scieee Open visual document viewer

Sentidos morales-espirituales y religiosos de la semántica de "purgare"

Riquelme Otálora, José

Abstract

Riquelme Otálora, José

Full text

SENTIDOS MORALES-ESPIRITUALES Y RELIGIOSOS DE LA SEMANTICA DE <<PURGARE,> José Riquelme O álo a En dos abajos p eceden es al que aho a acome o es ablecia, como pa ón básico pa a el es udio semán ico de pu ga e, una dis ibución del signi icado gene al de <(p oceso limpiado a que es e e bo designa en cua o amplios campos semán icos: en el p ime o ag upé 10s es imonios de es e e bo que de un modo ne o exp esan un p oceso de limpieza ísi- ca; en el segundo 10s que aludian a ese mismo p oceso pe o como ecu so exp esi o des inado a c ea una igu a poé ica o gala li e a is (campo isico-mix o: me a ó ico o hipe bólico); en el e ce 0 10s que designan el ac o de jus i ica se en el ámbi o social de las elaciones humanas; en el cua o, inalmen e, 10s que signi ican una acción pu i icado a de o den mo al-espi i ual o eligiosa-mis ico' . Cada uno de es os cua o campos es suscep ible de descompone se en una conside able gama de á eas y acepciones con ex uales, si se a iende a 10s sen idos especí icos que en cada ex o conc e o e is en las co espon- dien es o mas de pu ga e. En el p ime o de 10s dos abajos a que acabo de e e i me lle i a cabo el es udio de 10s dos p ime os campos semán icos de en e 10s cua o que he enume ado2. En el segundo es udi6 el e ce o3. 1 J. KI()~;II.MI:. .USOS cc~i~jIi)gicos en la scn~ici ica de p~ ,~d c.'>). Du il . , Vol. VI. Valla- dolid. 1078, pp. 51-75. C . pp. 51-52, Y .La jus i 'icaci6ci c i el Snlbi o de las elaciones I~LI~I;II~;IS como campo scnii i ico d pl ;yJ c u, .~bajo que se cncucn a ac ualmen e en ~xuis;~ 1>;1 :1 la Ilc i lc~ k In~lc,. /<y~c.~ in del (:olcgio Uni c si a io dc So ia (Secci6n de Lc- ;~~). 2 1;s cI p inic o de 10s dos ; l,;~jos ci :cdos e11 I:, ~~) :c I. ' Se 1 ;c ;c del scgundo ~ ; l>;cjo ci ado en ¡;I io ;^ I. El obje o del p esen e abajo, siguiendo el o den que.p ocede, se 5 el es udio del cua o campo semán ico, es deci , el de 10s es imonios de es- e e bo que designan una acción pu?l icado a de o den mo al-espi i ual o eligioso-mís ic0 . Dos á eas con ex uales he di e enciado den o de es e Único campo se- mán ico, como pone de mani ies o la designación con qu,e 10 he e ique- ado: 1) Á ea de la conduc a mo al-espi i ual y 2) A ea de la ía eligios0 -m'ís ica. 1) El á ea de la conduc a mo al-espi i ual la he subdi idido en dos ámbi- os si uacionales: 1A) el del compo amien o mo al-ascé ico como .base de jus z icación de la pe sona y IB) el de la jus z iación compensa o ia median e un ac o epa ado . 1A) La ec i ud de in ención o la ascesis espi i ual en la conduc a que un indi iduo se ha p opues o segui , es el hecho plasmado en la signi ica- ción de pu ga e den o del ámbi o del compo am en o mo al-ascé ico como base de jus z icación de la pe sona. He iden i icado es a si uación con el sema que ep esen o median e el núme o S4. En es manz+s aciones pa icula es se conc e a es e hecho gene al; hecho que indis in amen e apa ece e lejado pa a cualquie a de ellas en el sen ido que de un modo global pu ga e despliega den o de es e ám- bi 0 si uacional: 1Aa) A un indi iduo le ha log ado una excelen e epu ación su ec a ma- ne a de compo a se en el anscu s0 de la ida. Rep esen ado es e sen ido median e las siglas Sa, es Cice ón el Único au o pagano que 10 u iliza. Con cua o o mas de es e e bo 10 es imo- nia en el conjun 0 de su ob a: . . . ips us (Sullae) eximia ui us omni em- po e pu gaui (Am. 127);. . . ego in iudiciis e in quaes ionibus non hoc , quae endum a bi o num pu ge u alzqui, sed num a gua u (Sul . 39)'; male.. . mecum age e u , si pa um gobis essem sine de ensione pu ga us * La nume ación de 10s semas en es e abajo se ha es ablecido a pa i del núme o 4, e- niendo p esen e que 10s cua o p ime os núme os de la se ie de las unidades me han se i- do pa a ep esen a 10s semas iden i icados con 10s ámbi os con ex uales de pu ga e que ya he a ado en 10s dos abajos ci ados en la no a 1. 5 El ex o ci ado se e ie e al hecho de que Cice ón p opone, como p emisa básica pa a el desa ollo de un p oceso judicial, que el ema del deba e se ciiia a la ma e ia de la acusa- (Phil. 14, 6, 17)~; in eg i as ua e pu gaui .. .pudo en&& ui a an e ac a se uaui (F ag. apud Quin . 8, 6, 56)'. IAb) La pe sona que desea pu i ica su espi i u se adhie e men almen e a las enseñanzas mo ales que emanan de una p edicación ilosó ica o de un cue po doc inal. Dicha adhesión supone, pa a la pe sona que la adop a como ac i ud de ida, un p ime g ado de pu i icación ascé ica en cuan o que esa pe sona man iene de un modo olun a i0 una ac i ud ecep i a pa a el ap endizaje de las mencionadas enseñanzas mo ales. Rep esen ado es e sen ido median e las siglas Sb, an s610 10 he es i- moniado en dos ocasiones a 10 la go de oda la la inidad pagana: Una, de Luc ecio: (Epicuí-us) uena'icis igi u pu gaui pec o a dic is / e inem s a ui cuppedinis a que imon? / exposui que bonum summum quo endimus omnes / quid o e , a que uiam mons aui , ami e pa uo / qua possemus ad id ec o con ende e cu su (6, 24). O a, en Apuleyo: adue sum i acundiam e inuidiam a que aua i iam a que libidinem ce- e aque animi humani mons a e Pagi ia philosophus is e (C a es) He - cules ui : eas omnes pes es men ibus exegi , amilias pu gaui , mali- iam pe domui (Flo . 22, 4). IAC) La pe sona que desea pu i ica su espi i u y que con al in se ha ad- he ido a unas enseñanzas mo ales, como se puso de mani ies o en la acepción Sb, pone en p ác ica con su conduc a dichas enseñanzas. La aplicación de 10s medios necesa ios pa a la ealización de esa conduc a supone una ase p og esi a mis a anzada que la apun ada en la p ece- den e acepción Sb, ca a a la consecución de la pu i icación ascé ica. Rep esen ada es a acepción median e las siglas SC, es, pues, la mis nu- ción causan e del li igio, y no a la buena epu ación que, al ma gen de las hechos que en es e se a an, ha ca ac e izado la ida del acusada. Designa, pues, la o ma pu ge u del cx o p esen e la buena ama que po un compo amien o digno se ha ganado el indi iduo acusado, uc a ya de la s~ uación que ha o iginado el p oceso judicial en que se encuen a implicado. Kice ón alude a la poca necesidad que iene, pa a jus i ica se, de echa mano de sus habilidades o enses, habida cuen a de que son su compo amien o mo al y su ec i ud de in ención. y no la de ensa judicial, los a gumen os que le p esen an lib e de culpa an e 10s ciudadanos omanos. La jus i icación (essem . .. pu ga us), log ada al ma gen del p oceso ju ídica ( im a'e ensione), se emi e al eje cicio de las i udes é icas que un indi iduo de- sa olla en el anscu s0 de su ida; eje cicio que le p opo ciona el u o de una buena e- pu aci6n. 7 Como puede ap ecia se, la buena epu ación adqui ida con el eje cicio de una buena conduc a es, a modo de denominado común, en los cua o ex os aducidos, el a gumen o que SC esg ime en un iuicio pa a a a de p oba la inocencia de un eo. ida en es imonios den o del ámbi o si uacional de la semán ica de pu ga e que es oy explicando. El p ime o de es os nos apa ece ambién. como en la an e io acepción 5b, en la ob a de Luc ecio: ... n2sipu ga- ums pec us, quae p oelia nobis a que pe icula ums ing a is insinuan- dum! (5, 43). Se uel e a egis a pos e io men e en Séneca el ilóso o: ca eamus hoc malo (i a) pu gemusque men em e exs i pemus adici us quae.. .e i am, non empe emus, sed ex o o emoueamus.. .po eaTZmus au em, adni amu modo. Nec ulla es magis p ode i quam cogi a 20 mo ali a- is (I . 3, 42, 1); que la u iliza, además, en Clem. 4 (1,9)4 y Lucil. 16.98, 14. En Quin iliano: . . .e o i (e i ), qui me us doloas, mo is, . upe s i- ionis nulla a ione pu gaue i ? ( 12,2,3). En Silio I álico: Samnis . . . nec ue e ipu ga us ab i a (8,563). En Apuleyo: . . .pu ga a. ..animi uolup a e (Pla . 2,20,247). En Aulo Gelio: (He odes A icus) . . .sensus is os mo usque animi (aegn' udnes, cupidi a es, imo es, i as, uolup a es) . . . mode andos ei e . . .e .. . pu gandos censeba .. . (19,12 ,6). En Mac obio: secundae (ui u es), quas pu ga o ias uocan , homini sun qua &ini capax es , solumque animum eius expediun qui de- c eui se a co po is con agione pu ga e e quadam humano um~ uga . o- lis se inse e e diuinis (ibid. 1,8,8); que ambién la emplea en ibid. 1,8,5; ibid. 1,8, 9 y 1,13,17. Y, inalmen e, en Ausonio: da, geni o , ueniam c ucia aque pec o a pu ga: / si e non pecudum ib is, non sanguine uso / quae o nec a ca- nis numen coniec o sub ex is; / si scele e abs ineo e o 2 obnoxius e . i / op o magis quam ido, bonus pu usque p oba i (Eph. 3, 49). IB) Den o del á ea con ex ual de la conduc a mo al-espi i ual, he dis- inguido o o ámbi o si uacional di e en e del que acabo de a a , el de 1ajus i l;cación compensa o ia medzan e un ac o epa ado . El signi ica- do de pu ga e en es e ámbi o iene a se el de la ealización de una ob a posi i a que iende a compensa el deli o p e iamen e come ido. EI su- je o agen e de esa ob a posi i a esul a se el p opio ejecu o del deli o que con al ob a se a a de epa a . Iden i ico es e sen ido de pu ga e con el sema ep esen ado po el nú- me o 6. Dos pequeñas a ian es dis ingo pa a és e ámbi o si uacional: IBa) El suje o que pone en p ác ica la acción posi i a, ac úa coaccionado po un agen e ex e no a su pe sona que le obliga a epa a el deli o p e- iamen e come ido. És e es el sen ido de pu ga e p opiamen e asimilado al sema que e- p esen o con el núme o 6 en es ado simple. El p ime es imonio pe enecien e a es a acepción apa ece en Cisa : Quod ubi Cae. a escii , quo um pe ines ie an (Ue bigeni), his u i conqui e en e educe en (Ue bigenos), si sibi pu ga i esse uellen , im- pe aui (Gal. 1,28,1). Vuel e a egis a se después en Li io: . . . (uoci e a us es ) u ecep um (p ae. ia'ium punicum) au eiice e u , au , si malum acinus, quod a ue us i. simis sociis consanguineisque de ecissen , o i ac memo abili a- cino e pu ga e uellen , u , in e ec a punico p ae. idio, es i ue en se R0mani. (23,7,6). En Silio I álico: Nunc ho a, uini nunc empus; des e / dum Capua dignum, dum me duce dex e a uindex / moli u acinus: p ocumba ba ba a pubes. / P o se quisque alac es api e boc decus. Hos is adi e / . i pa a , obs uc asp aebe e cadaue e po as / e e o pu ga e ne as; hic denique solus / elue i sanguis macula as c imine men e. ( 1 1,199)'. Y en Higino: (He cules) pos quam suae men is compos es ac us, ab Apolline pe i da i sibi esponsum, quomodo scelus pu ga e (Fab. 3 2). IBb) El mismo suje o, a la ho a de pone en p ác ica la acción epa ado- a, ac úa po su p opia inicia i a. Iden i ico es e sen ido con el sema ep esen ado po la sigla 6'. He egis ado es a acepción po ez p ime a en Li io: accedeban hlandi iae ui o um, ac um (Sabina um ap um) pu gan ium cupidi a e a que amo e, quae maxime ad mulieb e ingenium e icaces p eces .un (1.0,16). Pos e io men e uel o a encon a la en Q. Cu cio: Dice em iam p i- dem uici. . e e inuidiam, nisipe iculum esse ne alia malignius dic a c e- de es blanda o a ione pu gan' (7,1,2 1). En Lucano: iam c imen habemus / pu gandum gladio: quod nobis . cep a sena us / e suaden e dedi , uo is ua ouimus a ma (8,5 18)". 8 Es e ex o de Silio I álico con la e~p esión e opu ~a e ne as alude, sin ningún ipo de al e acicin con ex ual, al nis no hecho exac anien e que el designado nedian e la exp e- si6n b li~c me /lo abi(i uano e pu g~ e uelen en el ex o de Li io (23.7.6) p eceden e- nicn e ci ado. '' lcspués de su de oca en F: ; lia Po npcyo busca e ugio en Egip o. Al di isa desde pal;i io I: 1lcg; da de su cscuad a. el a acin cúnc al consejo dc ninis os pa a delibe a qué ; c~igida dchc dispensa se al huéspcd que se acc ca. Po i io sugic e, no sólo ehusa le la po- il)lc hospical~d: d, sino incluso da le muc e pa a esqul a asi la enganza que de pa e de En Eu opio: Successi ei (Tibe io) Caius Caesa . . . scele a issimus ac unes issimus, e qui e iam Tibe ii dedeco a pu gaue i . . . ing essus Sueuiam nihil s enue jéci . S up a so o ibus in zlli . . . Cum adue szlm cunc os ingen i aua i ia, libidine, cmdeli a e saeui e .. . (7,12)1°. En Amiano Ma celino: . . .ui u e dedecus pu ga u a.. . (19,11,14). Y en Claudiano: nulla po es laus esse ibi, quae c iminapu ge (Mal. 2 16) y . . .le o pu ga e idem.. . (Ge . 593). Las dos a ian es de es e ámbi o si uacional(6 y 6') coexis en an pa a- lelamen e en 10s ex os de una misma época que no puede es ablece se una p eponde ancia de i acional de una sob e o a. En la in oducción a es e abajo expuse una di isión del cua o campo semán ico de pu ga e, que en é1 es oy a ando dos á eas con ex uales, la de la conduc a mo al-espi i ual y la de la ia eligiosa-mís ica. Habiendo desplegado has a aho a 10s ámbi os si uacionales y acepciones de la p i- me a, paso a ocupa me seguidamen e de la segunda: su encedo Césa pudie an a ae se: el asilo poli ico o o gado al encido Pompeyo, ag e- gado a la p e ia exis encia de unas buenas elaciones en e és e y el pueblo egipcio, podia se un es imulo que p edispusie a la cóle a de Césa con a dicho pueblo. La mue e de Pompeyo siemp e se ia un mo i o de conco dia con su encedo (Luc. 8, 484-535). En me- dio de es a p oposición Po ino apos o a al u u o e ugiado, oda ía ho compa ecido, con las palab as ecogidas en el ex o ci ado. La an e io conduc a que 10s egipcios han seguido a a és de su buena a monía con Pompeyo (quodnobzs scep a sena us, / e suaden e de- di , uo is ua ouimus a ma), puede con e i se, a 10s ojos de Césa , en ma e ia delic i a impu able (iam cc imen habemus). Con an elación a la p esun a ec iminación de es e compo amien o, exis e un p ocedimien o pa a da , ace ca dei mismo, una epa ación sa- is ac o ia (bu gandum): la ejecución del gene al de o ado (glaáio) pa a cong acia se con su encedo (Césa ). 10 Designando la o mapu gauenk del ex o de un modo conc e o el ol ido que sob e el impopula gobie no de Tibe io (Tibenz dedeco a), p odujo en la opinión de 10s ciudada- nos la sinies a polí ica de Caligula, me pa ece opo uno adsc ibi la al ámbi o si uacional de la jus i icación compensa o ia median e un ac o epa ado . Pues el ol ido de un deli o iene a supone en cie a medida la anulación de és e. Si el medio sup eso es la al a co- me ida pos e io men e po o a pe sona dis in a de la que incu ió en el mal compo a- mien o p ime o, esul a ob io que la alo ación ca egó ica que al medio me ece, es la de un ac o compensa o io. Dicho ac o, consis en e en la polí ica que unes amen e desempe- ñó Caligula, me lle a a conside a dos aspec os es echamen e elacionados con su na u a- leza, y de i adamen c con la acción que, o iginada a pa i de ese compo amien o, pone de elie e el se ~ ido que en es e ex o adquie e la o mapu gaue il: p ime o, al p ocede del modo apun ado. Calígula no in en a subsana 10s allos de su p edeceso ; si log a es e esul ado es po pu o aza . El segundo aspec o consis e en que, en e a 10 que hai a aho a se iene iendo como no mal en es os casos, la conduc a epa ado a no es de signo posi i o (un ac o bueno pos e io anula o o malo p e iamen e come ido), sino nega i o (un ac o malo pos e io anula la in a alo ación que p e iamen e se hacia de o o ac o menos malo que és e). 2) El á ea de la ia eligiosa-mís ica la he subdi idido en cua o ámbi os si uacionales: 2A) el de la Pu i Jcación i ual; 2B) el de la Pu icación mís ica que a una comunidad con ie e el acceso a és a de un indi iduo pu o; 2C) el de la Pu i icación de un es ado pasional anímico como e- sul ado de un p oceso i zológico incon olable, y 20) el de la Pu i ca- ción ul a e ena del alma. 2A) En es e á ea de la ia mís ica el ámbi o si uacional que cuen a con un mayo núme o de es imonios es aquel en quepu ga e designa lapu- n icación esul an e de la celeb ación de un n o eligiosa; pu i icación que, ob enida como a o de la di inidad, apa ece des inada a e e e sob e pe sonas, animales o cosas. Iden i ico es e sen ido con el sema ep esen ado po el núme o 7. Las di e sas acepciones en que he subdi idido es e ámbi o si uacional quedan de e minadas en a ención a la ins umen alización ma e ial de que se si e el minis o celeb an e de la ce emonia en su ac uación: El empleo de elemen os de na u aleza ignea, o p oducidos po una ac- ción c ema o ia (las cenizas), da luga a la acepción 7a. Si se u ilizan ele- men os de na u aleza liquida, esul a la acepción 7b. Si es os elemen os son de na u aleza gaseosa, se o igina i la acepción 7c. Si se ponen en uso elemen os de consis encia sólida conc e ados en un obje o isico o no hay mención exp esa del uso de elemen os ma e iales, la esul an e se 5 la acepción 7d. La acepción 7a apa ece egis ada po ez p ime a en Va ón: ...q ui Romanus combus us es (si), in sepulc um eius abjec a gleba non es au si os excep um es mo a-i ad amiliam pu gandam, donec in pu gando humo es ope um (u pon z ices dicun , quod inhuma us si ) amilia unes a mane . (Ling. La . 5,23). Seguidamen e uel e a apa ece en P ope cio: . .. o a pu gabi u u be (4,4,47)11. 1' El ex o ci ado supone una exp esión aislada den o de la emá ica del poema al que pe enece. No exis en, pues, elemen os a gumen ales que suminis en una pis a pa a a e- igua el sen ido de la o ma pu gabi u que en él apa ece. Poca luz es la que p oyec a a es- e espec o la aducción a es e pasaje de D. Paganelli (Les Belles Le es. Pa is. 32 ed. 1964) en la que el aduc o ha pa ido de una ijación en el ex o de la lección pig abi u en luga de pu gabi u . Sin emba go, a endiendo ya a un con ex o que esal a la emá ica de una celeb ación es i a, como lo es el de la ci ada aducción de D. Paganelli (a oda la ciudad es a á de ies au), y si, además, se pa e del comen a i0 que Bu le y Ba be (The Elegies o P ope us. H .E. Bu le and E. A. Ba be , Geo g, Olms Ve lagsbuchhandlung Hildesheim, 1064 p. 347) hacen del . 73 de es e poema. sob e el que conje u an que se En O idio: ignis ... cum duce pu ga oues (Fas . 4.786); que ambiin la emplea en ibid. 4,640'~. En Li io: mul i exsulum caede sua oedaue e emplum.. . Capi olium pu ga um a que bs a um (3,18,10). En Es acio: . . .ducem, cz cumque biden um / ui. cenbz s lace 2. e odo i sulpu i au a / g aminibusque nouis e longo mu ma e pu ga (Theb, 4,418); que la u iliza además en ibid. 8,766. En Se io: . . . aeda pu gan e sulphu e (ad Aen. 6,740-742). En Ausonio: . . . incenso sul'phu e domum piaculo pu ga (Pe ., Od. 22). En Claudiano: Lus alem sic n2e acem, cui lumen odo um / . z~l il e cae uleo nig oque bi umine uma , / ci cum memb a o a doc us pu - gada sace dos.. . (Hono . 326). La acepción 7b se egis a po ez p ime a en Vi u io:. . . apud eum on em Melampus sac i iciis pu gauisse abiem P oe i ilia um es i 2~i. - se que ea um ui ginum men es in p is inam sani a em (8,3,2 1). A con inuación apa ece en O idio: . . .lus o ab ilis / e , pz~ gan e ne- as nouzes mihi ca mine dic o, / pec o a lumznibus iubeo suppone e cen um (Me . 13,952). En Pe sio: Haec sanc e u poscas, Tibe ho in gu gi e me gis / mane capu bis e que e noc em lzlmine pu gas (2,16). En Silio I álico: quae dum abigo men i e , sz~b lucem u ui. a secun- den , o o caelicolas ac ui o pu go 2n amni.. . (8,12 5). En Es acio: is ibus in e ea somnum u ba a igu i /. . . ma e Teg a- $is. . . / an e diem gel2da. iba Ladonis ad unda / pu yya u a malum lzluio uiuen e sopo em (Theb. 9, 574). a a de una alusión al i o es i o de las Pa ila, me eo inducido a admi i que el ac o de- signado en el ex o p esen e po la o mapu gabi u -si se admi e dicha o ma como Jec- ción co ec a- es el de una pu i icación i ual. Si de la in o mación suminis ada po el ci- ado ex o de P ope cio, sin ninguna o a apoya u a, esul a di ícil deduci el sen ido asi- gando a la o mapu gabi u que en él apa ece, mis oda ía lo es la a e iguación en la que se conc e a la ma e ialidad del i o. Aho a bien, Bu le y Ba be es ablecen en el ci ado co- men a i~ una iden idad en e el i o aludido po P ope cio en es e pasaje y el e e ido po O idio en Fas . 4,640 (igne c ema ui ulos quae na u maxima ui go, / luce Palli populos pu ge u iles cisis): si es a iden idad esul a cie a, p eciso se á e ambién, como ins u- men o ma e ial en que se se conc e a el i o pu i icado desc i 0 po P ope cio, la acción del uego que ha ope ado sob e el cue po inmolado de unos e ne illos, cuyas cenizas pa- san a con e i se en ma e ia p óxima de la pu i icación, como pone de mani ies o el ci ado ex o de O idio. l2 Es e ex o ya se ha ci ado en la no a 11. Y cn Mac obio: cons a d s sz peni sac a ac u um coiponi ablu ione pz ga i (Sa . 3,1,6.)13. La acepción 7c apa ece es imoniada an s610 una ez, y es a en la ob a de Se io: . . .in . ac i. omnibus es sua i aepu ga iones: nam au aeda pu gan e . ulphu e, au aqua abluun , au ae e uen ilan , quod e a in . acni Lihe i (ad Aen. 6,740-742). La acepclo'n 7d se egis a po ez p ime a en Tibulo: Dipa ii, pu ga- mz s ag os, pu gamus ag es es; / uos mala de nos is pelli e limi ibus, / neu . ege. eluda me. senz allacibus he his, / neu imeal cele es a dio apa lz4po. (2.1 ,17). Y a con inuación en Lucano: . . . es o pu gan es moenia hs o.. . (1,593); que la u iliza además en 7,777. En Asconio Pediano: . . .quendam de plebe sac iculum qui soli us es- . e . amilia. pu ga e.. . (O . 45). En Plinio el iejo: adi u , my ea z e bena Romanos Sabinosque, cum p op e ap as z4i gine. dimica e uolui. . en deposi i a mis pu ga- os in eo loco qui nunc signa Ueneni Cluacinae habe ; clue e enim an i- qui pu ga e d cebanl (15,119); que uel e a u iliza la en 25.40 y 25, 105. En Aulo Gelio: po ca e iam "p aecidanea" appella a, quam piacz~li ~ a ia an e j~z ,ye. nouas cap as immola e Ce e i mos ui , si qui ami- lia n. ines a m.. . non pu~qaue an (4,6,8). En Amiano Ma celino: . . .ci cumbuma a co po a . a ui exinde am- e n' eo i u. quo A benic?nse. h. ulam pucqaue an Delon (22.1 2.8); que la u iliza ambién en 28,4,5. En Nonio Ma celo: Feb ua e po. i um p o pu ga e e pu e ace e. Va- ~. De Vi a Popz li Romani. Lib. l: cciq eo um enim . ac z , liba cum san k a, ince ne e . olen . a i. . emin : ac dice e . e ea- eh ua e, id es pu a ice ea (2.114). Y en Se io: pia e enim an iqz ipu ga e dicehan ; &de e iam piami- a, q1 ihu. expu gan homines, e qui pu ga i non . un impii (ad. Aen . 1.378); que uel e a u iliza la en ihid. 6,229-231, donde apa ecen dos o mas de pz ~ya e con es c sen ido, y en ad Geo g. 1,166, donde apa e- ccn o as dos o mas del mismo e bo con es e mismo sen ido. I' NG csc que de I )s scis cslimo~iios ;ig i~p;cdos en I;i ;~ccpciGn ib. es se c ic cn al a o dc pu ilic;i i ~~alnlc~i c ncdi:~~i c una ;~l>luciG~i las u lxicio~ics ;inimicas p odu idas po 1111 1(~1cilo ~ioc ~l ~io: 10s de Pe . 2.10; Si1 8. 125 bs . 'l'hcl>. 0.574. 4) Los sin agmas de <(pu ga e)> en es e campo semán ico a) En su calidad de e bo ansi i o pu ga e ige, como p incipal ele- men o o acional, un é mino di ec o que, a su ez, puede designa : a-i) A la pe sona, animal o cosa bene iciadas con el p oceso pu i icado . A endiendo a una ecuencia de apa ición, 10s lexemas más habi uales en que se conc e a en es e caso dicho é mino di ec o son 10s sus an i os gené icos animus, pec us, mens y amilia: pu gaui animum (Sen. Clem . 4[1,9] 4); pu gemus animum (Ibid. Lucil. 16,98,14); animi . . . pu ga i (Mac. Comm. 1,8,5 y 1,8,9); pu ga ums pec us (Luc . 5,43); pu gaui pec o a (ibid. 6,24); pu gan pec o a (Sil. 10,448); pec o a . . . pu ga a (ibid 15,613); pec o a pu ga (Aus. eph. 3,49); pu gemus men em (Sen. I . 3,42,1); pu gaui . . . men em (Sil. 10, 371); ad amilia n pu - gandam, (Va . Ling. La . 5,23); amilias pu ga e (Asc. O . 45); a- milias pu gaui (Apul . Flo . 22,4); amiliam . . . pu gaue an (Gel. 4,6,8). Ocasionalmen e ambién o os lexemas desempeñan con el mismo sen ido la unción de é mino di ec o: es os lexemas son gene almen e p onomb es (inde inidos, ela i es, demos a i os y pe sonales) que de- signan a la pe sona pu i icada; sus an i os que designan a esa pe sona o pa es de su cue po, o a un animal; y sus an i os que designan luga es geog á icos o supe icies de e eno: pu ge u aliqui (Cic. Sul. 39); qui pu ga i.. . sun (Se . ad Aen. 1, 378); qui.. .pu ga us es (Mac. Comm. 1,13,'16); eum pu ga e (Hig. Fab. 3 1); e pu gaui (Cic. F ag. apud Quin . 8,6,56); se.. .pu ga e (Mac. Comm. 1,8,8); ducem.. .pu ga (Es . Theb. 4,418); expu gan homines (Se . ad Aen. 1,378); pu ge .. .manus (Sen. Oe . 935); memb a.. .pu ganda (Claud. Hono . 326); pu ga oues (O . Fas . 4,786); insulam pu gaue an (Am. 22,12,8); Capi olium pu - ga um (Li . 3,18,10); inpu gando humo (Va . Ling. La . 5,23); pu ga- mus ag os (Tib. 2,1,17); pu gan es moenia (Luc. 7,777); domum.. .pu - ga (Aus. Pe . Od. 22). a-2) El é mino di ec o puede designa igualmen e el deli o o al a obje- o de la pu i icación. En es e caso 10s lexemas más Iiabi uales en que se conc e a dicho é mino di ec o son 10s sus an i os gené icos c imen, ne- as, dedecus, ac um, acinus y scelus: c imen . . . pu gandum (Luc. 8,5 18); c imina pu ge (Claud. Mal. 2 16); pu gan e ne as (O . Me . 13,952); pu ga e ne as (Sil. 11,199); dedeco a pu gage i (Eu . 7,12); dedecus pu ga um (Am. 19,11,14); ac um pu gan ium (Li . 1,9,16); acinus.. .pu ga e (Ibid. 23,7,6); scelus pu - ga e (Hig. Fab. 32). Ocasionalmen e ambiin o os lexemas más especí icos desempeñan con el mismo sen ido la unción de é mino di ec o: pu gauisse abiem P oe i iia um (Vi . 8,3,2 1); humanam pu ge . . . onus (O . Fas . 4,5 54); alia malignius dic a . .pu ga 2 (Cu . 7,1,2 1); noc em . . . pu gas (Pe . 2,16); pu ga a a malum . . .sopo em (Es . Theb. 9,574); me us . . .pu gauen' (Quin . 12,2,3); pu ga a . . . uolup a e (Apul. Pla . 2,20,247); sensus is os (aeg i udzizes, cupidi a es, imo es, i as, uolup a- es). . .pu gandos (Gel. 19,12,6). Va ian e de es a cons ucción ip0 a-2 es la que en una ocasión apa ece en Li io: el gené ico acinus, como z mino di ec o de pu ga e, conc e a de un modo especi ico su sen ido en una o ación comple i a-explica i a in oducida po quod: si malum acinus, quoda ue us issimis sociis con- saguineisque de ecissen .. . pu ga e uellen (Li . 23,7,6)23. Análoga a es a cons ucción es aquella o a en la que el e mino di ec- o de pu ga e, designando la impu eza abolida median e una pu i ica- ción, se conc e a en una comple i a-explica i a in oducida po el in e oga i o-inde inido quicquid: quicquid 172 Aenea ue a mo ale, epu ga (O . Me . 14,603). 6) Con pu ga e y su é mino di ec o concu e un abla i o (sepa a i o), con p eposición o sin ella, que designa la culpa o al a pu i icada. Cuan- do se da es a cons ucción el é mino di ec o designa, de un modo ob- io, a la pe sona, animal o cosa bene iciados del p oceso pu i icado : Samnis . . .Bec ue e i pu ga us ab i a (Sil. 8,563); lux e ibili pu gaui imagine men e n (ibid. 10,37 1); pu gan pec o a culpa (ibid. 10,448); nox.. . mo alia pec o a cu is pu ga a (ibid 15,6 13); se a co poni con a- gione pu ga e (Mac. Comm. 1,8 ,8)24. c) Pu ga e y su é mino di ec o ambién pueden i acompañados de un abla i o (de medio) -con p eposición o sin ella- o acusa i o ins u- men al egido de la p eposición pe . Es a segunda a ian e de acusa i o con pe se da únicamen e en la in a dío: . . . ue z'a'icis . . .pu gaui pec o a ?' Es c ipo de cons ucci6n es habi ual. al p;l cce , en la sin ;ixis de Li io. Consúl ense e 1 el scgundo abaju ci ado c i la no a I. Ios ; pa ados 21-3 y a-4 de los sin agmas depu pz- , J en su c cc campo se nin ico. A juzga po los es imonios aducidos, la cons uccihn dep l~qz e con abla i o sepa a- ~i o, dcn o del cua o campo se nln co de es e c bo, pa cce csponde al uso de lus dos ;iu o cs c 1 que I;! egis o. Silio I ilico M;ic ol,io. dic is (Luc . 6, 24); sacnjiciis p gauisse abiem P oe i ila um (Vi . 8,3,21); ac umpu gan ium cupidi a e a que amo e (Li . 1,9,16) . . .ma- lum acinus . . . o i ac memo abili acino e pu ga e (ibid. 23,7,6); alia malignius dic a.. . blanda o a ione pu ga* (Cu . 7,1,2 1 ); es o pu gan es moenia lus o (Luc. 1,593); c imen . . . pu gandum gladio (ibid. 8,5 18); ha enas expu ga can u ue bisque (ibid. 9,914); e o pu ga e ne as (Sil. 11,199); my ea ue bena . . . pzl ga os (Plin. e . 1 5 ,19); eo i u quo . . . insulam pu gaue an (Am. 22,12,8); . . . piamina, quibus expu gan homines . . . (Se . ad Aen. 1,378); animas pe alios (deos) pu gan' (ibid ad Aen. 6,264) aeda pu gan e su&hu e (ibid. ad Aen. 6,740-742); co po is ablu ione pu ga7z (Mac. Sa . 3,1,6); le o pu ga ewem (Claud. Ge . 593); domumpiaculopu ga (Aus. Pe . Od. 22). P esen an es a cons ucción 10s siguien es ámbi os si uacionales: El del compo amien o mo al-ascé ico como base de jus i icación de la pe sona: allí la p esen a un solo es imonio adsc i 0 a la acepción cjb, el de Luc . 6,24, en el que el abla i o de medio ue idicis . . .dic is designa la doc ina a la que se adhie en 10s homb es pa a pu i ica sus espí i us. El de la jus i icación compensa o ia median e un ac o epa ado : en su acepción 6 la p esen an 10s es imonios de Li . 23,7,6 o iac memo a- bzle acino e) y Sil. 11,199 e o). Y en su acepción 6', 10s de Li . 1,9,16 (cupidi a e a que amo e); Cu . 7,1, 2 1 (blanda o a ione); Luc. 8,518 (gladio) y Claud. Ge . 593 (le o). En odos ellos el abla i o de me- dio designa p ecisamen e la consis encia del ac o epa ado . El de la pu i icación esul an e de la celeb ación de un i o eligioso: en su acepción 7a la p esen an 10s es imonios de Se . ad Aen. 6,740-742 ( aeda . . . e su&hu e) y Aus. Pe . Od. 22 (piaculo). En su acepción 7b, 10s de Vi . 8,3,2 1 (sac i ciis) y Mac. Sa . 3,1,6 (co poni ablu ione). En su acepción 7d, 10s de Luc. 1,593 C es o . . . bs o); Plin. e . 15,119 (my ea ue bena); Am. 22, 12,8 (eo i u) y Se . ad Aen. 1,378 oiamina, quibus). En su acepción 7d', el de Luc. 9,914 (can a ue bisque). En o- dos ellos el abla i o de medio designa de un nodo gené ico ya el i o pu- i icado (piaculo, sacnjciis, i o lus o, eo i u, piamina quibus), ya 10s ins umen os ma e iales de su ealización ( aeda . . . e su&hu e, co - poni ablu ione, my ea ue bena, can u ue bisque). Y el esca ológico: allí p esen a es a cons ucción, en la a ian e de acusa i o con pe , únicamen e el es imonio de Se . ad Aen. 6,264 en el que la exp esiónpe alios deos designa a las di inidades que p esiden el p oceso de la pu i icación ul a e ena del al na. d) Pu ga e y su e mino di ec o admi en la concu encia de un abla i o (loca i o) que si úa la acción designada po es e e bo en el espacio o, más a amen e, en el iempo. Como a ian e de es a cons ucción puede apa ece acusa i o egido de apud: (Sullam) omni empo e pu gaui (Cic. Am. 127); . . .apud eum on em Melampus sac i iciis pu gaui se abiem P oe i ila um (Vi . 8,3,2 1); o a pu gabi u u be (P op. 4, 4,47); Scy' hica pu ga us in a a . . . O es es (Luc. 7,777); noc em imine pu gas (Pe . 2,16); uiuo pu go in amni (Si]. 8,125); pu ga u a mahm lzluio uiuen e sopo em (Es . Theb. 9,574); Romanos Sabinosque.. .pu - ga os in eo loco (Plin. Ve . 15,119); in sep imo (ci culo) anzmae pu gan- u (Se . ad Aen. 6,426); in e a (animae) pu gan u (ibid, ad Aen. 6,740-742); Le haeo pu ga os$umine (Claud. Ru . 2,492). El abla i o o acusa i o con apuda 10s que me es oy e i iendo, desig- nan la localización espacial o empo al donde acon ece el p oceso pu i i- cado en cualquie a de las modalidades p opias de es e cua o campo se- mán ico. ' d-1) Como puede ap ecia se en la enume ación de ejemplos de la cons- ucción sin ác ica que p ecede, con el abla i o (loca i o) se ha sinc e i- zado la unción del abla i o (de medio) en cua o casos: noc em imine pu gas (Pe . 2,16); uiuo pu go in amni (Sil. 8,125); pu ga u a malum iujo uiuen e sopo em (Es . Theb. 0,574) y Le haeo pu ga os zumine (Claud. Ru . 2,4~2)~>. e) Pu ga e y su e mino di ec o pueden i acompañados de un abla i o (de modo), con p eposición o sin ella, o de un égimen análogo (ad e - bi~, ge undi0 o pa icipio absolu o): essem sine de ension pu ga us (Cic. Phil. 14,6,17); quem in ando pu gaui (Sen. Vi . 27,l); quis am bene.. .pu gaui animum.. . (ibid. Clem. 4[ 1,914); me us.. . nulla a ione pu gaue i (Quin . 12,2,3); deposi i a mis pu ga os in eo loco (Plin. e . 15,119); quomodo sceluspu ga e (Hig. Fab. 32); con agione ui io- am peni us ehna a pu ga i (Mac. Comm. 1,12,17); pe ec e pu ga us es (ibid 1,13,17); incenso sulphu e domum piaculo pu ga (Aus. Pe . Od. 22). Es os ad e bios o locuciones ad e biales de modo exp esan en odos 25 En los es p ime os casos se exp esa un hecho idén ico, el de una pu i icación i ual. nlcdian e abluciones ma u inas en un ío, de las u baciones anímicas p oducidas po un suc io no u no. El cua o caso, el de Claud. Ku . 2.492, se e ie e a la pu i icación ul a e- ena del alma en el ío Le eo. donde las almas de los condenados beben las aguas de es e io: bcbida que p oduce en ellos el ol ido de su an e io cxis encia como se es humanos (C . mi abajo ci ado en la no a 10). 10s casos ci cuns ancias acciden ales que conno an o p ecisan la mane a de e i ica se el p oceso pu i icado en cualquie a de sus modalidades den o de es e campo semán ico. ) En es e campo semán ico pu ga e ca ece de odo ipo de égimen en es ocasiones: el in ini i o pu ga e apa ece desp o is o de cons ucción sin ác ica en una de las dos o mas que apa ecen en Plin. 15,119; Non. 2,114 y en Se . ad Aen. 1,378. 5) Del es udio que acabo de hace sob e 10s sen idos mo ales-espi i uales y eligio os de la semán ica de c$u ga e)), he podido deduci las conclu- siones siguien es: 1. a Cuando es udi6 10s dos p ime os campos semán icos de es e e bo (en 10s que él mismo designa p ocesos de limpie a de o den isico, ex- p esada de modo eal en el p ime campo y me a ó icamen e en el se- gundo) no aba que la acción signi icada, p oyec ada sob e se es i ien es o ine es, se e e ia siemp e a aspec os ma e iales de la na u ale a de es- os Al es udia el e ce campo semán ico del mismo e bo (en el que és e designa un p oceso de jus i icación acaecido en el ámbi o de las elaciones humanas) e i icaba cómo la acción signi icada en es e caso, lle ada a cabo de un modo in encional po pe sonas, se e e ia siemp e a la ace a humana de esas pe sonas en su capacidad de elación En el es udio del cua o campo semán ico de pu ga e, que desa ollo en es as páginas, he podido comp oba cómo la acción signi icada po es e e bo, e e ida gene almen e a las pe sonas en su ace a de mocalidad es- pi i ual y eligiosidad, no deja de a ec a a animales y cosas en el ámbi o con ex ual conc e o de las pu i icaciones i ~ales*~. Se a a, po an o, de un campo semán ico de doble p oyección (sob e pe sonas, po un la- do; y sob e animales y cosas po o o) en e a 10s es es an es campos semán icos que esul an de p oyección única (10s dos p ime os, sob e as- pec os ma e iales de la ida; el e ce o, sob e la dimensión social de Es a). *% . el p i ne o de los dos abajos ci ados en la no a I. 27 CF. el segundo de 10s dos abajos ci ados en la no a 1. 2X ., 10s es imonios siguien es: Va . Ling. La . 5,23 (in pu ganh hu ~!o); 'l'il). 2,1,17 (pu ga nus ag osj; O . Fas . 4,786 (pu ga oues); Li . 3, IX, 10 (C~pi ol u n /> / k' - u@; Luc. 1.593 (pm ganles noenzaj; ibid. 0.9 14 (ha ena exl~u ga~); A n. 22.12.8 (in. / [a n pu gaue an ); Aus. Pe . Od. 22 (domum ... pu ga ). 2. " De 10s 908 es imonios depu ga e ecopilados en 10s au o es paganos de la la inidad an igua pa a econs ui la his o ia semán ica de es e e - bo, 648 ienen a designa p ocesos de limpieza de o den isico y sus in- media as de i aciones (sen ido isico-hipe bólico y isico-me a ó ico), como puse de mani ies o en el es udio de 10s dos p ime os campos ~emán icos*~; 168 designan en el e ce campo semán ico, p ocesos de jus i icación de o den social, como expuse en el es udio de es e e ce campo30; 10s 92 es an es han sido adsc i os, po su sen ido con ex ual, al campo semán ico de 10s sen idos mo ales-espi i uales y eligiosos que aho a a o. Sigo sos eniendo, pues, a la is a de es as ci as, como 10 ha- cia al inal de los dos abajos an e io es, a los que me he e e ido3', que el signi icado p ima io y undamen al de pu ga e es aquel en que es e e bo designa p ocesos de limpieza de o den isico. De o ma consi- guien e, an o 10s 168 es imonios que adsc ibi po su sen ido al e ce campo semán ico (en el que es e e bo designa p ocesos de jus i icacion de o den social), como 10s 92 es an es que he adsc i 0 aho a al cua o campo (donde el mismo e bo designa p ocesos de pu i icación de o den mo al-espi i ual y eligioso), pueden conside a se, en el pano ama se- mán ico de pu ga e, como una de i ación en sen ido igu ado segíin con ex o, del sen ido p opio del e bo en su designación de p ocesos de limpieza de o den isico-ma e ial. 3." Los 168 es imonios de es e e bo que designan p ocesos de jus i ica- ción de o den social ( e ce campo semán ico), en e a 10s 92 que desig- nan p ocesos de pu i icación de o den mo al-espi i ual y eligioso (cua - o campo semán ico), pa ecen pone de elie e una p eponde ancia ma- ni ies a de 10s sen idos sociales de pu ga e sob e 10s mo ales y eligiosos del mismo e bo en 10s au o es paganos de la la inidad an igua; au o es a 10s que me he limi ado.de modo exclusi a en la ecopilación del ma e- ial u ilizado en es e abaj~~~. 2" C . el p ime a de las dos abajos ci ados en la no a i. pp. 74-75. 30 Vianse las conclusiones del segundo abajo ci ada en la no a I (la segunda de ellas). 3' C . las e e encias de las no as 29 y 30 de es e abajo. '2 Es a conclusión se a iene de modo muy aco de con la hipó esis sos enida en mi aba- jo <~lnco po ación del e mino pu ga e al ocabula io icnico de 10s au o es c is ianos~, Cziade nos de Filologia Clásica. Vol. XV, Mad id, 1078, pp. 221-233. Allí a gumen aba que muy p obablemen e 10s au o es paganos del pe íodo au eo de la li e a u a la ina ya habian u ilizado algunos sen idos de es e e bo de co e espi i ual y eligioso que hab ian dc i ado de 10s mis an iguos sen idos sociales del e bo; y que esas nue as acuñaciones es- pi i uales y eligiosas de pu ga e en 10s au o es paganos muy posiblemen e ue on adop a- das po los au o es c is ianos pos e io es como sen idos cnicos del e bo en su li e a u a. 4." De 10s 92 es imonios que, al designa p ocesos de pu i icación de o den mo al-espi i ual o eligiosa, he a ado en el p esen e abajo: 19 han sido adsc i os al ámbi o con ex ual del compo amien o mo al- ascé ico como base de jus i icación de la pe sona33; 11 al de la jus i i- cación compensa o ia median e un ac o epa ado 34; 42 al de la pu i ica- ción 1, al de la pu i icación mís ica que a una comunidad con- ie e el acceso a ella de un indi iduo p~ o~~; 2, al de la pu i icación de un es ado pasional animico como esul ado de un p oceso isiológico incon ~olable~~; y, inalmen e, 17, al esca ~lógico~~. El sen ido pu ga e en cada uno de es os ámbi os con ex uales pa ece obedece , como se apun 6 en la e ce a conclusión del es udio de su e - ce campo se nán ic03~, a suge encias con ex uales que en cada caso ema- nan de un modo pa icula de 10s hechos expues os en la ob a esc i a. Sin emba go, la p eponde ancia numé ica en el campo semán ico que a o de 42 es imonios de es e e bo que designan p ocesos de pu i icación i- Los au o es c is ianos desa olla ian y en iquece ian esos p i ni i os sen idos espi i uales y eligiosos depu ga e que habían he edado de 10s au o es paganos clásicos. Y esos sen idos, asi en iquecidos y ecni icados, pasa ian, po a nilia idad en su uso, de los au o es c is ia- nos a sus con empo áneos, 10s au o es pagallos de la la inidad a dia. 33 A la acepción Sa de es e á nbi o pe enecen 10s de Cic.: A n. 127, Sul. 30. Phil. 14.6.17 y F ag. apud Quin . 8,6,56. A la acepción >b, 10s de Luc . 6.24 y Apul. Flo . 22.4. Y a la acepción Se, 10s de Luc . 5.43; Sen.: I . 3.42,l. Cle n. 4(1.9)4 y Lucil. 16.08.14; Quin . 12.2.3; Sil. 8.563; ApuI. Pla . 2.20,247; Gel. 10.12.6; Mac. Co nm. 1.8.5; ihid, 1.8.8; ibid. 1,8.0; ib d. 1.13,17 y Aus. Eph. 3.49. j4 A la acepción 6 de es e ámbi o pe enecen 10s de Ces. Gal. 1.28.1; Li . 23.7.6; Sil. 11.199 y Hig. Fab. 32. A la acepción 6', los de Li . 1.9,16; Cu . 7,1,21; Luc. 8.518: Eu . 7.12; A n. 19.11.14; Claud. Mal. 216 y Ge 593. 3' A la acepción 7a de es e ámbi o pe enecen 10s de Va . Ling. La . 5,23 (2 o nas); P op. 4,4,47; O . Fas . 4.640 y 786; Li . 3,18,10; Es . Theb. 4,418 y ibzd 8,760; Se . ad Aen. 6.740-742; Aus. Pe . Od. 22 y Claud. Hono . 326. A la acepción ib. 10s de i ;. 8.3.21; O . Me . 13,952; Pe . 2.16; Sil. 8.125; Es . l'heb. 0,574 y Mac. Sa . 3.1 ,h. A la accpción ic, el dese . ad Aen. 6,740-742. A laaccpción id, losdel'ih. 2.1.17; Luc. 1.5~)3 y 7.777; Asc. O . 45; Plin e . 15.1 I!, (2 o mas); 25.40 y 225, 105; Gel. 4.6.8; Am. 22.'12,8 y 28.4.5; Non. 2,114; Se . ad Aen. 1.378 (3 o nas). ih d. 6.229-231 (2 o nas) y ad Geo g. 1,166 (2 o nas). A la acepción 7a', el de O . Fas . 4.554. A la accpc-iGn 7b', el de O . Me . 14.603. A la acepción 7d' el de Lu . 0,014. Y a la acepci6n 6-7d los de Sil. 10,448 y Hig. Fab. 31. jqen. Vi . 27.1. 3' Sil. 10.371 y 15.613. 38 Sen. Oe . 935 y Ma c. 25,1,48; Se .: ad Aen. 6,264, ibid. 6,340 (2 o nas), ibid. 6,404, ibid 6.426 (2 o nias), ibid 6. 724. ibid. 6, 736 (2 o nas), ibid. 6. 740-742 (2 o - mas); ibid. 6, 744 y ad Geo g. 1. 242-243; Mac. Co n n. 1.12.17 y Claud. Ku . 2.402. 3'1 C . la segunda de las dos ob as ci adas en la no a 1 ual, en e a la ecuencia numé ica de 10s que en el mismo campo se- mán ico he adsc i 0 a 10s demás ámbi os con ex uales, me induce a sos- pecha que sea el ámbi o de la pu i icación i ual el mis an iguo y e- cuen e en e 10s sen idos espi i uales y eligiosos de pu ga e u ilizados po 10s esc i o es paganos de la la inidad an igua. Y, en e ec o, con an- do con una ca encia absolu a, pa a el la in del pe iodo a caico, de es i- monio~ de es e e bo po ado es de sen idos espi i uales y eligiosos, el ámbi o de la pu i icación i ual en el signi icado de pu ga e 10 he docu- men ado ya po dos eces en un pasaje de Va Ón4O. Y a pa i de es e au o 10 he seguido egis ando no s610 con mayo ecuencia que nin- gún o o ámbi o con ex ual de es e e bo de en e 10s que componen su cua o campo semán ico, sino ambién de un modo inin e umpido a 10 la go de 10s au o es paganos de la la inidad an igua.