scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Ignis : un poema jesuític del segle XVIII

Medina, Jaume

Abstract

The Jesuit Josep Pons i Massana (Barcelona 1730-Spoleto 1816). an expert in canon law, was a teacher of rhetoric and poetic for the year 1760-1761 in the School of Cordelles in Barcelona. At the beginning of this year, he handed to the printer a long poem in Latin entitled: Ignis. Poema didascalicum, which deals with the causes of fire, its nature ans its effects. The poem has been written in the summer of 1760.

Full text

Faventia 1811, 1996 105-117 Ignis: un poema jesuític del segle XVIII Jaume Medina Universitat Autbnoma de Barcelona 08193 Bellaterra (Barcelona). Spain Data de recepció: 2111 111995 Abstract The Jesuit Josep Pons i Massana (Barcelona 1730-Spoleto 1816). an expert in canon law, was a teacher of rhetoric and poetic for the year 1760-1761 in the School of Cordelles in Barcelona. At the beginning of this year, he handed to the printer a long poem in Latin entitled: Ignis. Poema didascalicum, which deals with the causes of fire, its nature ans its effects. The poem has been written in the summer of 1760. En parlar de Josep de Rialp i de Soli, Félix Torres Amat retreia en les seves famoses Memorias' uns mots que Ignasi Sans i de Rius havia dit ccen la memoria de las obras poéticas de varios sabios del pasado y presente siglo hijos o avecindados en Cataluña, leida en la academia de buenas letras de Barcelona en 30 de enero de 1818)) i que eren com segueix: ccSi el Cielo secunda mis ideas al paso que dentro poco tiempo espero sujetar a la juiciosa censura de V.E. una historia critico-literaria de la universidad de Cataluña desde su fundación hasta nuestros dias; espero también tener el gusto de presentar una abundantisima colección de piezas poéticas que son de mucho interés y merecen con razón ver la luz pública. Comienza por el P. Larraz, vienen Finestres, el P. Bartolomé Pou, el P. José Pons, D. Francisco Dorca ... ,. Ignorem si Ignasi Sans va dur a terme la seva intenció de presentar aquella col.lecciÓ de peces poktiques, la major part de les quals -per no posar-se a suposar que totesdevia ésser escrita en llatí, fet que la inscrivia en una tradició ben arrelada en els nostres segles. El que és ben cert, tanmateix, és que no va ser fins al 1923 que va aparkixer un estudi complet sobre la vida i I'obra del jesuita i canonista barceloni Josep Pons i Massana2. Per aquest treball sabem que Josep Pons i Massana, jesui'ta, havia nascut a Barcelona el 16 de desembre de 1730; ingressi en el noviciat de la Companyia el I. TORRES AMAT, F. Memorias para ayudar a fomr un diccionario critico de 10s escritores catalanes, y dar alguna idea de la antigua y moderna literatura de Cataluña, Barcelona, 1836, p. 535. 2. Vegeu: Joan Vilar S. L, aEnsaig bio-bibliogrific sobre el canonista barceloni Josep Pons i Massana,, Anuari de I 'Institut d'Estudis Catalans, VI (1915-1920), 1923, p. 87-123. 106 Faventia 1811, 1996 Jaume Medina 20 de setembre de 1746, i estudia teologia escolistica al Barcinonense Collegium de Betlem; acabats aquests estudis i els de filosofia, era destinat el 1757 al Seminari de Nobles de Cordelles, on ensenyi les lletres humanes; els dos cursos següents explici matemitiques i gramitica al Col.legi de Betlem, i durant el de 1760-1761 professi la retbrica i la pobtica al Seminari de la Mare de Déu del Pilar i Sant Jaume de Cordelles. Després de passar un any de tercer6 a la Casa de Provació de Tarragona, rebé, el 1762, I'enchec d'anar a ensenyar lbgica a la Universitat de Cervera, on va romandre fins que el 1767 hagué d'exiliar-se, juntament amb tots els altres jesu'ites de la província d'Aragó, a Itdia, on es dedica a l'ensenyament del dret canbnic, fins que morí, a Spoleto, el 6 de maig de 18163. El que d'ell havia dit Torres Amat en les seves Memorias4 era: crJesuita, nació en Barcelona el dia 19 de diciembre de 1730. En 1'766 enseñaba con aplauso el quinto año de filosofia en la universidad de Cervera. En Córcega enseñó elocuencia a 10s estudiantes jesuitas aragoneses y la teologia en Ferrara. Extinguida la sociedad no dió fin a la enseñanza, ni dejó de escribir, como 10 publican muy bien con 10s premios y con 10s debidos testimonios de aprecio que le dieron, las ciudades de Nuceria, de Fulginio, de Trevia, de Camerino, de Spoleto, y de Senogallia, en las que explicó públicamente con grande aprovechamiento de sus oyentes ya la filosofia, ya la historia, o bien ambos derechos, o la teologia. Vivia todavía en 1815. Anciano muy digno de respeto por su candor de alma, y por su admirable esfuerzo en enseñar y escribir para la instrucción de la juventud)). Torres Amat passava tot seguit a donar notícia de les obres d'aquest autor. Una notícia plena de dades sobre llibres de dret, que nosaltres estalviem al lector (tot remetent-10 a l'estudi de Joan Vilar, més actualitzat), ja que només ens interessa de remarcar en aquesta ocasió l'activitat de Josep Pons com a conreador de la poesia llatina. Pel que fa a aquest aspecte, Joan Vil& comentava que Josep Pons doni a la impremta al comenqament de l'any escolar 1760-1761 un extens poema llatí escrit en hexhetres. L'estudiós el presentava com segueix: <(Ignis. Poema Didascalicum. De la manera com els antics poetes celebraren arguments segons el gust de sa bpoca, així els del seu -diu Pons en el Prdlegvolgueren lloar els avenqos de les cikncies naturals, que anaven alqant-se amb gran admiració de tothom. Per tal també ell provi de fer aquest camí, es podia dir nou idhuc i poc trepitjat a Espanya, a fi de despertar la afició de sos compatricis i principalment dels seus deixebles. Seguidament, al.ludint al poema del P.F. Oudin S.I. sobre el mateix tema, publicat a Pan's l'any 1749, indica les parts del seu, és a dir, les causes del foc, sa naturalesa i sos efectes. Tot 10 qual es troba més explícitament en la proposició~~ (i transcriu, tot seguit els versos 1-7). Després continua: <<No he pas de deturar-me a fer l'examen literari d'aquest poema, ni, al meu parer, ho demana, car basta saber que és una d'aquelles migrades produccions literhies de la poesia insípida i infeconda del xmnb segle, que es presentava a les Acadbrnies en forma de vanes declamacions o bé s'encarcarava en dissertacions filosbfiques sens enginy pot?tic, sens foc de sen3. Joan Vilar, op. cit., p. 89-91. 4. Torres Amat, op. cit., p. 489-490. 5. Joan Vilar, op cit., p. 103-104. Ignis: un poema jesuític del segle XVIII Faventia 1811, 1996 107 timent, sense volada d'inspiració. Aixb no hi fa que el desembaras el qual mostra en la versificació i certes maneres de dir, ens fan entendre que 17Autor tenia forta coneixenqa de la literatura classica de l'antigor, especialment llatina. A més, qui hagi assaborit el gust de genu'ina llatinitat d'aquest poema, no es meravellar2 pas de la puresa i elegincia de la dicció que juntament amb la competkncia i autoritat són l'encís captivador de les obres de l'insigne Canonista,,. I afegeix encara: <<Pertocant a la matkria de l'lgnis s'ha de dir solament que el Professor de Retbrica i Poktica de Cordelles buida en els freds i inflexibles motllos d'una elucubració filosbfica versificada les idees d'aquell temps sobre la naturalesa del foc i de ses causes i efectes,,. I acabava assegurant que el P. Pons degué compondre el poema <<durant les vacances de l'estiu per a ésser llegit en la solemnial obertura del curs de 1760-1761, com sembla deduir-se dels darrers versos>>, que transcriu tot seguit. Finalment parlava encara Vilar d'un altre poema (que confessava no haver vist) del canonista barceloni: la composició filosbfica titulada Philocentria, <<que publica el P. Pons a Bolonya l'any 1774>>. I continuava, assegurant que <<indubtablement, emperb, el judicaríem d'una manera semblant>> a com ho havia fet amb el poema Ignis. <<El poema Philocentria --diu Vilarva retreure l'insigne aimador de nostres lletres En M. Menéndez i Pelayo, quan en la llista dels jesui'tes bandejats a Itilia per la pragmatica de Carles 111,' hi posa el P. Pons, que cantó en versos latinos la atracción ne~toniana,,~. 6. Pel que fa a Philocentria seu de innata corporum Propensione ad centrum J. P. Poema in duos libros divisum. Bononiae MDCCLXXIV. Ex Typographia Sancti Thomae Aquinatis. Superiorum Facultate, Joan Vilar (op. cit., p. 98) comenta: <<Uriarte, en el lloc citat (és a dir en el Catálogo razonado de obras anónimas y seudónimas de autores de la Compañía de Jesús pertenecientes a la antigua Asistencia española. T. 1-11 Madrid 1904), prova la identificació per ell proposada amb aquests termes: "Philocentria, sive de corporum Gravitate Lib. duo" dice en su articulo Prat de Saba @ág. 48) a quien siguen o copian Caballero (I 230), Torres Amat (pág. 490), Bacher (I1 2073) y Sommervogel (VI 1002), sin avisarnos ninguno de ellos cómo, d6nde y en qué forma sali6 esta obnta. Más puntualmente Hervás, la intitula "J. P. Philocentria, seu de innata corporum propensione ad centrum. Poema in duos libros divisum. Bononiae 1774.4" (I 144. v.) - Su verdadero titulo es el que va al frente de este número, tomado de la misma portada. I Habiendo nombrado el P. Aymerich a un tal Gephirosius en el texto de su "Q. Moderati Censorini (de Vita et Morte Latinae Linguae Paradoxa Philologica ...)" (página 183), añade 10 siguiente en las anotaciones: "Is alio nomine Philocentrius a nonnemine appellabatur, quod suppresso nomine, vel initialibus tantum litteris indicato, Poema, binis libris comprehensum, Philocentria inscriptum, Bononiae Latino carmine edidisset, ab Ephemeridum Romanis scriptoribus celebratym. Ne vero Poeta magis, Physicus, & Mathematicus, qualem se in poemate i110 manifestat, videretur quam Theologus, haud multo postea publici juris fecit, Historico-Dogmaticam Dissertationem accurata Latinitate, licet scholastica methodo scriptam, de Materia & Forma sacrae Ordinarionis, & rzunc demum, ut adio (non enim eas vidi) binas alias edidit ad Ethicam Philosophicam, ac Theologiam spectantes in Wolf. & Puffeend" (pág. 194-95) ... Además, sabido es ... que el Pons latino suena en griego ybqu~a, de donde se forma Gephirosius, o, por mejor decir, Gephyrosius. I Corrijase, pues, en vista de 10 dicho, el yerro manifiesto de Passano, de quien es el siguiente titulo con su correspondiente declaración: "Philocentria, seu de innata corporum propensione ad centrum. J.M.P., poema in duos libros divisum (Auct. Johanne Mazzolario Partenio. Soc. Jesu). Bononiae, S. Thom. Aquin., 1774. In-4' (pág. 258). -Ni el P. Juan Maria Mazzolari, ni su hermano el P. Jose Maria, más conocido con el nombre de José Mariano Partenio, escribieron ninguna obra sobre el argumento de la Philocentria. Además, esta no lleva las iniciales "J.M.P.", que dice Passano, sino las de "J.P."u. 108 Faventia 1811, 1996 Jaume Medina És ben segur que mai no m'hauria interessat el coneixement de la persona i l'obra de Josep Pons, si no fos que, ara deu fer una vintena d'anys, vaig adquirir a un llibreter de vell un opuscle que em cridi l'atenció pel sol fet d'ésser escrit en hexhetres llatins. El poema, d'una extensió considerable i que ara tomem a publicar, constitueix també una mostra excel.lent de l'estat en qui: es trobava el conreu de la poesia llatina a Catalunya durant el segle XVIII. IGNIS. POEMA DIDASCALICUM A P. IOSEPHO PONS SOC. IESU, IN SEMINARI0 NOBILIUM DE CORDELLES PUBLICO RHETORICES, ET POETICES PROFESSORE. BARCINONE, ANNO MDCCLX. Apud FRANCISCUM SURIA Typographum. CUM SUPERIORUM FACULTATE. PROLOGUS Jam inde ab initio consuetudo obtinuit omnium Poetarum, ut ea potissimum carminibus celebranda susciperent, quae maxime communibus hominum illius aetatis studiis probata esse animadverterent; ut Poesis, quae nonnullis vulgo otiosa, atque inutilis videbatur, quod dabat rebus numerosa concinnitate, ab ipsius argumenti excellentia pretium acciperet. Idcirco urbium suarum initia, res gestas, atque bella, siquidem populo scribebant, tum etiam de causis, atque ordine totius universitatis multa, qui hujus artis principes ex Graecis, Latinisque habiti fuerunt, singulari illa, ac prope divina dicendi facultate exposuere. Maxime vero hoc nostro jam impendente saeculo, cum naturae studia vehementius coli coepissent, et quotidie in Europa magis vigerent, magno impetu Poetae ad haec illustranda, quae tunc in deliciis habebantur, artem suam converterunt. Tanta vero extitit optimorum Poetarum seges non solum superiore illa patrum nostrorum, sed hac etiam nostra aetate, ut nullum videatur post Imperii Romani adeoque latinitatis, casum uberius saeculum nobilium Scriptorum posse reperiri, qui antiquorum gloriam summis pene virtutibus aequarent. Sola Hispania nostra, quamvis ipsa ingeniorum sit, quam metallorurn feracior, nondum opes suas ingentes ejüdit, contenta alienis laboribus plaudere, quae plura de se, et meliora spondere poterat. Quare ego hacJorentissima aetate desuetam istam viam tentavi, magis ut popularium meorum, ac praesertim discipulorum, studia acuerem, quam quod me ab illis corona donandum sperarem. Neque adeo sum nescius, in Collectione quadam Parisiensi extare Poema elegantissimum P. Francisci Oudin Soc. Jesu, quod titulum eundem praeferat, atque istud nostrum, sed re tota et dictione diversum; in quo enim Poeta de inventione, usu, cultuque ignis, de pabulo, et sectione lignorum multa quidem, ac subtiliter diserit; de causis vero ignis, natura, atque effectis paucissima, aut nihil. Tu vero, haec nostra qualiacumque legens, sume superbiam et siquid melius potes, et audes, tunc te omnem votorum meorum summam explevisse scias. Vale. Ignis: un poema jesuític del segle XVIII Faventia 1811, 1996 109 Abstrusum venis quae causa excuderit ignem, Cum primum aethereas evasit victor ad auras, Naturae an potius vapor, et sine corpore nomen; Unde propagandi vim habeat, quae permeat omnem 5 Materiam, in propriam convertens corpora formam, (Antiquis quid enim prohibet nova dicere verbis?) Hinc canere aggredior: quamquam natura recessus Semper amet, sensum fugiens, timeatque videri; At nunc multorum studiis tentata fatiscit 10 Indiciis, quae jam certa experientia firmat. Tu modo, qui pedibus subjectum respicis ignem, Mulciber, et sola suspendis voce tumentem, Carminis in rigidas jubeas descendere leges Innocuum, siquidem tibi sunt tua munera cordi: 15 Seu quando Divum nulli jam talia curant, Audiat, o! nostrae gentis quem Gallia primum Imbuit, et rerum docuit cognoscere causas. Nil montes altos, nec frigora saeva moratus, Magnum iter instituit, claram conversus ad Arcton 20 Ipse Parisiacis jussus consistere campis, Unde redux patriam peregrina merce bearet; Huc ades, o Zacanine fa ven^,^ veniasque vocatus In partem laudis, quando te magne sequutus Audeo inaccessi superare cacumina montis. 25 Quanto illum studio nostri puerique, senesque Mirati excipiunt! circo seu duxit aperto, Quos prius edocuit juvenes nova nomina rerum Promere, non ullis ante exaudita priorum, Regibus aut etiam se sisteret ipse videndum 30 Voce, manu fidens; ludum nam ponere reges Optavere boni: summa de valle theatri Assurgunt proceres, cupiuntque audire ducentem. Tu nostrae hoc munus proprium jam gentis haberi Perpetuumque dabis: lauros tibi Mantua nectit. 35 Principio hunc, noto quem nomine dicimus ignem, Et qui tam varios mortalibus ardet in usus, Seu libet ad multam noctem producere lucem, Unde breves properant pelago se tingere Soles, Tabida seu potius depellere frigora membris 40 Utilis, et longae consumere taedia vitae; In solo credunt aliqui consistere motu, a. P. Antonius Zacagnini Soc Jesu, in Matritensi Nobilium Seminario Physicae Professor, Naturae studium maxime inter Nostrates promovit, cujus etiam quaestiones plurimas nostris litteris consignavit. 110 Faventia 1811, 1996 Jaume Medina Nulla ut defecto fiat mutatio ligno, Suppositum praebet siquando pabula flarnrnis; Praecipiti nisi quod labentia turbine circum Principia in celerem conspirant cuncta ruinam: Hinc rutili apparent ignes, incendia fiunt. Non tamen hunc motum proprio conamine partes Adquirunt, solitamque relinquunt sponte quietem: Nam quae mente carent, qualis convincitur ornnis Materies, a se non possunt ducere motum, Ni prius ex alio sumant, habeantque movente. Sic quando affrictu chalybis detruditur ignis Occulta ex silicis vena, foliisque receptus Ex parvo in magnum nascentem provehit ignem, Ad percussorem referunt primordia motus. Hic simul exiguam traxit de marmore partem In ventos, siquidem facilis stat semita ventis, Ignis erit, motum semper qui proferat ultra Acceptum, tribuens aliis, qua lege recepit; Donec paulatim alternis impulsibus omnes Disjectae undanti tendant ad nubila fumo; Aut siquae fuerint graviores pondere, rursus Confusae in cineres abeant denso aggere partes. Ut saepe in populo celeres unius ob iras Funesti incipiunt motus, gliscensque tumultu Amentes trahit in praeceps discordia cives Ne vero ista leves, quamvis pulcherrima dictu, Decipiant animos, omni vel parte probentur; Namque haec immensi prohibent dispendia motus, Quae natura sagax ad motum dogmata finxit: Sic quoties alieno obtruditur impete corpus, Quantum alii tribuit motus, decedit ab ipso Quod movit, semel amissum nec deinde resumet. Ut palus, hybernos coeli quae colligit imbres, Si forte in plures rivos diducitur, aret, Ni pariter vivo renovet de fonte liquorem Non tamen haec, si vera minus, didicisse pigebit, Quandoquidem limo regale involvitur aurum, Et verum, ut perhibent, multa inter falsa nitescit. Quare haec arripias animo, teneasque fideli, Materiam esse ignem; nam si esset spiritus ille, Tangere, nec tangi impendenti a corpore posset. Praeterea hoc vere quis disputet? ignis habebit Ut cesset nunquam, motuque tremente per auras Ire paret statis naturae legibus actus In rabiem, qua nulla loci intra septa moratur Ignis: un poema jesuític del segle XVIII Faventia 1811, 1996 111 Materiae contra praescriptum, caetera corpus. Ergo age, quis celerem motum, vimque addidit igni, Quae causa impulsum incutiat, positumque perennet Expediam, superest nostri haec pars sola laboris. Erige nunc animos, animo namque istud agendum, Antiquosque dies, et magni exordia mundi Respice, cum nondum charis complexibus aucta Servarent elementa situm, propriumque vigorem; Cernere erat late magnum per inane fluentes Ire ignes, nullis constrictos legibus ignes, Quippe istam mentem jam tum Deus indidit igni, Extendi ut velit, et justo plus limite ferri, Cedere detrusus nolit, pulsusque repellat, Nostri Elaterium noto de nomine dicunt, Urgeat impatiens latum quod abire per orbem: Compressis, dono Divum, quae plurima mansit Corporibus virtus, sed cunctis major in igne est. Ergo elementa sua starent cum sede, futura Mox operi, regisque expectant jussa supremi, Inuerat, neque jam potis est vis ulla tenere; Sed Pater omnipotens ignem, ne longius iret, Continuit, vinclis, et duro carcere fraenans: Ni faciat, velox nascentem funditus orbem Praecipitet vacuo coelo, involvatque ruina. Quo tarnen insani generosos frangeret ausus, Cum prius in tenues potuisset scindere partes, Materia implicuit multa, lusitque furentem Molibus oppositis, scythica ut convalle Prometheus (Siqua fides facto) casu deprehensus iniquo, Caucasea poenas pendit sub rupe ligatus: At tu etiam coeli suprema in parte receptus Palladis auxilio, et tanto dignatus honore, Omne prius vitium pravae deponere mentis Debueras, nec sic aulam turbare Tonantis Crimine, quo superum conterrita concio cessit. Namque hic dum coelo tacitus spatiatur aperto Contemplans operis molem, variumque laborem, Hausit corde malum, quo non praesentius ullum, Consilio ingressus Divis praetendere fraudem, Ut tollat furto sacris altaribus ignem, Quo Pater omnipotens, celsi Dominator Olympi, Occeano surgentem accendit lampada Solis, Et circum aetherea convestit sydera luce. Nec tantum coeli nitor, et fulgentia Divum Corpora sacra movent candore Promethea, quantum 112 Faventia 1811, 1996 Jaume Medina Conspicuo coeli capitur vesanus ab igne, Tempore quo nondum miseris mortalibus ignem Effudit tellus, nul10 tentata labore, 135 Cudendi ferrum nec tum mira arte reperta; Unde etiam magnum quondarn fore nomen in astra Credidit, ac sese clarum virtute per orbem. Ergo habilem manibus taedam, quae forte jacebat, Applicuit mediis, atque abstulit ignibus ignes. 140 At non ille super furto laetatus inani, Nec sese irrisis jactavit postea Divis: Namque doli admonitus sumrnus Pater ille Deorum Fulmine dejecit terris, corpusque perustum Advolvens scopulo, montes super addidit altos, 145 Ipse sibi certos fines, tempusque reservans, Sponte sua ut nobis arcanum ostenderet ignem, Quo magis adducti manifesto munere Divum Consilium omnes laudent, optatisque fruantur: Cum, nihil est aliud, quo se sapientia summa 150 Plus jactet citra naturae grandia septa, Quarn quibus aeternos conclusit legibus ignes, Injecitque moras sublato jure nocendi. Nullum corpus enim, nec pars est corporis ulla Tam tenuis, quamvis oculis impervia nostris, 155 Subsidia aut etiam fugiat pulcherrima visus, Qualia Londini artifices multa arte laborant, Quae non communem, si recte attendimus, hostem Conjugio excipiat, suaque intra viscera claudat: Frustra ille omnem aditum quaerit, frustraque laborat, 160 Rumpere si valeat claustrum, et discurrere in auras: Pineus ut magnum ramus curvatus in arcum Objectu hinc paries, manus hinc quem dextera firmat. Indita materiae sed vis (licet abdita nullis Obvia prin~ipiis)~ qua partes corporis haerent 165 Acrius inter se, constanti lege repugnat, Conflictu si non aliquo spes aucta laborem Adjuvet, atque animos praesenti munere firmet: Quando haec sola via est, sed magnos reddita in usus b. Cum haec jam praelo proxime daturus essem, incidi in quamdam subtilem explicationem cohaerentiae partium minimarum cujuscumque corporis, nixam celeberrimo i110 Nevvtoniano attractionum, et repulsionum principio, tot insignium Mathematicorum speculationibus, et longissimis supputationibus jam saepius illustrato, repertam novissime a P. Josepho Rogerio Boscovich Soc. Jesu, in Collegio Romano publico Matheseos Professore, expositamque in opere ejusdem Auctoris ingeniosissimo de Theoria Naturalis Philosophiae redacta ad unicam legem virium in Natura existentium: quod qui velit de hac re opera non poenitenda consulere poterit. Ignis: un poema jesuític del segle XVIII Faventia 1811, 1996 113 Aufugere ut valeant tenebrosis sedibus ignes: Quanto tunc victor rerum discrimine in altum Evolat, et caelo rutilus dominatur aperto? Corripuitque domos, tunc vasta incendia miscet, Non sortem ullam vitat, quocumque impetus illum Deferat, in magnum late protenditur aequor. Cuncta haec, principiis si recte attenderis illis, Quae posui, nullo fient tibi clara labore: Scilicet in saxo lateat cum plurimus ignis, (Quippe ante hoc dictum nondum tibi mente recessit Omnia habere ignem) tunc quando dente recurvo Exterior lapidis facies pulsata dehiscit, Ilicet inviso solvens se carcere liber, Qua data porta fugit praeceps, pulsusque refulget. Quod si labentem subjecto fomite flammam Excipias, rupto quondam ceu carcere latro Clavibus oppressis, tutus sub nocte silenti Aeratas aperit portas, sociosque reducit; Successu haud aliter gaudens scintilla jacentes Ire parat comites spelunca abducere opaca; Illae addunt vires, levior nec pugna sit intus: Tanta tenet clausos ignes malesana cupido Notae libertatis, adhuc quae sera dolentes Respexit, tantos animos dat conscia virtus. Tunc gemino medius paries quassatus ab hoste Tollitur, hinc alii, atque alii discrimine nullo, Ut superant numero, magnis sic viribus ignes Crescunt, et densi pleno sese agmine fundunt. Jamque tibi mensa ardet, quid stas? protinus undam Ejice, nec pluteis, nec libris parcitur ullis; Scrinia flamma vorat, tectisque impune minatur, Praesertim subitis cum flatibus ingruit Auster, Namque haec nimbosis fertur vis addita ventis, Acrius ut pellant in proxima corpora flammas, Et vires nisu, ceu clavo malleus, addant, Opposita quoties coeli de parte feruntur. Nec quaecumque tamen facilem dant pabula cursum, Quantum materiae compages durior altum Objiciens vallum sceleratos detinet ignes. Quandoque inter se tenui vix dissita tela Semina parva ignis claustrum male condita totis Viribus oppugnant, paries nec sustinet ictus: Quod si admota leves scintilla adjuverit ignes Ocyus in flarnmam coeunt, subitoque fragore Percellunt aures, et coelum lumine complent.