La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll : un epítom isidorià incorporat al Liber glossarum

Faventia 1812, 1996 67-91 La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll: un epítom isidorih incorporat al Liber glossarum Jesús Alturo i Perucho Universitat Autbnoma de Barcelona Departament de CiBncies de l'Antiguitat i de 1'Edat Mitjana. 08193 Bellaterra. (Barcelona). Spain Data de recepció: 15/3/1996 Abstract The glossary known as glossa VI of ms. 74 from Ripoll has a particular interest. Not for the originality of its glosses, but precisely for the opposite. Every one of them is from isidorian source and is also found in Liber Glossamm. It is, therefore, an isidorian epitome to the Liber Glossarum, and it proves that its compiler, did probably use, not directly the Etymolgies of Saint Isidore, but summaries of this encyclopaedia which were in all likehood circulating in scholastic environments; summaries of which the Ripoll's glossary is credible proof. Prosseguint la recopilació dels glossaris llatins aitomedievals d'origen o procedkncia de Catalunya i de Septimhnial, ofereixo, en aquesta ocasió, l'edició de l'anomenada Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll. Aquest glossari té un interks remarcable. I no per l'originalitat de les glosses que transmet, sinó, justament, pel contrari, car es tracta d'un glossari, tot ell, d'inspiració isidoriana, i, més en concret, basat en els deu primers llibres de les Etymologiae. Perb, al mateix temps, cal notar que 1. Vegeu ALTURO, J. <<Fragment d'un epítom del Glossarium Ansileubi de la primera meitat del segle x)). Faventia 711 (1985), p. 76-86+1 lh.; de manuscrit 1038 de la BibliothQue de 1'Abbaye de Montserrat: un glossaire du VIIIe si8clen. Euphrosyne, XVIII (1990), p. 291-306; (<El glossari llatí contingut en el manuscrit París, Biblioteca Nacional lat. 2306,. Espacio, Tiempo y Forma, skrie IIi, 3 (1990), p. 11-19; <<Corpus glossariorum Latinorum Cataloniae. I. Els glossaris de Ripoll (I),, Favenria, 12-13 (1990-91), p. 141-164; (<El glossari llatí en escriptura visigbtica de la Burgerbibliothek de Berna, ms. A.92.3,). Faventia, 1411 (1992), p. 43-52; aEl glosario del ms. París Bibl. Nat. lat. 609,. Euphrosyne, XXII (1994); Zn honorem Pro$ M.C. Díaz y Díaz, p. 185-200; <El glossari in Regulam sancti Benedicti de la tapa del ms. 120 de la Catedral de Barcelona,. Studia Monastica, 37 (1995), p. 271-277; Les glosses i el glossari del ms. 211.2 de San Lorenzo de El Escorial. Departament de Justícia de la Generalitat decatalunya, (en premsa); Les glosses interlinears del ms. 211.2 de San Lorenzo de El Escorial. Ibidem; El glossari Glossulae ablatae ex Libro iudico del ms. 211.2 de San Lorenzo de El Escorial. Ibidem; <<Un Seduli amb glosses de Remi d'Auxerre copiat a Barcelona a comengos del segle x)). Analecta Sacra Tarraconensia, 1996, (en premsa); Les glosses interlinears del ms. 2006 de ]'Arxiu de la Catedral de la Seu d'urgell: la Collectio canonum dionisio-adriana (en premsa). 68 Faventia 1812,1996 Jesús Alturo i Perucho gairebé totes les glosses recollides en ell es troben també en el Liber glossarum, altrament conegut com a Glossarium ~nsileubi~. Aquesta coincidbncia demostra ben clarament que ens trobem davant un epítom isidorii que serví de font al recopilador del Liber glossarum3. Per tant, aquest no poui directament de les Etymologiae, sinó de resums d'aquesta enciclopbdia que devien circular en ambients escolars, tal com prova fefaentment el glossari ripollbs. Aquest glossari és, a més, cbpia, sens dubte, d'un model en escriptura visigbtica. Determinades caracteristiques ortogrhfiques, com la confusió u/a (com en Platone en comptes de Plutone, hestus en comptes de aestas), 1'6s vacil.lant de la h (com en erbe en comptes de herbae), o la utilització de c per q o l'inrevés (com en licorem en comptes de liquorem o quoeuntes en comptes de coeuntes), bé ho demostren. Aquestes caracteristiques, per tant, fan possible la deducció que, pel cap baix, aquest epitom ja circularia per Catalunya des d'abans de mitjan segle 1x4. Cal destacar, d'altra banda, que el nostre glossari té totes les particularitats d'una recopilació lexicogrifica primitiva i, encara, poc elaborada5. És cert que presenta un mínim ordre alfabbtic, el de la primera lletra, i que els extrets de les Etymologiae són més adaptacions que no pas transcripcions al peu de la lletra, (el que fa que, qualque vegada, la sintaxi sigui forqada). Perb que es tracta d'una elaboració primitiva queda palbs, també, per la inclusió que el recopilador féu dels títols d'alguns capítols de l'obra model, fenomen, d'altra banda, present també en altres glossaris primitius6. De la poca cura de la cbpia, n'és prova, així mateix, la presbncia de lemmata sense explicació (com Inpla[u]strum s. v. C[h]aturcica; Mane s. v. Partes diei), o, contrhiament, d'explicacions sense lemmata (com s. v. <Castra>, <Fatum>, <Medicinae>, <Librama>, < Orare>, <Iubar> o dVox>). Alguns fragments textuals es presenten d'una manera abrupta (com en <in> mense Marcio o en mensis October). Aquestes incongrubncies expliquen alguns desplaqaments de glosses dins l'ordre alfabktic de la primera lletra. 2. El nostre glossari té continuació ininterrompuda, en el manuscrit de Ripoll, per una altra strie d'extrets isidorians, bé que ja no ordenats alfabtticament, ni presentats, en sentit estricte, com a glossari, motiu pel qual no els integro, ara per ara, dins la Glossa VI. 3. Els editors del Liber glossarum no sempre constaten la font isidoriana. Vegeu, per exemple, les glosses BI 15, FE 141, IP 10, PA 370 i PA 371. 4. Per a la cronologia de la pervivhcia de l'escriptura visigbtica a Catalunya, vegeu MUND~, A.M.; ALTURO, J. xLa escritura de transición de la visigótica a la carolina en la Cataluña del siglo IX>>. Dins les Actas del VZZZ Coloquio del Comité Internacional de Paleografia Latina. Madrid, 1990, p. 131-138, i, encara, ALTURO, J. <<La escritura visigótica de origen transpirenaico. Una aportación a sus particularidadesr. Hispania Sacra, 46 (1994), p. 33-64. 5. Per a les particularitats de la transmissió textual dels glossaris, vegeu ALTURO, J. <<I glossari latini altomedievali della Catalogna con alcuni notizie sui settimanin. Dins Les manuscrits des lexiques et glossaires de l'antiquité tardive a lafin du Moyen Age. Actes du Colloque International organis6 par le Eltone Magnane Center for Scientific Culture (Erice, 23-30 september, 1994). Louvainla-Neuve, 1996, p. 101-120. 6. Vegeu el cas del glossari del manuscrit 609 de Pan's en ALTURO, J. <<El glosario del ms. París Bibl. Nat. lat. 609~. Cit. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 69 En definitiva es tracta d'una típica obra d'ús escolar i de transmissió textual oberta, amb totes les característiques del gbnere. Diguem, per acabar, que la glossa lubileus té incorporat un afegitó no isidorih, que pot tenir el seu interks per a una datació més precisa del cbdex 74 de Ripoll. I és que, en parlar de l'any jubilar, s'especifica annus iubeleus (-bi-) in quo ista geruntur. Podríem trobar-nos, doncs, en l'any 980? Espero, per& de poder tornar a tractar aquest tema amb més detall i temps en la introducció al meu Corpus glossariorum latinorum Cataloniae. Incipit sexta glossa ex multorum genera (-ribus) uerborum et nominum qualiter sum<p>serunt exordium. 1 <H>abitus: ab <h>abendo aliquid dictus. Apositasin (Apophasin): negacionem (-ti-). Anticimena: opposita dicitur, quasi contra<ria>. Arithmet[h]ica: gr<a>ece, latine numerorum disciplina. 5 <H>armonia: est modulacio (-ti-) plurimorum sonorum. I Arsis: inicium (-ti-), eleuatio uocis est. Aspera uox: est rauc[W]a. Astra: est (sunt) stell<a>e grandes, ut Orion. Alopicia: est capillorum fluor. 10 Arra: dicta a ré, pro qua traditur. Adulterium: est alterius torum quomaculare (com-). Autumnus: a tempestate uocatus. 12a Yemen (Hie-): ratio yemis (hemisphaerii), quia tunc breuiori sol uoluitur circulo et hoc tempus bruma dicitur. Edacitas enim gr<a>ece bruma (bro-) a<p>pellatur. 12b Yuernus (Hiber-): inter hyemem (hi-) et uernum est. H<a>ec tempora singulis etiarn c<a>eli partibus ministrantur. 12c Ver: quippe orienti datur, quia tunc ex tenis ornnia oriuntur. <A>estas uero meridiano, eo quod pars eius calore flagrancior (-ti-) sit. Yems (Hi) septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter quod graues morbos habet, unde et tunc omnia folia arborum defluent. Apocripha (-cry-): autem dicta, id est secreta, quia in dubium ueniunt. A 1. Isi. I1 26, 9; Ansil. HA 37 I1 2. Isi. I1 27, 3; Ansil. AP 119 11 3. Isi. I1 31, 1 I1 4. Isi. III 1, 1; Ansil. AR 404 I1 5. Isi. 111 20,2; Ansil. AR 479 11 6. Isi. 111 20, 9; Ansil. AR 509 11 7. Isi. III 20, 13; Ansil. AS 154 l/ 8. Isi. III 60,2; Ansil. AS 206 11 9. Isi. IV 8, 1; Ansil. AL 279 I1 10. Isi. IX 7,6; Ansil AR 1 1 N 1 1. Isi. V 26, 13; Ansil. AD 940 11 12. Isi. V 35,5; Ansil AV 449 11 12a. Isi. V 35,6; Ansil. HI 84 l/ 12b. Isi. V 35, 7; Ansil HI 36 /I 12c. Isi. V 35, 8; Ansil. VE 256 N 13. Isi. VI 2, 51; Ansil. AP 123. 70 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho Apologeticum: excusatio que (qua) in defensione negationis respondere solemus. 15 Argumentum: quod sit ar<gu>te inuentum a<d> conprobandas res. Antifona (-pho-): ex gr<a>eco, interpretatur uox reciproca. Alleluia: duorum uerborum interpretatio est laus Dei, et est hebr<a>eum. Ya (Ia) enim apud hebr<a>eos Deus uocatur. Amen: uere siue fideliter. Amen alleluia: quasi dicat amen Deus. 20 Angeli: gr<a>ece, hebraice mala<ch>oth dicunt, latine nuncii (-ti-) interpretantur. Archos: gr<a>ece, latine princebs (-ceps) dicitur. Adam: sicut dicit <H>ieronimus (-ny-), terrenus interpretatur siue terra rubra. 22a [HIEua: uita siue calamitas siue u<a>e interpretatur. Vita, quia origo fuit nascendi; calamitas et u<a>e, quia per pr<a>euaricationem eius mors ingreditur in <h>omines. Calamitas ab calendo (-den?) nomen accepit. Apostoli: gr<a>ece, latine missi interpretantur. Archiepiscopus:gr<a>eco uocabulo, quod sit su<m>mus episcoporum. Tenet uicem apostolicam et pr<a>esidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Princebs (-ceps) episcoporum. 24a Metropolitanus: mensura ciuitatum. 24b [Archiepiscopus]. Episcopus: dictus quia sic superefficitur, sic superintendat, curam scilicet subditorum gerat. Scop<e>i<n> enim latine intendere dicitur. 24c Episcopi: gr<a>ece, latine speculatores dicuntur, quia speculare debent mores et uitam de omnes (-nibus) sibi subditos (-tis). 25 Antistes: dictus ab eo quod primus in ordine Ecclesi<a>e ante omnes stet. Anticch>ristum: quod ante Christum uenturus sit. Antichristus dicitur quia contra Christum uenturus sit. Antichristus gr<a>ece, latine contrarius Christo. Afrodicte>n: autem gr<a>ece spuma uocatur. Et inde Afrodi<te>n Venerem dici<tur>, quod co[h]itus spuma sanguinis est, qu<a>e ex su[c]co uiscerum liquidum (-do) salsoque constat. cFatum>: a [flfando igitur fatum dicunt. Ancillca>e: a sustentando et sustinendo domin<a>e su<a>e dict<a>e. 30 Agnati: \dicti/ eo, quod accedant pro natis dum desunt filii. 14. Isi VI 8, 6; Ansil. AP 133 /I 15. Isi. VI 8, 16; Ansil. AR 337 /I 16. Isi. VI 19, 7; Ansil. AN 424 // 17. Isi. VI 19, 19; Ansil. AL 119 /I 18. Isi. VI 19, 20; Ansil. AM 126 l/ 20. Isi. VI1 5, 1; Ansil. AN 139 // 21. Isi. VI1 5, 6; Ansil. AR 171 l/ 22. Isi. VI1 6,4; Ansil. AD 7 l/ 22a. Isi. VI1 6, 5; Ansil. EU 5 /I 23. Isi. VI1 9, 1; Ansil. AP 155 N 24. Isi. VI1 12, 6 i 10; Ansil. AR 147 /I 24a. Isi. VI1 12, 7; Ansil. ME 605 11 24b. Isi VI1 12, 11; Ansil. EP 64 l/ 24c. Isi VI1 12, 12; Ansil. EP 64 // 25. Isi. VI1 12, 16; Ansil. AN 470 l/ 26. Isi. VI11 11, 20-22; Ansil. AN 479 /I 27. Isi. VIII 11,76; Ansil. AF 108 11 28. Isi. VI11 11, 90; Ansil. FA 635 /I 29. Isi. IX 4,44; Ansil. AN 71 // 30. Isi. IX 6, 1; Ansil. AG 141. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 71 1 Butanicum: liber dicitur ubi herb<a>e notentur. Boia: est torque[n]s darnpnatorum, quasi iugus (-gum) in boue. Bibliotheca: gr<a>ec[h]o sermone, id est recognitio (repositio) librorum. Biblio<n> librum dicitur. T<h>ec[h]a repositio interpretatur. Babtismum (Bap-): gr<a>ece, latine intinctio dicitur, quia ibi hom0 spiritu grati<a>e in melius inmutatur. 5 Bel: idolum Babilonia (-bylonium) est, quo<d> interpretatur uetus. Fuit hic Belus pater Ni[n]ni, primus rex Assiriorum (-sy-). B[eh]elfegor (-phe-): interpretatur simulacrum ignomini<a>e. Ydolum (Ido-) enim fuit Mo[h]ab, cognomento Ba[h]al, sub monte Phegor. B[eh]elzebub: ydolum (ido-) fuit A<c>c[h]aron, quo<d> interpretatur uir musc[h]arum. Zebul (-bub) enim musc[h]a uocatur. Propter sordes ydolatri<a>e (ido-). Et propter eius f<o>etorem uocatur uir musc[h]arum. Belial et Behemoth: hebraice, latine animal sonat, propter quod excelsus a<d> terra<m> cecidit, et pro merito suo ut animal brutum e<f>fectus sit. Leuiathan, id est serpens de aquis, quia in huius s<a>eculi mare uocabuli (uolubi-) uersatur astucia (-ti-). 1 Caucio (6): concriptio debiti. C<a>eca uox: est ut emissa cito suffocatur. Canicula: stella, qui (quae) <a>estate[m] coniungitur cum sole et duplicatur calor et dissoluuntur corpora. Et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur. Canis autem uocatur quod corpora morbo inficiat. C<h>ronon: enim apud gr<a>ec[h]os tempus dicitur. 5 C[h]or: enim gr<a>eci cardian uocant. C[h]arbunculus: dictus quod in [hlortu rubescit, ut ignis, postea nigrescit, ut carbo. Contagium: a[d] contingendo dictus. Cephalea: capitis passio est, quia gr<a>eci capud (-put) cephade> dicunt. Carnem: gr<a>eci sarcian uocant. 10 C<h>irurgia: gr<a>ece, latine manuum operatio[nem] . B 1. Isi. IV 10,4; Ansil. BU 75 I1 2. Isi. V 27, 12; Ansil. BO 32 /I 3. Isi. VI 3, 1; Ansil. BI 15 l/ 4. Isi. VI 19, 43; Ansil. BA 109 I1 5. Isi. VI11 11, 23; Ansil. BE 20 /I 6. Isi. VI11 11, 24; Ansil. BE 38 11 7. Isi. VI11 11,26; Ansil. BE 100 N 8. Isi. VI11 11, 27; Ansil. BE 102. C 1. Cf. Isi. V 24,22 /I 2. Isi. I11 20, 13; Ansil. CE 15 I1 3. Isi. III 71, 14-15; Ansil. CA 437 11 4. Isi. IV 6, 1; Ansil. CR 234 N 5. Isi. XI 1, 118; Ansil. CO 2123 l/ 6. Isi. IV 6, 16; Ansil. CA 643 11 7. Isi. IV 6, 18; Ansil. CO 1697 11 8. Isi. IV 7, 2; Ansil. CE 105 I1 9. Isi. IV 7, 28 N 10. Isi. IV 9, 2; Ansil. CI 391. 72 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho C<h>irurgia: ferramentorum incisio. C[h]aturcica (-tarti-): gr<a>ece, latine purgatoria dicitur. C[h]atapodia (6): quod modicum potetur. C[h]ataplasma: eo quod inductio sola sit. [Inpla[u]strum]. 15 Consuetudo: dicta quia communis est usu. Constitutio: uel edictum quod rex uel imperator <e>dicit. C<h>iragraphum (-ro-): apud antiquis (-quos) conscriptio fiebat unde conueniebat et postea diuisa ab utrisque seruabatur. Corbonan: est gazofilacium (-phy-) ubi pecuniam congregabant. Conditiones: proprie testium sunt, et dict<a>e conditiones quod inter se conueniat sermo testium, quia non unus iurat, sed duo uel plures. 20 Calumnia: iurgium est, id est calide decipiendo. Compedes: dict<a>e a conligando siue capiendo pedes. Catena: dicta quod capiendo teneat[ur] utraque uestigia, ne progrediantur. Catena dicta quod se ipsa capiat et in se ipsa sit concatenata. Carcer: dictus quod ibi homines co[h]erceantur. Culneum (Cuiie-): est parracidale uasculum ab acculendo (oc-), id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricid<a>e cum simio et gal10 et serpente inclusi in mare pr<a>ecipitantur. Omnium autem istarum morcium (-ti-) genus animaduersio nominatur. 25 C<h>ronica: gr<a>ece, latine temporum series a<p>pellatur. C<h>ronos enim gr<a>ece, latine tempus interpretatur. Com<m>entum: dictum quia cum mente interpretamus parabolam. Calamus: arboris est et pinna auis, qui licorem (-quo-) ponit. Canon: gr<a>ece, latine regula nun[c]cupatur. Celebrita<s>: dicta quod non [hlibi terrena, sed c<a>elestia tantum agantur. 30 <S>cenofegia (-pe-): tabernaculorum dedicatio interpretatur. Cena enim gr<a>ece tabernaculum dicitur. Chorus: multitudo in sacris collectus (-ta), et dicitur chorus in modum c[h]oron<a>e; et dicitur chorus a[d] una concordia, nam ludicrum cantilen<a>e non chorus, set (-d) classium dicitur. C<a>erimoni<a>e: apud latinos dicuntur sacra omnia et uisum est doctoribus a c[h]arondo (-ren-) a<p>pellari, quasi carimonias, quod his qu<a>e in sacris offerunt<ur> in [hlusu hominum carent, et alii c<a>erimoniae obseruacionibus (-ti-) iud<a>eorum credunt. C<h>risma: gr<a>ece, latine unctio nominatur, ex cuius nomine et Christus dicitur. 11. Isi. IV 9, 3; Ansil. I386 /I 12. Isi. IV 9, 8; Ansil. CA 968 /I 13. Isi. IV 9, 9; Ansil. CA 961 N 14. Isi. IV 9, 11; Ansil. CA 961 11 15. Isi. V 3,4; Ansil. CO 1602 I1 16. Isi. V 13; Ansil. CO 1584 /I 17. Isi. V 24, 22 11 19. Isi. V 24, 29; Ansil. CO 81 1 /I 20. Isi. V 26, 8; Ansil. KA 40 l/ 21. Cf. Isi. V 27, 7; Ansil. CO 556 l/ 22. Isi. V 27, 9; Ansil. CA 996 /I 23. Isi. V 27, 13; Ansil. CA 619 N 24. Isi. V 27, 36; Ansil. CU 52 I1 25. Isi. V 28; Ansil. CR 240 /I 26. Isi. VI 8, 5; Ansil. CO 375 N 27. Isi. VI 14, 3,4; Ansil. CA 117 /I 28. Isi. VI 16, 1; Ansil. KA 60 N 29. Isi. VI 18, 2; Ansil. CE 146 l/ 30. Isi. VI 18, 9; Ansil. SC 112 N 31. Isi. VI 19, 5-6; Ansil. CO 2368 /I 32. Isi. VI 19, 36-39; Ansil. CA 444 /I 33. Isi. VI 19, 50. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 73 <Confessio>: Certe extra ueniam est qui peccatum cognoscit nec cognitum confitetur. 35 Cephas: dictus quod in capite apostolorum sit constitutus. C[h]ephalin (-le) gr<a>ece capud (-put) dicuntur (-ci-). Cleros: gr<a>ece sors uel hereditas dicitur, quia clerici sortem Domini habent. C<a>esares: dicti eo quod co[n]mati essent; ex[h]acto (-ec-) utero eximebantur, C<a>esones et C<a>esares a<p>pellabantur. Celiarcis (Chiliarchae): sunt qui mille pr<a>esunt militibus. Centuriones: eo quod centum pr<a>esunt militibus. 40 Ciues: uocati quod in unum quoeuntes (co-) uiuant et uita co<m>muni sit et consortium. Censores: autem dignitas est iudicialis. Censere enim iudicare est. 1 Dialeeotica: dicitur ad disserendas res a[c]cucior (-ti-). Dura uox: qui (quae) uiolentos emittit sonos, sicut tonitruum. Diamaron: a succu mor<a>e nomen sumpsit. Dolus: mentis est calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit et aliud simulat. 5 Damnum: a[d] diminucione[m] (-ti-) remm. Dies: dicti a diis, quorum nomina romani quibusdam sideribus sacrauerunt. Diem primum: a sole[m] a<p>pellauerunt, qui princebs (-ceps) est ornnium siderum. Diem secundum: a luna, qu<a>e soli proxima est magnitudine et splendore. Diem tercium (-ti-): ab stella Martis, qu<a>e Vesper uocatur. 10 Diem quartum: ab stella Mercurii, quam quidem (-dam) candidum circulum dicunt. Diem quintum: ab stella Iouis, quam F<a>et<h>on<t>em (Phae-) aiunt. Diem sextum: ab Veneris stella, quam Luciferum asserunt, qu<a>e inter omnia sidera plus lucis habe[a]t. Diem septimum: ab stella Saturni, qu<a>e sexto c<a>elo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Dalila: paupercula dicitur. 34. Isi. VI 19, 78; Ansil. CO 868 N 35. Isi. VI1 9, 3; Ansil. CE 108 N 36. Isi. VI1 12, 1-3; Ansil. CL 166 11 37. Isi. IX 3, 12; Ansil. CE 598 N 38. Isi. IX 3, 30; Ansil. CI 11 1 l/ 39. Isi. IX 3, 31; Ansil. CE 359 I1 40. Isi. IX 4, 2; Ansil. CI 462 I1 41. Isi. IX 4, 13; Ansil. CE 316. D 1. Isi. I1 23,2; Ansil. DI 14 I1 2. Isi. 111 20, 12; Ansil. VO 166 11 3. Isi. IV 9,9; Ansil. DI 30 11 4. Isi. V 26,7; Ansil. DO 85 N 5. Isi. V 27,5; Ansil. DA 73 I1 6,7,8,9, 10, 11, 12, 13. Isi. V 30,5-7; Ansil. DI 201 I1 14. Isi. ViI 6, 56; Ansil. DA 42. 74 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho De nomina (-nibus) Christianorum: 15a Christianus: de unctione deducitur siue de nomine auctoris. A c<h>risma Christus dicitur, et a Christo christiani. Non se glorietur christianus quod nomen Christi habet. Si opera non sectatur, si non [hlambulat sicut ille ambulauit a quo nomen traxit, non liberabitur nomen, sed condemnabitur. 15b Catholicus: uniuersalis siue generalis dicitur, quia gr<a>eci uniuers<al>e catholicon uocant. 15c Ortodoxus: est recte credens et, ut cre[di]dit, uiuens. Ort<h>o<s> enim gr<a>ece recte dicitur, doxo (-xa) glorie (-ria), hoc est uir rect<a>e glori<a>e. 15d Neopeh>itus (-phy-): gr<a>ece, latine nouellus et rudi<s> fidelis, uel nuper renatus interpretari potest. 15e Caticuminus (-techumenus): dictus pro eo, quod fidei <doctrinam> spondionis (-sione) babtismi (bap-) audit. Gr<a>eci caticuminus (-techumenus) auditor dicunt. 15f Laicus: popularis dicitur. La[h]os gr<a>ece populus dicitur. 15g Proselitus: gr<a>ece, latine aduena et circumcisus. De ecclesia et sinagoga (sy-): 16a Eeoclesia: gr<a>ece, latine conuocatio dicitur, quod omnes ad se uocet. 16b Sinagoga (Sy-): gr<a>ece congregacio (-ti-) dicitur. De religione et fide: 17a Dogma: a putando phylosophy (phi-) nominauerunt, id est, 'hoc put0 esse bonum', 'hoc put0 esse uerum'. 17b Religio: dicta quod per eam uinculo uni Deo religamus seruiendi, et est compositum a relegendo et eligendo. 17c Charitas: gr<a>ece, latine dilectio dicitur, quod duos in se inliget, id est amor Dei et proximi. 17d Hereses (-sis): gr<a>ece, ab electione uocatur, quod sibi eligat unusquisque quod melius illi uidetur. 17e Secta: a[d] sequendo et tenendo dicta. 17f ScehSsma: ab scissura animorum dicta, qui recte non credit ut ceteri. 17g Suprestitio (-per-): dicta eo quod superflua sit instituta obseruacio (-ti-). 17h Iudea>ei: confessores interpretantur. Multi (-tos) ex his sequitur confessi~, quos antea perfidia possidebat. 15a. Isi. W 14, 1-3; Ansil. XE 1211 15b. Isi. W 14,4; Ansil. CA 1008 /I 15c. Isi. W 14,5; Ansil. OR 316 // 15d. Isi. VI1 14, 6; Ansil. NE 299 11 15e. Isi. VI1 14, 7; Ansil. CA 984 l/ 15f. Isi. VI1 14, 9; Ansil. LA 221 l/ 15g. Isi. W 14, 10; Ansil. PR 2868 /I 16a. Isi. VII 1, 1; Ansil. EC 14 l/ 16b. Isi. VIiI 1, 7; Ansil. SI 360 /I 17a. Isi. ViII 2, 1; Ansil. DO 50 /I 17b. Isi. Vm 2,2; Ansil. RE 876 // 17c. Isi. VI11 2,6; Ansil. KA 93 I1 17d. Isi. VI11 3, 1; Ansil. HE 135 I1 17e. Isi. VIII 3, 4; Ansil. SE 57 l/ 17f. Isi. VIII 3, 5; Ansil. SC 231 l/ 17g. Isi. VI11 3,6; Ansil. SU 773 I1 17h. Isi. VI11 4, 1; Ansil. IV 98. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 75 17i cH>ebrca>ei: transitores dicuntur, ut de peioribus ad meliora transeant. 17j Pharisca>ei: ex hebr<a>eo in latinum interpretantur diuisi. 17k Saducca>ei: iusti[s] se uindicant, quod non sunt. Dictatores:dicti principes et pr<a>eceptores et magistri populi, cuius (quorum) <e>dicta et pr<a>ecepta secuntur (-quun-). Dux: dictus eo quod sit ductor exercitus. 20 Decani: eo quod decem pr<a>esunt militibus. <Castra>: dicta castra quasi casta, quod ibi castraretur libido quod non interesset ibi mulier. Decuriones: dicti quod sint de ordine curi<a>e. 1 Ennoematice: gr<a>ece, latine nocio (-ti-) dicitur. Encchixidion: dictum quod manu adstringatur, dum plurima contineat ferramenta. cH>ereditas: dicta a rebus additis. Exilium: dictum quasi extra solum. 5 Exul: quasi longe ductus, exutus a patria. cH>esternum diem: dictum quod iam sit extraneus. cH>ebdomada: dicta a numero septem dierum. <H>ebta (-ep-) enim gr<a>eci septem dicunt et nos septimanam uocamus, quasi septem luces. Nam mane lux est. cA>equino<c>tium: dictum quod nox et dies <horarum spatio a>equali consistunt. <A>equinoc<t>i[e]ca>: due (-a) sunt, unum uernale et aliud autumnale. Vernale, VIIIO kalendas aprilis; a<u>tumnale est VIIIO kalendas octobris. 10 <A>estas: dicitur ab <a>estu, quasi usta, id est exusta et arida. E[u]uangelium primum: Ma<t>he<a>eus scripsit litteris hebraicis in Iud<a>ea: 'Liber generationis'. E[u]uangelium secundum: Marc[h]us scripsit eloquio gr<a>eco in Italia: 'Vox clamantis in deserto'. E[u]uangelium tercium (-ti-): Luc[h]as scripsit in Gr<a>ecia Teophylo (-phi-) episcopo: 'Fuit in diebus <H>erodis regis's 17i. Isi. ViiI 4, 2; Ansil. EB 17 /I 17j. Isi. VI11 4, 3; Ansil. FA 428-429 l/ 17k. Isi. VI11 4, 4; Ansil. SA 114 11 18. Isi. IX 3, 11; Ansil. DI 117 N 19. Isi. IX 3,22; Ansil. DU 183 11 20. Isi. IX 3, 31; Ansil. DE 44 N 21. Isi. IX 3,44; Ansil. CA 89 11 22. Isi. IX 4, 23; Ansil. DE 200. E 1. Isi. 11 29, 3; Ansil. EN 27 N 2. Isi. IV 11, 1; Ansil. EN 11 N 3. Isi. V 25, 1; Ansil. HE 119 /I 4. Isi. V 27,28; Ansil. EX 1148 l/ 6. Isi. V 30,20; Ansil. EX 1233 /I 7. Isi. V 32; Ansil. EP 18 /I 8. Isi. V 34, 1; Ansil. AE 216 N 9. Isi. V 34, 3; Ansil. AE 216 /I 10. Isi. V 35, 4; Ansil. AE 312 N 11. Isi. VI 2, 35; Ansil. EU 12 /I 12. Isi. VI 3, 36 N 13. Isi. VI 2, 37. 82 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho M 1 Mat<h>ematica: gr<a>ece, latine doctrinalis sciencia (-ti-) dicitur. Mille: a multitudine dicitur. Milicia (6): a multicie (-tia-) dicitur. <In> mense Marcio (-ti-): qui est anni principium, sol[em] in signum Arietem discurrit. 5 Medicina: dicta a modo, id est mediocriter ad<h>ibeatur. Manus: apud gr<a>ecos ciros (cheir) uocatur. Malagma: quod sine igne maceretur. Momentum: dictum a temporis breuitate, quasi puncto. Mancipatio: dicta quia res manu capitur. Unde oportet mancipio manu a<p>prehendere. 10 Munic<a>e (Ma-): sunt uincula quibus manus capiuntur. Mensis: nomen gr<a>ecum est <a luna>. Luna enim mene uocatur gr<a>eco sermone. Mensis Februarius: nuncupatur a Februa (-o), id est Platone (Plu-), cui eo mense sacrificaba[n]tur. Mensis Ianuarius: superior (-ris), Febroarium <diis Manibus> consecrauerunt romani. Mensis Februarius: nominatur a febre, id est <a>egritudine. 15 Marcius (-ti-): dicitur a Marte et pro eo, quod eo tempore cuncta aimancia (-ti-) agantur ad mare<m> et ad concu<m>bendi uoluntatem (-lup-). Mensis Aprelis (-pri-): pro Venere dicitur, quasi Afro[n]dis (-phro-). Gr<a>ece enim Afrodis (-phrodite) Venus dicitur, quia hoc mense omnia aperiuntur in flore<m>, quasi Aperilis. Mensis Maius: dictus a Maia, a matre[m] Mercurii uel a maioribus natu. Mensis Iunius: quasi iunior sit. Mensis Iulius et Augustus: de honoribus hominum, Iulii et Augusti C<a>esarum, nuncupati sunt. 20 Mensis September: nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Marcio (-ti-) et imbres habet. Mensis October, Nouember atque December: finit, pro eo quod denarius numerus claudit. Martires (-ty-): gr<a>ece, latine testes dicuntur, quia gr<a>eci testimonia martiria (-ty-) dicuntur. Monarc<ha>e: sunt qui singulare<m> possident principatum. 1. Isi. 111. praef.; Ansil. MA 872 I1 2. Isi. I11 3, 5; Ansil. MI 38 I1 3. Isi. I11 3, 5; Ansil. MI 52 /I 4. Isi. I11 71, 24; Ansil. MA 838 l/ 5. Isi. IV 2; Ansil. ME 75 l/ 6. Isi. IV 9, 2; Ansil. MA 746 /I 7. Isi. IV 9, 11; Ansil. MA 369 I1 8. Isi. V 25,25; Ansil. MO 235 /I 9. Isi. V 25,31; Ansil. MA 551 l/ 10. Isi. V 27, 10; Anil. MA 631 N 11. Isi. V 33, 1; Ansil. ME 353 I1 12. Isi. V 33,4; Ansil. FE 18 /I 13. Isi. V 33, 4; Ansil. IA 139 /I 14. Isi. V 33,4; FE 18 I1 15. Isi. V 33,5 l/ 16. Isi. V 33,7; AP 188 /I 17. Isi. V 33,8; Ansil. MA 352 // 18. Isi. V 33,9; Ansil. IU 157 l/ 19. Isi. V 33, 10; Ansil. IU 141 /I 20. Isi. V 33, 11; Ansil. SE 445 1/21, Isi. V 33, 11; Ansil. OC 99 /I 22. Isi. VI1 11, 1; Ansil. MA 833 l/ 23. Isi. IX 3,23; Ansil. MO 243. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ri~oii Faventia 1812. 1996 83 Monos: gr<a>eci singularitas dicunt, arci (-be) principatus est. 25 Milicia (-ti-): autem a multis dicta, quasi a multicia (-ti-). Mercennarii: sunt qui seruiunt accepta mercede. Mancipium: a capiendo manu[m] et quasi sub manu<s> potestate tenendum et imperandum. Mater: dicta quasi in ea concre[h]etur maceria (-te-) corporis. Creatio est patris et mat[h]erie formatio corporis est matris. 1 Numerum centum: dicitur a cantu (-tho). <Medicinae>: nomen autem medicin<a>e a modo, temperamento dicta (-tum). Nigrum: gr<a>eci melan uocant. Nox: a nocendo dicta, eo quod o[c]culis noceat. 5 Noctis partes: septem sunt, id est uesper, crepusculum, conticinium, intempestam (-tum), gallicinium, matutinum, diluculum. 5a Crepusculum: est dubia lux. Narn creperum dubium dicimus, hoc est inter lucem et tenebras. 5b Vesper: ab stella occidentali, qui (quae) post solem antecedit tenebras. De qua Virgilius: 'Ante diem clauso conponit uesper Olimpo (-lym-)'. 5c Conticinium: est quando omnes silent. Conti[s]cescere autem silere est. 5d Internpesta: est medium et in[h]actuosum noctis tempus, quando agi nichil potest. In[h]actuosa sine actu. 5e Gallicinium: propter gallos, qui precones sunt diem. 5f Matutinum: est inter abcessu<m> tenebrarum et aurora<m> incipiente<m>. 5g Diluculum: quasi iam incipiens parua diei lux. 5h Aurora: clarescentis exordium diei. Neomenia: a noua luna dicta. Apud nos Kalend<a>e, apud hebreos mensem (-ses), que (quia) per luna<e> cursu<m> supputantur. Gr<a>eci men[s]e luna<m> noua<m> appellant[ur], inde neomenia a noua luna. Noe: requies interpretatur, quod sub i110 omnia retro Flacta opera quieuerunt per diluuium. 24. Isi. IX 3, 23; Ansil. MO 244 N 25. Isi. IX 3,45; Ansil. MI 52 N 26. Isi. IX 4, 31; Ansil. ME 422 /I 27. Isi. IX 4, 45; Ansil. MA 558 l/ 28. Isi. IX 5, 6; Ansil. MA 875. I. Isi. 111 3, 5; Ansil. CE 362 N 2. Isi. IV, 2; Ansil. ME 76 bis /I 3. Isi. IV 5, 5; Ansil. NI 59 l/ 4. Isi. V 2 1, 1; Ansil. NO 346 I1 5. Isi. V, 31,4; Ansil. XO 346 N 5a. Isi. V 3 1,7; Ansil. CR 138 N 5b. Isi V 3 1, 5; Ansil. VE 485 N 5c. Isi. V 31, 8; Ansil. CO 1777 11 5d. Isi. V 31, 9, 10; Ansil. IN 1720 N 5e. Isi. V 31, i 1; Ansil. GA 56 N 5f. Isi V 31, 12; Ansil. MA 918 l/ 5g. Isi. V 31, 13; Ansil. DI 424 N 5h. Isi. V 31. 14: Ansil. AV 348 !/ 6. Isi. VI 18, 10; Ansil. NE 303 11 7. Isi. VI1 6, 15; Ansil. NO 72. 84 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho Noemi: consolatam dicitur. Neptunum: aquas mundi pr<a>edicant, et dictus Neptunus, quasi nube tonans. 10 Nimpha[s] (Nym-): deas aquarum putant, dictas a nubibus. De nubibus diriuatur (de-) nimph<a>s (nym-). Nimphas (Nym-) deas aquarum, quasi nomina (nu-) limpharum (lym-). Ipsas dicunt et Musas, quas (quae) et nimphas (nymphae), et non inmerito, quia aqu<a>e motus musicen efficit. <Nam?> semen uiri spuma est sanguinis. 1 Oriens: ab exortu solis nuncupatus. Occidens quod facit occidere. <Librama>: octauo kalendas octubras sol <a>equino<c>tium facit. Oxe<i>a: est a[c]cutus morbus, aut cito trans[i]it aud (-t) celerius interficit. Oxi (-y) enim gr<a>ecos (-ci) a[c]cutum et uelocem dicunt. <De legibus diuinis et humanisx omnes autem leges aut diuin<a>e sunt aud (-t) human<a>e. Diuin<a>e nature (-ra), human<a>e moribus constant. 5 <H>omicidium: uocabulum compositum est ex hornine et c<a>ede. Subaudis hominem c<a>edere, occidere. Officium: autem ab efficiendo dictus (-tum). Propter dec[h]orem sermonis mutata littera officium dicitur. Osanna: saluifica. Subaudis populum tuum uel totum mundum. O<f>ferturium (-to-): oblatio qu<a>e altari offertur et sacrificatur a pontificibus. <H>olocaustum: est ubi totum igne consumitur quod offertur. <H>olo<n> enim gr<a>ece totum dicitur, caus[t]is incensio, et <h>olocaustum totum incensum. 10 Obciones (-ti-): dicti quod sint electi. Nam optare eligere est. 1 Pragma: gr<a>ecum est, quod latine dicitur causa, unde et pragmaticum (-ca) negotia dicuntur. 8. Isi. VI1 6, 57; Ansil. NO 74 l/ 9. Isi. VI11 11, 38; Ansil. NE 339 N 10. Isi. VI11 11,96; Ansil. NI 91 i cf. Isi. VI11 11, 77. o 1. Isi. I11 42, 2; XIII 1,4; Ansil. OR 215 N 2. Isi. I11 71, 29 l/ 3. Isi. IV 6, 1; Ansil. OX 3 // 4. Isi. V 2, 1; Ansil. LE 62 /I 5. Isi. V 26, 15; Ansil. HO 25 l/ 6. Isi. VI 19, 1; Ansil. OF 63 l/ 7. Isi. VI 19, 23; Ansil. OS 14 N 8. Isi. VI 19, 24; Ansil. OF 49 // 9. Isi. VI 19, 35; Ansil. HO 21 l/ 10. Isi. IX 3, 41; Ansil. OB 679. P 1. Isi. V 22, 1; Ansil. PR 6. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia l8R, 1996 85 Poi<o>ter (-tes): gr<a>ece, latine qualitatiua dicitur, quale sit. Progon (Pso-): gr<a>ece, latine uituperationem dicitur. Perspicu<a>e uoces: sunt qu<a>e longius protrahuntur. 5 Paradisus: gr<a>ece, latine <h>ortus dicitur. Paradisus hebraice Eden dicitur, latino sermone deliti<a>e (-ci-) uel epul<a>e interpretatur. Pliades: a plur<al>itate dict<a>e. Planet<a>e: stell<a>e dict<a>e qu<a>e non sunt fix<a>e in c<axlo ut reliqu<a>e, set (-d) in aere feruntur. cDe inuentoribus medicinaep: primus repertor medicin<a>e apud gr<a>ecos per<h>ibetur Apollo. Defunctus (-to) ille (-10) filius <A>escolapius (-cu-) laude uel opere ampliauit, et ille (-10) a fulmine percussus (-so) ars simul cum a<u>ctore defecit. Postea medicine (-na) per quingentos latuit annos, per[h]actos (-tis) annos (-nis) Ypocrates (Hip-) reuocauit earn in lucem. Pleuresis (-ri-): dolor est lateris. 10 Peripleurnonia: est pulmonis uitium cum dolore uehementi et suspiria (-O). Percussionem: gr<a>eci apoplexi[a]n uocant. Pestilentia: est contagium et, dum aprehenderit unum, ad plures trans[i]it. Pcr>u[r]rigo: est a perurendo et ardendo. Pustula: quasi putrescat. 15 Prognostica: pr<a>euisio <a>egritudinum, id est a pr<a>enoscendo. Priuilegia: autem sunt leges priuatorum, quasi priuata<e> leges. Nam priuilegium inde dictum, quod in priuato feratur. Pactum: dictum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum: similiter, ab eo quod placet. Pacturn: ex pace conueniens. Placitum uero nolens conpellitur, ueluti quando quisque paratus sit in iuditio (-&) ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, set (-d) placitum. 20 Possidet: autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Peculium: minorum est personarum siue seruorum. Parricidium: parentem occidere, c<a>edem facere. Peruasio: est rei alien<a>e manifesta pr<a>esumptio. Piaculum: dictum pro eo quod expiari potest. 25 Pco>ena: dicta eo quod puniat aut in carcere aut in exilio aut in morte. Patibolum (-bu-): enim uulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum exanimat, set (-d) patiboli (-bu-) minor 2. Isi. I1 29, 4; Ansil. PO 49 N 3. Isi. I1 29, 13; Ansil. PR 2166 /I 4. Isi. 111 20, 10; Ansil. VO 166 l/ 5. Isi. XIV 3, 2; Ansil. PA 328 l/ 6. Isi. 111 71, 13; Ansil. PL 319 /I 7. Isi. I11 71, 20; Ansil. PL 133 // 8. Isi. IV 3, 1-2; Ansil. ME 77 /I 9. Isi. IV 6,8; Ansil. PL 313 N 10. Isi. IV 6,9; Ansil. PE 837 l/ 11. Isi. IV 6, 10; Ansil. AP 140 /I 12. Isi. IV 6, 17; Ansil. PE 1242 l/ 13. Isi. IV 8, 7; Ansil. PR 2781 /I 14. Isi. IV 8, 20; Ansil. PU 406 N 15. Isi. IV 10, 2; Ansil. PR 2165 /I 16. Isi. V 18; Ansil. PR 1428 /I 17. Isi. V 24, 18; Ansil. PA 52 /I 18. Isi. V 24, 19; Ansil. PL 64 /I 19. Isi. V 24, 19; Ansil. PA 64 l/ 20. Isi. V 25, 3; Ansil. RE 1406 /I 21. Isi. V 25, 5; Ansil. PE 68 /I 22. Isi. V 26, 16 /I 23. Isi. V 26, 19; Ansil. PE 1170 N 24. Isi. V 26, 26; Ansil. PI 33 N 25. Isi. V 27, 2; Ansil. PE 272 /I 26. Isi. V 27, 34; Ansil. PA 773. 86 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho p<o>ena quam crucis. Nam patibolum (-bu-) adpenso<s> statim exanimat, crux autem suffixos diu cruciat, sicut latro, quem confregerunt crura. Partes diei: tres sunt: mane, meridies et suprema. 27a Mane: 27b Suprema: est postrema pars diei. Pridie: quasi priori die. Pentaticus (-teuchus): enim a quinque uoluminibus dicitur. Penta (-te) enim gr<a>ece quinque dicitur, te<u>c<h>us (-chos) uolumen dicitur. 30 Problemata: autem gr<a>ece, latine propositiones sunt, quod disputatione soluendum sit, id est qu<a>escio (-ti-). 30a Qu<a>estio: dicitur qu<a>esitio. Presbiter (-by-): gr<a>ece, latine senior dicitur. Patriarcha: gr<a>eca lingua su<m>mus patrum interpretatur. Petrus: a Petra, <a> Christum (-to) nomen accepit. P<o>enitentia: dicta quasi puni<t>entia, eo quod ipse hom0 in se punit quod male admisit. Perfecta est <autem> p<o>enitentia pr<a>eterita deflere et futura non admi<t>tere. 35 cDeDeo>: 35a Primum: apud hebr<a>eos Dei nomen El dicitur. 35b Secundum: Eloi. 35c Tercium (-ti): [HIEloe. 35d Quartum: Saba[h]oth 35e Quintum: Elion. 35f Sextum: Eieie, id est qui est. 35g Septimum: Adonai. 35h Octauum: Ia. 35i Nonum: Tetragram<m>aton. 35j Decimum: Saddai. 35k Messias: hebraice, gr<a>ece Xristus (Chris-), latine unctus, hebraice Ihesus, gr<a>ece Sot[h]er, latine Salutaris siue Saluator. Hoc enim uocatur <homo>usion quia unus est cum patre. 351 <Oriens>: propterea Deus oriens uocatur quia luminis est fons et inlustrator est rerum. Paraclitus (-cle-): autem gr<a>ecum est, latine dicitur aduocatus. Paraclisis: graece, latine consolatio dicitur. 27. Isi. V 30, 13 I1 27a. Isi. V 30, 10; Ansil. MA 592 N 27b. Isi V 30, 16; Ansil. SU 902 l/ 28. Isi. V 30,21; Ansil. PR 1201 /I 29. Isi. VI 2, 2; Ansil. PE 395 // 30. Isi. VI 8, 14; Ansil. PR 1528 l/ 30a. Isi. VI 8, 15; Ansil. QUE 180 l/ 31. Isi. VI1 12, 20; Ansil. PR 676 l/ 32. Isi. VI1 12, 5; Ansil. PA 805 /I 33. Isi. VI1 9,2; Ansil. PE 1314 l/ 34. Isi. VI 19,71; Ansil. PE 362 l/ 35a. Isi. VII, 1, 3; Ansil. EL 1 /I 35b. Isi. VI1 1,4; Ansil. EL 190 /I 3%. Isi. VI1 1, 5; Ansil. EL 177 l/ 35d. Isi. VI1 1, 7; Ansil. SA 19 // 35e. Isi VI1 1,9; Ansil. EL 147 l/ 35f. Isi. VI1 1, 10; Ansil. EL 1 // 35g. Isi. VII 1, 14; Ansil. AD 541 // 35h. Isi. VII, 1, 15; Ansil. IA 1 l/ 35i. Isi. VI1 1, 16; Ansil. TE 657 // 35 j. Isi. VI1 1, 17; Ansil. SA 110 // 35k. Isi. ViI 2,6-7, 14; Ansil. ME 518 /I 35 1. Isi. VII, 2,27 // 36. Isi. VI1 3, 12; Ansil. PA 371 // 37. Isi. VI1 3, 10; Ansil. PA 370. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 87 Patriarc<ha>e: patrum principes dicuntur. Archos gr<a>ece princebs (-ceps) dicitur. Profecie (-phetiae): genera septem sunt. Primum genus extasis, quod est mentis excessus, sicut uidit Petrus uas illud submissum de c<a>elo. Secundum genus uisio, sicut uidit Esaiam Dominum sedentem super solium excelsum. Tercium (-ti-) genus somnium, sicut Yachob (Ia-) dormiens uidit sc[h]alam. Quartum genus per nubem, sicut ad Moisen (-y-) et ad Yob (Job) post plagam locutus est Deus. Quintum genus uox de c<a>elo, sicut ad Abraham sonuit dicens: 'Ne inicias manum tuam in puerum'. Et ad Saulum in uia: 'Saule, Saule, quid me persequeris?'. Sextum genus accepta parabola, sicut apud Salomon<em> in Prouerbiis et apud Balaam ad Balaae (-lac). Septimum genus repletia (-o) Sancti Spiritus, sicut pene apud omnes profetas (-ph-). 40 Publicani: dicti conductores ue<c>tigalium fi<s>ci uel qui <per> publica negotia s<a>eculi lucra sectantur. Peregrini: dicti qui ignorant[ur] parentes a quibus orti sunt. Poet<a>e: dicti eo quod fingunt [h]ac componunt co<m>menti sibi honestiorem [hlac necessarium sermonem. Pagani: ex pagis At<h>en<i>ensium dicti, ubi exorti sunt. Gentiles autem dicti qui stant ut fuerunt geniti et nondum crediderunt et sine lege sunt. Proconsules: dicti eo quod uicem consulis fungerentur, sicut procurator uicem tenet maior<em> [prolcuratoris, id est auctoris. 45 Princebs (-ceps): dictus quod primus capiat et dignitatem et ordinem. Patricii: dicti pro eo quod, sicut patres, ita prouideant rei public<a>e. Pr<a>efecti: dicti quod pr<a>etoria potestate pr<a>esint. Pr<a>ecores (-to-): quasi pr<a>epositores. Pr<a>esides: qui alicuius loci tutelam pr<a>esidialiter tenent. 50 Plebs: autem dicta a plur<al>itate. Pr<a>esides: rectores prouinci<a>e sunt, dicti quod pr<a>esunt. Pr<a>etores: autem quasi pr<a>eceptores ciuitatis et principes. Qu<a>estores quasi qu<a>esitores. Pallas: autem dicta ab insula Pallane (-le-) in T<h>racia, in qua nutrita est. Pater: dictus quod ex eo patretur genera (-nus), id est procre[h]etur. 55 Parentes: dicti quasi parientes. Genitores a gignendo dicti. Crementum enim semen est masculi, quasi creamentum, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. 38. Isi. VI1 7, 1; Ansil. PA 805 /I 39. Isi. VI1 8, 33-36; Ansil. PR 2006 /I 40. Isi. IX 4, 32; Ansil. PU 25 N 41. Isi. IX 4,41; Ansil. PE 632 l/ 42. Isi. VI11 7, 1; Ansil. PO 43 /I 43. Isi. VI11 10, 1-2; Ansil. PA 68 i GE 183 l/ 44. Isi. IX 3,8; Ansil. PR 1739 N 45. IX 3.21; Ansil. PR 1293 // 46. Isi. IX 3,25; Ansil. PA 808 N 47. Isi. IX 3.26; Ansil. PR 417 I! 48. Isi. IX 4,6; Ansil. PL 241 149. Isi. IX 3,28; Ansil. PR 73 I1 50. Isi. IX 4,6; Ansil. PL 241 /I 51. Isi. IX 4, 15; Ansil. PR 738 I1 52. Isi. IX 4,6; Ansil. PR 1143 l/ 53. Isi. VI11 11,75; Ansil. PA 119 N 54. Isi. IX 5, 3; Ansil. PA 748 /I 55. Isi. IX 5,4-5; Ansil. PA 466. 88 Faventia l8R, 1996 Jesús Alturo i Perucho Posteritas: dicta quasi postera <a>etas. Pronepos: dictus quasi porro natus, ex nepote natus. 1 <Orare>: qui autem uult per oratione<m> uolare ad Deum duas alas faciat sibi: ieiunium et ele<e>mosinam (-sy-), et ascendet celeriter et exaudi<e>tur. Quinquagenarii: eo quod quinquaginta pr<a>esunt militibus. 1 R<h>et[h]orica: ad recte docendo (-dum) facundior. Renes: gr<a>eci nefre (-phroi) dicunt. Ratum: dicitur rectum et racionabile (-ti-). Res: dicta a[d] recte <h>abendo. 5 Regula: dicta quod recte ducit. Responsorios: quod unus (-no) cantante alter respondeat. Reconciliatio: est qu<a>e post completa p<o>enitentia ad<h>ibe[n]tur, <nam> reconciliarnur Deo. Regnum: a regibus dictum. Sicat> reges a regendo uocati, ita regnum a regibus. Reges: ob hanc causam apud gr<a>ecos basilei uocantur, quod tanquam bases populum sustinent. Et bases coronas habent. Quando (-to) enim quisque magis pr<a>eponitur, tanto amplius pondere laborum grauatur. 9a Tirannos (Ty-): dicimus pessimos reges luxorio<s>e (-xu-) uiuentes et crudelissimam dominationem in populis exercentes. 1 Situs: a positione dictus. 56. Isi. IX 5, 26; Ansil. PO 514 11 57. Isi. IX 5,27; Ansil. PR 2474. Q 1. Isi. VI 19,64; Ansil. OR 49 l/ 2. Isi. IX 3, 3 1; Ansil. QUI 17 1. R 1. Isi. I1 23, 2; Ansil. RE 1742 /I 2. Isi. IV 7, 24; Ansil. RE 1050 11 3. Isi. V 24, 21; Ansil. RA 276 /I 4. Isi. V 25, 3; Ansil. RE 1406 l/ 5. Isi. VI 16, 1; Ansil. RE 790 l/ 6. Isi. VI 19, 8; Ansil. RE 1595 /I 7. Isi. VI 19,74; Ansil. RE 205 N 8. Isi. IX 3, 1; Ansil. RE 783 N 9. Isi. IX 3, 18; Ansil. RE 732 N 9a. Isi. IX 3, 20; Ansil. TI 164. S 1. Isi. I1 26, 8; Ansil. SI 597. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ripoll Faventia 1812, 1996 89 Scribo: actiuum uerbum demonstrat, quia rem facientis indicat. Scribor: pacientis (-ti-) est, quoniam pati se [hlostendit. Simphonia (Sym-): est ex graui et a[c]cuto sono modulatio temperamentum. 5 Suaues uoces: subtiles sunt et spiss<a>e, clar<a>e atque a[c]cut<a>e. Sidera: est stellis plurimis <facta>. Stella: singularis est. Sol: dictus eo quod solus luceat [et] aliis sideribus obscuretur (-ratis). Stell<a>e: ab stando dict<a>e, quia stant in c<a>elo fix<a>e nec cadunt. 10 <Iubar>: splendor solis, lun<a>e et stellarum iubar uoca[n]tur, quod in modum iub<a>e radii ipsorum extendantur. Sanitas: est integritas corporis et sanitas dicta est a sanguinis statu[s]. Sanguine: gr<a>eci ema[th] (hai-) uocant. Sanies: dicta quia ex sanguine nascitur. Scita: sunt qu<a>e plebes constituunt; uocata scita quod ea plebs sciat. 15 Senatus consultum: quod senatores populis consulendo de[s]cernunt. Satura: lex est qu<a>e de pluribus rebus eloquitur; dicta satura a saturitate et copia rerum. Sedi[c]tio: dicta dissensio ciuium, quod seorsum alii ad alios eunt. Sacrilegium: est idola adorare et a[d] sacra lege discedere. Stuprum: est rapere et rapta<m> cormmpere. 20 Su<p>plicium: a[d] su<p>plicamenta (-to). Seruitus: a seruando iussa, id est seruitute. Serum: uocatum a clausis seris; quando nox uenit, seras claudunt homines et dormiunt. ~ <Nox>: siderum lucem (lux) in nocte consolatur soporantes (operan-) et animantibus (-tia) qu<a>e lucem solis ferre non possunt. Sol[i]sticium (-ti-): dictum quasi solis stacio (-ti-), quod tunc sole stante crescant dies et noctes. 25 Sol[e]sticia (-ti-): due (-o) sunt unum <a>estiuum, octauo kalendas iulii, [de] quo tempore remeare sol[e] ad inferiores incipit circulos; aliud <h>iemale, octauo kalendas ianuarias, quo tempore sol alciares (-tio-) incipit circulos petere. S<a>ecula: dicta quod se sequantur; ab euntibus etenim aliis alios accedunt (suc-). <P>salmorum liber: gr<a>ece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur. 2. i 3. Isi. 1 9, 1 N 4. Isi. I11 20,3; Ansil. SI 3 10 /I 5. Isi. 111 20, 10; Ansil. SU 17 N 6. Isi. 111 60, 1; Ansil. SI 100 l/ 7. Isi. 111 60, 1; Ansil. ST 86 l/ 8. Isi. I11 71, 1; Ansil. SO 153 l/ 9. Isi. I11 71, 3; Ansil. ST 85 11 10. Isi. I11 71, 18; Ansil. IV 10 N Il. Isi. IV 5, 1; Ansil. SA 403 /I 12. Isi. IV 7, 39; Ansil. SA 391 11 13. Isi. IV 8, 22; Ansil. SA 398 11 14. Isi. V 11; Ansil. SC 241 /I 15. Isi. V 12; Ansil. SE 323 /I 16. Isi. V 16; Ansil. SA 567 N 17. Isi. V 26, 11; Ansil. SE 161 N 18. Isi. V 26, 12; Ansil. SA 97 11 19. Isi. V 26, 14; Ansil. ST 457 11 20. Isi. V 27, 3; Ansil. SU 893 I1 21. Isi. V 27, 32; Ansil. SE 614 N 22. Isi. V 30, 17; Ansil. SE 617 N 23. Isi. V 31, 1; Ansil. NO 346 /I 24. Isi. V 34, 1; Ansil. SO 168 I1 25. Isi. V 33, 2; Ansil. SO 168 I1 26. Isi. V 38, 1-2; Ansil. SE 73 11 27. Isi. VI 2, 15; Ansil. PS 4. 90 Faventia 1812, 1996 Jesús Alturo i Perucho Sacrificium: dictum quasi sacrum factum, quia corpus Christi et sanguin[a]em (-guis), dum sit ex fructibus terr<a>e; sanctificatur et fit sacramentum. Sacramentum: est babtismi (baptismum) et crisme (-ma), corpus et sangu[in]is, quia uirtus diuino secrecius (-ti-) sacratur. 30 Simbolum (Sym-): gr<a>eci signum uel conlatio dicunt. Post discessum apostoli[s] signum posuerunt, indicium ad pr<a>edicacionis (-ti-) et confirmacionis (-ti-) fide<m>. Simon Bar-iona: dictus pro eo, Bar quippe sira (sy-) lingua filius dicitur. Iona <h>ebraice dicitur columba, filius Io<h>anna, hoc est filius Io<h>annis. Saulus: hebraice dicitur temptator, quia ecclesia<m> temptauit. Paulus mirabilis siue electus. Simon Cananeus: de uico Cana[h]an. Simulacra: autem a[d] simulando dicta, quia similat iusta utique et est falsa. 35 Satanas: gr<a>ece, latine aduersarius siue transgressor dicitur. 35a. Diabolus: gr<a>ece, latine criminator dicitur. Senatui: nomen <a>etas dedit, quod seniores essent. Senatus consultus: a[d] consulendo et tractando est dictus. Serui: a seruando iura domini sui dicti. 1 Thesis: gr<a>ece, latine pr<a>epositum (pro-) nominatur. Topica: est disciplina inueniendorum argumentorum. Thesys (-sis): spatio (positio) uocis et finis. Triones: boues dicti, quod terram terant, quasi terriones terra<e> ruptores. 5 Trocisc[h]os: gr<a>ece rota dicitur. Testes: dicti quod testamentum signant. Testamentum: dictum quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est. Et inde dictum testamentum quia non ualet nisi post testatoris monumentum, unde et apostolus: 'Testarnentum', inquid (-it), 'in mortuis confirmatur'. Testamentum <h>olographum: auctoris manu totum conscriptum atque 28. Isi. VI 19, 38; Ansil. SA 85 N 29. Isi. VI 19,39-40; Ansil. SA 61 // 30. Isi. VI 19, 57; Ansil. SI 260 11 31. Isi. VI1 9, 4-5; Ansil. SI 288 /I 32. Isi. VI1 9, 7-8; Ansil. SA 599 I1 33. Isi. VI1 9, 18; Ansil. SI 289 N 34. Isi. VI11 11, 6; Ansil. SI 323 N 35. Isi. VI11 11, 19; Ansil. SA 497 11 35a. Isi. VI11 11, 18; Ansil. DI 2 11 36. Isi. IX 4, 8; Ansil. SE 322 l/ 37. Isi. IX 4,9; Ansil. SE 322 /I 38. Isi. V 27, 32; Ansil. SE 614. 1. Isi. 11 15, 2; Ansil. TE 571 N 2. Isi. I1 30, 1; Ansil. TO 86 N 3. Isi. 111 20, 9; Ansil. TE 571 l/ 4. Isi. 111 71,7; Ansil. TR 330 l/ 5. Isi. IV 9, 10; Ansil. TRO 428 /I 6. Isi. V 23; Ansil. TE 591 /I 7. Isi. V 24,2; Ansil. TE 577 I1 8. Isi. V 24, 7; Ansil. TE 577. La Glossa VI del manuscrit 74 de Ri~oii Faventia l8R. 1996 91 subscriptum, unde et nomen accepit. Gr<a>eci enim <h>olo<n> totum dicunt, graphin (-phen) litteram. Testamentum irritum: est si [hlis qui testauit capite diminutus est aut si non imtum (corr. ex irrite) (rite) factum sit. 10 Talio: dictus similitudo uindict<a>e, ut taliter quis paciatur (-ti-) ut fecit. Tempora ami: qua<t>tuor sunt: uer, [h]<a>estas, a<u>tumnus et <h>iems. Tempora dicta a co<m>munionis temperamento, quod inuicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. H<a>ec et curricula dicuntar>, quia non stant, sed cununt. Thomas: Didimus (-dy-) gr<a>ece, latine gerninus. Tetrarc<ha>e: sunt quartam partem regni tenentes. Nam tetra gr<a>ece quattuor sunt. Tribuni: dicti quod militibus siue plebibus iura tribuant (-unt). 1 Verba: a uerberato aere dicitur. Urion (O-): dictus ab urina, id est ab inundatione aquarum. Ulcus: putredo et ulcera et uulnus. Usum fructuarium: ideo dicitur quia donator ex ea usum fructum a<d> se retinet. 5 Vincula: a uinciendo. Verbera: dicta quia cum agitantur, aerem uerberant. Virges (-gae): a[d] uiriditate dict<a>e, uel quod uim habeant arguendi. Ver: autem dictus (-tum) quod uiret. Volumen: liber est, a uoluendo dictus (-tum). 10 Vulcanurn: ignem uolunt et dictus Vulcanus quasi uolicanus, quod per aerem uolet et ignem de nubibus emittat. 9. Isi. V 24, 8; Ansil. TE 577 11 10. Isi. V 27, 24; Ansil. TA 115 N 11. Isi. V 35, 1; Ansil. TE 21 1 I1 12. Isi. VI1 9, 16; Ansil. TO 58 l/ 13. Isi. IX 3, 34; Ansil. TE 667 I1 14. Isi. IX 3, 29; Ansil. TR 275. 1. Isi. 19, 1; Ansil. VE 267 N 2. Isi. I11 71, 10; Ansil. OR 237 l/ 3. Isi. IV 8, 19; Ansil. UL 17 11 4. Isi V 24,27 N 5. Isi. V 27,6; Ansil. VI 267 I1 6. Isi. V 27, 14; Ansil. VE 287 I1 7. Isi. V 27, 18; Ansil. VI 291 11 8. Isi. V 35, 3; Ansil. VE 256 l/ 9. Isi. VI 13, 2; Ansil. VO 90 N 10. Isi. VI11 11, 39; Ansil. UU 13.