.
Q!!,9
p.rouerbium
ill11:d
nürifice quadret:
S~miles
;1a~t labra I;étuCas.J\~ pfopterea
guOd
ais,~d
_vit~
d1uturn1tace
ctudas,c¡
coétas
carnes
plus
eífé
conquc1b
.
1les~
oper~preciq ~rit ref ~cere
ad_cru~i~Or~s
be!ti~$:qu~rii
p~-
. ,
ft1lu~
v1t~
traét1.1:s-te
1nfolent1s
op11110~15,
adrnond?1t.
Fu1t
· igirur ar~,nó foituita cófuetudo.Cllm
ven,'triculi
vi
nó
pof:-
'
fe
crudas
cqfici
~0perHfenr,
culinarú inieruntratio,né•
Ete".'
nim
qua:
proportio eft
m3,turi
fruél:us
cú
acetb<?:ea
efl:
co~
a:~
carni~
¡
cu.µ1
cru4a,q
ad
coll:_riyé
noftrá
conferas
f~culta~
· {é.Demonftl:'a\ioni's
~~nftry.:~iq
hrec
e{t.
Cibus cOnftgni~ _
· catftmul&
fubftanti~eius,9lJÓdeft~&fubftantiáeiu~;
c~-
ius
~liq'u,id
r
llturu111:
e~. Refe+tur
e.nf.qi
ad homiqetn,
vti
-
di,ce~amu~.
Igitur &
adfi1cU.lra,rem
~ra,nf~u~ante~. "
, f
um
1nfi:nor tífet,arte
fu
b
u~n~um
e~. Pr~terea
ne
1
pft
qut - -
<lem
Canibali
crudas
vorant · .
--
EtBarbari
marisaccólre,so~
..
le, aut crem2to
finió
torrent. Reftat ohieél:io.
P~llél:US,
&
1 ••
..._
• • . •
~aél:ucas,
q
u.e
fint fri~idiora,
cn.1da
efitari.E:efpondeo.Car-
res
~íle
fub
~orm?
valde
r~fiftente concoél:ioni. Itaqu~
vel
-
½PÍO
1gne
fe+n~s
co
'"
~
1;1u~t
- ~f • '
.t\t
t~~él;'1s
iµ;ün.
~él;Ué\ÍO.l
-
ve~
't
.1
.-
,/
-
"-
~ ,
..
. . '
...
,
•
,I
-
I /
-
,.
,,.
- -
• /
) - -
J -
,.
....
/
•
1
-
,
•
,
aq.
l
US
.li~
fta
.,._
,
do
1ly~
.
ret. ,
..
Cuh
lo~
t
L
m,
:at.
\
nas
i llis
•
ret:
•
Vlt~
les;
ptr-
,.
.
:+Ult
,of-
..
~te-
co.:..
. . ·
lta~
1i~
,
..
cu'-
. -
,
vtt
4 •
2111:1-
-
,
so~
..
; ,
:ar-
evel
'-
ve~
ÍO.l~
...
•
1
•
•
AD
CARDANVM,
~XEltCIT.XXII.
roJ·
folo aeris a.fflatu marcefcunt. l'oftridie fane eius diei, qua
collclta:
funt>flaccid~
fiunt.
TQtn
quod 4is 1 carnes igne
cor-
i:um
pi:
calumniofo verbo l'fus es. Afficiuntur
enitn;
vt
in
\Tentriculo conficiaatur. Et hoc e ,
ft
ignis ventriculo, quod
eft
ventricuJu~ iecori. Corrump _ un
tur
erg-0
ftbi,fed
inchoi-
tur
nobi,
. hoc quoque
modo¡
vermiculo corrúpun -
- tur. V ~rpm igit\lr eft, quod ait przcep.~or fapientia!:Pau~a
refpi~ientesfacilepronunc~ant.Tutius
in
<{iuini
Hippocra- '
ti~f~ntenti . a
conquiefces4!
~sin.
fecundoDeviétus tatione:
' I , h \ A\ Y . .' '
',
- M
1"1#
'""
E
't4' -r.:r,~p.llf'f'°',
T«-
't'{IIJ'fl~~f'E'i#,
~(i'f'«,
f~
f'"~º'-
7°
6,J¡,t,6')1
. t
~9~:
T~
eVINf"O/, ~o~tJhee,,.
<t
Épd!J.)'f,'Jhoi
E'il.
~o
d'~
nJ
-uue)
~rnf¡ctf3fu'Ja,.
~T°'
xo,AÍ'I
~~~~'í?J
dcB-sve;É~
;CT7X,
·
i~ó,'f
11.•.
·
Non
igi
tur
eft a ~onfuetudioe.,
fed
a N atura:fi o
e-
q
u~µp.t
cruda confici
prop
.
~er
imbecillitaté ventriculi. Poft
librumHippocratis Devulneribusfcripta ~xtant
qu~dam
\
~J.
commentario
non
ignobilis autoris.~
vSJ
·
n.«t
.
v'f«,
T«-
~~;-
.
l'''~,eúH
~Au"é~
. Ergo prodeft
cQél:io.Eft
eni1n
quafi
matu-
~ -
nti.o:fi p~r
e~nt
acquiritur dulcedo.Haud abfimilis fe~ten.. .
tianoftriCoryphxi,fetl:ionevicefima quxfi:ionum _ :
ii,
4 \
__
ii'JI,~,
o,
xu~,,
'Q"ue6>~,n,
,y>..u",.qr
,,J
,~v':J.
Sane
pri!D
um
vfum
crudarú fuiífe puto rudibus, atq; inchoatis illis terri- ·
,/
genis.
Q!!~
cófuel:udo
cU111
refponderc; llullo modoNatur~ ,
poífct, coatl:i funt mutare cQnfiliú.Magná
verO
eífe opor~ _ 1
- ~ tuit ncceflitaté,quá canfµetudo illa vincere
nequiu_erit
ita,
•t •
iQ
qa{\lt~~biret. Idquod t _ ameniíl • ~tiisp.lerifq; videmus
~~cnir~,
"Vt
didi~imus
el
Hippocratein -
1-ibroDe
3:ete,
lo~
,
~is.
Et
go _ cet P -
hilofqp}ius
Ín duodetricélima
f~étio
.
~e~
!,'i~,
. - _
inquit,l9-af
ii"Jr
i"ol~,r.
<y&if
ó-,~
;d',,
~íve:)
~
Sed
ad
tua.
Tan-
· /
dem vero feqtentiá paris,
quam
tot
nixib. parturiebas .
Te-
iiue,inquis,a. craífo
(eparat:
quod_illius
ahitu
det~aus red-
,~
dé\tU~.
A1'
1\on
h~c
ignis,c~lum1ii3.e~
?G,raífo
enim
etiam , '
a~
ale~dum indi~_mus,non
t:en~i
folo..
Neque
en~m
car
-.
'-
.
p1um
folo
·
rucco
al1m
Uf
~d.
eunde
modum
:abeft
en1m
l _
on--
.
,.
,,,,
, giusicarnisnoftrx con_fiftentia,
quélm
caro.
AcprO.p.terea
,
...,
·
_.-
-
quampl . urimo tenui fucco
eíf~
qp _
us
nobis:
mult-o
. fane
·_:-
, _
pluri,
quim
quantum ventriculo capi poffet. Q!!g~irca
t<l-
- ,
.,
3:,
.,
toipfo vefcimqr.
~dquia~railius,atquecon
' turriacius
~rat , attenuandrim
fuit:
atque,quo ~eri
modo
poterat,
z~
~uandtt~<t
__
I~~'luc
qu~nt~ní®it tenuis 1
t~ptum
r~porii!UJ(
·
-
...
• -
; -
,...,.
I
.,
• . ,
J.
'
-
/ &
,,
)
\
I
t'
l
'
. \
__,
f
-
...
,.
I
1
, (
J
'
\
. ,
'
•
,
-
I
. '
1 ;
1
'
I" • -
\
j
( ,
,
I
I
....
!º4
- IVL. C. SCALIG. ,
D~
SVBTIL.
attenuationis opera:
imo
vero plus.
~mqbrem
craírutll
illud
plus
attulilfet no~~,quam fUUm iftud tenue vtilitatis~
Sane vt probum ftthoc
quQd
exhala~:zµaior
e~
vtilitas
iq
maiore copia atre~uati~quam iaét~ra teriuiu~.
Qu9d
ve~
.
ro
addis, coél:a ignis vitio
non
carere ; perperam
?onam
rem
peffima~vo~e& mente ~nte~pretaris! ·
Non
anim eft ~ ,
,,
ah
igni yitium,fed
emolu~en;um.
·
Nam
qt.1:e~a4modu~
externa per hy~mem,
&~
interna
ca{o;e
ignis maxime
iu-
uantur.
4iferunt~im
C()éta~;i{ida
pr~+oga~iu~m
futur~
conco~ionis
~d
cognatum fuum calor~~ naturale~.
Ca-
lor
ením
vi~
minifter
~~nis,
med~r~tus~
r f rigus medio~
cre,ad
nimiu111
~~o~em tem p~randuqi, ~p;um odi
'_
· .
cum,~ors.
Iccirco eífe anim~ for~atricis inftrumentum
· 7
ait
Diélator qofter in
fe~und~
pe
genef~~io~~
~n1rnal1um~
..
·
' Concre(cere membra
qU:~cla~
frigqr~:ipfu~que
efl~~ficu~
' '
& calorem, vf~i Natu~~ .Etiam ~'l úarµ coéf~m q
D:i
darilna-:
rent
m~qici,
nupe~
c;~t~i
f~11¡t~
fal~mni~~quod
te4:
nueabeat,
cr~ífu~relinqµ~~ur.
SeQ~qus
~bn~xij,cum
a~
pud
Ari1l:opha~is & f!croqi~ni fu~feJlia , in~enif-
fcnt rati~nem, ~~llafil:in
Lyc~o
qu~fiuer~.
Atqu~
~on di~
· cvqui~us
fcd
quo~4
t~r;e~
p.offinc.
·
~re
{ ,
eti~~
y~ia~ pri~in~m
frig~~
req4étae~,'eti~~n~nnihi~
~M!Jt1l~
interd~~
fu~fidere vi4emus~
~n
~c~tius confiqeranti,
, atqu~ p~~ic~lú~ facie~ti,
ma11:ifeftum
erit ppus
ip~~s
co~
étidai~.Con~inu~to ~a~qu~ igqe 4iqiinuetur e~
vfq;,
quo •
:_
_ , ad
tet~~~e~t~<;:~?ti~µe
~giturae~~~it~Eun4em
~d
modu~
- ~g attenu~~urcar~.
~ic~
~~yic~~matertiafeéti~qeqµ~fuo:.
.
num:aq~am.:
111aris
dec~éta~,~tq~e reffi.ger~tarn,
vfui
eff~
•
, ad pot~n4um.
Qui
a
~~r~et1r~
par,ti~ f~l,[tdet, par
ti~
~i:te-:
1
2,o
nuaru;.
~ic
in
~ad
'
efD;
p~~:
aqu - ~ maris
fi~r~
~euiore~
- , motu~ · Igitur cpntra t(!
~ot11~
aqua~
cale~acit~
I,n
pri~~
- Nleteor~n. CaJefa~am aq6am celer1us,g~faléer~.
Tenu1or
' _ _
ergo
fir.
cu~
vµlgato
ap4orifinq
conferre licebit ad
fente11=ria111:
~oftr~m
~u
. niendam : :
Aquam
vero
non
effe
~,
· ft~plicerií,
f~d
~ift~~
prol,,~uim~s his · in libris aliquo~ ,
I , f
h1~ofop~i
~ef~i~o~ii~.
_~
,
___
. \ ,
E X E R C I T A T I O · . X
XI
I I. ,
• • f )
{al~rl:5
4iu
.
tJio,
e5
mqdi
•
.
·~
.,.
..
...
,
.,
- ~ ·
•
I
( \ '
- ) •
.,
\ .
/ - •
> . '
I ,
'
,
1
'
•
,
•
\
,
I
,
\
[Document text truncated for crawler view.]