scieee Open visual document viewer

Juan Dalasseno y el Canonici gr.65 (S.C. 18518)

Bravo García, Antonio

Abstract

Bravo García, Antonio

Full text

JUAN DALASSENO Y EL CANONlCl GR. 65 (S. C. 18518) An onio B a o Ga cia Comen ando el Canonici g . 65 (S.C.i8518), ms. del s. XIII, N. Wilson en su conocido álbum de paleog a ia g iega, o mu- la la hip6 esis de que su le a pueda pe enece a Cons an ino Dalasseno, au o del Esco ialensis 9 111 16 (471) del que ecogen dos láminas Ch. G aux-A. Ma in 2. Añade, además, que el esc i- ba del Canonici c o en w i es he wo ds 6 opa and oio in he o m o monocondylia, i.e., in a con inuous s oke wi hou li i ig his pen om he su ace o he w i ing ma e ial)). Dado que en las liiminas de G aux-Ma in no apa ece al peculia idad, el uso de 10s monocondilios 3, la iden i icación es dejada po Wilson sub judice y a ella amos a dedica es a b e e no a. I. hlediae al G eek Bookhands. Examples selec ed n3m G eek Manus- c ip s in Ox o d Lib a ies, Camb idge Mass. 1973, p. 28 con e e encia a Iam. 53. 2. FacsimilLs des Mss. G ecs d'Espagne 11, Pa is 1891, lams. 44-45. 3. Vale la pena ecoge aquí la de inición de B. de M'on aucon, Palaeo- g aphia gaeca, si e de o u e p, og essu li e a um g aec:a um, Pa is 1708, PP. 347- 348 (hay eimp esi6n), no able po su p ecisi6n: ((Es au em Mono- condilion duc us calami, quo magnis, pe plexis, con inua is nec in e missis lineis, nomina, lineae in eg ae, in e dumque plu es una se ie sc ibun u : nos ocamus, ai de plume. Nomenque o um es a KOV~LÍ~LOV, si e ~o 8ih~o , calamus, el penicillus pic o ius)) y debe compa a se con la mis ecien e de E. MIONI, In oduzione alla paleog a ia g eca, Padua 1973, p. 86 que no p ecisa la ex ensión del azo y pa ece ci cunsc ibi 10s liaonocondylia a las subsc ipciones. La unidad mínima den o del azo dnic:o, pues, debe se conside ada una palab a y, po an o, aunque pa e de la ab e iación de Desc i o po G. de And és 4, el Esco ialensis $ I11 16 con- iene, al igual que el Canonici g . 65, el léxico de Zona as6. En su . 208, sin emba go, p esen a una subsc ipción que eza como sigue7: TÉhoS ~ihqcpa 6 8Éh~o~ a&q p? i ye@pouapiq EZE~ 5 + 6 8 198- IS', 81; XELP~S / 'IW~VVCU E ax6 cu ZGG Aaha~o~ oü.' Ap.+, 10 que nos indica, po 10 an o, que el nomb e del copis a pa ece se Juan y no Cons an ino8. Si pasamos a una conside ación po meno i- zada de la le a, al menos den o de las posibilidades que nos o ece la única lámina ecogida po Wilson, 10s esul ados no iLÓP~u os en el Canonici y Esco ialensis y la o alidad de -o (en oio ) en el ms. del Real Monas e io pa ecen azadas de un s610 plumazo, en endemos po monocondilio únicamen e el oio del Canonici; pa a el segundo de 10s casos ci ados an e io men e (-o ) p e e imos el e mino .nexe (con Mioni O.C. p. 98) y pa a el p ime 0 s610 ald ia una o ma mix a en e la ab e ia- ci6n po suspensi6n (MIONI, O.C. p. 96) y la con acci6n (ibidem) en la que haya ambi'én algo de es e azo Único común a 10s nzonocondilios. B. A. VAN GRONINGEN, Sho Manual o G eek Palaeog aphy 4, Leiden 1967, p. 44 ( igu- as 6 y 8) e en el -OV mencionado una ((combina ion o le e s, o liga u en (pa a di e encias en e ligadu as y .nexes éase MIONI, o.c., p. 61, aunque en p. 98 odos se encuen an subsumidos bajo el epig a e nessi). Una biblio- g a ia bisica sob e las ab e ia u as de 10s mss. g iegos se halia i en R. E. DEVREESSE, In oduc ion u l'd ude des manusc i s g ecs, Pa is 1954, p. 42, n. I. 4. Ca alogo de 10s códices g iegos de la Real Biblio eca de El Esco ial 111, Mad id 1967, pp. 76-78. 5. Desde el pun o de is a de su con enido hemos es udiado b e emen e es e c6dice en ((Sob e el Léxico de San Ci i10 del Ma i ensis BU 300, CFC, en p ensa. 6. Véase la edici6n de J. H. TI~~ANN, Iohannis Zona ae lexicon ex i- bus codicibus manusc ip s, 2 ols., Leipzig 1808 (hay eimp esibn) y e e en- cias en 10s es udios de L. COHN, ((G iechische Lexicog aphie)) en K. BRUC- MANN, G iechische G amma ik 3, Munich 1900, pp. 575-626, J. TOLKIEHN, a . Lexikog aphie en RE XII, 2, 1925 cols. 2432-2482 y, conc e amen e, K. ALPERS, a Zona as en RE pR, XIX 1972, cols. 732-763. O as IAminas con comen a i0 de algunos mss. de es a ob a, apa e de las dos ci adas, son la del Bolonia Bibl. Uniu. 3559, . 186 (a. 1290-91) publicada po A. TURYN, Da ed G eek Manusc ip s o he Thi een h and Fou een h Cen u ics in he Lib a ies o I aly 11, U bana (Chicago) Lond es 1972, lim. 52. asi como las del Va icanus g . 10, . 149 (a. 1.251) y O obonianus g . 252, . 112 (a. 1291- 92) ambas en A. TURYN, Codices g aeci Va icani saeculis XlIZ e XZV sc ip i an,no umque no is ins uc i (Codi'ces e Va icanis selec i qualn simillime ex- p essi ol. XXVIII), Ciudad del Va icano 1964, 1áms. 17 y 18. 7. Véase DE AND&S, o.c., pap. 71 y GRAUX-MARTIN, O.C. I, pig. 84. 8. Véase M. VOGEL- V. GARDTHAUSEN, Die g iechischen Sch eibe des Mi - elal e s und de Renaissance, Leipzig 1909, p. 169 y, con la subsc ipción del Pala , heol. g . 181 (Lambeck 304) esc i o, a 10 que pa ece, el 20 de eb e o del a. 1221, J. BICK, Die Sch eibe de Wiene g iechischen Hands- ch i en (Museion. Ve o en lichungen aus de Na ionalbiblio hek in Wien. Reihe i. Abhandlungen. Bd. I), Viena 1920, pp. 66-67; an o en el Esco in- lensis col110 en el Vindobonensis el nomb e cs Juan. ma chan ampoc0 muy de acue do con la a ibución a Dalasse- no; pe o hablemos p ime 0 del ex o en si. Una compa ación mues a desde el p ime momen o que las ecensiones con enidas en ambos mss. son dis in as: las a ian- es y 10 omi ido en uno y o o no admi en duda alguna al es- pec o ni sugie en la posibilidad de una dependencia en e ambos. Po o o lado, la p esen ación -y cons e que podemos u iliza en es e caso un ma e ial compa a i o de excepción: la p ime a pC gina de la ob a manusc i a- di ie e an o en el ado no inicial como en el núme o de lineas (34 en el Esco iale~zsis en e a 24 en el Canonici '7, en las le as po lineas y en 1,a caja po con- siguien e; no iene eclaman es ni cus odios '' el Esco ialensis y, inalmen e, ambiCn se cumple en é1 la cc adi ion o p ojec ing ini ials o he lemmaw en el bo de izquie do cualldo un a iculo comienza linea 12. Pa a o os de alles de indole gene al puede e se la desc ipción de G. de And és ya mencionada. Toda ia an es de pasa di ec amen e a la cues ión de la le a en sí, hay o o pun o de cie o in e és; e ec i a nen e, las indi- caciones dadas po Wilson sob e el uso de las ab euia u as son algo con usas -sin duda po e a a ma e ial- ya que es e au o nos señala que la Iámina publicada en su Plbum c shows wo examples in lines 8 and g o he ex (&óp ozoS and ~qpaí ~ ))). Nada hay al pues o que .en esas dos lineas no apa ecen las pa- lab as indicadas ni se u ilizan special abb e ia ions o echnical e ms)), es ando p esen e &Óp ozoS en la linea 10, qpai e ambién ab e iado en 1. 11 y oio en 1. 14 en o ma de monocondilio 13, sin que podamos ene como compa ación ni un solo ejemplo de i; opa p esen e en esa página. Poca impo ancia iene es o Úl imo g. Los colo es de la elabo ada deco aci6n inicial (con cabeza de animal 'a la de echa) con ojo y oc e en el Esco ialensis. 10. El Esco ialensis p esen a no malmen e 43 lineas po página. 11. Respec o al Canonici a i ma Wilson: (&he se ial. numbe s o£ he qui es in he Canonici a e w i en on a ious posi ions on he i s page and on he bo on igh -hand co ne oE he las page)). Cie o es que 10s bo des del Esco ialensis son muy pequeños, 10 que pod ia se un indicado de que al encuade na el ms. hubo co es que han podido hace desapa ece 10s cus odios. 12. Vkase TURYN, Codices g aeci ... p. 89 y láms. 14, I!,, 16 y 48 y Da ed G eek Manusc ip s ... p. 71 y Iám. 52. 13. Vkanse dos ejemplos del odo simila es en el Lau en ianus LXXI 35 E. 44 (a. 1290-91) en A. TURYN, Da ed G eek Manusc ip, s ..., 1ám. 53 (sob e 10s mss. de la Tie a de O an o, en e 10s que se incluyc el ci ado, puede e se aho a, apa e del lib o ya amoso de R. DEVREESSE, Les manusc i s ya que el Esco ialensis, pa a Z 0p.a 14, no u iliza monocondilio al- guno. Tampoco ab e ia a?p.ai a el Esco ialensis (1. 13 del . i) l5 u iliza pa a oio solamen e el nexo (-OV) 16, muy ecuen e en es e ms. '7 y 10s signos que co esponden a la ab e ia u a de &p ~zos (1. 12) no son 10s mismos exac amen e que 10s u ilizados po el Canonici; ienen es os Úl imos a coincidi con 10s de echa pos- e io ecogidos po W. H. Ing am Is. En de ini i a, odo 10 an e io a o ece la opini6n de que el g ecs de l'l alie mé idionale [his oi e, classemen , paléog aphie], Ciudad del Va icano 1955. A. JACOBS, ((Les éc i u es de Te e d'o an en en La Paléog a- phie g ecque e byzan inc [Colloques in e na ionaux du CNRS n. 5591, Pa is 1977, pp. 269-281). 14. Pa a o' o,ua éase @o monocondilios sino ab e ia u as), en e o os, F. G. KENYON, The Palaeog aphy o G eek Papy i, Chicago, Illinois 1970, p. 115 (es eimp esibn), MONTFAUCON, o.c., p. 346 y F. J. BAST, Commen a io palaeog aphica en G. Co in hii e alio um g amma ico um lib i de dialec is linguae g aecae quibus addi u nunc p imum edi us M. Moschopuli libellus de ocum passionibus ecensui G. Koenii, F . I. Bas ii, I. F. Boissonadi suis- que edidi G. H. Schae e . Accedi F . I. Bas ii comm ..., Leipzig 1811, p. 827, 1Pm. V 11 y 15 (hay eimp esi6n). 15. La ab e ia u a del Canonici es muy dis in a de la bien conocida o - ma pa a uqpai s~, qpeiwoa~, U~~~~&TEOV ( ease, en e o os, MONTFAUCON, o.c., p. 346, VAN GRONINGEN, o.c., p. 45, ig. 11 y MIONI, o.c., p. 97); éanse algunas a ian es, no és a, en BAST, o.c., lim. VII. 16. Vdase, po ejemplo, Pio en 1. 22 y oio en . 8, 1. 20. 17. Véase un ejemplo simila en el Pa miacus g del a. 1192 ( . 116) e- p oducido po L. TH. LEFORT-J. COCHEZ, Palaeog aphisch Album an gedag- eekende g ieksche minuskelhandsch i en ui de IXe en Xe eeuw, Lo aina 1934, 1Pm. 96 y A. D. KOMINIS, Facs miles o da ed Pa mian Codices, A enas 1970, IPm. 18 ( . 115"-116). Va ian es en Va zcanus g . 648, . 197 (a. 1232) en E. FOLLIERI, Codzces g aeci Biblzo hecae Va icanae selec i, empo um lo- co umque o dine diges i, commen a iis e ansc ip ionibus ins uc i (Exem- pla sc ip u a um edi a consilio e ope a p ocu a o um Biblio hecae e Tabu- la ii Va icani, asc. IV), Ciudad del Va icano 1969, 1Pm. 49 y Va icanus g . 1899, . 148 (a. 1261-82), ibidem, 1Pm. 40. Sob e ,con usiones posibles (con -oC) y medios de lle a a cabo es a ab e iaci6n puede e se BAST, o.c., pp. 770-771 (liims. I11 10 y 16 y IV 17 y 18) y p. 772 (1Bm. IV 18) y O. LEHMANN, Die achyg aphischen Abkü zungen de g iech. Handsch i en, Leipzig 1880, pp. 71-75, 1Pm. 6 y 75-77, lim. 7 (hay eimp esi6n), en e o os; o mas e- cien es en V. H. INCRAM, c The liga u es o£ ea ly P in ed G eeko, GRBS VI1 1966, p. 385 y G. F. VON OSTERMANN-A. E. GIECENGACK, c Abb e ia ions in ea ly G eek p in ed Booksn en la compilaci6n de A. N. OIKONOMIDES, Abb e- ia ions in G eek Znsc ip zons, Papy i, Manusc ip s and ea ly p in ed Books, Chicago 1974, p. zoo, p eludiadas po esa degene acibn pos e io del signo ( in o a lou ish, o wa ed linen de la que habla E. M. THOMPSON, A.n In o- duc ion o G eek and La zn Palaeog aphy, Ox o d 1912, p. 83 (hay eimp e- si6n); éase algo pa ecido en Canonici 1. 21 (nAoJu o ) sin co espondencia en el Esco ialensis. 18. O.C., p. 382. Vease una o ma mPs simple en BAST, o.c., p. 794, 1Pm. V 18. ms. de Ox o d y el de El Esco ial ue on esc i os po manos dis in as y, si aho a pasamos ya po in al e eno conc e o de la le a, las conclusiones no se apa an mucho de 10 dicho. Hay una se ie de de alles que a simple is a sepa an ambos c6dices: Las g andes (3 panzudas del Canonci (C) no apa ecen en el Esco ialensis (E). Las ecuen es ligidu as de 6 con E con 'azo unido po a iba, inclinado y p olongado hacia la izquie da de E, no 'es án en C (un ejemplo lige amen e pa ecido y que, a la ez, mues a las di e encias -en C 23). La ab e ia u a de ap& zb en E (3, 6, 24, 25 y 28), pe o no en C. La ab e ia u a de ?c),ao a~p+ en E (8 y 13), pe o no en C. Las ab e ia u as de xúp o y xupios en C (14 y 22), pe o no en E (en el p ime caso el ex o a ia en E). La ab e ia u a de OZE~~QE~ en E (20 y sin ab e ia en 25), pe o no en C (en el segundo caso cambia 1-1 ex o en C). La esc i u a ab e iada de pi09 en C 18 en e a E 22. La esc i u a ab e iada de (3É),z~po< en C .?o en e a la o ma no ab e iada en E 25 y. pa alelamc:n e, 'a(3Éhz~pc~ (19 y 21) o almen e di e en es a las de E. Las ab e iaciones po suspensi6n en C e, i ~cluso, la colo- caci6n a un ni el supe io al no mal de la esc i u a de le- as son ca ac e is icas en es e ms. Damos algunos ejem- plos haciendo no a que, en odos es os casos, exis en o as di e encias conexas que sepa an de o ma cla a C de E. a) Rasgo semici cula sob e la K de ipo m; yúscula (=ix) en C i y 13 y sob e p de ipo mayúscu1;i en C 13 que no apa ece en E; la palab a siguien e en el p ime 0 de 10s casos (6 qÓpo ) es o almen e dis in a en ambos mss. y 10 mismo sucede con la ase de C 13 (6 p 16É o ix(3~(3hqxi)< TO^)< 666~~~~) que, compa a la con la de E 16, mues a, apa e de un ex o algo dis in o, una buena can idad de asgos di e en es en su g a ia. b) Con alguna a iacidn, el mismo asgo an e io apa ece sob e 7~ pa a o ma la silaba TE), (con ), minúscula baja) en C3 (-É),UOTO~) que no iene cc~ espondencia (y, ademis, ), minúscula al a) en Eg. Pa alelo es el caso de ),e. czó en C21 donde sob e la 7~ apa ece un asgo algo di e en e po E y sob e la o una 7: en E la T se p esen a como ángulo ec o hacia la izquie da en la pa e supe io de echa de la 7~. Finalmen e, un asgo igual al de Cg ya ci ado se puede e en C24 (~EA~I ), pe o con la peculia idad de que la A, sob e la que és e se apoya a medias, da la imp esi6n de una ma- yúscula debajo del ni el no mal de esc i u a (en E no hay nada de es o). c). La O sob e T o bien T sob e O no coinciden p k ica- men e nunca en ambos mss. y es Pn ealizadas de o - ma di e en e; compá ese, po ejemplo, C7 (aXEzóS, E;lcsX~zoq, &áaX~~oS) con E8 y 10 mismo ocu e con o as le as en simila posici6n (C 17 áPapzoAóS [E 211, C 18 icz~p~pi o~ [E 221, e c.). No ale la pena con inua ; la ab e ia u a de i& es muy dis- in a en 10s dos mss., pasa 10 mismo con la e minación -pÉ~~S/ y con una in inidad de o os de alles que no conside a e- mos aquí. En esumidas cuen as, sin Animo de ealiza un es udio que desc iba las peculia idades esc ip o ias del Canonici, pode- mos deci que la le a de és e, aunque eniendo una cie a seme- janza l9 con la del Esco ialensis, pa ece habe sido azada po una mano dis in a a la de Juan Dalasseno. 19. El ai e gene al de esc i u a descuidada y de pequeño amaño que ca ac e iza a ambos especimenes añade di icul ad a la conside aci6n obje i a del p oblema. Una o ma como A ijoa~ (C 12) es muy simila a la que apa- ece en E 14 y 6 ylp~~ (C 12) es & muy ce ca de las mismas palab as en E 15; igual ocu e con la ab e la u a de 61 en C 17 y E 20 O con algunas le as aisladas, pe o an as di e enc~as que a ec an no s610 al uso de un de e minado ipo de ab e ia u a, sino ambikn a la o ma de le as aisladas (po ejemplo, + [C I~:E 141. [ [C 13:E 16, C 1g:E 231. 3 [C 13:E 16, C 18:E 221 y la doble [C 14:E 171) y la al a de au kn icos asgos comunes ca ac e is icos no es imonian o a cosa, a nues o en ende , que una di e encia de mano.